Phenylephrin hydroclorid là thuốc cường giao cảm, chủ vận trực tiếp chủ yếu trên thụ thể alpha-1 adrenergic. Tác dụng co mạch của thuốc được ứng dụng khác nhau tùy đường dùng: dạng tiêm nâng huyết áp ở người lớn bị hạ huyết áp do giãn mạch trong gây mê hoặc sốc giãn mạch; dạng nhỏ mắt làm giãn đồng tử; dạng xịt mũi giảm nghẹt mũi trong thời gian ngắn. Thuốc có thể gây tăng huyết áp, phản xạ chậm nhịp tim, giảm cung lượng tim, thiếu máu cơ tim, loạn nhịp hoặc thiếu máu cục bộ ngoại vi. Dạng tiêm đậm đặc phải được pha loãng và chỉ sử dụng bởi nhân viên y tế. Hiệu quả của Phenylephrin đường uống trong giảm nghẹt mũi đang bị FDA Hoa Kỳ xem xét lại; FDA đã đề xuất loại dạng uống khỏi chuyên luận thuốc không kê đơn vì đánh giá không có hiệu quả, nhưng quyết định đang được công bố trên hệ thống dưới dạng đề xuất, chưa phải lệnh cuối cùng.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Chủ vận alpha-1 adrenergic, gây co mạch.
- Dạng tiêm: Nâng huyết áp trong hạ huyết áp do giãn mạch liên quan gây mê hoặc sốc giãn mạch ở người lớn.
- Dạng nhỏ mắt: Làm giãn đồng tử; dung dịch 10% có nguy cơ tác dụng tim mạch toàn thân cao hơn 2,5%.
- Dạng xịt mũi: Giảm nghẹt mũi tạm thời; không dùng quá 3 ngày theo nhãn 1% được đối chiếu.
- Dạng uống: Một số nhãn quốc tế vẫn ghi giảm nghẹt mũi, nhưng FDA đã đề xuất loại khỏi chuyên luận OTC vì đánh giá không hiệu quả.
- Nguy cơ chính: Tăng huyết áp, chậm nhịp tim phản xạ, loạn nhịp, đau thắt ngực, thiếu máu cục bộ và hoại tử nếu thuốc tiêm thoát mạch.
- Tương tác quan trọng: Thuốc ức chế MAO, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc cường giao cảm khác, ergot, thuốc gây mê bay hơi và thuốc tăng co tử cung.
- Không tự sử dụng: Liều và chống chỉ định khác nhau đáng kể giữa đường tiêm, mắt, mũi và uống.
Hoạt chất Phenylephrin hydroclorid là gì?
Phenylephrin hydroclorid là thuốc chủ vận alpha-1 adrenergic gây co động mạch và tĩnh mạch. Co mạch làm tăng sức cản mạch ngoại vi và huyết áp; tại mũi, thuốc làm giảm phù nề niêm mạc; tại mắt, thuốc làm co cơ giãn đồng tử và gây giãn đồng tử.
Thuốc không có cùng mục đích sử dụng ở mọi đường dùng và không được tự đổi từ chế phẩm này sang chế phẩm khác.
Phenylephrin hydroclorid
INN Phenylephrine hydrochloride
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Phenylephrin hydroclorid |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Phenylephrine hydrochloride |
| Tên chung quốc tế sửa đổi (INNM) | Phenylephrine hydrochloride |
| Tên IUPAC | 3-[(1R)-1-hydroxy-2-(methylamino)ethyl]phenol;hydrochloride |
| Tên hóa học khác | Benzenemethanol, 3-hydroxy-alpha-((methylamino)methyl)-, hydrochloride (1:1), (alphaR)- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Các tên gọi khác gồm: * Phenylephrine HCl. Tên thương mại quốc tế có thể gặp gồm Neo-Synephrine và một số thuốc cảm chứa phenylephrine. Những tên này không xác nhận sản phẩm đang có giấy đăng ký lưu hành tại Việt Nam. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Phenylephrini hydrochloridum |
| Tên USAN | phenylephrine hydrochloride |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 61-76-7 |
|---|---|
| UNII | 04JA59TNSJ |
| PubChem CID | 5284443 |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
Dược động học của Phenylephrin hydroclorid
Dược động học thay đổi rõ theo đường dùng:
- Đường uống: hấp thu không ổn định và có sinh khả dụng thấp do chuyển hóa bước đầu mạnh bởi monoamine oxidase tại ruột và gan.
- Đường tĩnh mạch: tác dụng xuất hiện nhanh, thời gian tác dụng ngắn; thể tích phân bố được ghi nhận khoảng 340 L.
- Đường mắt: mức phơi nhiễm toàn thân chưa được nghiên cứu đầy đủ; dung dịch 10% được dự kiến hấp thu toàn thân nhiều hơn dung dịch 2,5%, đặc biệt khi hàng rào giác mạc bị tổn thương.
- Thuốc được chuyển hóa rộng tại gan và thải chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa.
Giai đoạn I: Hấp thu
Phenylephrin đường uống được hấp thu không đều qua đường tiêu hóa và chịu chuyển hóa bước đầu mạnh bởi monoamine oxidase, làm giảm lượng thuốc vào tuần hoàn.
Sau nhỏ mắt, hấp thu toàn thân có thể xảy ra; mức hấp thu được dự kiến cao hơn với dung dịch 10% và khi hàng rào giác mạc bị tổn thương.
Dạng xịt mũi có tác dụng chủ yếu tại chỗ nhưng không loại trừ hấp thu toàn thân, đặc biệt khi dùng quá liều hoặc kéo dài.
| F · Sinh khả dụng |
Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối của dạng uống, mũi và mắt. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau truyền tĩnh mạch, thể tích phân bố ở trạng thái được nghiên cứu khoảng 340 L, lớn hơn nhiều so với thể tích cơ thể và gợi ý thuốc phân bố mạnh vào một số khoang cơ quan.
Mức gắn protein huyết tương chưa được xác định chắc chắn trong SmPC dạng tiêm được đối chiếu.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Phenylephrin được chuyển hóa rộng tại gan. Khử amin bởi monoamine oxidase là con đường chuyển hóa chính, tạo m-hydroxymandelic acid.
Nhãn dạng tiêm ghi nhận m-hydroxymandelic acid chiếm khoảng 57% tổng liều được dùng. Dạng uống còn chịu chuyển hóa bước đầu bởi monoamine oxidase tại ruột.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc và chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua thận.
Nghiên cứu cân bằng khối lượng của dạng tiêm ghi nhận khoảng 12% liều được thải nguyên dạng qua nước tiểu. Phần lớn còn lại được thải dưới dạng m-hydroxymandelic acid và các chất liên hợp phenol hoặc sulfat.
| t½ · Thời gian bán thải | Sau truyền tĩnh mạch, thời gian bán thải hiệu dụng được ghi nhận khoảng 5 phút. Một SmPC khác ghi thời gian tác dụng sau tiêm tĩnh mạch khoảng 20 phút. Thời gian bán thải cụ thể của dạng uống, nhỏ mắt và xịt mũi. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải huyết thanh toàn phần trung bình sau truyền tĩnh mạch được ghi nhận khoảng 2.095 mL/phút. Không sử dụng thông số này để tự tính tốc độ truyền hoặc liều dùng. Độ thanh thải của dạng uống, mũi và mắt chưa được xác lập đồng nhất. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến đáp ứng hoặc mức phơi nhiễm gồm:
- Chuyển hóa bước đầu mạnh khi dùng đường uống.
- Nồng độ dung dịch nhỏ mắt; dạng 10% có nguy cơ hấp thu toàn thân cao hơn dạng 2,5%.
- Tổn thương hàng rào giác mạc.
- Xơ gan, có thể làm giảm đáp ứng huyết áp với Phenylephrin.
- Suy thận giai đoạn cuối, có thể làm tăng đáp ứng với thuốc.
- Rối loạn chức năng thần kinh tự chủ.
- Thiếu thể tích tuần hoàn hoặc toan máu, trong đó toan máu có thể làm giảm hiệu quả thuốc.
- Tuổi cao và bệnh tim mạch kèm theo.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Phenylephrin hydroclorid
Phenylephrin là amin cường giao cảm có tác dụng trực tiếp, gần như chủ yếu kích thích thụ thể alpha-1 adrenergic ở liều điều trị.
Thuốc làm tăng sức cản mạch hệ thống. Huyết áp tăng có thể kích hoạt phản xạ phế vị, gây chậm nhịp tim và đôi khi làm giảm cung lượng tim, đặc biệt ở người suy tim hoặc bệnh mạch vành.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Phenylephrin kích thích thụ thể alpha-1 adrenergic trên cơ trơn mạch máu, làm co mạch.
Tùy vị trí sử dụng:
- Toàn thân: tăng sức cản mạch ngoại vi và huyết áp.
- Niêm mạc mũi: co mạch tại chỗ, giảm phù và sung huyết.
- Mắt: co cơ tia của mống mắt, làm giãn đồng tử nhưng không gây liệt điều tiết trực tiếp.
- Vùng niêm mạc khác: co mạch và giảm sung huyết tại chỗ.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dạng tiêm làm tăng huyết áp tâm thu và huyết áp trung bình. Co động mạch và tĩnh mạch có thể gây phản xạ chậm nhịp tim và giảm cung lượng tim.
Sau nhỏ mắt, chuyển động đồng tử thường bắt đầu trong khoảng 15 phút, giãn đồng tử tối đa sau khoảng 20–90 phút và hồi phục sau khoảng 3–8 giờ. Mống mắt sẫm màu có thể giãn chậm hơn.
Dạng xịt mũi 1% được ghi nhãn cho tác dụng giảm nghẹt tạm thời, nhưng dùng thường xuyên hoặc kéo dài có thể gây nghẹt mũi tái phát hoặc nặng hơn.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Phenylephrin hydroclorid
Chỉ định thay đổi theo dạng bào chế:
Dạng tiêm:
- Nâng huyết áp ở người lớn bị hạ huyết áp có ý nghĩa lâm sàng, chủ yếu do giãn mạch trong gây mê.
- Một số nhãn Hoa Kỳ còn phê duyệt trong sốc nhiễm khuẩn hoặc sốc giãn mạch khác.
Dạng nhỏ mắt:
- Làm giãn đồng tử phục vụ khám, chẩn đoán hoặc thủ thuật nhãn khoa.
Dạng xịt mũi:
- Giảm tạm thời nghẹt mũi do cảm lạnh, sốt cỏ khô hoặc dị ứng đường hô hấp trên.
Dạng uống:
- Một số SmPC quốc tế vẫn ghi giảm triệu chứng nghẹt mũi trong thuốc cảm phối hợp; tuy nhiên, FDA đã đề xuất loại Phenylephrin đường uống khỏi chuyên luận OTC vì kết luận dữ liệu hiện có không chứng minh hiệu quả thông mũi.
Hiệu quả của Phenylephrin đường uống trong điều trị nghẹt mũi đang là vấn đề được cơ quan quản lý xem xét.
FDA Hoa Kỳ đã công bố đề xuất OTC000036 nhằm loại Phenylephrin đường uống khỏi chuyên luận thuốc thông mũi không kê đơn do đánh giá dữ liệu lâm sàng không chứng minh hiệu quả. Tính đến thời điểm tra cứu, trang quản lý chính thức vẫn ghi nhận đây là đề xuất và chưa hiển thị lệnh cuối cùng.
Các chỉ định tiêm, nhỏ mắt và xịt mũi không phải đối tượng của đề xuất này.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn cụ thể, chỉ mang tính tham khảo và không được tự áp dụng.
Dạng tiêm tĩnh mạch 10 mg/mL theo nhãn Hoa Kỳ:
- Phải pha loãng trước khi dùng.
- Hạ huyết áp quanh phẫu thuật: tiêm tĩnh mạch 50–250 microgam mỗi lần.
- Truyền trong bối cảnh quanh phẫu thuật: 0,5–1,4 microgam/kg/phút, chuẩn độ theo mục tiêu huyết áp.
- Sốc nhiễm khuẩn hoặc sốc giãn mạch khác: truyền 0,5–6 microgam/kg/phút; không dùng liều bolus theo nhãn này.
Dạng nhỏ mắt:
- Người từ 1 tuổi trở lên: nhỏ một giọt dung dịch 2,5% hoặc 10%, có thể lặp lại cách 3–5 phút, tối đa ba giọt mỗi mắt trong ngày theo nhãn được đối chiếu.
- Trẻ dưới 1 tuổi: chỉ dùng dung dịch 2,5%; dung dịch 10% chống chỉ định.
Dạng xịt mũi 1%:
- Người lớn và trẻ từ 12 tuổi: 2–3 nhát mỗi bên mũi, không thường xuyên hơn mỗi 4 giờ.
- Trẻ dưới 12 tuổi: hỏi bác sĩ.
- Không dùng quá 3 ngày.
Dạng uống phối hợp được đối chiếu:
- Mỗi liều chứa 10 mg Phenylephrin hydrochlorid, lặp lại cách tối thiểu 4 giờ, tối đa 40 mg/ngày ở người từ 16 tuổi theo nhãn sản phẩm cụ thể.
- Chế độ này không được dùng để suy luận liều cho mọi thuốc uống chứa Phenylephrin.
Dạng tiêm:
- Chỉ dùng bởi nhân viên y tế có đào tạo.
- Dạng đậm đặc 10 mg/mL phải pha loãng chính xác.
- Điều chỉnh thiếu thể tích tuần hoàn và toan máu khi phù hợp.
- Theo dõi huyết áp liên tục hoặc thường xuyên.
- Kiểm tra vị trí truyền để phát hiện thoát mạch.
Dạng nhỏ mắt:
- Chỉ dùng tại mắt, không tiêm.
- Không để đầu lọ chạm vào mắt hoặc bề mặt khác.
- Có thể ấn nhẹ ống lệ trong sau nhỏ để hạn chế hấp thu toàn thân.
- Bảo vệ mắt khỏi ánh sáng mạnh trong thời gian đồng tử còn giãn.
Dạng xịt mũi:
- Giữ đầu thẳng, xịt khi hít nhẹ.
- Lau sạch đầu xịt sau mỗi lần dùng.
- Không dùng chung lọ.
- Không dùng quá 3 ngày vì nguy cơ nghẹt mũi hồi ứng.
Dạng uống:
- Kiểm tra thành phần để tránh dùng đồng thời nhiều thuốc cảm có Phenylephrin.
- Không tự phối hợp với thuốc thông mũi hoặc thuốc cường giao cảm khác.
Tùy đường dùng, cần theo dõi:
- Huyết áp và nhịp tim.
- Điện tâm đồ khi dùng đường tiêm hoặc có bệnh tim.
- Cung lượng tim và tưới máu cơ quan ở người bệnh nặng.
- Đau ngực, hồi hộp, khó thở, đau đầu dữ dội hoặc biểu hiện thần kinh.
- Màu sắc, nhiệt độ và tưới máu chi.
- Vị trí truyền để phát hiện thoát mạch, trắng da hoặc hoại tử.
- Chức năng thận ở người sốc nhiễm khuẩn dùng thuốc truyền.
- Áp lực nội nhãn hoặc nguy cơ glaucoma góc đóng khi dùng mắt.
- Nghẹt mũi tái phát khi dùng thuốc tại mũi.
Cảnh báo và lưu ý về Phenylephrin hydroclorid
Chống chỉ định phụ thuộc sản phẩm và đường dùng.
Dạng tiêm:
- Quá mẫn với Phenylephrin hoặc tá dược.
- Một SmPC còn chống chỉ định trong tăng huyết áp nặng, bệnh mạch máu ngoại vi nặng, cường giáp nặng và sử dụng thuốc ức chế MAO không chọn lọc hoặc trong vòng hai tuần sau khi ngừng.
Dạng nhỏ mắt 10%:
- Tăng huyết áp.
- Nhiễm độc giáp hoặc cường giáp.
- Trẻ dưới 1 tuổi do nguy cơ độc tính toàn thân.
Thuốc uống phối hợp được đối chiếu chống chỉ định trong:
- U tủy thượng thận.
- Glaucoma góc đóng.
- Phì đại tuyến tiền liệt.
- Tăng huyết áp, cường giáp, đái tháo đường hoặc bệnh tim.
- Suy gan hoặc suy thận nặng.
- Sử dụng thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc chẹn beta hoặc thuốc ức chế MAO trong vòng hai tuần.
- Dùng đồng thời thuốc thông mũi cường giao cảm khác.
Không tự áp dụng chống chỉ định của một sản phẩm cho mọi dạng thuốc, nhưng phải kiểm tra đầy đủ bệnh nền trước khi sử dụng.
Các tác dụng không mong muốn có thể gồm:
Toàn thân hoặc dạng tiêm:
- Chậm nhịp tim phản xạ.
- Nhịp tim nhanh, đánh trống ngực hoặc loạn nhịp.
- Tăng huyết áp.
- Đau đầu, bồn chồn, lo âu, kích thích, mất ngủ hoặc run.
- Dị cảm.
- Buồn nôn, nôn.
- Vã mồ hôi, da tái hoặc nổi da gà.
- Khó tiểu hoặc bí tiểu.
Dạng nhỏ mắt:
- Đau hoặc châm chích mắt.
- Nhìn mờ tạm thời.
- Sợ ánh sáng.
- Co đồng tử hồi ứng vào ngày hôm sau.
Dạng xịt mũi:
- Nóng rát, châm chích, hắt hơi hoặc tăng tiết dịch mũi.
- Nghẹt mũi hồi ứng khi dùng kéo dài.
Dạng uống:
- Bồn chồn, dễ kích thích, mất ngủ, đau đầu, chóng mặt, tăng huyết áp, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.
Các phản ứng nghiêm trọng được ghi nhận gồm:
- Cơn tăng huyết áp.
- Chậm nhịp tim nặng, block nhĩ thất hoặc giảm cung lượng tim.
- Loạn nhịp thất.
- Đau thắt ngực, thiếu máu cơ tim hoặc nhồi máu cơ tim.
- Xuất huyết não hoặc xuất huyết dưới nhện.
- Phù phổi.
- Co mạch ngoại vi hoặc tạng quá mức, gây thiếu máu cục bộ cơ quan.
- Hoại tử da và mô dưới da khi thuốc tiêm thoát mạch.
- Làm nặng suy tim hoặc tăng áp động mạch phổi.
- Phản vệ hoặc phản ứng với sulfite trong một số chế phẩm tiêm.
- Tăng nguy cơ cần điều trị thay thế thận ở người sốc nhiễm khuẩn theo cảnh báo của một nhãn tiêm.
Cần trợ giúp y tế ngay khi xuất hiện đau ngực, khó thở, đau đầu dữ dội, ngất, rối loạn thị giác, yếu liệt, nhịp tim bất thường hoặc vùng truyền thuốc đau, trắng hay đổi màu.
- Không tự sử dụng dạng tiêm hoặc truyền.
- Phải điều chỉnh giảm thể tích tuần hoàn trước hoặc đồng thời với thuốc khi phù hợp.
- Thận trọng ở người bệnh mạch vành, đau thắt ngực, suy tim, tăng áp phổi, xơ vữa động mạch hoặc giảm tưới máu não.
- Thận trọng ở người tăng huyết áp, cường giáp, đái tháo đường, phình mạch, loạn nhịp hoặc glaucoma góc đóng.
- Phenylephrin có thể tăng hậu gánh và làm giảm cung lượng tim.
- Thuốc tiêm thoát mạch có thể gây thiếu máu và hoại tử mô.
- Một số chế phẩm tiêm chứa natri metabisulfite, có thể gây phản ứng quá mẫn, đặc biệt ở người hen.
- Không dùng thuốc xịt mũi quá 3 ngày theo nhãn được đối chiếu.
- Dung dịch nhỏ mắt 10% có nguy cơ tác dụng tim mạch toàn thân cao hơn 2,5%.
- Hiệu quả của dạng uống trong giảm nghẹt mũi đang bị FDA xem xét và không nên được trình bày như lợi ích đã được xác lập chắc chắn.
Quá liều có thể gây:
- Tăng huyết áp nhanh hoặc cơn tăng huyết áp.
- Đau đầu, cảm giác nặng đầu.
- Lo âu, kích động, lú lẫn hoặc ảo giác.
- Buồn nôn và nôn.
- Chậm nhịp tim phản xạ.
- Ngoại tâm thu thất hoặc nhịp nhanh thất.
- Co giật trong trường hợp nặng.
- Dị cảm ở đầu chi.
Xử trí phải thực hiện tại cơ sở y tế:
- Ngừng thuốc.
- Theo dõi huyết áp, nhịp tim và điện tâm đồ.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ.
- Cân nhắc thuốc chẹn alpha tác dụng nhanh như phentolamine khi tăng huyết áp nặng theo hướng dẫn chuyên môn.
- Đánh giá thiếu máu cơ tim, xuất huyết não, phù phổi hoặc thiếu máu chi.
- Xử trí ngay thoát mạch nếu liên quan dạng tiêm.
Không tự gây nôn hoặc tự dùng thuốc hạ huyết áp khi nghi ngờ quá liều.
Bảo quản theo nhãn từng sản phẩm.
Dạng tiêm được đối chiếu:
- Bảo quản ở 20–25°C; cho phép dao động 15–30°C.
- Tránh ánh sáng.
- Dung dịch sau pha loãng không giữ quá 4 giờ ở nhiệt độ phòng hoặc quá 24 giờ ở 2–8°C.
- Lọ đơn liều phải bỏ phần thuốc thừa.
Dạng nhỏ mắt:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Đậy kín, tránh ánh sáng và nhiệt độ quá cao.
- Không sử dụng nếu dung dịch chuyển màu nâu hoặc có tủa.
Dạng xịt mũi 1%:
- Nhãn được đối chiếu yêu cầu bảo quản ở 20–25°C.
Dạng uống phối hợp:
- Một SmPC yêu cầu bảo quản dưới 25°C.
Đối tượng đặc biệt
Hướng dẫn khác nhau theo đường dùng:
- Dạng tiêm: an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập trong nhãn Hoa Kỳ và SmPC được đối chiếu.
- Dạng nhỏ mắt: trẻ dưới 1 tuổi chỉ dùng dung dịch 2,5%; dung dịch 10% chống chỉ định do tăng nguy cơ độc tính toàn thân. Trẻ dưới 5 tuổi cần đặc biệt thận trọng với nguy cơ tăng huyết áp.
- Dạng xịt mũi 1%: nhãn được đối chiếu yêu cầu hỏi bác sĩ cho trẻ dưới 12 tuổi.
- Dạng uống phối hợp: SmPC được đối chiếu không dùng cho trẻ dưới 16 tuổi trừ khi có chỉ định y tế.
Không quy đổi liều giữa các dạng và không tự sử dụng thuốc người lớn cho trẻ.
Người cao tuổi có thể nhạy cảm hơn với tác dụng tăng huyết áp, loạn nhịp, giảm cung lượng tim, thiếu máu cơ tim và bí tiểu.
Nhãn dạng tiêm khuyến nghị lựa chọn liều thận trọng, thường bắt đầu ở giới hạn thấp do người cao tuổi có tỷ lệ suy giảm chức năng gan, thận, tim và dùng nhiều thuốc cao hơn. Một SmPC ghi nhận nguy cơ độc tính Phenylephrin tăng ở người cao tuổi.
Dữ liệu phụ thuộc đường dùng và nhãn thuốc:
- Nhãn tiêm Hoa Kỳ chưa có dữ liệu đầy đủ trên người; nghiên cứu động vật ghi nhận giảm cân nặng thai và một số biến thể nội tạng ở mức phơi nhiễm nhất định.
- SmPC dạng tiêm không khuyến nghị sử dụng trong thai kỳ và cảnh báo dùng cuối thai kỳ hoặc trong chuyển dạ có thể gây thiếu oxy, chậm nhịp tim thai.
- Thuốc tăng co tử cung có thể làm tăng mạnh tác dụng nâng huyết áp và nguy cơ tăng huyết áp kéo dài hoặc đột quỵ.
- Dạng nhỏ mắt chỉ nên dùng khi thật sự cần theo nhãn được đối chiếu.
- Nhãn xịt mũi yêu cầu hỏi nhân viên y tế trước khi dùng.
- Độ an toàn của dạng uống trong thai kỳ chưa được xác lập trong SmPC phối hợp được đối chiếu.
Phụ nữ mang thai không nên tự dùng Phenylephrin để trị nghẹt mũi.
SmPC dạng tiêm ghi nhận một lượng nhỏ Phenylephrin được bài tiết vào sữa mẹ và sinh khả dụng đường uống của thuốc có thể thấp. Tuy nhiên, thuốc co mạch có thể tạo nguy cơ lý thuyết về tác dụng tim mạch hoặc thần kinh ở trẻ. SmPC này cho rằng có thể tiếp tục cho bú sau một liều bolus duy nhất trong lúc sinh, nhưng sử dụng kéo dài phải được đánh giá riêng.
Nhãn nhỏ mắt cho biết chưa rõ lượng thuốc bài tiết vào sữa và khuyến cáo thận trọng.
Nhãn xịt mũi và thuốc uống được đối chiếu yêu cầu hỏi nhân viên y tế trước khi sử dụng khi cho con bú.
Phenylephrin được chuyển hóa rộng tại gan, nhưng đáp ứng dược lực học ở người xơ gan có thể giảm.
Nhãn dạng tiêm Hoa Kỳ ghi nhận dữ liệu liều – đáp ứng ở một nhóm nhỏ người xơ gan cho thấy giảm đáp ứng và có thể cần liều cao hơn bình thường. SmPC dạng tiêm cũng nêu người xơ gan có thể cần liều cao hơn. Việc tăng liều chỉ được thực hiện trong cơ sở y tế với theo dõi huyết áp liên tục.
Một số thuốc uống phối hợp chống chỉ định ở người suy gan do toàn bộ thành phần của sản phẩm; không được quy kết chống chỉ định đó cho mọi chế phẩm Phenylephrin đơn thành phần.
Nhãn dạng tiêm ghi nhận người suy thận giai đoạn cuối đang chạy thận nhân tạo có thể tăng đáp ứng với Phenylephrin và nên cân nhắc liều thấp hơn.
Một SmPC dạng tiêm cũng khuyến nghị có thể cần liều thấp hơn ở người suy thận.
Ở người sốc nhiễm khuẩn, một nhãn cảnh báo Phenylephrin có thể làm tăng nhu cầu điều trị thay thế thận và yêu cầu theo dõi chức năng thận.
Thuốc uống phối hợp được đối chiếu chống chỉ định trong suy thận nặng, nhưng chống chỉ định này liên quan toàn bộ sản phẩm phối hợp.
Dạng tiêm được sử dụng trong cơ sở y tế nên việc lái xe thường không phù hợp với bối cảnh điều trị.
Dạng uống hoặc dùng tại chỗ có thể gây đau đầu, chóng mặt, bồn chồn, nhìn mờ hoặc sợ ánh sáng. Không lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện các triệu chứng này.
Sau nhỏ mắt làm giãn đồng tử, người dùng có thể nhìn mờ và nhạy cảm với ánh sáng trong vài giờ; cần chờ thị lực hồi phục trước khi lái xe.
Tương tác thuốc của Phenylephrin hydroclorid
Các tương tác quan trọng gồm:
- Thuốc ức chế monoamine oxidase, bao gồm selegiline hoặc thuốc MAO không chọn lọc: tăng mạnh tác dụng co mạch và nguy cơ cơn tăng huyết áp.
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng và thuốc ức chế tái hấp thu noradrenalin: tăng nguy cơ tăng huyết áp và loạn nhịp.
- Thuốc cường giao cảm khác: cộng hợp tác dụng tim mạch.
- Thuốc chẹn beta: có thể làm tăng đáp ứng tăng huyết áp hoặc làm thay đổi phản xạ tim.
- Clonidine và các thuốc chủ vận alpha-2.
- Ergotamine, methylergometrine và các alkaloid nấm cựa gà: tăng nguy cơ co mạch hoặc cơn tăng huyết áp.
- Linezolid: tăng nguy cơ co mạch và tăng huyết áp.
- Digoxin, glycosid tim hoặc quinidine: tăng nguy cơ loạn nhịp.
- Thuốc gây mê halogen bay hơi: tăng nguy cơ tăng huyết áp và loạn nhịp trong phẫu thuật.
- Oxytocin và một số thuốc tăng co tử cung: có thể làm tăng mạnh tác dụng nâng huyết áp và nguy cơ đột quỵ xuất huyết.
- Atropine: có thể làm tăng đáp ứng huyết áp và gây nhịp tim nhanh.
- Thuốc chẹn alpha, phenothiazine hoặc amiodarone có thể đối kháng một phần tác dụng Phenylephrin.
Thắc mắc về hoạt chất Phenylephrin hydroclorid
Phenylephrin hydroclorid là thuốc chủ vận alpha-1 adrenergic gây co mạch. Dạng tiêm được dùng nâng huyết áp trong hạ huyết áp do giãn mạch; dạng nhỏ mắt làm giãn đồng tử; dạng xịt mũi giảm nghẹt mũi tạm thời.
Tác dụng và mức độ an toàn khác nhau theo đường dùng nên không được tự thay thế các chế phẩm cho nhau.
Có. Co mạch alpha-1 làm tăng sức cản mạch và huyết áp. Đây là tác dụng điều trị của dạng tiêm, nhưng có thể trở thành tác dụng phụ nghiêm trọng khi dùng thuốc uống, xịt mũi hoặc nhỏ mắt, đặc biệt ở người tăng huyết áp, bệnh tim hoặc dùng dung dịch mắt 10%.
Thuốc còn có thể gây chậm nhịp tim phản xạ và giảm cung lượng tim.
Nhãn thuốc xịt mũi 1% được đối chiếu yêu cầu không sử dụng quá 3 ngày. Dùng thường xuyên hoặc kéo dài có thể làm nghẹt mũi tái phát hoặc nặng hơn.
Nếu nghẹt mũi không cải thiện, cần ngừng tự điều trị và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tăng số lần xịt.
Hiệu quả của dạng uống đang bị nghi ngờ. FDA Hoa Kỳ đã đánh giá dữ liệu và công bố đề xuất loại Phenylephrin đường uống khỏi chuyên luận thuốc thông mũi không kê đơn vì không chứng minh được hiệu quả.
Tính đến thời điểm tra cứu, hệ thống FDA vẫn ghi nhận đây là lệnh đề xuất, chưa phải lệnh cuối cùng. Vấn đề này không đồng nghĩa dạng xịt mũi, nhỏ mắt hoặc tiêm không có tác dụng trong chỉ định tương ứng.
Cần đặc biệt thận trọng ở người:
- Tăng huyết áp hoặc bệnh mạch vành.
- Suy tim, loạn nhịp hoặc chậm nhịp tim.
- Bệnh mạch máu ngoại vi.
- Cường giáp.
- Glaucoma góc đóng.
- Đái tháo đường.
- Phì đại tuyến tiền liệt hoặc bí tiểu.
- Đang dùng thuốc ức chế MAO, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc cường giao cảm, ergot hoặc một số thuốc tim mạch.
Chống chỉ định cụ thể phụ thuộc đường dùng và nhãn sản phẩm.

