Viêm kết mạc dị ứng là phản ứng viêm của lớp màng trong suốt phủ lòng mi và lòng trắng mắt khi tiếp xúc dị nguyên như phấn hoa, mạt bụi, nấm mốc hoặc vảy da động vật. Ngứa mắt là triệu chứng nổi bật, thường kèm đỏ hai mắt, chảy nước mắt, phù mi và dịch nhầy trong; nhiều người đồng thời có viêm mũi dị ứng. Bệnh không lây và các thể theo mùa thường không làm giảm thị lực đáng kể. Tuy nhiên, đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ, cảm giác dị vật nặng hoặc đeo kính áp tròng là những tình huống cần khám sớm để loại trừ tổn thương giác mạc, nhiễm trùng hoặc bệnh mắt khác. Điều trị tập trung vào tránh dụi mắt, giảm phơi nhiễm, chườm lạnh, nước mắt nhân tạo và thuốc nhỏ chống dị ứng; corticosteroid nhỏ mắt chỉ dùng khi bác sĩ nhãn khoa theo dõi.
Viêm kết mạc dị ứng là bệnh gì?
Viêm kết mạc dị ứng là viêm bề mặt mắt do đáp ứng miễn dịch với dị nguyên, thường qua IgE và dưỡng bào. Kết mạc bị giãn mạch, phù và kích thích thần kinh nên mắt ngứa, đỏ, chảy nước. Bệnh khác viêm kết mạc virus ở ngứa nổi bật, liên quan dị nguyên và không lây; khác viêm kết mạc vi khuẩn ở dịch thường trong hoặc nhầy nhẹ thay vì mủ dày. Hai thể phổ biến là viêm kết mạc dị ứng theo mùa và quanh năm, thường không tổn thương giác mạc. Viêm giác–kết mạc mùa xuân và viêm giác–kết mạc cơ địa là các thể nặng hơn, có viêm mạn, nhú lớn và nguy cơ biến chứng giác mạc. Viêm kết mạc nhú khổng lồ liên quan kính áp tròng hoặc vật liệu cọ xát có cơ chế cơ học–viêm, không hoàn toàn là dị ứng IgE cổ điển.
| Tên bệnh | Viêm kết mạc dị ứng |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Allergic conjunctivitis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Dị ứng mắt; viêm kết mạc theo mùa; viêm mũi–kết mạc dị ứng khi kèm triệu chứng mũi |
| Mã ICD-10 | H10.1 – Viêm kết mạc dị ứng/atopic cấp; các thể mạn hoặc đặc hiệu có thể thuộc H10.4 tùy biểu hiện. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Miễn dịch – Dị ứng – Tự miễn; Nhãn khoa; Dị ứng bề mặt nhãn cầu |
| Cơ quan ảnh hưởng | Kết mạc mi và nhãn cầu là vị trí chính; thể nặng có thể liên quan giác mạc, bờ mi và da quanh mắt. |
| Tính chất bệnh | Viêm không lây qua trung gian dị ứng, thường hai mắt, cấp theo mùa hoặc dai dẳng; một số thể viêm giác–kết mạc mạn có nguy cơ tổn thương giác mạc. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp, đặc biệt ở người có viêm mũi dị ứng, hen hoặc chàm; thể viêm giác–kết mạc mùa xuân và thể cơ địa ít gặp hơn. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Viêm kết mạc dị ứng
Dị nguyên hòa tan trong phim nước mắt và gắn với IgE trên dưỡng bào kết mạc. Sự bắt chéo IgE làm giải phóng histamine, tryptase, leukotriene và cytokine, gây ngứa, giãn mạch, phù kết mạc và tăng tiết nước mắt. Pha muộn huy động bạch cầu ái toan, tế bào Th2 và các tế bào viêm khác, duy trì triệu chứng trong thể quanh năm. Ở viêm giác–kết mạc mùa xuân hoặc cơ địa, viêm tế bào mạnh và chấn thương do dụi mắt có thể làm tổn thương biểu mô giác mạc, tạo loét khiên hoặc sẹo nếu không kiểm soát.
Nhóm không tổn thương giác mạc thường gồm viêm kết mạc dị ứng theo mùa và quanh năm. Nhóm nặng hơn gồm viêm giác–kết mạc mùa xuân, thường ở trẻ trai khí hậu nóng; viêm giác–kết mạc cơ địa, thường liên quan chàm cơ địa; và viêm kết mạc nhú khổng lồ liên quan kính áp tròng, chỉ khâu hoặc mắt giả. Phân loại dựa trên thời gian, mức độ viêm, nhú kết mạc và giác mạc, giúp quyết định theo dõi nhãn khoa và thuốc chống viêm mạnh hơn.
Triệu chứng dị ứng mắt rất phổ biến và thường đi kèm viêm mũi dị ứng, nhưng nhiều người tự điều trị nên số liệu chẩn đoán thấp hơn thực tế. Thể theo mùa tăng khi phấn hoa cao; thể quanh năm liên quan mạt bụi, nấm mốc và thú nuôi. Viêm giác–kết mạc mùa xuân thường gặp ở trẻ và thiếu niên tại vùng nóng, khô; viêm giác–kết mạc cơ địa hay gặp hơn ở người có chàm nặng. Dữ liệu đại diện cho Việt Nam còn hạn chế, đặc biệt về các thể nặng.
Dị nguyên tiếp xúc trực tiếp bề mặt mắt qua không khí, tay, mỹ phẩm hoặc vật dụng. Chúng cũng có thể đi vào mũi và gây viêm mũi–kết mạc đồng thời. Viêm kết mạc dị ứng không có thời gian ủ bệnh và không lây. Việc dùng chung khăn không truyền dị ứng, nhưng vệ sinh vẫn quan trọng vì mắt đỏ có thể do nhiễm trùng chưa được chẩn đoán.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm kết mạc dị ứng
Dị nguyên thường gặp gồm phấn hoa cây–cỏ, mạt bụi, nấm mốc, vảy da động vật và gián. Mỹ phẩm, thuốc nhỏ mắt hoặc dung dịch kính áp tròng có thể gây dị ứng tiếp xúc hoặc độc tính, cần phân biệt với dị ứng môi trường. Kính áp tròng, chỉ khâu và mắt giả gây cọ xát dẫn đến viêm nhú khổng lồ. Dụi mắt không phải nguyên nhân miễn dịch ban đầu nhưng làm giải phóng thêm chất trung gian và tăng nguy cơ tổn thương giác mạc.
Yếu tố không thay đổi được gồm cơ địa dị ứng, tiền sử hen, viêm mũi dị ứng, chàm và gia đình có bệnh atopy. Yếu tố có thể giảm gồm tiếp xúc dị nguyên đã biết, phòng ở ẩm mốc, dụi mắt, đeo kính áp tròng quá lâu, vệ sinh kính kém và dùng mỹ phẩm hoặc thuốc nhỏ gây kích ứng. Trẻ ở khí hậu nóng có nguy cơ viêm giác–kết mạc mùa xuân cao hơn.
Người có viêm mũi dị ứng, hen, chàm, dị ứng theo mùa; trẻ trai có ngứa mắt nặng tái diễn mùa nóng; người đeo kính áp tròng; và người dùng nhiều thuốc nhỏ mắt là các nhóm cần lưu ý. Người có bệnh giác mạc, phẫu thuật mắt gần đây hoặc suy giảm miễn dịch cần ngưỡng khám thấp hơn khi mắt đỏ.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm kết mạc dị ứng
Ngứa thường xuất hiện nhanh sau phơi nhiễm, kèm đỏ lan tỏa, chảy nước mắt và phù mi. Hai mắt thường bị nhưng mức độ có thể không đều. Dịch tiết trong hoặc nhầy mảnh; mủ dày và mi dính chặt buổi sáng gợi ý nhiễm khuẩn hơn. Thể nhẹ không gây đau hoặc giảm thị lực. Thể nặng kéo dài có thể gây sợ ánh sáng, cảm giác dị vật và nhìn mờ do giác mạc bị ảnh hưởng.
- Ngứa mắt: triệu chứng nổi bật, thường khiến người bệnh muốn dụi liên tục.
- Đỏ hai mắt: do mạch máu kết mạc giãn, thường lan tỏa hơn đỏ khu trú.
- Chảy nước mắt: phản xạ giúp rửa dị nguyên nhưng có thể gây mờ thoáng qua.
- Phù mi hoặc phù kết mạc: tạo cảm giác nặng mắt và kết mạc phồng như thạch.
- Dịch nhầy trong: thường ít, kéo sợi nhẹ và không phải mủ đặc.
- Nhú lớn dưới mi trên trong viêm giác–kết mạc mùa xuân hoặc viêm nhú khổng lồ.
- Chấm trắng vùng rìa giác mạc và tổn thương biểu mô ở thể mùa xuân nặng.
- Chàm mi, dày da và viêm bờ mi trong viêm giác–kết mạc cơ địa.
- Sụp mi hoặc giảm dung nạp kính áp tròng khi viêm nhú kéo dài.
Nên đặt lịch khám khi ngứa đỏ tái diễn, thuốc không kê đơn không kiểm soát, cần dùng quanh năm hoặc nghi dị nguyên nghề nghiệp. Cần khám trong ngày nếu đau, sợ ánh sáng, nhìn mờ, tiết mủ, chấn thương, hóa chất, triệu chứng chủ yếu một mắt hoặc đang đeo kính áp tròng. Cần tái khám sớm khi dùng corticosteroid nhỏ mắt, có nhú lớn, tổn thương giác mạc, bệnh cơ địa nặng hoặc tái phát dù đã tránh dị nguyên.
Đến cấp cứu mắt ngay khi giảm thị lực đột ngột, đau mắt dữ dội, sợ ánh sáng rõ, giác mạc đục, chấn thương xuyên, hóa chất bắn vào mắt hoặc mắt đỏ đau ở người đeo kính áp tròng. Nếu mắt đỏ kèm sưng lưỡi–họng, khó thở, choáng hoặc ngất, gọi 115 vì có thể là phản vệ toàn thân. Không tự lái xe khi nhìn mờ và không trì hoãn để thử thuốc nhỏ không rõ thành phần.
Chẩn đoán Viêm kết mạc dị ứng
Bác sĩ dựa vào ngứa, tính hai mắt, kiểu mùa, dị nguyên, bệnh atopy và khám đèn khe. Đánh giá giác mạc là bước quan trọng để phân biệt thể đơn thuần với viêm giác–kết mạc nặng. Test dị ứng không cần cho mọi người nhưng hữu ích khi tác nhân không rõ, triệu chứng mũi đi kèm hoặc cân nhắc miễn dịch đặc hiệu. Mắt đỏ không nên tự chẩn đoán chỉ qua ảnh vì viêm giác mạc, viêm màng bồ đào và glaucoma góc đóng có thể biểu hiện ban đầu tương tự.
Khám bao gồm thị lực, phản ứng đồng tử, mi và da quanh mắt, kiểu đỏ, phù kết mạc, dịch tiết, nhú dưới mi và bề mặt giác mạc. Nhuộm fluorescein giúp phát hiện trầy hoặc loét biểu mô. Bác sĩ hỏi kính áp tròng, mỹ phẩm, thuốc nhỏ, phẫu thuật mắt, chàm và triệu chứng mũi–hen. Lật mi chỉ nên do người có chuyên môn thực hiện khi nghi nhú lớn hoặc dị vật.
Phần lớn trường hợp không cần xét nghiệm. Test chích da hoặc IgE đặc hiệu được cân nhắc khi cần xác định dị nguyên liên quan. Tế bào học kết mạc tìm bạch cầu ái toan hiếm khi cần và độ nhạy hạn chế. Cấy dịch mắt không thường dùng cho dị ứng nhưng cần khi có mủ nhiều, loét giác mạc, thất bại điều trị hoặc nghi tác nhân đặc biệt. Đo nhãn áp và kiểm tra thủy tinh thể cần thiết khi dùng corticosteroid nhỏ mắt.
Không áp dụng
Không có một xét nghiệm vàng cho viêm kết mạc dị ứng thông thường. Chẩn đoán dựa trên ngứa, đỏ hai mắt, chảy nước, tiền sử dị ứng và không có dấu hiệu cảnh báo giác mạc. Thể mùa xuân hoặc cơ địa được nhận diện bằng đặc điểm lâm sàng như nhú khổng lồ, tổn thương rìa và bệnh da đi kèm. Kết quả IgE chỉ hỗ trợ khi phù hợp với phơi nhiễm; không dùng để tự kết luận mọi mắt đỏ là dị ứng.
Điều trị Viêm kết mạc dị ứng
Mục tiêu là giảm ngứa, bảo vệ bề mặt mắt, tránh dụi và ngăn biến chứng giác mạc. Điều trị tăng bậc từ tránh dị nguyên, chườm lạnh, nước mắt nhân tạo đến thuốc nhỏ tác dụng kép. Thể nặng hoặc có giác mạc cần nhãn khoa, có thể dùng chống viêm mạnh hơn với giám sát nhãn áp. Đồng thời kiểm soát viêm mũi dị ứng giúp giảm tổng gánh nặng rhinoconjunctivitis. Kính áp tròng được tạm ngừng khi mắt đang viêm.
Thuốc nhỏ kháng histamine kết hợp ổn định dưỡng bào thường là lựa chọn đầu tay cho thể theo mùa hoặc quanh năm. Nước mắt nhân tạo giúp pha loãng dị nguyên; kháng histamine uống có thể hữu ích khi kèm viêm mũi nhưng đôi khi làm khô mắt. Corticosteroid nhỏ mắt chỉ dùng ngắn hạn trong bệnh nặng dưới theo dõi nhãn khoa. Thuốc ức chế calcineurin tại chỗ có thể được dùng cho viêm giác–kết mạc nặng, phụ thuộc chế phẩm và hướng dẫn. Thuốc co mạch mắt dùng kéo dài gây đỏ hồi ứng và che lấp bệnh khác.
Rửa bề mặt mắt bằng nước sạch hoặc nước muối thích hợp hữu ích khi vừa tiếp xúc bụi hoặc dị nguyên, nhưng hóa chất cần rửa ngay kéo dài và cấp cứu. Loại bỏ kính áp tròng, chỉ khâu hoặc vật liệu gây cọ xát có thể cần trong viêm nhú khổng lồ. Nạo hoặc xử lý tổn thương giác mạc chỉ dành cho thể nặng do bác sĩ nhãn khoa thực hiện; không tự lật mi hoặc lấy dị vật.
Phẫu thuật không điều trị viêm kết mạc dị ứng thông thường. Can thiệp hiếm khi cần cho biến chứng như loét giác mạc khó lành, sẹo hoặc nhú khổng lồ gây cơ học, và chỉ sau khi điều trị nội khoa tối ưu. Người chuẩn bị phẫu thuật mắt cần kiểm soát viêm bề mặt để giảm khó chịu và tránh nhầm lẫn với nhiễm trùng hậu phẫu.
Chườm lạnh bằng khăn sạch giúp giảm ngứa và phù. Nước mắt nhân tạo không chất bảo quản có thể rửa dị nguyên và giảm khô. Rửa tay, tắm và thay đồ sau khi ra ngoài trong mùa phấn hoa, giặt chăn ga và giảm ẩm mốc giúp giảm phơi nhiễm. Kính râm ngoài trời hạn chế dị nguyên và ánh sáng. Quan trọng nhất là tránh dụi mắt vì ma sát làm viêm nặng hơn.
Theo dõi mức ngứa, đỏ, số lần phải nhỏ thuốc, thị lực và khả năng đeo kính áp tròng. Người dùng corticosteroid cần đo nhãn áp và khám giác mạc–thủy tinh thể theo lịch. Trẻ mắc thể mùa xuân cần theo dõi sát trong mùa hoạt động vì tổn thương giác mạc có thể tiến triển. Nếu triệu chứng không đáp ứng, bác sĩ xem lại chẩn đoán, chất bảo quản trong thuốc và bệnh khô mắt hoặc viêm bờ mi đồng mắc.
Thể theo mùa có thể cần thuốc trước và trong giai đoạn dị nguyên cao; thuốc nhỏ tác dụng kép thường giảm ngứa nhanh nhưng kiểm soát bền vững cần dùng đều theo hướng dẫn. Thể quanh năm kéo dài theo phơi nhiễm. Viêm giác–kết mạc nặng có thể cần quản lý nhiều tháng hoặc nhiều năm với các đợt tăng giảm. Không tự kéo dài corticosteroid vì triệu chứng giảm nhanh không đồng nghĩa an toàn lâu dài.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Thể nhẹ hiếm gây biến chứng thị lực. Dụi mắt kéo dài liên quan tổn thương biểu mô và có thể góp phần làm bệnh giác mạc hình chóp tiến triển ở người nguy cơ. Viêm giác–kết mạc mùa xuân hoặc cơ địa có thể gây loét khiên, tân mạch, sẹo giác mạc và giảm thị lực. Corticosteroid không giám sát gây tăng nhãn áp, glaucoma, đục thủy tinh thể và làm nặng herpes giác mạc. Kính áp tròng trong mắt đỏ đau tăng nguy cơ viêm giác mạc nhiễm trùng.
Viêm kết mạc dị ứng theo mùa hoặc quanh năm thường kiểm soát tốt và không làm mất thị lực khi điều trị phù hợp. Triệu chứng tái diễn theo phơi nhiễm nhưng có thể giảm rõ bằng thuốc nhỏ đúng nhóm và tránh dụi mắt. Viêm giác–kết mạc mùa xuân thường giảm sau tuổi dậy thì ở nhiều trẻ, còn thể cơ địa có thể mạn kéo dài. Tiên lượng thị lực phụ thuộc phát hiện sớm tổn thương giác mạc và tránh lạm dụng corticosteroid.
Tái phát thường xảy ra trong mùa phấn hoa, khi dọn nhà nhiều bụi, tiếp xúc thú nuôi hoặc quay lại kính áp tròng quá sớm. Dùng thuốc dự phòng trước mùa, vệ sinh môi trường và tuân thủ lịch nhãn khoa giúp giảm đợt. Nếu triệu chứng tái phát một mắt, kèm đau hoặc dịch mủ, không nên mặc định là dị ứng; cần tìm nguyên nhân khác.
Giảm tiếp xúc dị nguyên đã xác nhận, đóng cửa khi phấn hoa cao, dùng kính ngoài trời, giữ nhà khô thoáng và rửa tay trước khi chạm mắt giúp phòng triệu chứng. Vệ sinh kính áp tròng đúng chuẩn và thay hộp theo hướng dẫn phòng viêm nhú và nhiễm trùng. Miễn dịch đặc hiệu cho viêm mũi–kết mạc có thể giảm triệu chứng ở người phù hợp. Không có vaccine phòng dị ứng mắt.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm kết mạc dị ứng
Không có chế độ ăn chung chữa viêm kết mạc dị ứng. Chỉ tránh thực phẩm khi có dị ứng thực phẩm riêng, vì triệu chứng mắt do dị nguyên hít thường không cải thiện bằng kiêng ăn. Uống đủ nước hỗ trợ phim nước mắt nhưng không thay thế thuốc. Chế độ ăn giàu dinh dưỡng có lợi cho sức khỏe mắt tổng thể, song không nên quảng cáo thực phẩm hoặc bổ sung như thuốc điều trị dị ứng.
Có thể vận động bình thường. Trong mùa phấn hoa, đeo kính, tránh tập nơi nhiều cỏ khi nồng độ cao và tắm sau hoạt động ngoài trời có thể giảm triệu chứng. Hạn chế bơi khi mắt đang viêm hoặc khi clo làm kích ứng. Ngủ đủ và giảm thời gian màn hình nếu mắt khô giúp dễ chịu hơn. Không đeo kính áp tròng cho đến khi mắt hết đỏ và bác sĩ cho phép nếu từng đau.
Theo dõi ngứa, đỏ, dịch tiết, thị lực và thuốc đã nhỏ. Có thể chụp ảnh trong cùng điều kiện ánh sáng để mô tả diễn tiến, nhưng ảnh không thay thế khám giác mạc. Rửa tay trước khi nhỏ, không để đầu lọ chạm mi và không dùng chung lọ thuốc. Ngừng tự theo dõi và đi khám nếu đau, sợ sáng, nhìn mờ, mủ nhiều hoặc triệu chứng kéo dài một mắt.
- Không dụi mắt vì ma sát làm giải phóng thêm chất trung gian và có thể tổn thương giác mạc.
- Không tự mua corticosteroid nhỏ mắt hoặc dùng lại đơn cũ khi chưa được khám.
- Không đeo kính áp tròng khi mắt đỏ, đau, chảy dịch hoặc nhìn mờ.
- Không dùng thuốc co mạch mắt kéo dài để che đỏ vì có thể gây đỏ hồi ứng.
- Không dùng chung thuốc nhỏ, khăn mặt hoặc mỹ phẩm mắt khi chưa loại trừ nhiễm trùng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ thường dụi mắt, nháy mắt, sợ sáng hoặc học kém tập trung thay vì mô tả ngứa. Viêm giác–kết mạc mùa xuân cần nghĩ đến khi trẻ trai có ngứa nặng, dịch nhầy và nhú lớn trong mùa nóng. Cha mẹ không tự dùng thuốc nhỏ có corticosteroid. Khám sớm nếu trẻ che mắt, giảm thị lực, đau hoặc không chịu mở mắt.
Khô mắt, viêm bờ mi và tác dụng phụ thuốc thường chồng lấp với dị ứng. Thuốc kháng histamine toàn thân có thể làm khô mắt nặng hơn, còn khó tự nhỏ thuốc ảnh hưởng tuân thủ. Mắt đỏ mới một bên, đau hoặc giảm thị lực cần loại trừ bệnh mạch máu, giác mạc và glaucoma. Lựa chọn thuốc nên ưu tiên chế phẩm ít chất bảo quản khi bề mặt mắt nhạy cảm.
Ưu tiên tránh dị nguyên, chườm lạnh và nước mắt nhân tạo. Thuốc nhỏ chống dị ứng được lựa chọn theo dữ liệu an toàn, mức hấp thu toàn thân và mức độ triệu chứng; kỹ thuật ấn điểm lệ giúp giảm hấp thu nhưng cần được hướng dẫn. Không tự dùng corticosteroid nhỏ mắt. Khi có viêm mũi–hen đồng mắc, kế hoạch điều trị nên phối hợp sản khoa, dị ứng và nhãn khoa.
Nhiều thuốc nhỏ có hấp thu toàn thân thấp nhưng vẫn cần chọn hoạt chất phù hợp và có thể ấn điểm lệ sau nhỏ để giảm phơi nhiễm. Kháng histamine uống đôi khi làm mẹ hoặc trẻ buồn ngủ và có thể tăng khô mắt. Không cần mặc định ngừng cho bú; bác sĩ cân nhắc lợi ích–nguy cơ và ưu tiên biện pháp tại chỗ khi thích hợp.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ viêm giác mạc nhiễm trùng và biểu hiện không điển hình cao hơn, nên mắt đỏ đau hoặc nhìn mờ phải khám sớm. Không tăng corticosteroid nhỏ mắt trước khi loại trừ herpes, nấm hoặc vi khuẩn. Dị ứng vẫn có thể tồn tại, nhưng chẩn đoán cần thận trọng và phối hợp với điều trị nền.
Chàm cơ địa liên quan viêm giác–kết mạc cơ địa và nguy cơ tổn thương bề mặt mắt. Viêm mũi dị ứng, hen và khô mắt làm triệu chứng phức tạp hơn. Glaucoma hoặc tiền sử đáp ứng tăng nhãn áp với steroid ảnh hưởng mạnh đến lựa chọn thuốc. Bệnh giác mạc hình chóp cần đặc biệt tránh dụi mắt và theo dõi chuyên khoa.
Mắt đỏ sau phẫu thuật không được mặc định là dị ứng vì có thể là nhiễm trùng, viêm nội nhãn, độc tính thuốc hoặc biến chứng vết mổ. Người bệnh cần liên hệ bác sĩ phẫu thuật khi đau tăng, nhìn mờ, sợ sáng hoặc tiết dịch. Dị ứng với thuốc nhỏ và chất bảo quản có thể xảy ra, nhưng việc đổi hoặc ngừng thuốc hậu phẫu phải do bác sĩ quyết định.
Câu hỏi thường gặp về Viêm kết mạc dị ứng
Viêm kết mạc dị ứng không lây vì là phản ứng với dị nguyên chứ không phải nhiễm virus hoặc vi khuẩn. Tuy nhiên, mắt đỏ do các nguyên nhân khác có thể lây, và chỉ nhìn bằng mắt thường đôi khi khó phân biệt. Ngứa hai mắt, dịch trong, tái diễn theo mùa và kèm viêm mũi gợi ý dị ứng; dịch mủ, mi dính, đau hoặc người xung quanh cùng đỏ mắt cần đánh giá thêm. Vì vậy vẫn nên rửa tay, không dùng chung khăn hay mỹ phẩm cho đến khi chẩn đoán rõ.
Thể theo mùa và quanh năm thường chỉ gây mờ thoáng qua do nước mắt và không làm giảm thị lực lâu dài. Giảm thị lực thật sự, đau hoặc sợ ánh sáng gợi ý giác mạc bị ảnh hưởng hoặc một bệnh khác. Viêm giác–kết mạc mùa xuân và cơ địa có thể gây loét, sẹo giác mạc nếu nặng. Lạm dụng corticosteroid nhỏ mắt cũng có thể gây glaucoma hoặc đục thủy tinh thể. Do đó bất kỳ thay đổi thị lực kéo dài nào cũng cần khám nhãn khoa.
Thuốc co mạch làm trắng mắt có thể giảm đỏ tạm thời nhưng không kiểm soát tốt viêm dị ứng và dùng kéo dài dễ gây đỏ hồi ứng. Một số sản phẩm phối hợp nhiều hoạt chất khiến người dùng khó biết thành phần và tăng kích ứng. Thuốc nhỏ kháng histamine–ổn định dưỡng bào thường phù hợp hơn cho ngứa dị ứng, nhưng vẫn cần chọn theo tuổi, thai kỳ, kính áp tròng và bệnh mắt. Nếu phải dùng thường xuyên hoặc đỏ không giảm, nên khám thay vì đổi nhiều loại thuốc không kê đơn.
Nên tháo kính áp tròng khi mắt đang đỏ, ngứa nhiều, chảy dịch hoặc nhìn mờ. Kính có thể giữ dị nguyên, làm cọ xát và che lấp viêm giác mạc nhiễm trùng, đặc biệt khi có đau. Chỉ đeo lại khi mắt đã yên, kính và hộp được vệ sinh hoặc thay theo hướng dẫn, và bác sĩ xác nhận an toàn nếu đợt nặng. Người tái diễn có thể cần đổi vật liệu, lịch thay hoặc tạm chuyển sang kính gọng.
Cần khám cấp cứu khi đau mắt, sợ ánh sáng, giảm thị lực, giác mạc có đốm trắng, chấn thương, hóa chất bắn, hoặc mắt đỏ đau ở người đeo kính áp tròng. Các dấu hiệu này không điển hình cho dị ứng đơn thuần và có thể là viêm giác mạc, viêm màng bồ đào hoặc glaucoma. Nếu mắt đỏ kèm khó thở, sưng họng, choáng hay ngất, gọi 115 vì có thể là phản vệ. Không tự dùng thuốc steroid để chờ triệu chứng qua.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

