Viêm mũi dị ứng là phản ứng viêm của niêm mạc mũi khi người đã mẫn cảm hít phải dị nguyên như phấn hoa, mạt bụi nhà, nấm mốc hoặc vảy da động vật. Triệu chứng điển hình gồm hắt hơi thành tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong và nghẹt mũi; nhiều người đồng thời ngứa mắt, chảy nước mắt hoặc có hen. Bệnh không lây nhưng có thể kéo dài, làm giảm giấc ngủ, tập trung, học tập và hiệu suất làm việc. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào bệnh sử và khám; test da hoặc IgE đặc hiệu được dùng khi cần xác định dị nguyên, đặc biệt trước miễn dịch đặc hiệu. Kiểm soát tốt thường cần phối hợp giảm phơi nhiễm hợp lý, rửa mũi đúng cách, thuốc xịt mũi phù hợp và theo dõi bệnh đồng mắc, thay vì chỉ dùng thuốc khi triệu chứng quá nặng.
Viêm mũi dị ứng là bệnh gì?
Viêm mũi dị ứng là bệnh viêm niêm mạc mũi do đáp ứng miễn dịch đặc hiệu, thường qua IgE, với dị nguyên vốn vô hại với đa số người. Sau khi đã mẫn cảm, mỗi lần tiếp xúc có thể kích hoạt hắt hơi, ngứa, tiết dịch và sung huyết. Bệnh khác cảm lạnh ở tính tái diễn, dịch mũi trong, ngứa rõ và ít gây sốt; khác viêm mũi không dị ứng ở mối liên hệ với dị nguyên và bằng chứng mẫn cảm. “Sốt cỏ khô” là cách gọi phổ biến nhưng bệnh thường không gây sốt và không chỉ do cỏ. Viêm mũi dị ứng có liên hệ chặt với viêm kết mạc dị ứng, hen, chàm và rối loạn giấc ngủ, nên cần đánh giá toàn bộ đường thở thay vì chỉ tập trung vào mũi.
| Tên bệnh | Viêm mũi dị ứng |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Allergic rhinitis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Dị ứng mũi; sốt cỏ khô (hay fever, thường chỉ thể theo mùa); viêm mũi do dị nguyên |
| Mã ICD-10 | J30.4 – Viêm mũi dị ứng, không xác định; có thể dùng J30.1–J30.3 khi xác định rõ dị nguyên và kiểu mùa. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Miễn dịch – Dị ứng – Tự miễn; Tai Mũi Họng; Dị ứng hô hấp |
| Cơ quan ảnh hưởng | Niêm mạc mũi là cơ quan chính; có thể ảnh hưởng xoang, mắt, họng, tai giữa, giấc ngủ và đường thở dưới ở người kèm hen. |
| Tính chất bệnh | Bệnh viêm niêm mạc mũi qua trung gian IgE, thường mạn tính hoặc tái diễn theo mùa, không lây. |
| Mức độ phổ biến | Rất thường gặp ở trẻ em và người lớn; tần suất thay đổi theo khí hậu, mức phơi nhiễm dị nguyên và tiêu chí chẩn đoán. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Viêm mũi dị ứng
Dị nguyên được tế bào trình diện kháng nguyên xử lý, thúc đẩy đáp ứng Th2 và tạo IgE đặc hiệu. IgE gắn lên dưỡng bào ở niêm mạc mũi; lần phơi nhiễm sau làm các IgE bị bắt chéo, giải phóng histamine, leukotriene và prostaglandin trong pha sớm, gây ngứa, hắt hơi và chảy mũi. Vài giờ sau, bạch cầu ái toan và cytokine duy trì pha muộn, làm nghẹt mũi và tăng phản ứng niêm mạc. Viêm kéo dài có thể làm mũi nhạy hơn với khói, mùi mạnh và thay đổi nhiệt độ dù các kích thích này không phải dị nguyên.
Phân loại ARIA thường dùng hai trục: gián đoạn hoặc dai dẳng dựa trên số ngày và số tuần có triệu chứng; nhẹ hoặc trung bình–nặng dựa trên giấc ngủ, hoạt động, học tập–làm việc và mức khó chịu. Có thể mô tả theo mùa, quanh năm hoặc nghề nghiệp, nhưng kiểu mùa thay đổi theo vùng khí hậu. Phân loại giúp chọn cường độ điều trị và theo dõi, không chỉ dựa vào loại dị nguyên. Viêm mũi dị ứng tại chỗ được cân nhắc ở một số người có test dị ứng toàn thân âm tính nhưng đáp ứng mũi đặc hiệu, cần chẩn đoán chuyên sâu.
Viêm mũi dị ứng là một trong những bệnh dị ứng phổ biến nhất, thường bắt đầu ở trẻ em, thiếu niên hoặc người trẻ nhưng có thể xuất hiện ở mọi tuổi. Tần suất cao hơn ở người có tiền sử gia đình dị ứng, hen hoặc chàm và ở môi trường đô thị với nhiều dị nguyên trong nhà hoặc ô nhiễm. Khí hậu nhiệt đới có thể làm phơi nhiễm mạt bụi và nấm mốc quanh năm. Dữ liệu đại diện toàn quốc của Việt Nam còn không đồng nhất; việc tự mua thuốc có thể làm số ca được chẩn đoán thấp hơn thực tế.
Dị nguyên chủ yếu được hít vào và lắng trên niêm mạc mũi. Một phần có thể tiếp xúc đồng thời với kết mạc, tạo viêm mũi–kết mạc. Bệnh không hình thành do vi khuẩn hoặc virus xâm nhập và không có đường lây. Phơi nhiễm lặp lại ở nhà, trường học hoặc nơi làm việc duy trì viêm nếu dị nguyên chưa được nhận diện và kiểm soát.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm mũi dị ứng
Nguyên nhân trực tiếp là phản ứng miễn dịch với dị nguyên hít. Dị nguyên ngoài trời gồm phấn hoa cây, cỏ và cỏ dại; dị nguyên trong nhà gồm mạt bụi, gián, nấm mốc và vảy da động vật. Dị nguyên nghề nghiệp như bột mì, enzyme, latex hoặc protein động vật có thể gây bệnh liên quan công việc. Khói thuốc, ô nhiễm, nước hoa và không khí lạnh không nhất thiết gây mẫn cảm IgE nhưng có thể làm triệu chứng nặng hơn trên niêm mạc đang viêm.
Yếu tố không thay đổi được gồm cơ địa dị ứng, tiền sử gia đình, hen hoặc chàm và tuổi khởi phát sớm. Yếu tố có thể giảm gồm khói thuốc, ô nhiễm trong nhà, ẩm mốc, tiếp xúc nghề nghiệp không bảo hộ và nuôi thú trong phòng ngủ khi đã xác nhận mẫn cảm. Không nên áp dụng biện pháp tốn kém chỉ dựa trên test dương tính nếu phơi nhiễm không liên quan triệu chứng.
Trẻ có cha mẹ mắc bệnh dị ứng, người đang có hen hoặc viêm kết mạc dị ứng, người làm việc với bột, động vật, gỗ hoặc hóa chất, và người sống trong nhà ẩm nhiều mạt bụi hoặc nấm mốc dễ có triệu chứng hơn. Người ngáy, thở miệng, giảm tập trung hoặc hen khó kiểm soát cần được hỏi về nghẹt mũi kéo dài.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm mũi dị ứng
Triệu chứng có thể xuất hiện ngay sau phơi nhiễm hoặc kéo dài quanh năm. Hắt hơi, ngứa và chảy mũi nổi bật ở pha sớm; nghẹt mũi thường chiếm ưu thế khi viêm dai dẳng. Trẻ em có thể biểu hiện bằng dụi mũi, thở miệng, ngủ không yên hoặc học kém hơn là mô tả ngứa. Người lớn đôi khi nhầm bệnh với cảm lạnh tái diễn. Sốt, dịch mũi mủ đơn độc hoặc đau mặt dữ dội gợi ý nguyên nhân khác.
- Hắt hơi thành tràng: thường xảy ra buổi sáng hoặc ngay sau tiếp xúc dị nguyên.
- Chảy nước mũi trong: dịch loãng, có thể chảy xuống họng và gây ho hắng.
- Ngứa mũi, họng hoặc tai: là dấu hiệu gợi ý dị ứng hơn cảm lạnh thông thường.
- Nghẹt mũi: làm thở miệng, giảm ngửi, ngáy và gián đoạn giấc ngủ.
- Ngứa mắt, đỏ mắt hoặc chảy nước mắt: cho thấy viêm mũi–kết mạc dị ứng đi kèm.
- Đau đầu hoặc nặng vùng mặt do tắc nghẽn kéo dài nhưng không đặc hiệu cho viêm xoang.
- Chảy máu mũi nhẹ do ngoáy mũi, niêm mạc khô hoặc kỹ thuật xịt thuốc không đúng.
- Giảm thính lực thoáng qua hoặc đầy tai do rối loạn vòi nhĩ, thường gặp hơn ở trẻ.
- Khứu giác giảm rõ kéo dài, cần loại trừ polyp mũi hoặc bệnh xoang khác.
Nên đặt lịch khám khi triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng ngủ–học–làm, cần thuốc thường xuyên hoặc chưa rõ là dị ứng. Cần khám trong ngày nếu khó thở, hen tăng, sốt cao, đau mặt nhiều, sưng quanh mắt hoặc dịch mũi hôi một bên. Cần tái khám sớm nếu chảy máu mũi tái diễn, thuốc xịt gây kích ứng, dùng đúng kỹ thuật vẫn không kiểm soát hoặc muốn cân nhắc miễn dịch đặc hiệu.
Viêm mũi dị ứng đơn thuần hiếm khi là cấp cứu. Gọi 115 khi có khó thở nhanh, khò khè nặng, sưng lưỡi–họng, choáng hoặc ngất vì có thể là phản vệ hoặc cơn hen nặng, không phải chỉ nghẹt mũi. Đến cấp cứu khi sưng đỏ quanh mắt kèm đau, nhìn mờ, đau khi liếc hoặc sốt cao vì cần loại trừ biến chứng nhiễm trùng. Không tự lái xe khi khó thở hoặc rối loạn ý thức.
Chẩn đoán Viêm mũi dị ứng
Chẩn đoán dựa trên bốn triệu chứng chính, kiểu thời gian, tác nhân, môi trường nhà–nghề nghiệp và đáp ứng điều trị. Khám mũi giúp nhận diện niêm mạc nhợt, phù, dịch trong nhưng không đủ để xác nhận một mình. Test chích da hoặc IgE đặc hiệu hỗ trợ khi cần tìm dị nguyên, khi điều trị thất bại, chẩn đoán không chắc hoặc trước miễn dịch đặc hiệu. Kết quả mẫn cảm chỉ có ý nghĩa khi phù hợp với phơi nhiễm và triệu chứng; test dương tính không đồng nghĩa mọi tiếp xúc đều gây bệnh.
Bác sĩ hỏi thời điểm trong ngày, mùa, nhà ở, thú nuôi, công việc, thuốc đã dùng, hen, chàm và triệu chứng mắt. Khám quan sát niêm mạc mũi, dịch, vách ngăn, cuốn mũi, polyp, thở miệng và dấu dụi mũi. Tai, họng, phổi và mắt được đánh giá khi có triệu chứng liên quan. Nội soi mũi có thể cần nếu tắc một bên, chảy máu, giảm ngửi hoặc nghi bệnh cấu trúc.
Test chích da cho kết quả nhanh và đánh giá nhiều dị nguyên nhưng bị ảnh hưởng bởi thuốc kháng histamine và cần cơ sở có khả năng xử trí phản ứng. IgE đặc hiệu huyết thanh hữu ích khi không thể làm test da, nhưng chi phí và ngưỡng dương tính khác nhau. Tổng IgE hoặc bạch cầu ái toan không đủ đặc hiệu để chẩn đoán. Test kích thích mũi được dùng ở trung tâm chuyên sâu khi cần chứng minh liên quan dị nguyên, nhất là viêm mũi dị ứng tại chỗ hoặc nghề nghiệp.
Hình ảnh xoang không thường quy cho viêm mũi dị ứng. CT được cân nhắc khi nghi viêm mũi xoang mạn, polyp, biến chứng hoặc trước phẫu thuật, không dùng chỉ vì nghẹt mũi. X-quang xoang có giá trị hạn chế. Nội soi mũi là thăm dò trực tiếp hơn hình ảnh trong nhiều trường hợp nhưng vẫn không thay thế đánh giá dị ứng.
Chẩn đoán lâm sàng phù hợp khi có nghẹt, chảy mũi, ngứa hoặc hắt hơi liên quan phơi nhiễm và không có dấu hiệu nguyên nhân khác. Chẩn đoán dị ứng được củng cố bằng test da hoặc IgE đặc hiệu phù hợp với bệnh sử. Phân loại ARIA về gián đoạn–dai dẳng và nhẹ–trung bình/nặng dùng để đánh giá mức độ, không phải xét nghiệm xác nhận. Người bệnh không nên tự suy diễn từ một panel IgE dương tính rộng.
Điều trị Viêm mũi dị ứng
Mục tiêu là kiểm soát triệu chứng, phục hồi ngủ và hoạt động, giảm đợt hen liên quan và hạn chế tác dụng phụ. Điều trị theo mức độ và triệu chứng trội, kết hợp giáo dục, giảm phơi nhiễm có mục tiêu, rửa mũi và thuốc. Bác sĩ đánh giá kỹ thuật xịt, tuân thủ và chẩn đoán trước khi tăng bậc. Miễn dịch đặc hiệu được cân nhắc khi dị nguyên có ý nghĩa lâm sàng, bệnh vẫn đáng kể hoặc người bệnh muốn giảm phụ thuộc thuốc lâu dài.
Corticosteroid xịt mũi là nhóm kiểm soát hiệu quả nhất cho nghẹt và nhiều triệu chứng tổng thể khi dùng đúng kỹ thuật. Kháng histamine thế hệ hai đường uống phù hợp khi ngứa, hắt hơi và triệu chứng mắt nổi bật; thuốc kháng histamine xịt mũi có tác dụng nhanh và có thể phối hợp corticosteroid xịt ở bệnh trung bình–nặng. Thuốc đối kháng leukotriene chỉ phù hợp một số trường hợp, nhất là có hen, sau cân nhắc cảnh báo an toàn. Thuốc co mạch xịt dùng kéo dài gây viêm mũi do thuốc. Không tự mua corticosteroid uống hoặc tiêm “chống dị ứng” lặp lại.
Miễn dịch đặc hiệu dưới da hoặc dưới lưỡi là can thiệp điều hòa miễn dịch, không phải thuốc giảm triệu chứng tức thời. Chỉ dùng sản phẩm có bằng chứng cho dị nguyên liên quan, sau đánh giá nguy cơ hen và khả năng tuân thủ nhiều năm. Rửa mũi bằng dung dịch phù hợp là chăm sóc hỗ trợ; dụng cụ và nước phải sạch để tránh nhiễm trùng. Đốt cuốn mũi không điều trị cơ chế dị ứng.
Phẫu thuật không chữa dị ứng. Can thiệp vách ngăn, cuốn mũi hoặc xoang chỉ được cân nhắc khi có tắc nghẽn cấu trúc, cuốn mũi phì đại không đáp ứng điều trị tối ưu, polyp hoặc bệnh xoang đồng mắc. Sau phẫu thuật, viêm dị ứng vẫn cần kiểm soát để giảm nghẹt tái phát. Quyết định dựa trên khám tai mũi họng và hình ảnh khi có chỉ định.
Rửa mũi bằng nước muối có thể làm sạch dịch và giảm tải dị nguyên nếu thực hiện đúng vệ sinh. Đóng cửa khi nồng độ phấn hoa cao, tắm thay đồ sau hoạt động ngoài trời, giặt chăn ga nóng phù hợp và giảm ẩm mốc có thể hữu ích theo dị nguyên. Không cần loại bỏ thú nuôi hoặc mua thiết bị lọc đắt tiền nếu chưa chứng minh mối liên hệ. Giáo dục kỹ thuật xịt là biện pháp hỗ trợ có tác động lớn.
Theo dõi số ngày có triệu chứng, chất lượng ngủ, nhu cầu thuốc cứu hộ, khả năng ngửi, chảy máu mũi và kiểm soát hen. Đánh giá sau một khoảng đủ để thuốc xịt phát huy tác dụng và kiểm tra kỹ thuật trước khi kết luận thất bại. Trẻ cần theo dõi tăng trưởng khi dùng corticosteroid kéo dài theo chỉ định, dù mức hấp thu toàn thân của nhiều chế phẩm thấp. Miễn dịch đặc hiệu cần giám sát phản ứng và tuân thủ.
Thuốc kháng histamine có thể giảm triệu chứng sớm, trong khi corticosteroid xịt đạt hiệu quả tối ưu sau dùng đều đặn một thời gian. Điều trị theo mùa có thể bắt đầu trước mùa dị nguyên; thể quanh năm cần chiến lược lâu hơn và giảm bậc khi kiểm soát ổn định. Miễn dịch đặc hiệu thường là liệu trình nhiều năm để có lợi ích bền vững. Không có thời hạn chung cho mọi người vì mức phơi nhiễm và bệnh đồng mắc khác nhau.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Bệnh không kiểm soát gây mất ngủ, mệt mỏi, giảm tập trung, nghỉ học–làm và giảm chất lượng sống. Nghẹt mũi kéo dài góp phần thở miệng, ngáy, rối loạn vòi nhĩ và làm hen khó kiểm soát. Gãi hoặc xịt sai gây chảy máu mũi. Lạm dụng thuốc co mạch xịt dẫn đến nghẹt hồi ứng. Corticosteroid toàn thân dùng lặp lại có thể gây biến chứng chuyển hóa, xương và mắt, nên không phải giải pháp thường quy.
Viêm mũi dị ứng thường kiểm soát tốt khi xác định kiểu bệnh, dùng thuốc đúng kỹ thuật và xử lý phơi nhiễm có mục tiêu. Bệnh có thể dao động theo tuổi, mùa, nơi ở và nghề nghiệp; một số người giảm triệu chứng theo thời gian, người khác kéo dài đến tuổi trưởng thành. Miễn dịch đặc hiệu có thể mang hiệu quả sau ngừng điều trị ở người được chọn phù hợp. Tiên lượng hen tốt hơn khi viêm mũi đồng mắc được kiểm soát.
Triệu chứng thường tái phát khi gặp lại dị nguyên hoặc ngừng điều trị trong lúc phơi nhiễm còn cao. Tái phát không đồng nghĩa thuốc mất tác dụng; cần xem lại kỹ thuật xịt, tuân thủ, môi trường và chẩn đoán phối hợp như viêm mũi không dị ứng hoặc polyp. Lập kế hoạch trước mùa phấn hoa và duy trì vệ sinh môi trường hợp lý giúp giảm đợt, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn dị nguyên ngoài trời.
Không có cách chắc chắn ngăn cơ địa dị ứng hình thành. Phòng triệu chứng tập trung vào tránh khói thuốc, kiểm soát ẩm mốc, giảm phơi nhiễm dị nguyên đã xác nhận, dùng thuốc dự phòng đúng thời điểm và điều trị hen đồng mắc. Miễn dịch đặc hiệu có thể làm thay đổi diễn tiến ở người phù hợp. Vaccine không phòng viêm mũi dị ứng nhưng tiêm chủng hô hấp theo khuyến cáo giúp giảm nhầm lẫn và biến chứng nhiễm trùng.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm mũi dị ứng
Không có thực phẩm đặc hiệu chữa viêm mũi dị ứng. Không nên kiêng sữa, hải sản hoặc đồ lạnh nếu không có dị ứng thực phẩm được xác nhận. Một số người dị ứng phấn hoa có hội chứng dị ứng miệng với rau quả sống; cần đánh giá riêng thay vì kiêng rộng. Chế độ ăn cân bằng hỗ trợ sức khỏe tổng thể, còn thuốc và giảm phơi nhiễm vẫn là nền tảng kiểm soát triệu chứng.
Người bệnh có thể tập thể dục; kiểm soát nghẹt mũi và hen giúp vận động dễ hơn. Khi phấn hoa cao, có thể chọn thời điểm, địa điểm trong nhà, đeo kính và thay quần áo sau tập. Ngủ đủ, nâng đầu giường khi nghẹt và giữ phòng ngủ ít bụi hỗ trợ giấc ngủ. Không nên tránh hoàn toàn hoạt động ngoài trời nếu có biện pháp phù hợp.
Ghi mức nghẹt, hắt hơi, chảy mũi, giấc ngủ, thuốc đã dùng và bối cảnh phơi nhiễm. Ứng dụng hoặc bản tin phấn hoa có thể hữu ích cho thể theo mùa nhưng độ chính xác tùy khu vực. Kiểm tra kỹ thuật xịt: hướng vòi ra phía tai cùng bên, tránh xịt vào vách ngăn và không hít quá mạnh. Theo dõi tại nhà không thay thế khám khi tắc một bên, chảy máu hoặc giảm ngửi kéo dài.
- Không dùng thuốc co mạch xịt mũi kéo dài vì có thể gây nghẹt hồi ứng.
- Không xịt thuốc thẳng vào vách ngăn hoặc hít quá mạnh làm thuốc chảy xuống họng.
- Không tự tiêm hoặc uống corticosteroid lặp lại để cắt triệu chứng theo mùa.
- Không kiêng hàng loạt thực phẩm khi chưa có dị ứng thực phẩm được xác nhận.
- Không bỏ qua khò khè hoặc khó thở vì viêm mũi và hen thường đồng mắc.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ có thể biểu hiện bằng dụi mũi, thở miệng, quầng thâm mắt, ngủ kém, hiếu động hoặc giảm tập trung. Cần phân biệt phì đại VA, dị vật mũi và nhiễm trùng tái diễn. Thuốc được chọn theo tuổi và kỹ thuật sử dụng; phụ huynh không dùng thuốc cảm phối hợp kéo dài. Kiểm soát viêm mũi có thể cải thiện hen, giấc ngủ và học tập.
Niêm mạc khô, bệnh tăng nhãn áp, phì đại tuyến tiền liệt, tăng huyết áp và đa thuốc ảnh hưởng lựa chọn điều trị. Kháng histamine thế hệ cũ dễ gây lú lẫn, khô miệng, bí tiểu và té ngã. Nghẹt mũi mới khởi phát một bên hoặc chảy máu cần đánh giá cấu trúc, không mặc định là dị ứng. Kỹ thuật xịt và khả năng cầm dụng cụ cũng cần xem xét.
Viêm mũi thai kỳ có thể cùng tồn tại với dị ứng. Ưu tiên giảm phơi nhiễm, rửa mũi và chọn thuốc có dữ liệu an toàn theo đánh giá sản khoa–dị ứng. Không tự ngừng thuốc kiểm soát hen hoặc tự dùng thuốc co mạch đường uống. Miễn dịch đặc hiệu thường không khởi đầu mới trong thai kỳ, nhưng có thể tiếp tục ở liều ổn định trong một số trường hợp do bác sĩ quyết định.
Nhiều thuốc xịt mũi và kháng histamine thế hệ hai có thể phù hợp khi cho con bú, nhưng lựa chọn dựa trên thuốc cụ thể, liều và tình trạng trẻ. Thuốc có tính an thần có thể ảnh hưởng mẹ hoặc trẻ. Rửa mũi và kỹ thuật xịt đúng giúp giảm nhu cầu thuốc toàn thân. Không cần mặc định ngừng cho bú để điều trị viêm mũi.
Viêm mũi dị ứng vẫn có thể xảy ra, nhưng người suy giảm miễn dịch dễ nhiễm trùng xoang, nấm hoặc tổn thương niêm mạc không điển hình. Sốt, đau mặt, dịch mủ, loét hoặc chảy máu cần khám sớm. Bác sĩ phải phân biệt dị ứng với nhiễm trùng trước khi tăng corticosteroid và cân nhắc tương tác thuốc với điều trị nền.
Hen là bệnh đồng mắc quan trọng nhất; nghẹt mũi và viêm đường thở trên có thể làm kiểm soát hen kém. Tăng huyết áp, bệnh tim, tăng nhãn áp, phì đại tuyến tiền liệt và rối loạn giấc ngủ ảnh hưởng lựa chọn thuốc, đặc biệt thuốc co mạch và kháng histamine an thần. Viêm xoang mạn hoặc polyp cần chiến lược riêng, không chỉ tăng thuốc dị ứng.
Không áp dụng
Câu hỏi thường gặp về Viêm mũi dị ứng
Viêm mũi dị ứng không lây vì không do virus hay vi khuẩn. Người trong cùng gia đình có thể cùng hắt hơi hoặc nghẹt mũi vì cùng tiếp xúc mạt bụi, nấm mốc, thú nuôi hoặc cùng có cơ địa dị ứng, chứ không truyền bệnh cho nhau. Cảm lạnh lại có thể lây và thường kèm đau họng, mệt, sốt nhẹ hoặc dịch mũi thay đổi theo diễn tiến. Nếu triệu chứng mới xuất hiện kèm sốt, đau cơ hoặc người xung quanh đang nhiễm hô hấp, nên cân nhắc nguyên nhân nhiễm trùng.
Nhiều người kiểm soát triệu chứng rất tốt nhưng không thể cam kết chữa khỏi hoàn toàn cơ địa dị ứng. Triệu chứng có thể thay đổi theo tuổi và mức phơi nhiễm. Thuốc xịt, kháng histamine và biện pháp môi trường kiểm soát phản ứng khi đang dùng. Miễn dịch đặc hiệu là phương pháp có khả năng biến đổi bệnh và tạo lợi ích kéo dài sau liệu trình ở người có dị nguyên rõ, nhưng không phù hợp tất cả. Mục tiêu là ngủ tốt, hoạt động bình thường và dùng mức điều trị thấp nhất vẫn kiểm soát được.
Mức độ an toàn phụ thuộc loại thuốc. Corticosteroid xịt mũi hiện đại có hấp thu toàn thân thấp và thường an toàn khi dùng đúng liều, đúng kỹ thuật, nhưng có thể gây khô hoặc chảy máu mũi và cần theo dõi ở trẻ. Ngược lại, thuốc co mạch xịt dùng kéo dài dễ gây nghẹt hồi ứng và phụ thuộc thuốc. Người bệnh nên biết tên hoạt chất, không gọi chung mọi chai xịt là “thuốc xịt mũi”, và tái khám nếu phải dùng liên tục mà triệu chứng vẫn không kiểm soát.
Không có bằng chứng chung yêu cầu mọi người viêm mũi dị ứng phải kiêng đồ lạnh hoặc sữa. Đồ lạnh có thể kích thích chảy mũi ở một số người do phản xạ không dị ứng, còn sữa không làm tăng chất nhầy theo cách thường được truyền miệng. Chỉ kiêng thực phẩm khi có phản ứng lặp lại và được đánh giá dị ứng. Kiêng tùy tiện, nhất là ở trẻ, có thể làm khẩu phần thiếu năng lượng, protein hoặc canxi mà không cải thiện nghẹt mũi.
Miễn dịch đặc hiệu được cân nhắc khi triệu chứng mức vừa–nặng, dị nguyên đã được xác nhận và phù hợp với phơi nhiễm, điều trị thông thường chưa đạt mục tiêu hoặc người bệnh muốn giảm gánh nặng thuốc dài hạn. Hen phải được đánh giá và kiểm soát trước vì hen không ổn định làm tăng rủi ro. Điều trị cần sản phẩm có bằng chứng, theo dõi chuyên khoa và cam kết tuân thủ nhiều năm. Đây không phải liệu pháp cấp tốc và không nên thực hiện bằng các chế phẩm không chuẩn hóa.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

