Dextrose Monohydrat, còn gọi là glucose monohydrat, là D-glucose kết tinh cùng một phân tử nước. Trong dược phẩm, chất này có thể đóng vai trò hoạt chất cung cấp carbohydrate, làm tăng đường huyết, cung cấp nước và năng lượng qua đường tĩnh mạch hoặc làm thành phần của một số chế phẩm uống và xét nghiệm. Công dụng phụ thuộc rõ rệt vào nồng độ, đường dùng và sản phẩm cụ thể: dung dịch glucose 5–10% thường được dùng làm nguồn nước, năng lượng hoặc dung môi pha thuốc; dung dịch ưu trương có thể được nhân viên y tế sử dụng trong xử trí hạ đường huyết. Dextrose không phải dịch truyền phù hợp cho mọi trường hợp mất nước. Truyền quá nhanh hoặc quá nhiều có thể gây tăng đường huyết, tăng áp lực thẩm thấu, hạ natri máu, phù phổi và rối loạn điện giải. Không được tự mua dung dịch glucose để tự truyền hoặc tự điều chỉnh tốc độ truyền.
Nội dung chính
- Tên hoạt chất: Dextrose Monohydrat, còn gọi glucose monohydrat
- Bản chất: D-glucose kết hợp với một phân tử nước
- Công thức: C6H12O6·H2O, tương đương C6H14O7
- Khối lượng phân tử: Khoảng 198,17 g/mol
- Nhóm: Carbohydrate; nguồn cung cấp glucose, năng lượng và nước
- Mã ATC: B05BA03 đối với carbohydrate dùng trong dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa; V04CA02 đối với glucose dùng trong xét nghiệm đái tháo đường
- Đường dùng: Uống hoặc truyền tĩnh mạch, tùy chế phẩm
- Chỉ định: Cung cấp nước–năng lượng, hỗ trợ dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa, điều trị hạ đường huyết hoặc thực hiện OGTT
- Cảnh báo chính: Tăng đường huyết, tăng áp lực thẩm thấu, hạ natri máu, quá tải dịch và rối loạn điện giải
- Phân loại: Phụ thuộc sản phẩm; các dung dịch tiêm truyền là thuốc dùng dưới giám sát y tế
- Lưu ý: Không tự truyền glucose và không dùng dạng uống cho người bất tỉnh hoặc không nuốt an toàn
- Dextrose Monohydrat và glucose khan cung cấp cùng phân tử glucose sau khi hòa tan, nhưng khối lượng nguyên liệu không tương đương trực tiếp vì dạng monohydrat chứa thêm nước kết tinh. Nhãn thuốc có thể ghi hàm lượng theo lượng monohydrat thực tế hoặc theo lượng glucose khan tương đương.
Hoạt chất Dextrose Monohydrat là gì?
Dextrose Monohydrat là dạng ngậm một phân tử nước của D-glucose. Sau khi hòa tan, chất này cung cấp glucose — nguồn năng lượng quan trọng trong chuyển hóa tế bào.
Tùy dạng bào chế, Dextrose Monohydrat có thể được sử dụng để:
- Cung cấp carbohydrate và năng lượng.
- Bổ sung nước qua đường tĩnh mạch.
- Làm dung môi cho thuốc tương hợp.
- Làm tăng glucose máu trong hạ đường huyết.
- Làm chất thử trong nghiệm pháp dung nạp glucose.
Dextrose Monohydrat
INN Tên tiếng Anh: Dextrose monohydrate hoặc D-glucose monohydrate.; Tên chuyên luận dược điển quốc tế thường gặp: Glucose monohydrate. Việc xác định một tên INN riêng biệt dành riêng cho dạng monohydrat: Chưa có đủ dữ liệu.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dextrose Monohydrat |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Tên tiếng Anh: Dextrose monohydrate hoặc D-glucose monohydrate.; Tên chuyên luận dược điển quốc tế thường gặp: Glucose monohydrate. Việc xác định một tên INN riêng biệt dành riêng cho dạng monohydrat: Chưa có đủ dữ liệu. |
| Tên IUPAC | (2R,3S,4R,5R)-2,3,4,5,6-pentahydroxyhexanal;hydrate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Glucose monohydrat.; D-glucose monohydrate.; Dextrose hydrous.; Hydrous dextrose.; α-D-glucose monohydrate.; α-D-glucopyranose monohydrate.; D-(+)-glucose monohydrate.; Không nhầm với glucose khan — anhydrous glucose — có khối lượng phân tử thấp hơn do không chứa nước kết tinh. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Dextrosum monohydricum |
| Tên USAN | dextrose |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 77938-63-7 |
|---|---|
| UNII | LX22YL083G |
| PubChem CID | 22814120 |
| RxNorm CUI | 1299920 |
| Công thức phân tử | C6H12O6·H2O |
Dược động học của Dextrose Monohydrat
Dextrose Monohydrat hòa tan tạo thành glucose và nước. Glucose sau đó tham gia vào cùng hệ thống vận chuyển, dự trữ và chuyển hóa như glucose nội sinh.
Khi truyền tĩnh mạch, glucose đi trực tiếp vào tuần hoàn. Khi uống, glucose được hấp thu qua đường tiêu hóa và làm tăng glucose máu. Glucose có thể được sử dụng để tạo năng lượng, dự trữ dưới dạng glycogen hoặc chuyển thành các chất khác tùy trạng thái chuyển hóa. Nhãn dung dịch truyền ghi nhận glucose được chuyển hóa và oxy hóa thành carbon dioxide, nước, đồng thời giải phóng năng lượng.
Giai đoạn I: Hấp thu
Đường tĩnh mạch không trải qua giai đoạn hấp thu.
Glucose đường uống được hấp thu qua ruột và có thể làm đường huyết tăng nhanh, do đó được sử dụng như một carbohydrate tác dụng nhanh để xử trí hạ đường huyết ở người còn tỉnh và có khả năng nuốt an toàn. Thời gian đạt nồng độ đỉnh định lượng phụ thuộc lượng dùng, dạng sản phẩm, tốc độ làm rỗng dạ dày và tình trạng chuyển hóa; thông số chung: Chưa có đủ dữ liệu.
| F · Sinh khả dụng |
Thông số sinh khả dụng đường uống định lượng cho Dextrose Monohydrat: Chưa có đủ dữ liệu. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Glucose được vận chuyển trong máu và phân bố đến các mô để tạo năng lượng hoặc dự trữ. Do glucose là thành phần sinh lý nội sinh, thể tích phân bố theo mô hình dược động học thuốc thông thường không được xác lập thống nhất.
Thông số thể tích phân bố: Chưa có đủ dữ liệu.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Glucose được chuyển hóa qua các con đường hiếu khí và kỵ khí. Glucose có thể được chuyển thành pyruvat hoặc lactat, sau đó được oxy hóa thành carbon dioxide và nước, đồng thời giải phóng năng lượng.
Glucose cũng có thể:
- Được dự trữ dưới dạng glycogen.
- Tham gia con đường pentose phosphat.
- Chuyển thành lipid khi lượng cung cấp vượt nhu cầu kéo dài.
Nhãn thuốc chính thức chủ yếu mô tả kết quả chuyển hóa cuối là carbon dioxide và nước.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Glucose chủ yếu được sử dụng qua chuyển hóa, không phải thải nguyên dạng như nhiều thuốc khác.
Khi đường huyết tăng quá mức, glucose có thể xuất hiện trong nước tiểu, gây lợi niệu thẩm thấu, mất nước và mất điện giải. Carbon dioxide được thải qua phổi, còn nước tham gia cân bằng dịch của cơ thể.
| t½ · Thời gian bán thải | Chưa có đủ dữ liệu. Glucose không có thời gian bán thải dược động học cố định tương tự các thuốc ngoại sinh; nồng độ máu được điều hòa liên tục bởi hấp thu, sản xuất glucose tại gan, insulin, dự trữ và sử dụng tại mô. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Chưa có đủ dữ liệu. Không có một giá trị độ thanh thải cố định áp dụng chung vì glucose là chất nội sinh và tốc độ sử dụng phụ thuộc insulin, gan, mô ngoại vi, tình trạng bệnh và tốc độ cung cấp. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ và tốc độ sử dụng glucose gồm:
- Liều, nồng độ và tốc độ truyền.
- Đái tháo đường hoặc giảm dung nạp glucose.
- Liều insulin và các thuốc ảnh hưởng đường huyết.
- Nhiễm trùng huyết, chấn thương, sốc hoặc phẫu thuật.
- Chức năng gan và thận.
- Tuổi, đặc biệt trẻ sơ sinh và người cao tuổi.
- Tình trạng suy dinh dưỡng.
- Thiếu thiamin.
- Rối loạn nước và điện giải.
- Tình trạng nội tiết và tiết vasopressin.
- Khả năng oxy hóa glucose của người bệnh.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dextrose Monohydrat
Dextrose Monohydrat thuộc nhóm carbohydrate. Trong hệ thống ATC, dung dịch glucose truyền tĩnh mạch được xếp vào nhóm dung dịch dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa chứa carbohydrate.
Glucose không phải thuốc hạ đường huyết. Trái lại, hoạt chất làm tăng lượng glucose sẵn có trong máu và cung cấp cơ chất tạo năng lượng.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Sau khi được đưa vào cơ thể, Dextrose Monohydrat giải phóng glucose:
- Glucose làm tăng trực tiếp nồng độ đường trong máu.
- Glucose được tế bào sử dụng để tạo năng lượng.
- Glucose giúp bổ sung carbohydrate trong dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa.
- Nước trong dung dịch glucose giúp bổ sung dịch; sau khi glucose được chuyển hóa, phần nước còn lại có thể hoạt động như nước tự do về mặt sinh lý.
- Trong nghiệm pháp dung nạp glucose, một lượng glucose chuẩn tạo thử thách chuyển hóa để đánh giá khả năng điều hòa đường huyết.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dextrose làm tăng glucose máu và cung cấp năng lượng carbohydrate. Một nhãn Dextrose Monohydrat đường tiêm của Hoa Kỳ ghi nhận giá trị năng lượng khoảng 3,4 kcal trên mỗi gam dextrose ngậm nước.
Mức tăng đường huyết phụ thuộc:
- Lượng và nồng độ glucose.
- Tốc độ dùng.
- Nồng độ glucose ban đầu.
- Khả năng tiết hoặc sử dụng insulin.
- Tình trạng gan, thận và bệnh cấp tính.
Dung dịch glucose 5% có thể gần đẳng trương hoặc hơi nhược trương trong bao bì, nhưng có thể trở nên rất nhược trương về mặt sinh lý sau khi glucose được chuyển hóa.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dextrose Monohydrat
Chỉ định phụ thuộc vào nồng độ và nhãn của từng sản phẩm.
Dung dịch glucose 5–10%
Có thể được chỉ định để:
- Cung cấp nước và năng lượng cho người lớn hoặc trẻ em.
- Cung cấp carbohydrate trong dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa.
- Bù nước trong một số tình trạng được bác sĩ đánh giá phù hợp.
- Làm dung môi pha hoặc đưa thuốc đã xác nhận tương hợp.
- Phòng ngừa hoặc điều trị hạ đường huyết đối với một số chế phẩm glucose 10%.
Dung dịch ưu trương
Một số chế phẩm Dextrose 50% được phê duyệt để điều trị hạ đường huyết do insulin ở người lớn và trẻ từ 2 tuổi trở lên. Các sản phẩm khác, nồng độ khác hoặc quốc gia khác có thể có phạm vi tuổi và chỉ định khác.
Glucose đường uống
Carbohydrate tác dụng nhanh chứa glucose có thể dùng xử trí hạ đường huyết ở người còn tỉnh, có khả năng nuốt và đã được hướng dẫn kế hoạch xử trí hạ đường huyết. Không đưa glucose đường uống cho người bất tỉnh, co giật hoặc không thể nuốt an toàn.
Nghiệm pháp dung nạp glucose
Glucose được dùng làm chất thử trong OGTT. Phác đồ thường sử dụng lượng glucose tương đương 75 g glucose khan ở người lớn, nhưng quy trình phải do cơ sở xét nghiệm thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn.
Glucose được sử dụng trong nhiều phác đồ cấp cứu, dinh dưỡng, sơ sinh và hồi sức. Tuy nhiên, một ứng dụng được chấp nhận cho nồng độ hoặc sản phẩm này không tự động áp dụng cho sản phẩm khác.
Các trường hợp sau phải được xem là mục đích theo sản phẩm hoặc phác đồ riêng, không phải chỉ định chung của Dextrose Monohydrat:
- Thành phần dung dịch bù nước và điện giải.
- Dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa phối hợp.
- Dịch thẩm phân phúc mạc.
- Pha loãng hoặc hoàn nguyên thuốc.
- Phác đồ xử trí hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh.
- Nghiệm pháp chẩn đoán trong thai kỳ.
Danh sách đầy đủ các ứng dụng ngoài chỉ định có đủ căn cứ áp dụng tại Việt Nam: Chưa có đủ dữ liệu.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều dùng chung cho Dextrose Monohydrat. Liều phụ thuộc nồng độ, đường dùng, tuổi, cân nặng, đường huyết, điện giải, tình trạng dịch và nguyên nhân điều trị.
Xử trí hạ đường huyết bằng đường uống
Ở người còn tỉnh và nuốt an toàn, hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ sử dụng quy tắc tham khảo:
- Dùng khoảng 15 g carbohydrate tác dụng nhanh.
- Kiểm tra lại đường huyết sau khoảng 15 phút.
- Lặp lại theo kế hoạch điều trị nếu đường huyết vẫn thấp.
Lượng Dextrose Monohydrat thực tế phải căn cứ hàm lượng glucose ghi trên nhãn, không chỉ dựa vào tổng khối lượng sản phẩm. Hạ đường huyết nặng, bất tỉnh hoặc không nuốt được là tình trạng cấp cứu.
Dextrose 50% tiêm tĩnh mạch
Một nhãn thuốc Hoa Kỳ ghi nhận ở người lớn và trẻ từ 12 tuổi:
- 10–25 g dextrose, tương ứng 20–50 mL dung dịch 50%, truyền tĩnh mạch một lần.
- Có thể lặp lại nếu nhân viên y tế đánh giá cần thiết.
Ở trẻ 2–11 tuổi, liều phải dựa trên tuổi, cân nặng, tình trạng chuyển hóa và điều trị kèm theo; nhãn này yêu cầu truyền qua tĩnh mạch trung tâm. Không tự áp dụng liều trên.
Dung dịch truyền 5–10%
Thể tích và tốc độ truyền phải được bác sĩ xác định theo:
- Nhu cầu nước.
- Nhu cầu năng lượng.
- Đường huyết.
- Nồng độ điện giải.
- Khả năng oxy hóa glucose.
- Tình trạng tim, gan và thận.
Không sử dụng các khoảng thể tích từ một SmPC cho mọi bệnh nhân hoặc mọi sản phẩm.
Nghiệm pháp dung nạp glucose
OGTT người lớn thường dùng lượng tương đương 75 g glucose khan hòa trong nước. Khi nguyên liệu là glucose monohydrat, lượng cân có thể khác do có nước kết tinh và phải được nhà sản xuất hoặc cơ sở xét nghiệm quy đổi chính xác. Không tự làm OGTT tại nhà.
Dạng uống
- Chỉ dùng khi người bệnh tỉnh và nuốt an toàn.
- Đọc hàm lượng glucose thực tế trên nhãn.
- Không đưa thức ăn, nước đường hoặc gel vào miệng người bất tỉnh.
- Sau khi xử trí hạ đường huyết, cần xác định nguyên nhân và phòng tái phát theo kế hoạch của bác sĩ.
Dạng tiêm truyền
- Chỉ do nhân viên y tế thực hiện.
- Phải kiểm tra độ trong, màu sắc, bao bì và tiểu phân trước khi sử dụng.
- Dung dịch ưu trương có thể cần đường truyền trung tâm hoặc tĩnh mạch ngoại vi lớn.
- Không truyền quá nhanh.
- Không truyền đồng thời với máu qua cùng một bộ dây vì có nguy cơ giả ngưng kết hoặc tan máu.
- Không tự pha thêm thuốc nếu chưa xác nhận tương hợp.
- Không nối tiếp nhiều túi mềm theo kiểu truyền nối tiếp.
- Chế phẩm liều đơn phải bỏ phần còn thừa.
Trong quá trình truyền glucose, có thể cần theo dõi:
- Đường huyết.
- Glucose niệu khi phù hợp.
- Natri, kali, phosphat và magnesi.
- Áp lực thẩm thấu huyết tương.
- Cân bằng dịch vào–ra.
- Cân nặng và dấu hiệu phù.
- Chức năng thận.
- Tình trạng acid–base.
- Triệu chứng thần kinh.
- Vị trí truyền: đau, đỏ, viêm tĩnh mạch, thoát mạch.
- Nhu cầu insulin.
- Dấu hiệu hội chứng nuôi ăn lại ở người suy dinh dưỡng.
Trẻ sơ sinh, người cao tuổi, người suy thận và người có nguy cơ SIADH cần được theo dõi đặc biệt chặt chẽ.
Cảnh báo và lưu ý về Dextrose Monohydrat
Chống chỉ định thay đổi theo nồng độ và sản phẩm.
Dung dịch glucose 5–10%
Các nhãn được đối chiếu nêu:
- Tăng đường huyết có ý nghĩa lâm sàng.
- Quá mẫn với dextrose hoặc thành phần sản phẩm.
- Một số SmPC chống chỉ định khi cơ thể đang thừa nước hoặc quá tải dịch.
Dextrose 50%
Một nhãn Dextrose 50% cụ thể chống chỉ định trong:
- Xuất huyết nội sọ hoặc trong ống sống.
- Mất nước nặng.
- Hội chứng cai rượu do nguy cơ làm xuất hiện bệnh não Wernicke hoặc bệnh cơ tim ở người thiếu thiamin.
- Quá mẫn với dextrose.
Danh sách này không tự động áp dụng cho mọi chế phẩm Dextrose 50%.
Dạng uống
Không dùng đường uống cho người:
- Bất tỉnh.
- Co giật.
- Không thể nuốt.
- Có nguy cơ sặc hoặc hít phải vào phổi.
Các phản ứng có thể gặp, đặc biệt với đường tĩnh mạch:
- Tăng đường huyết.
- Glucose niệu.
- Lợi niệu thẩm thấu.
- Khát hoặc mất nước.
- Tăng áp lực thẩm thấu.
- Hạ natri máu.
- Hạ kali máu.
- Hạ phosphat máu.
- Hạ magnesi máu.
- Quá tải dịch.
- Phù ngoại biên hoặc phù phổi.
- Đau, đỏ hoặc kích ứng tại vị trí truyền.
- Viêm tĩnh mạch.
- Huyết khối tĩnh mạch.
- Thoát mạch.
- Phản ứng quá mẫn, hiếm khi phản vệ.
- Hội chứng nuôi ăn lại ở người suy dinh dưỡng nặng.
Cần xử trí y tế khẩn cấp khi có:
- Lú lẫn, mất ý thức hoặc hôn mê.
- Co giật.
- Đau đầu, buồn nôn, nôn và lừ đừ nghi do hạ natri máu cấp.
- Khó thở, tím tái hoặc dấu hiệu phù phổi.
- Tăng đường huyết nặng hoặc tình trạng tăng áp lực thẩm thấu.
- Rối loạn nhịp tim do mất cân bằng điện giải.
- Phản vệ.
- Đau, sưng hoặc tổn thương mô nghiêm trọng tại vị trí thoát mạch.
- Triệu chứng hội chứng nuôi ăn lại.
- Bệnh não Wernicke ở người thiếu thiamin.
- Xuất huyết nội sọ ở trẻ sơ sinh rất nhẹ cân khi truyền quá nhanh hoặc quá mức.
Tăng đường huyết nặng và hạ natri máu pha loãng nặng có thể gây tử vong.
Tăng đường huyết
Truyền glucose nhanh hơn khả năng sử dụng của cơ thể có thể gây tăng đường huyết, lợi niệu thẩm thấu, mất nước, rối loạn điện giải, trạng thái tăng áp lực thẩm thấu, hôn mê và tử vong.
Hạ natri máu
Sau khi glucose được chuyển hóa, dung dịch có thể để lại lượng nước tự do đáng kể. Điều này có thể gây hạ natri máu, đặc biệt ở:
- Trẻ em.
- Người cao tuổi.
- Người sau phẫu thuật.
- Người mắc bệnh tim, phổi, gan hoặc thận.
- Người có SIADH.
- Người dùng thuốc làm tăng vasopressin.
Hạ natri máu cấp có thể gây phù não và bệnh não hạ natri máu.
Rối loạn điện giải và quá tải dịch
Truyền kéo dài có thể gây giảm kali, phosphat hoặc magnesi. Thể tích quá lớn có thể gây phù và phù phổi.
Hội chứng nuôi ăn lại
Ở người suy dinh dưỡng nặng, cung cấp glucose nhanh có thể làm kali, phosphat và magnesi dịch chuyển vào trong tế bào, đồng thời gây giữ nước và bộc lộ thiếu thiamin.
Thiếu thiamin và sử dụng rượu kéo dài
Người nghiện rượu, suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ thiếu vitamin B1 cần được đánh giá thiamin trước hoặc đồng thời với glucose theo phác đồ chuyên môn.
Đường truyền
Dung dịch ưu trương có thể gây viêm, huyết khối hoặc tổn thương mô nếu truyền qua đường không phù hợp hoặc bị thoát mạch.
Quá liều hoặc truyền quá nhanh có thể gây:
- Tăng đường huyết.
- Glucose niệu.
- Lợi niệu thẩm thấu.
- Tăng áp lực thẩm thấu.
- Mất nước.
- Hạ natri máu pha loãng.
- Rối loạn điện giải.
- Quá tải tuần hoàn.
- Phù phổi hoặc phù não.
- Rối loạn ý thức và hôn mê.
Xử trí tại cơ sở y tế có thể gồm:
- Ngừng hoặc giảm tốc độ truyền.
- Theo dõi đường huyết, điện giải, áp lực thẩm thấu và cân bằng dịch.
- Dùng insulin khi có chỉ định.
- Điều chỉnh nước và điện giải.
- Điều trị biến chứng thần kinh, hô hấp và tim mạch.
- Xử trí thoát mạch hoặc viêm tĩnh mạch nếu có.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc chế phẩm:
- Giữ trong bao bì gốc.
- Tránh nhiệt độ quá cao.
- Không để đông băng nếu nhãn yêu cầu.
- Không dùng khi dung dịch đục, đổi màu, có tiểu phân hoặc bao bì hỏng.
- Dung dịch liều đơn phải bỏ phần còn lại sau khi mở.
- Chế phẩm đã pha thêm thuốc thường phải sử dụng ngay, trừ khi độ ổn định và điều kiện vô khuẩn đã được xác nhận.
- Để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Một nhãn Dextrose 50% quy định bảo quản ở 20–25°C, tránh nhiệt quá mức và tránh đông băng; không áp dụng điều kiện này cho mọi sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Glucose đường tĩnh mạch có thể được sử dụng ở trẻ em nhưng nồng độ, liều, tốc độ và đường truyền phải do bác sĩ nhi khoa hoặc nhân viên có kinh nghiệm xác định.
Các nguy cơ quan trọng:
- Trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ sinh non và nhẹ cân, dễ bị cả hạ đường huyết lẫn tăng đường huyết.
- Trẻ em có nguy cơ cao hơn bị hạ natri máu và bệnh não hạ natri máu.
- Truyền quá nhanh ở trẻ rất nhẹ cân có thể làm tăng áp lực thẩm thấu và nguy cơ xuất huyết nội sọ.
- Một nhãn Dextrose 50% cụ thể không phê duyệt cho trẻ dưới 2 tuổi do nguy cơ phơi nhiễm nhôm; điều này không đồng nghĩa mọi chế phẩm dextrose đều chống chỉ định dưới 2 tuổi.
- Dextrose 50% không được tự pha loãng hoặc tự tiêm cho trẻ.
Người cao tuổi có nguy cơ cao hơn gặp:
- Hạ natri máu.
- Quá tải dịch.
- Phù phổi.
- Rối loạn điện giải.
- Tăng đường huyết.
- Biến chứng do suy thận tiềm ẩn.
Tốc độ truyền thường cần bắt đầu thận trọng và điều chỉnh theo đường huyết, điện giải, chức năng thận, tim và cân bằng dịch.
Dung dịch glucose đã được sử dụng trong thai kỳ và chuyển dạ trong thời gian dài. Việc sử dụng đúng chỉ định nhìn chung không được dự kiến làm tăng đáng kể nguy cơ dị tật bẩm sinh.
Tuy nhiên:
- Tăng đường huyết ở mẹ trong thời gian sinh có thể liên quan hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh.
- Truyền dung dịch có glucose cùng oxytocin có thể làm tăng nguy cơ hạ natri máu.
- Liều, tốc độ và cân bằng dịch phải được theo dõi chặt chẽ.
- Nghiệm pháp dung nạp glucose trong thai kỳ phải thực hiện theo đúng quy trình sản khoa.
Không tự uống lượng glucose lớn hoặc tự truyền trong thai kỳ.
Glucose là thành phần sinh lý bình thường. Nhãn dung dịch glucose 5–10% cho biết việc sử dụng đúng chỉ định không được dự kiến gây hại đáng kể cho trẻ bú mẹ.
Quyết định sử dụng vẫn phải xem xét:
- Tình trạng bệnh của người mẹ.
- Đường huyết.
- Lượng và tốc độ truyền.
- Thuốc được pha thêm vào dịch truyền.
Gan có vai trò quan trọng trong dự trữ và điều hòa glucose. Ở người bệnh gan nặng, khả năng điều hòa glucose, chuyển hóa lactat và cân bằng dịch có thể bị thay đổi.
Cần thận trọng và theo dõi:
- Đường huyết.
- Lactat và tình trạng acid–base khi phù hợp.
- Natri và các điện giải.
- Dấu hiệu quá tải dịch.
- Tình trạng dinh dưỡng và thiếu thiamin.
Không có một công thức chỉnh liều glucose chung cho mọi mức suy gan: Chưa có đủ dữ liệu.
Người suy thận có nguy cơ cao hơn gặp:
- Quá tải dịch.
- Phù phổi.
- Tăng hoặc hạ natri máu.
- Tăng đường huyết và trạng thái tăng áp lực thẩm thấu.
- Tích lũy nhôm từ một số chế phẩm khi sử dụng kéo dài.
- Rối loạn kali, phosphat và magnesi.
Thể tích và tốc độ truyền phải được cá thể hóa dựa trên chức năng thận, lượng nước tiểu, lọc máu, đường huyết và điện giải.
Dextrose Monohydrat không được biết là trực tiếp gây an thần hoặc suy giảm phản xạ.
Tuy nhiên, không lái xe hoặc vận hành máy móc khi:
- Đang có triệu chứng hạ đường huyết.
- Đường huyết chưa ổn định sau điều trị.
- Có tăng đường huyết nặng.
- Chóng mặt, lú lẫn, yếu cơ hoặc rối loạn thị giác.
- Có rối loạn natri hoặc các điện giải khác.
- Vừa trải qua tình trạng cấp cứu cần truyền glucose.
Tương tác thuốc của Dextrose Monohydrat
Dextrose không có nhiều tương tác chuyển hóa kiểu CYP450, nhưng có các tương tác lâm sàng quan trọng:
- Insulin và thuốc điều trị đái tháo đường: có thể cần điều chỉnh dựa trên đường huyết.
- Corticosteroid, catecholamin và thuốc làm tăng đường huyết: có thể làm tăng nguy cơ tăng đường huyết.
- Thuốc lợi tiểu: có thể làm tăng nguy cơ rối loạn natri hoặc cân bằng dịch.
- Thuốc gây SIADH hoặc hạ natri máu: gồm một số SSRI, SNRI, thuốc chống động kinh, thuốc hướng thần, thuốc độc tế bào và chất tương tự vasopressin.
- Oxytocin: phối hợp dịch có glucose trong chuyển dạ có thể làm tăng nguy cơ hạ natri máu.
- Máu và chế phẩm máu: không truyền qua cùng bộ dây nếu nhãn không cho phép do nguy cơ giả ngưng kết hoặc tan máu.
- Thuốc pha thêm: phải kiểm tra pH, độ tan, độ ổn định và tương hợp trước khi phối hợp.
Thắc mắc về hoạt chất Dextrose Monohydrat
Dextrose Monohydrat là D-glucose kết tinh cùng một phân tử nước. Trong thuốc, chất này có thể cung cấp glucose và năng lượng, làm thành phần dịch truyền, xử trí hạ đường huyết hoặc được dùng trong nghiệm pháp dung nạp glucose.
Có về thành phần có hoạt tính: sau khi hòa tan, Dextrose Monohydrat cung cấp D-glucose. Điểm khác là dạng monohydrat chứa thêm một phân tử nước kết tinh, nên cùng một khối lượng nguyên liệu sẽ cung cấp ít glucose khan hơn. Vì vậy, không được thay thế gram-đổi-gram giữa glucose khan và glucose monohydrat nếu chưa quy đổi.
Tùy sản phẩm và tình trạng. Glucose 5% chủ yếu được dùng làm nguồn nước, năng lượng hoặc dung môi pha thuốc. Trong hạ đường huyết cấp, bác sĩ thường lựa chọn nồng độ và phác đồ phù hợp hơn dựa trên tuổi, mức độ hạ đường huyết và đường truyền. Không tự mua glucose 5% để tự truyền.
Có. Mục đích của dextrose là cung cấp glucose, do đó đường huyết có thể tăng. Truyền quá nhanh, quá nhiều hoặc dùng ở người giảm dung nạp glucose có thể gây tăng đường huyết nặng, lợi niệu thẩm thấu, mất nước và trạng thái tăng áp lực thẩm thấu.
Không. Dung dịch glucose truyền tĩnh mạch cần được nhân viên y tế chỉ định và thực hiện. Người bệnh phải được theo dõi đường huyết, natri, các điện giải, cân bằng dịch, tốc độ truyền và vị trí đường truyền. Truyền sai nồng độ hoặc tốc độ có thể gây biến chứng nghiêm trọng.

