Phenylephrin hydroclorid

Phenylephrin hydroclorid là thuốc cường giao cảm, chủ vận trực tiếp chủ yếu trên thụ thể alpha-1 adrenergic. Tác dụng co mạch của thuốc được ứng dụng khác nhau tùy đường dùng: dạng tiêm nâng huyết áp ở người lớn bị hạ huyết áp do giãn mạch trong gây mê hoặc sốc giãn mạch; dạng nhỏ mắt làm giãn đồng tử; dạng xịt mũi giảm nghẹt mũi trong thời gian ngắn. Thuốc có thể gây tăng huyết áp, phản xạ chậm nhịp tim, giảm cung lượng tim, thiếu máu cơ tim, loạn nhịp hoặc thiếu máu cục bộ ngoại vi. Dạng tiêm đậm đặc phải được pha loãng và chỉ sử dụng bởi nhân viên y tế. Hiệu quả của Phenylephrin đường uống trong giảm nghẹt mũi đang bị FDA Hoa Kỳ xem xét lại; FDA đã đề xuất loại dạng uống khỏi chuyên luận thuốc không kê đơn vì đánh giá không có hiệu quả, nhưng quyết định đang được công bố trên hệ thống dưới dạng đề xuất, chưa phải lệnh cuối cùng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Chủ vận alpha-1 adrenergic, gây co mạch.
  • Dạng tiêm: Nâng huyết áp trong hạ huyết áp do giãn mạch liên quan gây mê hoặc sốc giãn mạch ở người lớn.
  • Dạng nhỏ mắt: Làm giãn đồng tử; dung dịch 10% có nguy cơ tác dụng tim mạch toàn thân cao hơn 2,5%.
  • Dạng xịt mũi: Giảm nghẹt mũi tạm thời; không dùng quá 3 ngày theo nhãn 1% được đối chiếu.
  • Dạng uống: Một số nhãn quốc tế vẫn ghi giảm nghẹt mũi, nhưng FDA đã đề xuất loại khỏi chuyên luận OTC vì đánh giá không hiệu quả.
  • Nguy cơ chính: Tăng huyết áp, chậm nhịp tim phản xạ, loạn nhịp, đau thắt ngực, thiếu máu cục bộ và hoại tử nếu thuốc tiêm thoát mạch.
  • Tương tác quan trọng: Thuốc ức chế MAO, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc cường giao cảm khác, ergot, thuốc gây mê bay hơi và thuốc tăng co tử cung.
  • Không tự sử dụng: Liều và chống chỉ định khác nhau đáng kể giữa đường tiêm, mắt, mũi và uống.

Hoạt chất Phenylephrin hydroclorid là gì?

Phenylephrin hydroclorid là thuốc chủ vận alpha-1 adrenergic gây co động mạch và tĩnh mạch. Co mạch làm tăng sức cản mạch ngoại vi và huyết áp; tại mũi, thuốc làm giảm phù nề niêm mạc; tại mắt, thuốc làm co cơ giãn đồng tử và gây giãn đồng tử.

Thuốc không có cùng mục đích sử dụng ở mọi đường dùng và không được tự đổi từ chế phẩm này sang chế phẩm khác.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Phenylephrin hydroclorid

INN Phenylephrine hydrochloride

CAS 61-76-7

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Phenylephrin hydroclorid

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Phenylephrine hydrochloride

Tên chung quốc tế sửa đổi (INNM)

Phenylephrine hydrochloride

Tên IUPAC

3-[(1R)-1-hydroxy-2-(methylamino)ethyl]phenol;hydrochloride

Tên hóa học khác

Benzenemethanol, 3-hydroxy-alpha-((methylamino)methyl)-, hydrochloride (1:1), (alphaR)-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Các tên gọi khác gồm:

* Phenylephrine HCl.
* Phenylephrin hydrochlorid.
* Phenylephrine hydrochloride salt.
* Phenylephrine là phần hoạt tính ở dạng base.

Tên thương mại quốc tế có thể gặp gồm Neo-Synephrine và một số thuốc cảm chứa phenylephrine. Những tên này không xác nhận sản phẩm đang có giấy đăng ký lưu hành tại Việt Nam.

Tên Latinh / tên dược điển

Phenylephrini hydrochloridum

Tên USAN

phenylephrine hydrochloride

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

61-76-7

UNII

04JA59TNSJ

PubChem CID

5284443

RxNorm CUI

Chưa xác minh

Dược động học của Phenylephrin hydroclorid

Dược động học thay đổi rõ theo đường dùng:

  • Đường uống: hấp thu không ổn định và có sinh khả dụng thấp do chuyển hóa bước đầu mạnh bởi monoamine oxidase tại ruột và gan.
  • Đường tĩnh mạch: tác dụng xuất hiện nhanh, thời gian tác dụng ngắn; thể tích phân bố được ghi nhận khoảng 340 L.
  • Đường mắt: mức phơi nhiễm toàn thân chưa được nghiên cứu đầy đủ; dung dịch 10% được dự kiến hấp thu toàn thân nhiều hơn dung dịch 2,5%, đặc biệt khi hàng rào giác mạc bị tổn thương.
  • Thuốc được chuyển hóa rộng tại gan và thải chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa.

Giai đoạn I: Hấp thu

Phenylephrin đường uống được hấp thu không đều qua đường tiêu hóa và chịu chuyển hóa bước đầu mạnh bởi monoamine oxidase, làm giảm lượng thuốc vào tuần hoàn.

Sau nhỏ mắt, hấp thu toàn thân có thể xảy ra; mức hấp thu được dự kiến cao hơn với dung dịch 10% và khi hàng rào giác mạc bị tổn thương.

Dạng xịt mũi có tác dụng chủ yếu tại chỗ nhưng không loại trừ hấp thu toàn thân, đặc biệt khi dùng quá liều hoặc kéo dài.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng
  • Đường tĩnh mạch: sinh khả dụng 100%.
  • Đường uống: sinh khả dụng giảm đáng kể do chuyển hóa bước đầu tại ruột và gan; giá trị phần trăm thống nhất cho mọi chế phẩm chưa được xác lập trong các nguồn được đối chiếu.
  • Đường nhỏ mắt và xịt mũi: có thể hấp thu toàn thân, nhưng mức hấp thu phụ thuộc nồng độ, liều, niêm mạc và kỹ thuật sử dụng.

Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối của dạng uống, mũi và mắt.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau truyền tĩnh mạch, thể tích phân bố ở trạng thái được nghiên cứu khoảng 340 L, lớn hơn nhiều so với thể tích cơ thể và gợi ý thuốc phân bố mạnh vào một số khoang cơ quan.

Mức gắn protein huyết tương chưa được xác định chắc chắn trong SmPC dạng tiêm được đối chiếu.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Phenylephrin được chuyển hóa rộng tại gan. Khử amin bởi monoamine oxidase là con đường chuyển hóa chính, tạo m-hydroxymandelic acid.

Nhãn dạng tiêm ghi nhận m-hydroxymandelic acid chiếm khoảng 57% tổng liều được dùng. Dạng uống còn chịu chuyển hóa bước đầu bởi monoamine oxidase tại ruột.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Thuốc và chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua thận.

Nghiên cứu cân bằng khối lượng của dạng tiêm ghi nhận khoảng 12% liều được thải nguyên dạng qua nước tiểu. Phần lớn còn lại được thải dưới dạng m-hydroxymandelic acid và các chất liên hợp phenol hoặc sulfat.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Sau truyền tĩnh mạch, thời gian bán thải hiệu dụng được ghi nhận khoảng 5 phút. Một SmPC khác ghi thời gian tác dụng sau tiêm tĩnh mạch khoảng 20 phút.

Thời gian bán thải cụ thể của dạng uống, nhỏ mắt và xịt mũi.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải huyết thanh toàn phần trung bình sau truyền tĩnh mạch được ghi nhận khoảng 2.095 mL/phút.

Không sử dụng thông số này để tự tính tốc độ truyền hoặc liều dùng. Độ thanh thải của dạng uống, mũi và mắt chưa được xác lập đồng nhất.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến đáp ứng hoặc mức phơi nhiễm gồm:

  • Chuyển hóa bước đầu mạnh khi dùng đường uống.
  • Nồng độ dung dịch nhỏ mắt; dạng 10% có nguy cơ hấp thu toàn thân cao hơn dạng 2,5%.
  • Tổn thương hàng rào giác mạc.
  • Xơ gan, có thể làm giảm đáp ứng huyết áp với Phenylephrin.
  • Suy thận giai đoạn cuối, có thể làm tăng đáp ứng với thuốc.
  • Rối loạn chức năng thần kinh tự chủ.
  • Thiếu thể tích tuần hoàn hoặc toan máu, trong đó toan máu có thể làm giảm hiệu quả thuốc.
  • Tuổi cao và bệnh tim mạch kèm theo.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Phenylephrin hydroclorid

Phenylephrin là amin cường giao cảm có tác dụng trực tiếp, gần như chủ yếu kích thích thụ thể alpha-1 adrenergic ở liều điều trị.

Thuốc làm tăng sức cản mạch hệ thống. Huyết áp tăng có thể kích hoạt phản xạ phế vị, gây chậm nhịp tim và đôi khi làm giảm cung lượng tim, đặc biệt ở người suy tim hoặc bệnh mạch vành.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Phenylephrin kích thích thụ thể alpha-1 adrenergic trên cơ trơn mạch máu, làm co mạch.

Tùy vị trí sử dụng:

  • Toàn thân: tăng sức cản mạch ngoại vi và huyết áp.
  • Niêm mạc mũi: co mạch tại chỗ, giảm phù và sung huyết.
  • Mắt: co cơ tia của mống mắt, làm giãn đồng tử nhưng không gây liệt điều tiết trực tiếp.
  • Vùng niêm mạc khác: co mạch và giảm sung huyết tại chỗ.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Dạng tiêm làm tăng huyết áp tâm thu và huyết áp trung bình. Co động mạch và tĩnh mạch có thể gây phản xạ chậm nhịp tim và giảm cung lượng tim.

Sau nhỏ mắt, chuyển động đồng tử thường bắt đầu trong khoảng 15 phút, giãn đồng tử tối đa sau khoảng 20–90 phút và hồi phục sau khoảng 3–8 giờ. Mống mắt sẫm màu có thể giãn chậm hơn.

Dạng xịt mũi 1% được ghi nhãn cho tác dụng giảm nghẹt tạm thời, nhưng dùng thường xuyên hoặc kéo dài có thể gây nghẹt mũi tái phát hoặc nặng hơn.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Phenylephrin hydroclorid

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Phenylephrin hydroclorid

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Phenylephrin hydroclorid

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc ức chế monoamine oxidase, bao gồm selegiline hoặc thuốc MAO không chọn lọc: tăng mạnh tác dụng co mạch và nguy cơ cơn tăng huyết áp.
  • Thuốc chống trầm cảm ba vòng và thuốc ức chế tái hấp thu noradrenalin: tăng nguy cơ tăng huyết áp và loạn nhịp.
  • Thuốc cường giao cảm khác: cộng hợp tác dụng tim mạch.
  • Thuốc chẹn beta: có thể làm tăng đáp ứng tăng huyết áp hoặc làm thay đổi phản xạ tim.
  • Clonidine và các thuốc chủ vận alpha-2.
  • Ergotamine, methylergometrine và các alkaloid nấm cựa gà: tăng nguy cơ co mạch hoặc cơn tăng huyết áp.
  • Linezolid: tăng nguy cơ co mạch và tăng huyết áp.
  • Digoxin, glycosid tim hoặc quinidine: tăng nguy cơ loạn nhịp.
  • Thuốc gây mê halogen bay hơi: tăng nguy cơ tăng huyết áp và loạn nhịp trong phẫu thuật.
  • Oxytocin và một số thuốc tăng co tử cung: có thể làm tăng mạnh tác dụng nâng huyết áp và nguy cơ đột quỵ xuất huyết.
  • Atropine: có thể làm tăng đáp ứng huyết áp và gây nhịp tim nhanh.
  • Thuốc chẹn alpha, phenothiazine hoặc amiodarone có thể đối kháng một phần tác dụng Phenylephrin.

Thắc mắc về hoạt chất Phenylephrin hydroclorid

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 5 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *