Brompheniramin, tên quốc tế là brompheniramine, là thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất thuộc nhóm alkylamine. Thuốc được dùng để làm giảm tạm thời các triệu chứng dị ứng như hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa mũi hoặc họng và ngứa, chảy nước mắt. Brompheniramin thường được bào chế dưới dạng muối maleat và có thể xuất hiện dưới dạng đơn chất hoặc phối hợp với thuốc giảm ho, thuốc long đờm hay thuốc thông mũi. Hoạt chất này có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, khô miệng, nhìn mờ, táo bón và khó tiểu do tác dụng an thần và kháng cholinergic. Người bệnh cần đọc đúng thành phần vì tác dụng giảm ho hoặc thông mũi trong thuốc phối hợp không phải do riêng brompheniramin. Không dùng thuốc để làm trẻ buồn ngủ và không tự kết hợp nhiều thuốc cảm có cùng thành phần.
Nội dung chính
- Tên hoạt chất: Brompheniramin
- INN: Brompheniramine
- Dạng muối phổ biến: Brompheniramine maleate
- Nhóm dược lý: Kháng histamin H1 thế hệ 1, nhóm alkylamine
- Mã ATC: R06AB01
- Tác dụng chính: Giảm tạm thời hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa mũi/họng, ngứa và chảy nước mắt do dị ứng
- Đường dùng phổ biến: Đường uống
- Tác dụng phụ nổi bật: Buồn ngủ, chóng mặt, khô miệng, đặc dịch tiết, nhìn mờ, táo bón, khó tiểu
- Cảnh báo quan trọng: Không dùng để gây ngủ cho trẻ; tránh rượu và thận trọng khi lái xe
- Phân loại tại Việt Nam: Một số dạng uống đơn chất hoặc phối hợp thuộc danh mục thuốc không kê đơn; phải kiểm tra đúng nhãn sản phẩm
Hoạt chất Brompheniramin là gì?
Brompheniramin là thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất. Thuốc cạnh tranh với histamin tại thụ thể H1 ở các tế bào đích, qua đó làm giảm một số biểu hiện của phản ứng dị ứng như tăng tiết dịch mũi, giãn mạch và tăng tính thấm thành mạch.
Brompheniramin
INN Brompheniramine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Brompheniramin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Brompheniramine |
| Tên IUPAC | 3-(4-bromophenyl)-N,N-dimethyl-3-pyridin-2-ylpropan-1-amine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Brompheniramine maleate. Dexbrompheniramine không phải tên đồng nghĩa hoàn toàn của brompheniramine. Đây là đồng phân đối quang có hoạt tính của brompheniramine và được quản lý như một hoạt chất riêng. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Brompheniraminum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 86-22-6 |
|---|---|
| UNII | H57G17P2FN |
| PubChem CID | 6834 |
| RxNorm CUI | 1767 |
| Công thức phân tử | C16H19BrN2 |
Dược động học của Brompheniramin
Brompheniramin được hấp thu qua đường tiêu hóa sau khi uống. Một nhãn thuốc chính thức ghi nhận nồng độ đỉnh sau liều uống đơn 4 mg đạt được khoảng 5 giờ. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu tại gan và đào thải phần lớn qua nước tiểu dưới dạng các sản phẩm chuyển hóa. Một nghiên cứu dược động học ở người lớn cho thấy thuốc có thời gian bán thải tương đối dài và phân bố rộng.
Giai đoạn I: Hấp thu
Brompheniramin được hấp thu tốt qua đường tiêu hóa. Nhãn thuốc phối hợp ghi nhận thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 5 giờ sau một liều uống 4 mg; nghiên cứu ở người lớn báo cáo thời gian trung bình khoảng 3,1 giờ. Khác biệt có thể liên quan đến dạng bào chế, đối tượng và phương pháp nghiên cứu.
Giai đoạn II: Phân bố
Nghiên cứu dược động học ở người lớn mô tả brompheniramin có thể tích phân bố lớn, cho thấy thuốc phân bố rộng trong cơ thể. Giá trị thể tích phân bố chuẩn hóa từ nguồn nhãn hiện hành.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Gan được xem là vị trí chuyển hóa chính của brompheniramin. Các nghiên cứu cũ đã ghi nhận nhiều sản phẩm chuyển hóa, nhưng tỷ lệ đóng góp của từng enzym chuyển hóa ở người chưa được xác lập đầy đủ trong các nhãn thuốc hiện hành được đối chiếu.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Brompheniramin được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu, phần lớn dưới dạng sản phẩm chuyển hóa.
| t½ · Thời gian bán thải | Một nghiên cứu dược động học ở người lớn báo cáo thời gian bán thải trung bình khoảng 24,9 ± 9,3 giờ. Ở trẻ em, một nghiên cứu ghi nhận thời gian bán thải cuối khoảng 12,4 ± 1,1 giờ. Các giá trị này không được sử dụng để tự suy ra khoảng cách liều, vì liều dùng phải theo dạng bào chế và nhãn sản phẩm. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:
- Tuổi: dữ liệu nghiên cứu cho thấy dược động học ở trẻ em khác người lớn.
- Dạng bào chế giải phóng tức thời hoặc kéo dài.
- Thức ăn và công thức bào chế.
- Chức năng gan và thận có khả năng ảnh hưởng do thuốc được chuyển hóa tại gan và đào thải qua nước tiểu; mức độ ảnh hưởng định lượng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Brompheniramin
Brompheniramin thuộc nhóm alkylamine kháng histamin dùng toàn thân. Đây là thuốc kháng histamin thế hệ thứ nhất nên có khả năng đi vào hệ thần kinh trung ương và gây buồn ngủ. Thuốc đồng thời có tác dụng kháng cholinergic, dẫn đến khô miệng, đặc dịch tiết, nhìn mờ, táo bón hoặc khó tiểu ở một số người.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Brompheniramin đối kháng cạnh tranh tác dụng của histamin tại thụ thể H1. Thuốc làm giảm các đáp ứng do histamin gây ra tại mô mũi và mắt, bao gồm giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch và tăng tiết chất nhầy.
Brompheniramin không ngăn cơ thể giải phóng histamin và không loại bỏ dị nguyên. Thuốc chủ yếu kiểm soát triệu chứng sau khi phản ứng dị ứng đã xảy ra.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính gồm:
- Giảm chảy nước mũi và hắt hơi.
- Giảm ngứa mũi hoặc họng.
- Giảm ngứa và chảy nước mắt do dị ứng.
- Gây an thần hoặc buồn ngủ ở một số người.
- Gây tác dụng kháng cholinergic như khô niêm mạc và làm đặc dịch tiết.
Thuốc không có tác dụng co mạch thông mũi trực tiếp và không phải thuốc giảm ho. Các tác dụng này trong sản phẩm phối hợp là do hoạt chất khác.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Brompheniramin
Brompheniramin đơn chất được dùng để giảm tạm thời các triệu chứng:
- Chảy nước mũi.
- Hắt hơi.
- Ngứa mũi hoặc họng.
- Ngứa và chảy nước mắt do sốt cỏ khô, viêm mũi dị ứng hoặc dị ứng đường hô hấp trên.
- Một số triệu chứng tương tự trong cảm lạnh thông thường.
Thuốc chỉ điều trị triệu chứng, không điều trị nguyên nhân nhiễm virus và không thay thế xử trí cấp cứu phản vệ.
Các nhãn thuốc phối hợp có thể ghi thêm chỉ định giảm ho hoặc nghẹt mũi. Những công dụng này thuộc về dextromethorphan, phenylephrine, pseudoephedrine hoặc hoạt chất phối hợp khác, không phải do riêng brompheniramin.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây là thông tin tham khảo từ chuyên luận OTC của FDA, không phải hướng dẫn cá nhân hóa. Phải ưu tiên nhãn của đúng sản phẩm vì nồng độ và thành phần phối hợp có thể khác nhau.
- Người lớn và trẻ từ 12 tuổi: 4 mg mỗi 4–6 giờ; tối đa 24 mg trong 24 giờ.
- Trẻ từ 6 đến dưới 12 tuổi: 2 mg mỗi 4–6 giờ; tối đa 12 mg trong 24 giờ.
- Trẻ dưới 6 tuổi: cần hỏi bác sĩ; một số nhãn sản phẩm hiện hành quy định không sử dụng.
Không tự áp dụng liều của brompheniramin đơn chất cho thuốc phối hợp. Không dùng nhiều hơn liều ghi trên nhãn và không dùng đồng thời hai sản phẩm có cùng hoạt chất.
- Đọc thành phần hoạt chất và hàm lượng trên bao bì trước mỗi lần dùng.
- Đối với dạng lỏng, sử dụng cốc, thìa hoặc bơm đo liều kèm theo sản phẩm; không dùng thìa ăn thông thường.
- Không nghiền hoặc nhai viên giải phóng kéo dài.
- Không tăng liều khi triệu chứng chưa giảm.
- Không sử dụng để an thần hoặc làm trẻ buồn ngủ.
- Tránh đồ uống có cồn.
- Không tự dùng kéo dài khi triệu chứng không cải thiện hoặc tái diễn thường xuyên.
- Không tự kết hợp với thuốc cảm, dị ứng hoặc thuốc ngủ khác khi chưa kiểm tra thành phần.
Theo dõi các dấu hiệu:
- Mức độ buồn ngủ, chóng mặt hoặc giảm khả năng tập trung.
- Khô miệng, táo bón, nhìn mờ hoặc khó tiểu.
- Kích động, bồn chồn hoặc mất ngủ, đặc biệt ở trẻ em.
- Đặc dịch tiết, khò khè hoặc khó thở.
- Phát ban, phù, hồi hộp hoặc nhịp tim bất thường.
- Triệu chứng dị ứng kéo dài, nặng lên hoặc kèm sốt cao.
Ngừng sử dụng và hỏi chuyên gia y tế nếu xuất hiện phản ứng bất thường hoặc triệu chứng không cải thiện theo thời gian ghi trên nhãn.
Cảnh báo và lưu ý về Brompheniramin
Chống chỉ định và cảnh báo có thể khác nhau giữa các sản phẩm. Các trường hợp được ghi nhận trong nhãn chính thức gồm:
- Quá mẫn với brompheniramin hoặc thành phần của thuốc.
- Trẻ sơ sinh và trẻ sinh non trong nhãn thuốc kê đơn cũ.
- Đang dùng thuốc ức chế monoamine oxidase – MAOI – hoặc mới ngừng trong thời gian được nhãn sản phẩm quy định.
- Cơn hen cấp hoặc sử dụng thuốc kháng histamin để điều trị bệnh lý đường hô hấp dưới.
- Glôcôm góc hẹp, bí tiểu do phì đại tuyến tiền liệt, tắc cổ bàng quang, hẹp môn vị–tá tràng hoặc tắc nghẽn tiêu hóa: một số nhãn coi là chống chỉ định, trong khi nhãn OTC khác yêu cầu hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Danh sách cuối cùng phải theo tờ hướng dẫn của đúng thuốc thành phẩm.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Buồn ngủ, chóng mặt.
- Khô miệng, mũi và họng.
- Dịch tiết phế quản đặc hơn.
- Đau đầu.
- Nhìn mờ hoặc nhìn đôi.
- Buồn nôn, nôn, khó chịu vùng thượng vị.
- Tiêu chảy hoặc táo bón.
- Khó tiểu.
- Bồn chồn, mất ngủ, kích thích hoặc lú lẫn.
- Phát ban, ngứa hoặc mày đay.
- Hạ huyết áp, hồi hộp hoặc rối loạn nhịp tim.
- Trẻ em có thể xuất hiện kích động nghịch thường thay vì buồn ngủ.
Cần được đánh giá y tế khẩn cấp nếu có:
- Khó thở, phù mặt, môi hoặc lưỡi.
- Co giật.
- Ngất, lú lẫn nặng hoặc giảm ý thức.
- Nhịp tim nhanh, chậm hoặc không đều rõ rệt.
- Bí tiểu hoàn toàn.
- Đau mắt kèm nhìn mờ hoặc thấy quầng sáng.
- Kích động, ảo giác hoặc hành vi bất thường.
- Giảm tiểu cầu, mất bạch cầu hạt hoặc thiếu máu tan máu đã được báo cáo nhưng tần suất chưa xác định rõ.
Quá liều thuốc kháng histamin ở trẻ nhỏ có thể gây ảo giác, co giật và tử vong.
Thận trọng khi sử dụng ở người:
- Glôcôm hoặc tăng nhãn áp.
- Phì đại tuyến tiền liệt, khó tiểu hoặc bí tiểu.
- Tắc nghẽn đường tiêu hóa.
- Hen, viêm phế quản mạn, khí phế thũng hoặc có nhiều đờm đặc.
- Bệnh tim mạch hoặc huyết áp bất thường.
- Động kinh hoặc tiền sử co giật.
- Người cao tuổi, người suy nhược hoặc có nguy cơ té ngã.
- Đang sử dụng thuốc gây buồn ngủ.
- Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú.
Không dùng brompheniramin để điều trị cơn hen, khó thở cấp hoặc phản vệ. Trong phản vệ, epinephrine và xử trí cấp cứu theo hướng dẫn y khoa là biện pháp ưu tiên; thuốc kháng histamin không được trì hoãn điều trị cứu sống.
Quá liều brompheniramin có thể gây:
- Buồn ngủ sâu hoặc hôn mê.
- Kích động, mất điều hòa hoặc ảo giác.
- Giãn đồng tử, khô da và niêm mạc.
- Nhịp tim nhanh hoặc rối loạn nhịp.
- Co giật.
- Đặc biệt ở trẻ em, biểu hiện kích thích thần kinh trung ương có thể nổi bật.
Khi nghi ngờ quá liều, cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Không tự gây nôn và không chờ xuất hiện triệu chứng. Xử trí tại bệnh viện chủ yếu là đánh giá đường thở, tuần hoàn, điện tim, kiểm soát co giật và điều trị hỗ trợ theo tình trạng.
Bảo quản ở nhiệt độ phòng theo điều kiện ghi trên nhãn sản phẩm, trong bao bì kín và tránh nguồn nhiệt hoặc độ ẩm quá mức. Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em. Nhiệt độ bảo quản chính xác của từng sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
- Không dùng brompheniramin để làm trẻ buồn ngủ.
- Trẻ em có thể bị kích động nghịch thường thay vì an thần.
- Quá liều ở trẻ có nguy cơ gây ảo giác, co giật hoặc tử vong.
- Theo chuyên luận OTC của FDA, trẻ dưới 6 tuổi phải hỏi bác sĩ; một số nhãn bán lẻ hiện hành quy định không sử dụng dưới 6 tuổi.
- Nhãn thuốc kê đơn cũ chống chỉ định ở trẻ sơ sinh và trẻ sinh non.
Không tự tính liều dựa trên cân nặng hoặc dùng sản phẩm dành cho người lớn cho trẻ em.
Người cao tuổi có thể nhạy cảm hơn với tác dụng gây buồn ngủ, chóng mặt, hạ huyết áp, lú lẫn, táo bón, nhìn mờ và bí tiểu. Những tác dụng này có thể làm tăng nguy cơ té ngã hoặc mê sảng. Cần thận trọng với liều, thời gian sử dụng và tổng số thuốc có tác dụng an thần hoặc kháng cholinergic đang dùng.
Dữ liệu để xác định đầy đủ nguy cơ của brompheniramin trong thai kỳ còn hạn chế. Nhãn OTC hướng dẫn phụ nữ mang thai hỏi chuyên gia y tế trước khi sử dụng; nhãn thuốc phối hợp cũ khuyến cáo chỉ dùng khi thật sự cần thiết. Không tự sử dụng thuốc cảm phối hợp trong thai kỳ vì mỗi thành phần có hồ sơ an toàn khác nhau.
LactMed nhận định liều nhỏ, dùng không thường xuyên có thể ít khả năng gây tác dụng bất lợi cho trẻ bú mẹ. Tuy nhiên, liều lớn hoặc dùng kéo dài có thể gây buồn ngủ ở trẻ hoặc làm giảm lượng sữa, nhất là khi phối hợp pseudoephedrine hoặc khi nguồn sữa chưa ổn định. Một số nhãn thuốc phối hợp chống chỉ định ở phụ nữ cho con bú.
Cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng; thuốc kháng histamin ít an thần thường được ưu tiên hơn khi phù hợp.
Brompheniramin được chuyển hóa chủ yếu tại gan nên có khả năng tích lũy hoặc kéo dài tác dụng ở người suy gan. Hướng dẫn điều chỉnh liều cụ thể theo mức độ suy gan. Cần được bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá trước khi sử dụng.
Thuốc và các sản phẩm chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Hướng dẫn điều chỉnh liều cụ thể ở người suy thận. Cần thận trọng, đặc biệt khi suy thận nặng hoặc đang dùng nhiều thuốc gây an thần.
Brompheniramin có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, nhìn mờ và giảm khả năng phản ứng. Không lái xe, vận hành máy móc hoặc thực hiện công việc nguy hiểm cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng như thế nào. Rượu, thuốc ngủ và thuốc an thần có thể làm tình trạng buồn ngủ nặng hơn.
Tương tác thuốc của Brompheniramin
Các tương tác quan trọng gồm:
- Rượu: làm tăng buồn ngủ và giảm khả năng phối hợp vận động.
- Thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc giải lo âu, thuốc gây mê hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương: có thể làm tăng an thần và suy giảm tỉnh táo.
- Thuốc ức chế MAO: có thể kéo dài hoặc làm tăng tác dụng kháng cholinergic của thuốc kháng histamin; cần tránh phối hợp theo nhãn.
- Thuốc có tác dụng kháng cholinergic: có khả năng làm tăng khô miệng, táo bón, nhìn mờ và bí tiểu.
- Các thuốc cảm lạnh hoặc dị ứng khác: có nguy cơ dùng trùng brompheniramin hoặc dùng đồng thời nhiều thuốc gây buồn ngủ.
- Với sản phẩm phối hợp, cần kiểm tra riêng tương tác của pseudoephedrine, phenylephrine, dextromethorphan, codeine hoặc các hoạt chất còn lại.
Thắc mắc về hoạt chất Brompheniramin
Brompheniramin là thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất thuộc nhóm alkylamine. Thuốc làm giảm tạm thời các triệu chứng dị ứng như hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa mũi, ngứa họng và ngứa, chảy nước mắt.
Brompheniramin đơn chất chủ yếu làm giảm triệu chứng do histamin như chảy nước mũi, hắt hơi và ngứa. Thuốc không phải hoạt chất thông mũi hoặc giảm ho. Sản phẩm ghi công dụng giảm nghẹt mũi hay giảm ho thường còn chứa phenylephrine, pseudoephedrine hoặc dextromethorphan.
Có. Brompheniramin là thuốc kháng histamin thế hệ thứ nhất nên có thể gây buồn ngủ, chóng mặt và giảm tỉnh táo. Cần tránh rượu và thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc.
Không. Nhãn thuốc chính thức cảnh báo không dùng brompheniramin để an thần hoặc làm trẻ buồn ngủ. Trẻ có thể bị kích động nghịch thường; quá liều có nguy cơ gây ảo giác, co giật hoặc tử vong.
Không hoàn toàn. Brompheniramin là hỗn hợp hai đồng phân đối quang, còn dexbrompheniramin là đồng phân có hoạt tính riêng và có liều dùng, mã ATC cũng như sản phẩm riêng. Không tự thay thế hai hoạt chất theo tỷ lệ 1:1.

