Alefacept là một thuốc sinh học ức chế miễn dịch chọn lọc, được thiết kế dưới dạng protein dung hợp LFA-3/Fc hướng vào CD2 trên tế bào lympho T. Hoạt chất này từng được FDA phê duyệt dưới tên thương mại Amevive để điều trị người lớn bị vảy nến mảng mạn tính mức độ vừa đến nặng, khi người bệnh là ứng viên cho điều trị toàn thân hoặc quang trị liệu. Tuy nhiên, Alefacept hiện chủ yếu có giá trị tham khảo lịch sử: DermNet ghi nhận Amevive đã bị nhà sản xuất ngừng quảng bá, sản xuất, phân phối và bán từ năm 2011; thông tin lưu hành tại Việt Nam hiện chưa có dữ liệu chắc chắn. Vì Alefacept có nguy cơ làm giảm tế bào lympho T CD4+/CD8+, nhiễm trùng nghiêm trọng, bệnh ác tính, quá mẫn và tổn thương gan, người bệnh không được tự ý tìm mua hoặc sử dụng.
Nội dung chính
- Alefacept là sinh phẩm/protein dung hợp tác động lên hoạt hóa tế bào T.
- Bối cảnh lịch sử liên quan điều trị vảy nến mảng trung bình đến nặng.
- Không nên mô tả như lựa chọn đang dùng phổ biến nếu chưa kiểm tra tình trạng lưu hành tại thị trường mục tiêu.
- Rủi ro gồm ức chế miễn dịch, nhiễm trùng và thay đổi số lượng lympho.
- Cần rà soát bởi bác sĩ da liễu/dược sĩ trước khi đăng.
Hoạt chất Alefacept là gì?
Alefacept là thuốc sinh học ức chế miễn dịch chọn lọc, tác động lên hoạt hóa tế bào lympho T thông qua CD2/LFA-3. Hoạt chất từng được dùng cho vảy nến mảng mạn tính mức độ vừa đến nặng ở người lớn, nhưng hiện chủ yếu được nhắc đến như một thuốc sinh học cũ đã ngừng sẵn có tại một số thị trường.
Alefacept
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Alefacept |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Alefacept |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Amevive; LFA-3/Fc fusion protein; CD2-directed LFA-3/Fc fusion protein. |
| Tên Latinh / tên dược điển | alefaceptum |
| Tên USAN | alefacept |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 222535-22-0 |
|---|---|
| UNII | ELK3V90G6C |
| PubChem CID | Không có |
| RxNorm CUI | 299635 |
Dược động học của Alefacept
Trong bệnh nhân vảy nến mảng mức độ vừa đến nặng, sau tiêm tĩnh mạch 7,5 mg, Alefacept có thể tích phân bố trung bình 94 mL/kg, độ thanh thải trung bình 0,25 mL/giờ/kg và thời gian bán thải thải trừ trung bình khoảng 270 giờ; sau tiêm bắp, sinh khả dụng là 63%.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau tiêm bắp, sinh khả dụng được ghi nhận là 63%; các thông số hấp thu chi tiết như Tmax/Cmax trong nhãn được truy xuất.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng sau tiêm bắp là 63% theo nhãn FDA. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau tiêm tĩnh mạch 7,5 mg ở bệnh nhân vảy nến mảng mức độ vừa đến nặng, thể tích phân bố trung bình là 94 mL/kg.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Dữ liệu đường thải trừ chi tiết trong nguồn nhãn được truy xuất.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải thải trừ trung bình khoảng 270 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải trung bình sau tiêm tĩnh mạch 7,5 mg là 0,25 mL/giờ/kg. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Alefacept
Alefacept thuộc nhóm thuốc ức chế miễn dịch chọn lọc, mã ATC L04AA15. Về cơ chế phân tử, đây là protein dung hợp LFA-3/Fc hướng CD2, can thiệp tương tác CD2–LFA-3 trong hoạt hóa lympho T.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Alefacept gắn đặc hiệu vào CD2 trên lympho T và ức chế tương tác giữa CD2 với LFA-3. Tương tác LFA-3 trên tế bào trình diện kháng nguyên và CD2 trên lympho T có vai trò trong sinh bệnh học vảy nến mảng mạn tính. Thuốc cũng làm giảm một số phân nhóm lympho T CD2+ và giảm số lượng CD4+/CD8+ lưu hành.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở liều nghiên cứu lâm sàng, Alefacept gây giảm phụ thuộc liều tổng lympho lưu hành, chủ yếu ảnh hưởng phân nhóm lympho T nhớ-hiệu ứng CD4+CD45RO+ và CD8+CD45RO+, vốn là kiểu hình nổi bật trong sang thương vảy nến. Lympho T naïve và tế bào NK ít bị ảnh hưởng hơn, còn lympho B lưu hành dường như không bị ảnh hưởng đáng kể.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Alefacept
Chỉ định lịch sử theo nhãn FDA: điều trị người lớn bị vảy nến mảng mạn tính mức độ vừa đến nặng, là ứng viên cho điều trị toàn thân hoặc quang trị liệu. Không nên hiểu đây là chỉ định hiện hành tại mọi quốc gia, vì Alefacept/Amevive đã được ghi nhận là không còn sẵn có tại một số nguồn chuyên ngành.
Ứng dụng ngoài chỉ định hoặc nghiên cứu hiện hành có nguồn xác nhận chắc chắn. Không nên trình bày Alefacept như lựa chọn điều trị đang được khuyến nghị rộng rãi cho vảy nến hiện nay khi chưa kiểm tra hướng dẫn điều trị và tình trạng lưu hành tại quốc gia cụ thể.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây chỉ là dữ liệu lịch sử theo nhãn FDA, không phải khuyến nghị tự dùng. Nhãn Amevive năm 2012 ghi liều khuyến cáo là 15 mg tiêm bắp mỗi tuần một lần trong 12 tuần. Không bắt đầu điều trị nếu CD4+ dưới mức bình thường; cần theo dõi CD4+ mỗi 2 tuần trong giai đoạn dùng thuốc, tạm ngừng nếu CD4+ dưới 250 tế bào/µL và ngừng thuốc nếu tình trạng này kéo dài 1 tháng.
Theo nhãn FDA, thuốc được hoàn nguyên bằng kỹ thuật vô khuẩn, dùng lọ đơn liều, không lắc mạnh, kiểm tra dung dịch sau pha và tiêm bắp toàn bộ 0,5 mL dung dịch chứa 15 mg Alefacept. Cần luân phiên vị trí tiêm, không tiêm vào vùng da đau, bầm, đỏ hoặc chai cứng.
Cần đo CD4+ trước khi khởi trị và theo dõi mỗi 2 tuần trong liệu trình 12 tuần theo nhãn cũ. Người bệnh cũng cần được theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng, bệnh ác tính, phản ứng quá mẫn và tổn thương gan; bệnh nhân được khuyến cáo báo bác sĩ nếu có triệu chứng nhiễm trùng, vàng da, nước tiểu sẫm, phân bạc màu, mệt, buồn nôn/nôn kéo dài, đau bụng hoặc dễ bầm.
Cảnh báo và lưu ý về Alefacept
Theo nhãn FDA, Alefacept chống chỉ định ở bệnh nhân nhiễm HIV vì thuốc làm giảm CD4+ T lymphocyte, có thể làm bệnh HIV tiến triển hoặc tăng biến chứng. Nhãn cũng cảnh báo không dùng cho người có tiền sử bệnh ác tính toàn thân và không dùng khi có nhiễm trùng có ý nghĩa lâm sàng.
Các phản ứng bất lợi thường gặp hơn giả dược trong thử nghiệm gồm viêm họng, chóng mặt, ho tăng, buồn nôn, ngứa, đau cơ, ớn lạnh, đau hoặc viêm tại chỗ tiêm và chấn thương ngoài ý muốn; ớn lạnh là biến cố duy nhất xảy ra với tỷ lệ cao hơn giả dược ít nhất 5% trong dữ liệu nhãn.
Các nguy cơ nghiêm trọng gồm giảm lympho, bệnh ác tính, nhiễm trùng nghiêm trọng cần nhập viện, phản ứng quá mẫn như mày đay/phù mạch và tổn thương gan. Trong dữ liệu nhãn, bệnh ác tính được ghi nhận ở 1,3% bệnh nhân dùng Amevive so với 0,5% ở giả dược trong 24 tuần của liệu trình đầu; nhiễm trùng nghiêm trọng xảy ra ở 0,9% so với 0,2% ở giả dược.
Alefacept làm giảm phụ thuộc liều CD4+ và CD8+ T lymphocyte; cần CD4+ bình thường trước khi bắt đầu và theo dõi sát trong điều trị. Thuốc có thể làm tăng nguy cơ bệnh ác tính, nhiễm trùng nghiêm trọng, tái hoạt hóa nhiễm trùng tiềm ẩn/mạn tính, phản ứng quá mẫn và tổn thương gan hậu mãi.
Liều cao nhất đã thử ở người, 0,75 mg/kg tiêm tĩnh mạch, có liên quan ớn lạnh, đau đầu, đau khớp và viêm xoang trong vòng 1 ngày sau dùng thuốc. Nếu dùng quá liều khuyến cáo, nhãn khuyến cáo theo dõi sát tổng lympho và CD4+ T lymphocyte; người bệnh cần được xử trí tại cơ sở y tế, không tự xử trí.
Theo nhãn FDA, Amevive cần bảo quản lạnh 2–8°C, không đông lạnh và giữ trong hộp carton cho đến khi dùng để tránh ánh sáng. Sau hoàn nguyên, sản phẩm cần dùng ngay hoặc trong vòng 4 giờ nếu bảo quản trong lọ ở 2–8°C; phần không dùng trong 4 giờ phải loại bỏ.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả ở bệnh nhi chưa được nghiên cứu; Alefacept không được chỉ định cho bệnh nhi trong nhãn FDA.
Trong 1.869 bệnh nhân dùng Amevive trong thử nghiệm lâm sàng, có 129 người từ 65 tuổi trở lên và 16 người từ 75 tuổi trở lên. Không ghi nhận khác biệt an toàn/hiệu quả tổng thể so với người trẻ hơn, nhưng dữ liệu không đủ để loại trừ khác biệt quan trọng; do nhiễm trùng và một số bệnh ác tính tăng theo tuổi, cần thận trọng ở người cao tuổi.
Nhãn FDA cũ xếp Pregnancy Category B, nhưng không có nghiên cứu đầy đủ và kiểm soát tốt ở phụ nữ mang thai; chỉ nên dùng khi lợi ích tiềm năng biện minh cho nguy cơ tiềm tàng với thai. Alefacept qua nhau thai trong nghiên cứu trên khỉ cynomolgus.
Không rõ Alefacept có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Do có khả năng gây phản ứng bất lợi nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ, nhãn khuyến cáo cân nhắc ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc, tùy tầm quan trọng của thuốc với người mẹ.
Ảnh hưởng của suy gan lên dược động học Alefacept chưa được nghiên cứu. Nhãn ghi nhận báo cáo hậu mãi về tổn thương gan, bao gồm tăng transaminase không triệu chứng, gan nhiễm mỡ, viêm gan, mất bù xơ gan kèm suy gan và suy gan cấp; cần đánh giá đầy đủ nếu có dấu hiệu tổn thương gan và ngừng thuốc khi xuất hiện dấu hiệu lâm sàng tổn thương gan.
Tác động trực tiếp lên khả năng lái xe/vận hành máy móc. Do chóng mặt được ghi nhận là phản ứng bất lợi thường gặp hơn giả dược, người bệnh cần thận trọng nếu xuất hiện triệu chứng này.
Tương tác thuốc của Alefacept
Nghiên cứu tương tác thuốc chính thức chưa được thực hiện. Không nên dùng đồng thời Alefacept với thuốc ức chế miễn dịch khác hoặc quang trị liệu vì nguy cơ ức chế miễn dịch quá mức. Khi bắt đầu hoặc ngừng Alefacept ở người đang dùng thuốc là cơ chất CYP450 có khoảng điều trị hẹp, nhãn khuyến cáo theo dõi tác dụng hoặc nồng độ thuốc, ví dụ warfarin, cyclosporine hoặc theophylline.
Thắc mắc về hoạt chất Alefacept
Alefacept là thuốc sinh học ức chế miễn dịch chọn lọc, cấu tạo là protein dung hợp LFA-3/Fc hướng CD2. Thuốc từng được dùng cho vảy nến mảng mạn tính mức độ vừa đến nặng ở người lớn là ứng viên cho điều trị toàn thân hoặc quang trị liệu.
Không nên xem Alefacept là thuốc đang dùng phổ biến. DermNet ghi nhận Alefacept không còn sẵn có và nhà sản xuất đã ngừng quảng bá, sản xuất, phân phối và bán Amevive từ năm 2011; tình trạng lưu hành tại từng quốc gia cần kiểm tra với cơ quan quản lý sở tại.
Không. Alefacept từng được nghiên cứu để cải thiện biểu hiện vảy nến mảng, nhưng không có căn cứ để nói thuốc “chữa khỏi” vảy nến. Trong thử nghiệm theo nhãn, tỷ lệ đạt PASI 75 sau liệu trình đầu là 14% với tiêm tĩnh mạch 7,5 mg và 21% với tiêm bắp 15 mg, cao hơn giả dược nhưng không phải hiệu quả tuyệt đối.
Alefacept làm giảm phụ thuộc liều CD4+ và CD8+ T lymphocyte. Nhãn FDA yêu cầu CD4+ bình thường trước khi bắt đầu, theo dõi mỗi 2 tuần trong liệu trình và tạm ngừng/ngừng thuốc nếu CD4+ giảm dưới ngưỡng quy định.
Không. Alefacept là thuốc sinh học ức chế miễn dịch, có nguy cơ giảm lympho, nhiễm trùng nghiêm trọng, bệnh ác tính, quá mẫn và tổn thương gan; đồng thời thuốc đã ngừng sẵn có tại một số thị trường. Người bị vảy nến cần khám bác sĩ da liễu để được lựa chọn điều trị phù hợp và an toàn.

