Atorvastatin là thuốc kê đơn thuộc nhóm statin, có tác dụng ức chế enzym HMG-CoA reductase tại gan, từ đó giảm tổng hợp cholesterol và tăng khả năng loại bỏ LDL-C khỏi máu. Thuốc được sử dụng kết hợp với chế độ ăn và điều chỉnh lối sống để điều trị một số dạng rối loạn lipid máu, đồng thời giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến cố tim mạch ở những nhóm người bệnh phù hợp. Atorvastatin thường được dùng đường uống một lần mỗi ngày, có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Liều phải được bác sĩ lựa chọn theo mức LDL-C ban đầu, nguy cơ tim mạch, bệnh đi kèm, thuốc đang sử dụng và đáp ứng điều trị. Người dùng không nên tự tăng, giảm hoặc ngừng thuốc vì việc kiểm soát lipid máu và phòng ngừa biến cố tim mạch thường cần điều trị lâu dài.
Nội dung chính
- Thuốc statin ức chế chọn lọc, cạnh tranh HMG-CoA reductase, giúp giảm tổng hợp cholesterol tại gan.
- Giảm LDL-C, cholesterol toàn phần, triglycerid và apolipoprotein B; được dùng để điều trị rối loạn lipid máu và giảm nguy cơ một số biến cố tim mạch.
- Uống một lần mỗi ngày, vào bất kỳ thời điểm nào, cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Người lớn thường khởi đầu 10–20 mg/ngày; khoảng liều 10–80 mg/ngày. Không tự áp dụng liều.
- Bệnh cơ, tiêu cơ vân, tổn thương gan, tăng đường huyết và tương tác với thuốc ức chế CYP3A4 hoặc chất vận chuyển.
- Khuyến cáo quản lý khác nhau giữa cơ quan quản lý; đa số người mang thai được khuyên ngừng statin và không nên cho con bú trong thời gian điều trị.
Hoạt chất Atorvastatin là gì?
Atorvastatin là thuốc statin kê đơn giúp giảm cholesterol bằng cách ức chế enzym HMG-CoA reductase tại gan. Tác động này làm giảm tổng hợp cholesterol và tăng số lượng thụ thể LDL trên tế bào gan, qua đó tăng thu nhận và phân hủy LDL-C trong máu.
Atorvastatin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Atorvastatin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Atorvastatin |
| Tên IUPAC | (3R,5R)-7-[2-(4-fluorophenyl)-3-phenyl-4-(phenylcarbamoyl)-5-propan-2-ylpyrrol-1-yl]-3,5-dihydroxyheptanoic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Atorvastatin calcium; atorvastatin calci; muối calci của atorvastatin. |
| Tên viết tắt | ATV |
| Tên Latinh / tên dược điển | Atorvastatinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 134523-00-5 |
|---|---|
| UNII | A0JWA85V8F |
| PubChem CID | 60823 |
| RxNorm CUI | 83367 |
Dược động học của Atorvastatin
Atorvastatin được hấp thu nhanh sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1–2 giờ. Sinh khả dụng tuyệt đối của hoạt chất mẹ khoảng 14%. Thuốc liên kết protein huyết tương ít nhất 98%, được chuyển hóa mạnh tại gan, chủ yếu liên quan CYP3A4, thành các chất chuyển hóa còn hoạt tính. Atorvastatin và chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua mật; dưới 2% liều uống được tìm thấy trong nước tiểu. Thời gian bán thải huyết tương trung bình khoảng 14 giờ, trong khi hoạt tính ức chế HMG-CoA reductase kéo dài khoảng 20–30 giờ nhờ các chất chuyển hóa có hoạt tính.
Giai đoạn I: Hấp thu
Atorvastatin được hấp thu nhanh; nồng độ đỉnh trong huyết tương xuất hiện sau khoảng 1–2 giờ. Thức ăn làm giảm Cmax khoảng 25% và AUC khoảng 9%, nhưng mức giảm LDL-C tương tự khi uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Nồng độ atorvastatin trong huyết tương thấp hơn khi uống buổi tối so với buổi sáng, nhưng hiệu quả giảm LDL-C không khác biệt đáng kể theo thời điểm dùng.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của atorvastatin dạng hoạt chất mẹ khoảng 14%. Khả dụng toàn thân của tổng hoạt tính ức chế HMG-CoA reductase khoảng 30%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố trung bình khoảng 381 lít. Atorvastatin liên kết với protein huyết tương từ 98% trở lên và thâm nhập vào hồng cầu ở mức thấp.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Atorvastatin được chuyển hóa mạnh thành các dẫn xuất ortho-hydroxyl, para-hydroxyl và các sản phẩm beta-oxy hóa. CYP3A4 giữ vai trò quan trọng trong chuyển hóa. Khoảng 70% hoạt tính ức chế HMG-CoA reductase đang lưu hành được quy cho các chất chuyển hóa có hoạt tính.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Atorvastatin và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua mật sau chuyển hóa tại gan hoặc ngoài gan. Thuốc dường như không trải qua chu trình gan–ruột đáng kể. Dưới 2% liều uống được thu hồi trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình của atorvastatin trong huyết tương khoảng 14 giờ. Thời gian bán thải của hoạt tính ức chế HMG-CoA reductase khoảng 20–30 giờ do sự đóng góp của các chất chuyển hóa có hoạt tính. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Thức ăn làm giảm tốc độ và mức độ hấp thu nhưng không làm thay đổi đáng kể hiệu quả giảm LDL-C. * Người từ 65 tuổi có Cmax cao hơn khoảng 40% và AUC cao hơn khoảng 30% so với người trẻ khỏe mạnh. * Suy thận không ảnh hưởng đáng kể đến nồng độ atorvastatin trong huyết tương. * Bệnh gan do rượu làm tăng mạnh mức phơi nhiễm: Cmax và AUC tăng khoảng 4 lần ở Child-Pugh A; tại Child-Pugh B, Cmax tăng khoảng 16 lần và AUC tăng khoảng 11 lần. * Thuốc ức chế CYP3A4 hoặc các chất vận chuyển OATP1B1/OATP1B3, P-gp và BCRP có thể làm tăng nồng độ atorvastatin và nguy cơ độc tính trên cơ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Atorvastatin
Atorvastatin thuộc nhóm thuốc điều chỉnh lipid máu, phân nhóm chất ức chế HMG-CoA reductase. Theo phân loại cường độ của NICE, atorvastatin 10 mg được xếp là statin cường độ trung bình; liều 20–80 mg được xếp là statin cường độ cao dựa trên khả năng giảm LDL-C. Cách phân loại cường độ không thay thế việc lựa chọn liều cho từng người bệnh.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Atorvastatin ức chế chọn lọc và cạnh tranh HMG-CoA reductase, enzym giới hạn tốc độ chuyển HMG-CoA thành mevalonat – tiền chất của cholesterol. Việc giảm tổng hợp cholesterol trong gan làm tăng biểu hiện thụ thể LDL trên bề mặt tế bào gan, tăng thu nhận và dị hóa LDL, đồng thời làm giảm sản xuất LDL và số lượng hạt LDL.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Gan là vị trí tác dụng chính của atorvastatin và cũng là cơ quan chủ yếu tổng hợp cholesterol, thanh thải LDL. Atorvastatin cùng một số chất chuyển hóa đều có hoạt tính dược lý. Đáp ứng điều trị thường bắt đầu nhận thấy trong khoảng hai tuần và đạt mức tối đa sau khoảng bốn tuần, sau đó được duy trì trong điều trị kéo dài. Mức giảm lipid phụ thuộc liều. Trong dữ liệu đáp ứng liều của SmPC, atorvastatin làm giảm cholesterol toàn phần khoảng 30–46%, LDL-C khoảng 41–61%, apolipoprotein B khoảng 34–50% và triglycerid khoảng 14–33%; đáp ứng thực tế thay đổi theo người bệnh.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Atorvastatin
Theo nhãn Hoa Kỳ, atorvastatin được chỉ định trong các trường hợp chính sau:
- Giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, thủ thuật tái thông mạch và đau thắt ngực ở một số người lớn có nguy cơ bệnh mạch vành. * Giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ ở một số người lớn mắc đái tháo đường type 2 kèm nhiều yếu tố nguy cơ bệnh mạch vành. * Giảm một số biến cố tim mạch ở người đã có biểu hiện lâm sàng của bệnh mạch vành. * Hỗ trợ chế độ ăn để giảm LDL-C ở người lớn tăng lipid máu nguyên phát và người từ 10 tuổi mắc tăng cholesterol máu gia đình dị hợp tử. * Hỗ trợ các liệu pháp giảm LDL-C khác trong tăng cholesterol máu gia đình đồng hợp tử ở người lớn và trẻ từ 10 tuổi. * Điều trị hỗ trợ chế độ ăn ở người lớn bị tăng triglycerid hoặc rối loạn betalipoprotein máu nguyên phát. Chỉ định cụ thể phải căn cứ nhãn của sản phẩm được cấp phép tại nơi điều trị.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ nhằm mô tả thông tin từ nhãn và hướng dẫn chuyên môn, không dùng để tự điều trị.
- Người lớn theo nhãn Hoa Kỳ: liều khởi đầu thường 10–20 mg, uống một lần mỗi ngày; khoảng liều 10–80 mg/ngày. Người cần giảm LDL-C trên 45% có thể được bác sĩ cân nhắc khởi đầu 40 mg/ngày. * Trẻ từ 10 tuổi mắc tăng cholesterol máu gia đình dị hợp tử: nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo khởi đầu 10 mg/ngày, khoảng liều 10–20 mg/ngày. * Trẻ từ 10 tuổi mắc tăng cholesterol máu gia đình đồng hợp tử: nhãn Hoa Kỳ nêu liều khởi đầu 10–20 mg/ngày, khoảng liều 10–80 mg/ngày. * Hướng dẫn NICE khuyến nghị atorvastatin 20 mg cho một số trường hợp dự phòng tiên phát và người bệnh thận mạn; atorvastatin 80 mg được khuyến nghị cho dự phòng thứ phát ở người đã có bệnh tim mạch, trừ khi có nguy cơ tương tác, tác dụng phụ cao hoặc người bệnh muốn dùng liều thấp hơn. * NICE ghi nhận việc sử dụng atorvastatin trong khuyến nghị dự phòng thứ phát này là sử dụng ngoài nhãn tại Anh vào tháng 12 năm 2023. Liều cần được cá nhân hóa theo mục tiêu LDL-C, nguy cơ tim mạch, chức năng gan, tương tác thuốc và khả năng dung nạp. Không tự tăng, giảm hoặc ngừng thuốc.
- Uống toàn bộ liều một lần mỗi ngày, vào bất kỳ thời điểm nào, cùng hoặc không cùng thức ăn. * Duy trì chế độ ăn giảm cholesterol và các biện pháp kiểm soát nguy cơ tim mạch theo hướng dẫn của nhân viên y tế. * Nếu quên liều, nhãn Hoa Kỳ hướng dẫn bỏ qua liều đã quên và dùng liều kế tiếp theo lịch; không uống bù liều đã quên. * Không tự nghiền, bẻ hoặc thay đổi cách sử dụng nếu tờ hướng dẫn của sản phẩm không cho phép.
- Báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả thuốc, thực phẩm bổ sung và sản phẩm thảo dược đang sử dụng.
Trước khi bắt đầu statin, NICE khuyến nghị đánh giá lâm sàng và xét nghiệm cơ bản, bao gồm hồ sơ lipid đầy đủ, tình trạng đái tháo đường, chức năng thận, transaminase gan, huyết áp, BMI, hút thuốc, sử dụng rượu và TSH khi có triệu chứng rối loạn tuyến giáp. Trong quá trình điều trị:
- Kiểm tra hồ sơ lipid và transaminase gan sau khoảng 2–3 tháng kể từ khi bắt đầu hoặc thay đổi điều trị. * Kiểm tra transaminase gan tại thời điểm 12 tháng; sau đó chỉ kiểm tra lại khi có chỉ định lâm sàng. * Đánh giá LDL-C có thể được thực hiện sớm từ khoảng bốn tuần sau khi bắt đầu thuốc để cân nhắc điều chỉnh liều theo nhãn Hoa Kỳ. * Không xét nghiệm CK thường quy ở người không có triệu chứng. Nếu xuất hiện đau, yếu hoặc nhạy cảm cơ không giải thích được, cần liên hệ nhân viên y tế và đo CK khi phù hợp. * Theo dõi đường huyết hoặc HbA1c ở người có nguy cơ đái tháo đường.
Cảnh báo và lưu ý về Atorvastatin
Chống chỉ định thay đổi theo nhãn quản lý:
Theo nhãn Hoa Kỳ:
- Suy gan cấp hoặc xơ gan mất bù. * Quá mẫn với atorvastatin hoặc bất kỳ tá dược nào của thuốc. Theo SmPC tại Anh:
- Quá mẫn với hoạt chất hoặc tá dược.
- Bệnh gan đang hoạt động hoặc tăng transaminase huyết thanh kéo dài, không giải thích được, vượt quá ba lần giới hạn trên bình thường.
- Mang thai, cho con bú hoặc có khả năng mang thai nhưng không sử dụng biện pháp tránh thai phù hợp.
- Đang điều trị bằng glecaprevir/pibrentasvir. Cần áp dụng chống chỉ định ghi trên nhãn của sản phẩm được cấp phép tại nơi người bệnh đang điều trị.
Các tác dụng không mong muốn được báo cáo trong thử nghiệm hoặc sau lưu hành gồm:
- Viêm mũi họng, đau họng.
- Đau khớp, đau cơ, đau cơ xương, đau chi, co thắt cơ.
- Tiêu chảy, khó tiêu, buồn nôn, đầy hơi hoặc khó chịu ở bụng.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu.
- Mất ngủ.
- Tăng transaminase, bất thường xét nghiệm chức năng gan hoặc tăng creatine phosphokinase.
- Tăng đường huyết. Không phải tất cả người sử dụng đều gặp tác dụng phụ. Không tự ngừng thuốc khi xuất hiện triệu chứng nhẹ; cần trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để được đánh giá.
Các phản ứng nghiêm trọng cần được nhận biết gồm:
- Bệnh cơ và tiêu cơ vân, có thể gây tổn thương thận cấp do myoglobin niệu và hiếm khi tử vong. * Bệnh cơ hoại tử qua trung gian miễn dịch, biểu hiện bằng yếu cơ gần gốc chi và CK tăng kéo dài dù đã ngừng statin. * Tổn thương gan nghiêm trọng, vàng da, tăng bilirubin hoặc suy gan. * Phản vệ, phù mạch và phản ứng da nặng như hội chứng Stevens–Johnson hoặc hoại tử thượng bì nhiễm độc. * Tăng nguy cơ đột quỵ xuất huyết đã được ghi nhận với atorvastatin 80 mg ở một số người có tiền sử đột quỵ xuất huyết gần đây. * Viêm phổi kẽ, viêm tụy, đứt gân và khởi phát hoặc nặng lên của nhược cơ đã được báo cáo sau lưu hành. Cần khám ngay nếu có đau hoặc yếu cơ nặng, nước tiểu sẫm màu, sốt, vàng da, khó thở, phù mặt hoặc phát ban phỏng rộp.
- Nguy cơ bệnh cơ và tiêu cơ vân tăng ở người từ 65 tuổi, suy thận, suy giáp chưa kiểm soát, dùng liều atorvastatin cao hoặc sử dụng thuốc tương tác. * Cần báo ngay khi có đau, nhạy cảm hoặc yếu cơ không giải thích được, đặc biệt khi kèm mệt mỏi hoặc sốt. * Có thể phải tạm ngừng atorvastatin trong nhiễm khuẩn huyết, sốc, giảm thể tích nặng, đại phẫu, chấn thương hoặc tình trạng cấp tính làm tăng nguy cơ suy thận do tiêu cơ vân. * Thận trọng ở người uống nhiều rượu hoặc có tiền sử bệnh gan. Xét nghiệm enzym gan nên được thực hiện trước điều trị và khi có chỉ định lâm sàng. * Statin có thể làm tăng đường huyết lúc đói và HbA1c; không tự ngừng thuốc chỉ dựa trên một kết quả đường huyết tăng mà chưa được bác sĩ đánh giá. * Cần cân nhắc riêng lợi ích và nguy cơ atorvastatin 80 mg ở người có tiền sử đột quỵ xuất huyết gần đây.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều atorvastatin. Việc xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng, chăm sóc hỗ trợ, theo dõi chức năng gan và CK khi phù hợp. Do atorvastatin liên kết mạnh với protein huyết tương, chạy thận nhân tạo được dự kiến không làm tăng đáng kể độ thanh thải thuốc. Khi nghi ngờ quá liều, cần liên hệ cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc; không tự gây nôn.
Theo nhãn atorvastatin calcium được tham khảo, bảo quản ở 20–25°C, trong bao bì kín, tránh ánh sáng và sử dụng nắp an toàn với trẻ em. Điều kiện bảo quản có thể khác giữa các sản phẩm; luôn ưu tiên thông tin trên bao bì và tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn Hoa Kỳ xác lập hiệu quả và độ an toàn của atorvastatin:
- Ở trẻ từ 10 tuổi mắc tăng cholesterol máu gia đình dị hợp tử, dùng hỗ trợ chế độ ăn để giảm LDL-C.
- Ở trẻ từ 10 tuổi mắc tăng cholesterol máu gia đình đồng hợp tử, dùng hỗ trợ các liệu pháp giảm LDL-C khác. Hiệu quả và độ an toàn chưa được xác lập theo nhãn này ở trẻ dưới 10 tuổi hoặc ở các dạng tăng lipid máu khác ngoài HeFH và HoFH. Việc điều trị trẻ em cần do bác sĩ có kinh nghiệm về rối loạn lipid nhi khoa theo dõi.
Trong thử nghiệm lâm sàng, không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả hoặc độ an toàn giữa người cao tuổi và người trẻ. Tuy nhiên, tuổi từ 65 trở lên là yếu tố nguy cơ của bệnh cơ và tiêu cơ vân liên quan atorvastatin; cần chọn liều thận trọng và theo dõi triệu chứng cơ. Nồng độ atorvastatin ở người cao tuổi khỏe mạnh cao hơn so với người trẻ, với Cmax tăng khoảng 40% và AUC tăng khoảng 30%.
Khuyến cáo khác nhau theo cơ quan quản lý:
- Nhãn Hoa Kỳ hướng dẫn ngừng atorvastatin khi phát hiện mang thai hoặc cân nhắc nhu cầu điều trị đang tiếp diễn của từng người bệnh. Điều trị tăng lipid máu thường không cần thiết trong thai kỳ đối với đa số người bệnh. * FDA đã loại bỏ chống chỉ định tuyệt đối cho toàn bộ nhóm statin, nhưng vẫn khuyến cáo đa số người mang thai nên ngừng statin. Một số trường hợp nguy cơ tim mạch rất cao có thể cần bác sĩ chuyên khoa cân nhắc riêng. * SmPC tại Anh và hướng dẫn NICE vẫn coi statin là chống chỉ định trong thai kỳ; NICE khuyến nghị ngừng statin ba tháng trước khi dự định mang thai. Người đang dùng atorvastatin cần báo ngay cho bác sĩ khi mang thai, nghi ngờ mang thai hoặc dự định có thai. Không tự quyết định tiếp tục hay ngừng thuốc trong trường hợp nguy cơ tim mạch đặc biệt.
Nhãn Hoa Kỳ không khuyến cáo cho con bú trong thời gian điều trị atorvastatin do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng tiềm tàng đối với trẻ bú mẹ. SmPC tại Anh chống chỉ định sử dụng trong thời kỳ cho con bú. LactMed cập nhật năm 2024 ghi nhận lượng atorvastatin và chất chuyển hóa truyền vào sữa thấp trong một loạt ca nhỏ, nhưng quan điểm đồng thuận vẫn là tránh cho con bú khi sử dụng statin; thuốc thay thế có thể được ưu tiên, đặc biệt khi trẻ sơ sinh hoặc sinh non. Quyết định điều trị cần được bác sĩ đánh giá dựa trên nguy cơ tim mạch của người mẹ và lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ.
Atorvastatin được chuyển hóa chủ yếu tại gan và mức phơi nhiễm tăng mạnh ở người có bệnh gan do rượu. Nhãn Hoa Kỳ chống chỉ định ở người suy gan cấp hoặc xơ gan mất bù. SmPC tại Anh chống chỉ định khi có bệnh gan đang hoạt động hoặc transaminase tăng kéo dài, không giải thích được, vượt quá ba lần giới hạn trên bình thường. Cần kiểm tra enzym gan trước khi điều trị và khi có dấu hiệu tổn thương gan. Không tự dùng atorvastatin nếu đang mắc bệnh gan.
Dữ liệu định lượng dành riêng cho người đồng thời suy gan và suy thận.
Dựa trên thông tin nhãn, suy gan có thể làm tăng mạnh phơi nhiễm atorvastatin, còn suy thận làm tăng nguy cơ bệnh cơ dù không làm tăng đáng kể nồng độ thuốc. Vì vậy, người đồng thời suy gan và suy thận cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá chỉ định, liều, tương tác và kế hoạch theo dõi; không tự áp dụng liều dùng thông thường.
SmPC tại Anh đánh giá atorvastatin có ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy móc. Tuy nhiên, nếu xuất hiện chóng mặt, mờ mắt, yếu cơ hoặc triệu chứng ảnh hưởng khả năng tập trung, người dùng không nên lái xe hoặc vận hành máy móc cho đến khi được đánh giá.
Tương tác thuốc của Atorvastatin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Colchicine
Phối hợp colchicine với Atorvastatin có thể làm tăng nguy cơ bệnh cơ và tiêu cơ vân, đôi khi nặng hoặc cần nhập viện. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Chủ yếu là tương tác dược lực học do độc tính cơ cộng hợp; với một số thuốc còn có thể có thành phần dược động học liên quan CYP3A4/P-gp hoặc các chất vận chuyển khác. Ảnh hưởng: Đau cơ, yếu cơ, tăng CK, bệnh cơ–thần kinh và tiêu cơ vân; nguy cơ cao hơn khi suy thận/suy gan, tuổi cao, liều colchicine cao hoặc có thêm chất ức chế CYP3A4/P-gp. Phần lớn ca trong systematic review liên quan atorvastatin hoặc simvastatin, nhưng dữ liệu quan sát cho thấy nguy cơ phụ thuộc mạnh vào bệnh thận/gan, liều colchicine và thuốc ức chế CYP3A4 đi kèm. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc lợi ích–nguy cơ và lựa chọn thuốc hạ lipid ít nguy cơ hơn khi phù hợp. Dùng liều thấp nhất có hiệu quả, tránh thêm chất ức chế CYP3A4/P-gp và hướng dẫn bệnh nhân báo ngay đau cơ, yếu cơ hoặc nước tiểu sẫm. | Theo dõi triệu chứng cơ và chức năng thận; định lượng CK khi có triệu chứng hoặc nguy cơ cao. Ngừng thuốc nghi ngờ và đánh giá tiêu cơ vân nếu đau/yếu cơ rõ, CK tăng hoặc nước tiểu sẫm. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Velpatasvir
Velpatasvir làm tăng phơi nhiễm atorvastatin và có thể tăng nguy cơ bệnh cơ. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Ức chế các chất vận chuyển tại ruột/gan, chủ yếu BCRP và OATP, làm tăng phơi nhiễm atorvastatin. Ảnh hưởng: Trong nghiên cứu với SOF/VEL, Cmax atorvastatin tăng khoảng 1,68 lần và AUC tăng khoảng 1,54 lần. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi sát độc tính statin. Nhãn FDA nhấn mạnh theo dõi bệnh cơ/tiêu cơ vân; SmPC UK ghi không cần chỉnh liều thường quy. Áp dụng nhãn địa phương và cân nhắc liều thấp nhất hiệu quả. | Đau/yếu cơ, CK khi có triệu chứng, creatinine và dấu hiệu tiêu cơ vân. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed/FDA | EPCLUSA Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=7f30631a-ee3b-4cfe-866b-964df3f0a44f | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Colchicine
Colchicine phối hợp statin có thể làm tăng nguy cơ myopathy và rhabdomyolysis, nhưng nguy cơ thay đổi theo statin và yếu tố bệnh nhân. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Độc tính cơ cộng hợp; một số statin có thêm tương tác qua CYP3A4/P-gp. Ảnh hưởng: Đau/yếu cơ, tăng CK, neuromyopathy hoặc rhabdomyolysis; nguy cơ cao hơn khi CKD, xơ gan, liều colchicine cao hoặc có chất ức chế CYP3A4/P-gp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Không tự động chống chỉ định toàn nhóm. Đánh giá statin cụ thể, liều, chức năng thận/gan và thuốc dùng kèm; theo dõi sát khi bắt đầu hoặc tăng liều. | Triệu chứng cơ, CK khi có triệu chứng/nguy cơ cao và chức năng thận. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Velpatasvir
Velpatasvir có thể làm tăng phơi nhiễm một số statin khác qua ức chế chất vận chuyển. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Ức chế BCRP, OATP1B1/OATP1B3 và P-gp có thể làm tăng hấp thu hoặc giảm thu nhận gan của statin nhạy cảm. Ảnh hưởng: Có thể tăng nguy cơ đau cơ, bệnh cơ và tiêu cơ vân; mức độ khác nhau theo từng statin. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi độc tính statin và cân nhắc giảm liều. Ưu tiên rule cụ thể cho rosuvastatin và atorvastatin; pravastatin không cần chỉnh liều theo SmPC. | Triệu chứng cơ, CK khi có chỉ định, chức năng thận nếu nghi tiêu cơ vân. | Bằng chứng: moderate Nguồn: emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Table 4: other statins | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Atorvastatin
Atorvastatin là thuốc statin kê đơn. Thuốc ức chế enzym HMG-CoA reductase tại gan, giúp giảm sản xuất cholesterol, tăng thanh thải LDL-C và giảm một số lipid máu khác. Atorvastatin được dùng điều trị một số dạng rối loạn lipid máu và giảm nguy cơ biến cố tim mạch ở các nhóm người bệnh phù hợp.
Atorvastatin có thể uống vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, miễn là dùng đều đặn một lần mỗi ngày theo đơn. Mặc dù nồng độ thuốc trong huyết tương có thể khác giữa buổi sáng và buổi tối, hiệu quả giảm LDL-C được ghi nhận tương tự.
Atorvastatin có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Thức ăn làm giảm nhẹ mức hấp thu nhưng không làm thay đổi đáng kể hiệu quả giảm LDL-C. Người bệnh nên duy trì cách uống nhất quán và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.
Đáp ứng giảm lipid có thể bắt đầu nhận thấy trong khoảng hai tuần và thường đạt mức tối đa sau khoảng bốn tuần. Bác sĩ có thể đánh giá lại LDL-C từ khoảng bốn tuần sau khi bắt đầu hoặc điều chỉnh liều. Không tự tăng liều khi chưa đến thời điểm đánh giá.
Nước bưởi chùm – grapefruit juice – có thể làm tăng nồng độ atorvastatin. Nhãn Hoa Kỳ không khuyến cáo uống lượng lớn trên 1,2 lít mỗi ngày vì có thể tăng nguy cơ bệnh cơ và tiêu cơ vân. “Grapefruit” không hoàn toàn đồng nghĩa với tất cả các giống bưởi phổ biến tại Việt Nam. Người dùng nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại quả, lượng sử dụng và các thuốc khác đang dùng.

