Axit Obeticholic, tên tiếng Anh là obeticholic acid, là một dẫn xuất acid mật bán tổng hợp và là chất chủ vận thụ thể farnesoid X — FXR. Hoạt chất này từng được phê duyệt theo cơ chế phê duyệt nhanh tại Mỹ cho người lớn mắc viêm đường mật nguyên phát — primary biliary cholangitis, PBC — đáp ứng chưa đủ với ursodeoxycholic acid hoặc không dung nạp UDCA. Tuy nhiên, tình trạng quản lý đã thay đổi đáng kể: EMA ghi nhận giấy phép lưu hành Ocaliva tại EU bị thu hồi từ 30/08/2024, và FDA liệt kê chỉ định phê duyệt nhanh của Ocaliva/obeticholic acid là đã rút vào 24/11/2025. Vì vậy, nội dung dưới đây chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa, không khuyến khích tự mua hoặc tự sử dụng.
Nội dung chính
- Axit Obeticholic là chất chủ vận thụ thể FXR.
- Bối cảnh dùng liên quan viêm đường mật mật nguyên phát theo tiêu chuẩn chuyên khoa.
- Cần bác sĩ gan mật theo dõi chức năng gan và dấu hiệu mất bù.
- Có thể gây ngứa, mệt, đau bụng hoặc biến cố gan nghiêm trọng ở nhóm nguy cơ.
- Báo bác sĩ về xơ gan, vàng da, cổ trướng, thuốc đang dùng và thai kỳ.
Hoạt chất Axit Obeticholic là gì?
Axit Obeticholic là chất chủ vận FXR dùng đường uống, từng được phát triển để điều trị bệnh gan ứ mật như PBC. Đây là hoạt chất thuốc kê đơn, không phải thực phẩm bảo vệ sức khỏe hay hoạt chất dùng tự chăm sóc. (NCBI)
Axit Obeticholic
INN Obeticholic acid
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Axit Obeticholic |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Obeticholic acid |
| Tên IUPAC | (4R)-4-[(3R,5S,6R,7R,8S,9S,10S,13R,14S,17R)-6-ethyl-3,7-dihydroxy-10,13-dimethyl-2,3,4,5,6,7,8,9,11,12,14,15,16,17-tetradecahydro-1H-cyclopenta[a]phenanthren-17-yl]pentanoic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | OCA; 6-ECDCA; INT-747; 6-ethylchenodeoxycholic acid; Ocaliva là tên biệt dược đã được dùng cho chế phẩm chứa obeticholic acid. (PubChem) |
| Tên viết tắt | OCA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum obeticholicum |
| Tên USAN | obeticholic acid |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 459789-99-2 |
|---|---|
| UNII | 0462Z4S4OZ |
| PubChem CID | 447715 |
| RxNorm CUI | 1798288 |
| Công thức phân tử | C26H44O4 |
Dược động học của Axit Obeticholic
Sau uống nhiều liều 10 mg/ngày, nồng độ đỉnh trong huyết tương của obeticholic acid đạt sau trung vị khoảng 1,5 giờ; các chất liên hợp glyco- và tauro- đạt Tmax trung vị khoảng 10 giờ. Thuốc và các chất liên hợp có liên quan đến chu trình gan–ruột; thải trừ chủ yếu qua phân. (DailyMed)
Giai đoạn I: Hấp thu
Thức ăn không làm thay đổi mức độ hấp thu của obeticholic acid trong dữ liệu nhãn. Sau dùng nhiều liều 5, 10 và 25 mg/ngày trong 14 ngày, phơi nhiễm toàn thân của obeticholic acid tăng tương ứng theo liều, còn tổng obeticholic acid và các chất liên hợp tăng hơn tỷ lệ liều. (DailyMed)
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ gắn protein huyết tương của obeticholic acid và các chất liên hợp lớn hơn 99%; thể tích phân bố của obeticholic acid được ghi nhận là 618 L trong nhãn DailyMed. (DailyMed)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Obeticholic acid được liên hợp với glycine hoặc taurine tại gan, bài tiết vào mật, sau đó các chất liên hợp có thể được hấp thu ở ruột non và tham gia chu trình gan–ruột. Một chất chuyển hóa 3-glucuronide cũng được ghi nhận nhưng có hoạt tính dược lý tối thiểu theo nhãn. (DailyMed)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau dùng obeticholic acid đánh dấu phóng xạ, khoảng 87% liều được thải qua phân nhờ bài tiết mật; dưới 3% liều được thải qua nước tiểu và không phát hiện obeticholic acid trong nước tiểu. (DailyMed)
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy gan ảnh hưởng rõ đến phơi nhiễm thuốc: AUC trung bình của tổng obeticholic acid tăng khoảng 1,1 lần ở Child-Pugh A, 4 lần ở Child-Pugh B và 17 lần ở Child-Pugh C so với người có chức năng gan bình thường. Suy thận nhẹ, vừa và nặng làm AUC trung bình của tổng obeticholic acid tăng khoảng 1,4–1,6 lần trong một nghiên cứu đơn liều. Cân nặng là yếu tố dự báo dược động học trong phân tích quần thể, nhưng tác động này không được xem là có ý nghĩa đáng kể về hiệu quả trong nhãn. (DailyMed)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Axit Obeticholic
A05AA04 — bile acids and derivatives; thuốc điều trị mật và gan; FXR agonist. (FHI)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Obeticholic acid hoạt hóa FXR, thụ thể nhân ở gan và ruột. FXR tham gia điều hòa tổng hợp acid mật, vận chuyển acid mật, viêm, xơ hóa và các đường chuyển hóa. Hoạt hóa FXR làm giảm nồng độ acid mật trong tế bào gan bằng cách ức chế tổng hợp acid mật mới từ cholesterol và tăng vận chuyển acid mật ra khỏi tế bào gan. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong Trial 1 của nhãn Ocaliva, giảm ALP được quan sát đạt plateau khoảng 3 tháng ở phần lớn bệnh nhân dùng 5 mg/ngày; tăng lên 10 mg/ngày dựa trên dung nạp và đáp ứng giúp giảm thêm ALP ở đa số bệnh nhân. Nhãn cũng ghi nhận tăng FGF-19 và giảm cholic acid/chenodeoxycholic acid, nhưng ý nghĩa lâm sàng của các dấu ấn này chưa rõ. (DailyMed)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Axit Obeticholic
Theo nhãn cũ của Ocaliva, thuốc được chỉ định cho người lớn mắc PBC không xơ gan hoặc xơ gan còn bù không có bằng chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa, dùng phối hợp UDCA khi đáp ứng với UDCA chưa đủ hoặc dùng đơn trị khi không dung nạp UDCA. Tuy nhiên, thông tin này cần đọc cùng tình trạng quản lý hiện nay: EU đã thu hồi giấy phép lưu hành từ 30/08/2024 và FDA liệt kê chỉ định phê duyệt nhanh đã rút ngày 24/11/2025. (DailyMed)
Obeticholic acid từng được nghiên cứu trong NASH/MASH và các bệnh gan chuyển hóa khác, nhưng không nên trình bày là chỉ định điều trị đã được phê duyệt nếu không có nguồn phê duyệt hiện hành. Thông tin phê duyệt hiện hành cho NASH/MASH tại Việt Nam và các thị trường cụ thể.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây chỉ là dữ liệu nhãn cũ, không phải khuyến nghị tự dùng. Nhãn Ocaliva trước đây ghi liều khởi đầu 5 mg uống một lần mỗi ngày trong 3 tháng; sau 3 tháng, nếu chưa đạt giảm ALP và/hoặc bilirubin toàn phần phù hợp và dung nạp được, có thể tăng tối đa 10 mg một lần mỗi ngày. Việc khởi trị 10 mg/ngày không được khuyến cáo trong nhãn do tăng nguy cơ ngứa. (DailyMed)
Theo nhãn cũ, thuốc uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Nếu dùng resin gắn acid mật như cholestyramine, colestipol hoặc colesevelam, obeticholic acid cần dùng cách ít nhất 4 giờ trước hoặc sau resin, hoặc cách xa nhất có thể, vì resin có thể làm giảm hấp thu/phơi nhiễm và hiệu quả của thuốc. (DailyMed)
Cần theo dõi đáp ứng sinh hóa, dung nạp, tiến triển PBC, bilirubin, thời gian prothrombin, dấu hiệu tăng áp lực tĩnh mạch cửa và mất bù gan. FDA năm 2024 khuyến cáo theo dõi xét nghiệm gan thường xuyên để phát hiện sớm xấu đi chức năng gan và ngừng thuốc khi có bằng chứng tiến triển bệnh gan hoặc hiệu quả không được thiết lập. (DailyMed)
Cảnh báo và lưu ý về Axit Obeticholic
Theo nhãn cũ, chống chỉ định ở bệnh nhân PBC có xơ gan mất bù, tiền sử biến cố mất bù, xơ gan còn bù nhưng có bằng chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa như cổ trướng, giãn tĩnh mạch dạ dày–thực quản hoặc giảm tiểu cầu kéo dài, và tắc mật hoàn toàn. (DailyMed)
Các phản ứng thường gặp trong Trial 1 gồm ngứa, mệt mỏi, đau/khó chịu bụng, phát ban, đau khớp, đau vùng miệng–họng, chóng mặt, táo bón, phù ngoại biên, hồi hộp, sốt, bất thường chức năng tuyến giáp và eczema. Ngứa là phản ứng nổi bật, ghi nhận 70% ở nhóm khởi trị 10 mg/ngày, 56% ở nhóm tăng liều và 38% ở giả dược trong Trial 1. (DailyMed)
Các nguy cơ nghiêm trọng gồm mất bù gan, suy gan, cổ trướng, vàng da, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, bệnh PBC bùng phát, ghép gan hoặc tử vong. FDA năm 2024 ghi nhận trong thử nghiệm hậu mãi, nguy cơ ghép gan và tử vong cao hơn ở nhóm Ocaliva so với giả dược trong số bệnh nhân phù hợp chỉ định tại thời điểm đó. (DailyMed)
Cảnh báo quan trọng nhất là mất bù gan và suy gan ở bệnh nhân PBC có xơ gan, đôi khi dẫn đến ghép gan hoặc tử vong. Thuốc cần ngừng vĩnh viễn nếu xuất hiện bằng chứng xét nghiệm hoặc lâm sàng của mất bù gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa ở xơ gan còn bù, phản ứng gan có ý nghĩa lâm sàng hoặc tắc mật hoàn toàn. FDA cũng cảnh báo tổn thương gan nghiêm trọng đã được quan sát ở bệnh nhân không có xơ gan khi dùng Ocaliva. (DailyMed)
Trong thử nghiệm lâm sàng, liều 25 mg/ngày hoặc 50 mg/ngày ở bệnh nhân PBC làm tăng phụ thuộc liều các phản ứng bất lợi ở gan như tăng xét nghiệm sinh hóa gan, cổ trướng, vàng da, tăng áp lực tĩnh mạch cửa và PBC bùng phát. Khi quá liều, cần theo dõi sát và điều trị hỗ trợ phù hợp; người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế, không tự xử trí tại nhà. (DailyMed)
Theo nhãn DailyMed, viên nén Ocaliva được bảo quản ở 20°C đến 25°C; dao động cho phép 15°C đến 30°C theo điều kiện nhiệt độ phòng kiểm soát USP. Điều kiện bảo quản sản phẩm cụ thể tại Việt Nam. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả của Ocaliva ở bệnh nhân nhi chưa được thiết lập trong nhãn. (DailyMed)
Trong dữ liệu nhãn, 41/201 bệnh nhân dùng liều khuyến cáo trong thử nghiệm lâm sàng từ 65 tuổi trở lên và 9 người từ 75 tuổi trở lên; không quan sát khác biệt tổng thể về an toàn/hiệu quả so với người dưới 65 tuổi, nhưng không loại trừ khả năng người cao tuổi nhạy cảm hơn. (DailyMed)
Dữ liệu người trên thai kỳ còn hạn chế và không đủ để xác định nguy cơ liên quan thuốc. Nghiên cứu trên động vật trong nhãn không ghi nhận dị tật hoặc độc tính phát triển ở mức phơi nhiễm nhất định, nhưng dữ liệu này không thay thế đánh giá lâm sàng cho phụ nữ mang thai. (DailyMed)
Không có thông tin về sự hiện diện của obeticholic acid trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng lên tạo sữa trong nhãn. Cần cân nhắc lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ tiềm tàng cho trẻ. (DailyMed)
Suy gan làm tăng phơi nhiễm obeticholic acid và các chất liên hợp hoạt tính, đặc biệt ở suy gan vừa và nặng. Nhãn chống chỉ định ở bệnh nhân xơ gan mất bù, tiền sử mất bù hoặc xơ gan còn bù có bằng chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa. (DailyMed)
Tác động trực tiếp lên khả năng lái xe/vận hành máy móc. Do chóng mặt được ghi nhận là phản ứng bất lợi trong thử nghiệm, người bệnh cần thận trọng nếu có triệu chứng này. (DailyMed)
Tương tác thuốc của Axit Obeticholic
Resin gắn acid mật có thể làm giảm hấp thu/phơi nhiễm của obeticholic acid. Khi dùng cùng warfarin, INR có thể giảm, cần theo dõi INR. Obeticholic acid có thể làm tăng phơi nhiễm thuốc là cơ chất CYP1A2 có khoảng điều trị hẹp như theophylline và tizanidine, nên cần theo dõi điều trị. Nên tránh phối hợp với chất ức chế BSEP như cyclosporine; nếu bắt buộc dùng, cần theo dõi transaminase và bilirubin. (DailyMed)
Thắc mắc về hoạt chất Axit Obeticholic
Axit Obeticholic là thuốc chủ vận FXR, thuộc nhóm acid mật và dẫn xuất, từng được dùng trong điều trị PBC ở người lớn trong một số bối cảnh đáp ứng chưa đủ với UDCA hoặc không dung nạp UDCA. Đây là thuốc kê đơn và không được tự ý sử dụng. (FHI)
Tại EU, giấy phép lưu hành Ocaliva đã bị thu hồi từ 30/08/2024. Tại Mỹ, FDA liệt kê chỉ định phê duyệt nhanh của Ocaliva/obeticholic acid cho PBC là đã rút ngày 24/11/2025. Tình trạng tại Việt Nam hoặc quốc gia khác cần kiểm tra theo cơ quan quản lý sở tại. (European Medicines Agency (EMA))
Không có căn cứ để nói Axit Obeticholic “chữa khỏi” PBC. Nhãn cũ nêu phê duyệt nhanh dựa trên giảm ALP, còn cải thiện sống còn hoặc triệu chứng liên quan bệnh chưa được thiết lập. (DailyMed)
Nguy cơ đáng chú ý nhất là tổn thương gan nghiêm trọng, mất bù gan, suy gan, ghép gan hoặc tử vong. Ngoài ra, ngứa nặng và giảm HDL-C cũng là vấn đề cần theo dõi. (DailyMed)
Không. Axit Obeticholic là thuốc kê đơn, có cảnh báo an toàn gan nghiêm trọng và tình trạng phê duyệt đã thay đổi ở các thị trường lớn. Người bệnh PBC hoặc bệnh gan mật cần khám bác sĩ chuyên khoa để được lựa chọn điều trị phù hợp. (DailyMed)

