Dextromethorphan

Dextromethorphan là thuốc giảm ho tác động trung ương, thường được dùng để giảm tạm thời cơn ho do kích ứng nhẹ ở họng và phế quản, chẳng hạn khi cảm lạnh hoặc hít phải chất kích thích. Thuốc làm giảm hoạt động của đường dẫn truyền phản xạ ho nhưng không điều trị nguyên nhân gây ho, không phải thuốc long đờm và không giúp rút ngắn thời gian mắc bệnh. Dextromethorphan có trong nhiều dạng thuốc như viên nang, viên nhai, siro, viên ngậm và hỗn dịch giải phóng kéo dài; đồng thời thường được phối hợp với guaifenesin, thuốc kháng histamin, thuốc thông mũi hoặc paracetamol. Dùng trùng nhiều sản phẩm có thể gây quá liều. Hoạt chất có tương tác nghiêm trọng với thuốc ức chế monoamine oxidase và có thể làm tăng nguy cơ hội chứng serotonin khi phối hợp thuốc tác động serotonin. Người bệnh cần dùng đúng nhãn, đúng dụng cụ đo và không tự tăng liều.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Dextromethorphan là gì?: Thuốc chống ho tác động trung ương, thường được sử dụng dưới dạng muối hydrobromide.
  • Mã ATC: R05DA09.
  • Chỉ định đơn chất: Giảm tạm thời ho do kích ứng nhẹ ở họng và phế quản, thường liên quan cảm lạnh hoặc chất kích thích hít phải.
  • Thuốc có trị nguyên nhân gây ho không?: Không. Thuốc chỉ giảm phản xạ ho, không điều trị nhiễm trùng hoặc rút ngắn thời gian bệnh.
  • Liều tối đa thông thường ở người từ 12 tuổi: Tùy dạng thuốc, tổng liều Dextromethorphan thường không vượt quá 120 mg trong 24 giờ.
  • Tương tác quan trọng nhất: Không dùng cùng MAOI hoặc trong vòng 14 ngày sau khi ngừng MAOI; thận trọng với thuốc tăng serotonin.
  • Nguy cơ quá liều: Kích động, mất điều hòa, ảo giác, co giật, suy hô hấp, hôn mê và hội chứng serotonin.
  • Lưu ý ở trẻ em: Không dùng sản phẩm dành cho người lớn; giới hạn tuổi thay đổi theo từng sản phẩm. Nhiều nhãn ghi không dùng dưới 4 tuổi.
  • Thuốc phối hợp thần kinh: Chỉ định PBA, trầm cảm hoặc kích động do Alzheimer thuộc thuốc phối hợp kê đơn, không phải Dextromethorphan đơn chất.
  • Mã ATC của Dextromethorphan là R05DA09; liều DDD 90 mg đường uống chỉ là đơn vị thống kê kỹ thuật, không phải liều điều trị cá nhân.

Hoạt chất Dextromethorphan là gì?

Dextromethorphan là thuốc giảm ho tác động lên hệ thần kinh trung ương. Thuốc làm giảm hoạt động của đường dẫn truyền gây phản xạ ho, nhờ đó làm giảm tần suất hoặc thôi thúc ho.

Dextromethorphan không phải thuốc long đờm, không loại bỏ dịch nhầy và không điều trị nguyên nhân gây ho.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Dextromethorphan

CAS 125-71-3 Công thức C18H25NO

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Dextromethorphan

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Dextromethorphan

Tên IUPAC

(1S,9S,10S)-4-methoxy-17-methyl-17-azatetracyclo[7.5.3.0^{1,10}.0^{2,7}]heptadeca-2(7),3,5-triene

Tên hóa học khác

Morphinan, 3-methoxy-17-methyl-, (9alpha,13alpha,14alpha)- | 9alpha,13alpha,14alpha-Morphinan, 3-methoxy-17-methyl-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Dextromethorphan hydrobromide.; Dextromethorphan HBr.; Dextromethorphan hydrobromide monohydrate.; Dextromethorphan polistirex đối với một số dạng giải phóng kéo dài.; DXM là cách viết tắt thường gặp trong tài liệu chuyên môn và các báo cáo về lạm dụng.; Dextromethorphan hydrobromide là dạng muối thường được sử dụng trong viên uống và dung dịch uống; dextromethorphan polistirex là phức hợp trao đổi ion được dùng trong một số hỗn dịch giải phóng kéo dài.

Tên viết tắt

DXM

Tên Latinh / tên dược điển

Dextromethorphanum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

125-71-3

UNII

7355X3ROTS

PubChem CID

5360696

RxNorm CUI

3289

Công thức phân tử

C18H25NO

Dược động học của Dextromethorphan

Dextromethorphan được hấp thu qua đường tiêu hóa và chuyển hóa bước đầu mạnh tại gan. CYP2D6 chuyển Dextromethorphan thành dextrorphan; sự khác biệt di truyền về CYP2D6 khiến nồng độ thuốc giữa các cá nhân biến thiên rất lớn.

Ở người chuyển hóa CYP2D6 bình thường, một nghiên cứu với liều uống 30 mg ghi nhận thời gian bán thải trung vị khoảng 2,4 giờ. Ở người chuyển hóa kém, AUC có thể cao hơn rất nhiều và thời gian bán thải kéo dài khoảng 19,1 giờ. Các thuốc ức chế CYP2D6 cũng có thể làm tăng và kéo dài phơi nhiễm Dextromethorphan.

Giai đoạn I: Hấp thu

Dextromethorphan được hấp thu sau khi uống. Tốc độ hấp thu phụ thuộc vào dạng bào chế:

  • Dạng giải phóng tức thì thường được dùng theo khoảng cách 4–8 giờ.
  • Dạng polistirex giải phóng kéo dài được dùng theo khoảng cách 12 giờ.
  • Trong thuốc phối hợp với quinidine, nồng độ đỉnh Dextromethorphan đạt khoảng 3–4 giờ, nhưng quinidine làm thay đổi mạnh dược động học nên không được suy rộng số liệu này cho thuốc giảm ho đơn chất.

Thời gian đạt nồng độ đỉnh chính xác của từng sản phẩm đơn chất: Chưa có đủ dữ liệu..

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng của Dextromethorphan đơn chất biến thiên lớn do chuyển hóa bước đầu qua CYP2D6. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối thống nhất áp dụng cho mọi kiểu hình CYP2D6 và mọi dạng bào chế: Chưa có đủ dữ liệu..

Quinidine và bupropion được sử dụng trong các thuốc phối hợp kê đơn để ức chế CYP2D6, qua đó làm tăng nồng độ Dextromethorphan. Trong nghiên cứu của thuốc phối hợp Dextromethorphan–quinidine, quinidine làm mức phơi nhiễm Dextromethorphan tăng khoảng 20 lần so với Dextromethorphan dùng không có quinidine; dữ liệu này không đại diện cho Dextromethorphan giảm ho đơn chất.

Giai đoạn II: Phân bố

Dextromethorphan tác động lên hệ thần kinh trung ương và có khả năng đi qua hàng rào máu–não.

Trong hồ sơ Dextromethorphan–quinidine, Dextromethorphan liên kết khoảng 60–70% với protein huyết tương. Giá trị thể tích phân bố của Dextromethorphan đơn chất trong nhãn OTC tham chiếu: Chưa có đủ dữ liệu..

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Dextromethorphan được chuyển hóa chủ yếu tại gan:

  • CYP2D6 xúc tác quá trình O-demethyl hóa tạo dextrorphan có hoạt tính.
  • Dextrorphan tiếp tục được liên hợp glucuronide, có sự tham gia của UGT2B.
  • CYP3A4 tham gia một số con đường chuyển hóa khác, bao gồm tạo 3-methoxymorphinan.

Kiểu gen CYP2D6 và các thuốc ức chế CYP2D6 như quinidine, bupropion, fluoxetine hoặc paroxetine có thể làm tăng nồng độ Dextromethorphan.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Dextromethorphan được thải trừ chủ yếu sau khi chuyển hóa, bao gồm các chất chuyển hóa và chất liên hợp qua nước tiểu.

Tỷ lệ thải trừ chính xác của Dextromethorphan nguyên dạng và từng chất chuyển hóa sau liều giảm ho thông thường: Chưa có đủ dữ liệu..

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải phụ thuộc mạnh vào CYP2D6:

  • Khoảng 2,4 giờ ở người chuyển hóa CYP2D6 rộng trong một nghiên cứu liều đơn 30 mg.
  • Khoảng 19,1 giờ ở người chuyển hóa CYP2D6 kém.
  • Khoảng 5,6 giờ ở người chuyển hóa rộng khi có quinidine trong nghiên cứu tương tác.
  • Trong một nghiên cứu phối hợp liều khác, thời gian bán thải khoảng 13 giờ khi chuyển hóa CYP2D6 bị ức chế bởi quinidine.

Các số liệu của thuốc phối hợp không được dùng để dự đoán trực tiếp khoảng cách liều của sản phẩm giảm ho đơn chất.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải chuyển hóa Dextromethorphan thay đổi rất lớn theo kiểu hình CYP2D6.

Một nghiên cứu ghi nhận độ thanh thải một phần từ Dextromethorphan sang dextrorphan khoảng:

  • 970 lít/giờ ở người chuyển hóa rộng.
  • 78,5 lít/giờ ở người chuyển hóa rộng được dùng quinidine.
  • 1,2 lít/giờ ở người chuyển hóa kém.

Đây là số liệu nghiên cứu dược động học, không phải thông số dùng để tự điều chỉnh liều.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm:

  • Kiểu gen và kiểu hình CYP2D6.
  • Thuốc ức chế CYP2D6 như quinidine, bupropion, fluoxetine và paroxetine.
  • Dạng bào chế giải phóng tức thì hoặc kéo dài.
  • Chức năng gan.
  • Tuổi và các bệnh đi kèm.
  • Việc dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa Dextromethorphan.
  • Quá liều hoặc lạm dụng.

Trong một nghiên cứu, AUC của Dextromethorphan ở người chuyển hóa CYP2D6 kém cao hơn khoảng 150 lần so với người chuyển hóa rộng. Vì vậy, một số người có thể gặp tác dụng thần kinh rõ hơn dù dùng cùng một liều.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Dextromethorphan

Dextromethorphan thuộc:

  • Thuốc chống ho tác động trung ương.
  • Dẫn xuất morphinan.
  • Nhóm ATC R05DA09.
  • Chất chủ vận thụ thể sigma-1 và đối kháng không cạnh tranh thụ thể NMDA trong các hồ sơ dược lý của thuốc kê đơn phối hợp.

Tác dụng tại sigma-1 và NMDA đặc biệt quan trọng khi Dextromethorphan được sử dụng trong các thuốc phối hợp thần kinh. Không nên dùng cơ chế này để tự suy luận rằng siro Dextromethorphan có thể điều trị trầm cảm hoặc bệnh thần kinh.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Trong chỉ định giảm ho, Dextromethorphan làm tăng ngưỡng kích hoạt phản xạ ho tại hệ thần kinh trung ương, từ đó làm giảm hoạt động của trung tâm ho.

Dextromethorphan đồng thời có hoạt tính chủ vận sigma-1 và đối kháng không cạnh tranh NMDA. Cơ chế chính xác tạo hiệu quả trong pseudobulbar affect, trầm cảm hoặc kích động liên quan Alzheimer chưa được quy hoàn toàn cho một đích duy nhất và chỉ được đánh giá trong các thuốc phối hợp chuyên biệt.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ở liều giảm ho, Dextromethorphan làm giảm sự thôi thúc ho nhưng không ức chế nguyên nhân gây kích ứng đường hô hấp. Thuốc không có tác dụng long đờm trực tiếp.

Ở mức phơi nhiễm cao hơn hoặc khi chuyển hóa CYP2D6 bị ức chế, tác dụng thần kinh trung ương có thể rõ hơn, bao gồm chóng mặt, buồn ngủ, mất điều hòa, kích động, thay đổi nhận thức và nguy cơ hội chứng serotonin.

Thời điểm khởi phát giảm ho chính xác và thời gian tác dụng phải căn cứ dạng thuốc cụ thể: Chưa có đủ dữ liệu..

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Dextromethorphan

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Dextromethorphan

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Dextromethorphan

Thuốc ức chế monoamine oxidase

Không dùng Dextromethorphan với MAOI hoặc trong vòng 14 ngày sau khi ngừng MAOI vì nguy cơ phản ứng nghiêm trọng, bao gồm hội chứng serotonin và biến cố thần kinh – tim mạch.

Thuốc làm tăng serotonin

Cần thận trọng với:

  • SSRI.
  • SNRI.
  • Thuốc chống trầm cảm ba vòng.
  • Một số thuốc giảm đau có tác động serotonin.
  • Linezolid.
  • Xanh methylene đường tĩnh mạch.
  • Các thuốc hoặc thực phẩm bổ sung khác tác động hệ serotonin.

Không tự phối hợp khi chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra tương tác.

Thuốc ức chế CYP2D6

Các thuốc ức chế CYP2D6 có thể làm tăng nồng độ Dextromethorphan, ví dụ:

  • Quinidine.
  • Bupropion.
  • Fluoxetine.
  • Paroxetine.

Người bệnh có thể tăng nguy cơ chóng mặt, buồn ngủ và các phản ứng thần kinh.

Rượu và thuốc gây an thần

Rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần, opioid hoặc thuốc kháng histamin gây buồn ngủ có thể làm tăng suy giảm tỉnh táo. Ngoài ra, một số siro ho có chứa cồn nên cần kiểm tra thành phần.

Thuốc cảm lạnh phối hợp

Dextromethorphan thường được phối hợp với:

  • Paracetamol.
  • Guaifenesin.
  • Chlorpheniramine hoặc doxylamine.
  • Phenylephrine hoặc pseudoephedrine.

Mỗi hoạt chất có chống chỉ định và liều tối đa riêng. Việc dùng hai thuốc cảm lạnh cùng lúc có thể gây quá liều dù tên thương mại khác nhau.

Thắc mắc về hoạt chất Dextromethorphan

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 7 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *