Sulbutiamine là dẫn xuất tổng hợp, tan trong lipid của thiamine, còn gọi là vitamin B1. Tên “sulbutiamin” thường được dùng tại Việt Nam nhưng tên hoạt chất chuẩn trong tài liệu quốc tế là sulbutiamine. Tại Pháp, thuốc sulbutiamine 200 mg được chỉ định cho một số trạng thái mệt mỏi thoáng qua ở người lớn; bản tóm tắt đặc tính sản phẩm còn mô tả các trạng thái giảm hoạt động và thờ ơ về thể chất hoặc tâm lý. Thuốc không thay thế việc chẩn đoán nguyên nhân mệt mỏi và không thay thế thuốc chống trầm cảm khi người bệnh có giai đoạn trầm cảm xác định. Liều trong nhãn được dẫn là 400–600 mg mỗi ngày, uống vào bữa sáng và bữa trưa, với thời gian điều trị tối đa bốn tuần. Sulbutiamine có thể gây đau đầu, kích động, run, buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc phát ban. Người bệnh không nên tự kéo dài liệu trình hay dùng với mục đích tăng trí nhớ hoặc thành tích thể thao khi chưa có chỉ định chuyên môn.
Nội dung chính
- Sulbutiamin là dẫn xuất tan trong chất béo của vitamin B1.
- Một số tài liệu mô tả sử dụng liên quan suy nhược hoặc mệt mỏi.
- Không nên tự dùng kéo dài vì bằng chứng và quy định khác nhau giữa thị trường.
- Có thể gây kích thích, khó ngủ, đau đầu hoặc khó chịu tiêu hóa.
- Hỏi bác sĩ/dược sĩ nếu có bệnh tâm thần kinh, thai kỳ hoặc đang dùng thuốc khác.
Hoạt chất Sulbutiamine. là gì?
Sulbutiamine là dẫn xuất tổng hợp, thân lipid của vitamin B1. Thuốc được phát triển nhằm thay đổi đặc tính hấp thu và phân bố so với thiamine thông thường.
Theo tài liệu sản phẩm của Pháp, sulbutiamine được dùng ngắn hạn ở người lớn cho một số trạng thái mệt mỏi hoặc giảm hoạt động. Thuốc không phải chất kích thích được phê duyệt để tăng thành tích học tập, thể thao hoặc năng suất lao động.
Sulbutiamine.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Sulbutiamine. |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Sulbutiamine. |
| Tên IUPAC | [(E)-4-[(4-amino-2-methylpyrimidin-5-yl)methyl-formylamino]-3-[[(E)-2-[(4-amino-2-methylpyrimidin-5-yl)methyl-formylamino]-5-(2-methylpropanoyloxy)pent-2-en-3-yl]disulfanyl]pent-3-enyl] 2-methylpropanoate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Sulbutiamin. Không nên nhầm sulbutiamine với thiamine, benfotiamine hoặc các vitamin nhóm B phối hợp vì cấu trúc, dược động học, hàm lượng và chỉ định có thể khác nhau. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Sulbutiaminum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 3286-46-2 |
|---|---|
| UNII | 42NCM1BW43 |
| PubChem CID | 71124 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
Dược động học của Sulbutiamine.
Sulbutiamine được hấp thu nhanh sau khi uống. Nồng độ tối đa trong máu đạt sau khoảng 1–2 giờ. Thời gian bán thải được ghi nhận khoảng năm giờ và thuốc hoặc các chất chuyển hóa được đào thải qua nước tiểu.
Dữ liệu dược động học chi tiết trong các nhóm bệnh đặc biệt còn hạn chế.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sulbutiamine được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Nồng độ tối đa trong máu thường đạt sau khoảng 1–2 giờ sau khi uống.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối ở người trong nhãn thuốc được đối chiếu. Tính tan trong lipid cao hơn thiamine không đồng nghĩa sinh khả dụng tuyệt đối đã được xác lập hoặc mọi sản phẩm sulbutiamine có mức hấp thu giống nhau. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Các dữ liệu tiền lâm sàng cho thấy sulbutiamine có khả năng đi vào hệ thần kinh trung ương dễ hơn thiamine do tính thân lipid cao hơn.
Thể tích phân bố, mức gắn protein huyết tương và nồng độ mô định lượng ở người trong nhãn hiện hành.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Tài liệu sản phẩm ghi thiamine là chất chuyển hóa liên quan của sulbutiamine. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy hoạt chất có thể làm tăng thiamine và các ester phosphate của thiamine trong mô.
Các enzyme chuyển hóa, tỷ lệ từng chất chuyển hóa và ý nghĩa lâm sàng định lượng.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sulbutiamine hoặc các chất chuyển hóa được thải trừ qua nước tiểu.
Tỷ lệ liều được bài tiết dưới dạng không đổi và tỷ lệ của từng chất chuyển hóa.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải được ghi nhận khoảng năm giờ. Thông số này không được dùng để tự xác định số lần uống hoặc kéo dài liệu trình. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân định lượng ở người. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến mức phơi nhiễm hoặc đáp ứng gồm:
- Liều và số lần dùng.
- Dạng bào chế.
- Khả năng hấp thu đường tiêu hóa.
- Việc dùng cùng bữa ăn.
- Chức năng gan và thận.
- Dùng đồng thời thuốc lợi tiểu, có thể tăng thải thiamine qua nước tiểu.
Dữ liệu định lượng để hiệu chỉnh liều theo các yếu tố trên.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Sulbutiamine.
Sulbutiamine thuộc nhóm A11DA — vitamin B1 đơn chất, mã A11DA02.
Mặc dù có cấu trúc liên quan vitamin B1, nhãn thuốc mô tả tác dụng hướng tâm thần chủ yếu trên sự ức chế về thể chất và tâm lý. Đây không phải thuốc chống trầm cảm và không thay thế điều trị đặc hiệu khi người bệnh mắc trầm cảm.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế tác dụng lâm sàng chính xác của sulbutiamine đối với mệt mỏi chưa được xác định đầy đủ.
Các dữ liệu thực nghiệm cho thấy tính thân lipid giúp sulbutiamine đi qua hàng rào máu–não dễ hơn thiamine, đồng thời làm tăng thiamine và một số ester phosphate của thiamine trong não. Những thay đổi liên quan hệ cholinergic, glutamatergic và dopaminergic đã được đề xuất trong nghiên cứu tiền lâm sàng.
Các cơ chế này chưa đủ để kết luận sulbutiamine cải thiện trí nhớ, điều trị trầm cảm hoặc nâng cao nhận thức ở người khỏe mạnh.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Bản tóm tắt đặc tính sản phẩm ghi các thử nghiệm lâm sàng có đối chứng bằng thang đánh giá tâm lý cho thấy tác dụng hướng tâm thần, chủ yếu trên sự ức chế về thể chất và tâm lý.
Tài liệu không xác lập sulbutiamine là thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị sa sút trí tuệ hoặc thuốc tăng cường nhận thức. Mức cải thiện mệt mỏi có thể khác nhau giữa từng người và cần đánh giá lại nếu không cải thiện sau bốn tuần.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Sulbutiamine.
Theo thông tin công khai hiện hành của Pháp, Arcalion 200 mg được chỉ định trong một số trạng thái mệt mỏi thoáng qua ở người lớn.
Bản tóm tắt đặc tính sản phẩm mô tả rộng hơn là một số trạng thái ức chế thể chất hoặc tâm lý, kèm giảm hoạt động và thờ ơ. Khi có giai đoạn trầm cảm xác định, sulbutiamine không thay thế thuốc chống trầm cảm hoặc điều trị tâm thần chuyên khoa.
Chỉ định của từng sản phẩm tại Việt Nam phải được kiểm tra trên tờ hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt. Không nên tự dùng thuốc khi mệt mỏi kéo dài, sụt cân, sốt, khó thở, đau ngực, mất ngủ hoặc có triệu chứng trầm cảm.
Sulbutiamine đã được nghiên cứu trong một số tình trạng ngoài chỉ định nhãn, gồm:
- Mệt mỏi liên quan nhiễm khuẩn: một nghiên cứu quan sát, không ngẫu nhiên và không có nhóm chứng ở 1.772 người bệnh ghi nhận cải thiện triệu chứng khi sulbutiamine được dùng bổ trợ cùng điều trị chống nhiễm khuẩn. Thiết kế nghiên cứu không cho phép khẳng định chắc chắn hiệu quả do riêng sulbutiamine.
- Mệt mỏi ở bệnh đa xơ cứng: một nghiên cứu thăm dò nhỏ ở 26 người bệnh dùng 400 mg/ngày trong hai tháng ghi nhận điểm mệt mỏi giảm, nhưng quy mô nhỏ và cần thử nghiệm đối chứng lớn hơn.
- Suy giảm nhận thức, trầm cảm, bệnh Alzheimer, rối loạn cương, mệt mỏi mạn tính và tăng thành tích thể thao: bằng chứng chưa đủ để xem là chỉ định đã được xác lập.
Các ứng dụng trên là nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định, không phải căn cứ để tự dùng thuốc.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn Arcalion 200 mg tại Pháp và chỉ nhằm cung cấp thông tin:
- Đối tượng: người lớn.
- Liều khuyến nghị: 2–3 viên 200 mg mỗi ngày, tương đương 400–600 mg/ngày.
- Chia liều vào bữa sáng và bữa trưa.
- Thời gian điều trị tối đa: bốn tuần.
Liều nghiên cứu ngoài chỉ định có thể khác liều nhãn và không được tự áp dụng. Không dùng quá ba viên mỗi ngày hoặc quá bốn tuần nếu chưa được bác sĩ đánh giá lại.
- Nuốt nguyên viên với một cốc nước lớn.
- Chia liều vào bữa sáng và bữa trưa.
- Không nên uống muộn vào chiều tối nếu thuốc gây kích động hoặc ảnh hưởng giấc ngủ.
- Không tự nghiền hoặc bẻ viên bao nếu tờ hướng dẫn không cho phép.
- Không sử dụng quá bốn tuần theo nhãn được dẫn.
- Nếu không cải thiện hoặc triệu chứng nặng hơn sau bốn tuần, cần đi khám.
- Không dùng thuốc để trì hoãn việc kiểm tra thiếu máu, bệnh tuyến giáp, nhiễm trùng, bệnh tim phổi, rối loạn giấc ngủ hoặc trầm cảm.
- Sản phẩm có thể chứa glucose, lactose, sucrose và chất màu vàng cam S; cần kiểm tra tá dược khi có bệnh lý không dung nạp đường hoặc tiền sử dị ứng.
Cần theo dõi:
- Mức độ mệt mỏi, khả năng hoạt động và thời gian tồn tại của triệu chứng.
- Đau đầu, kích động, bồn chồn hoặc run.
- Buồn nôn, nôn, đau dạ dày hoặc tiêu chảy.
- Phát ban hoặc dấu hiệu dị ứng.
- Chất lượng giấc ngủ.
- Triệu chứng trầm cảm, mất hứng thú, ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc suy giảm chức năng rõ rệt.
- Các dấu hiệu gợi ý bệnh nền như sốt, sụt cân, khó thở, hồi hộp hoặc xuất huyết bất thường.
Nhãn không yêu cầu xét nghiệm định kỳ riêng cho mọi người sử dụng sulbutiamine. Việc xét nghiệm phải dựa trên nguyên nhân nghi ngờ gây mệt mỏi.
Cảnh báo và lưu ý về Sulbutiamine.
Chống chỉ định được xác minh:
- Quá mẫn với sulbutiamine.
- Quá mẫn với bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Một số chế phẩm chứa lactose, glucose, sucrose và chất màu azo vàng cam S. Nhãn không khuyến nghị dùng sản phẩm này ở người mắc một số rối loạn di truyền hiếm về hấp thu hoặc chuyển hóa đường tương ứng.
Các tác dụng không mong muốn ít gặp, với tần suất từ 1/1.000 đến dưới 1/100, gồm:
- Kích động.
- Đau đầu.
- Run.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Phát ban.
- Cảm giác khó chịu hoặc mệt bất thường.
Các phản ứng chưa xác định được tần suất gồm:
- Đau dạ dày.
- Tiêu chảy.
Chất màu vàng cam S trong sản phẩm Arcalion được dẫn có thể gây phản ứng dị ứng.
Bản tóm tắt đặc tính sản phẩm được đối chiếu không liệt kê một nhóm biến cố nghiêm trọng riêng biệt hoặc phản ứng tử vong đặc hiệu do sulbutiamine.
Phản ứng dị ứng vẫn có thể xảy ra do hoạt chất hoặc tá dược, đặc biệt chất màu vàng cam S. Cần ngừng thuốc và được cấp cứu nếu xuất hiện khó thở, khò khè, sưng môi, lưỡi hoặc họng, choáng hay phát ban lan nhanh.
Dữ liệu tần suất phản vệ hoặc phản ứng dị ứng nghiêm trọng.
Cần thận trọng trong các trường hợp:
- Mệt mỏi kéo dài quá bốn tuần hoặc nặng dần.
- Có triệu chứng gợi ý trầm cảm, vì sulbutiamine không thay thế thuốc chống trầm cảm.
- Mất ngủ, kích động, lo âu hoặc run.
- Đang dùng thuốc lợi tiểu.
- Chuẩn bị gây mê có sử dụng thuốc chẹn thần kinh–cơ.
- Không dung nạp lactose, fructose, galactose hoặc rối loạn hấp thu glucose–galactose, tùy tá dược sản phẩm.
- Dị ứng với chất màu azo.
- Đang mang thai hoặc cho con bú.
Không tự dùng sulbutiamine như chất kích thích, thuốc tăng trí nhớ hoặc để bù cho thiếu ngủ.
Quá liều có thể gây:
- Kích động.
- Hưng phấn.
- Run ở đầu chi.
Các triệu chứng được mô tả là thoáng qua. Nhãn không nêu thuốc giải độc đặc hiệu; xử trí triệu chứng do bác sĩ quyết định.
Khi uống nhầm lượng lớn, không tự gây nôn. Cần liên hệ cơ sở y tế và cung cấp tên sản phẩm, hàm lượng, số viên cùng thời điểm đã uống.
Theo nhãn Arcalion được dẫn:
- Viên trong vỉ: bảo quản ở nhiệt độ không quá 25°C tại vùng khí hậu I và II.
- Viên trong lọ: bảo quản ở nhiệt độ không quá 30°C tại vùng khí hậu III và IV.
- Hạn dùng: ba năm đối với vỉ và hai năm đối với lọ.
Điều kiện này chỉ áp dụng cho sản phẩm cụ thể. Cần tuân thủ nhãn thuốc thực tế, bảo quản trong bao bì gốc, tránh ẩm và để xa tầm tay trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Arcalion ở trẻ em và thanh thiếu niên chưa được xác lập. Nhãn quy định không sử dụng thuốc trong nhóm này.
Không có liều nhi khoa được phê duyệt trong tài liệu được đối chiếu. Không tự chia viên người lớn cho trẻ em.
Nhãn giới hạn thuốc cho người lớn nhưng không cung cấp liều riêng cho người cao tuổi.
Người cao tuổi bị mệt mỏi cần được đánh giá các nguyên nhân như thiếu máu, nhiễm trùng, bệnh tim, rối loạn tuyến giáp, suy dinh dưỡng, tác dụng của thuốc và trầm cảm trước khi sử dụng.
Hướng dẫn hiệu chỉnh liều riêng theo tuổi.
Dữ liệu sử dụng sulbutiamine ở phụ nữ mang thai không có hoặc còn hạn chế, với dưới 300 trường hợp thai kỳ được ghi nhận trong nhãn. Nghiên cứu trên động vật không cho thấy độc tính sinh sản trực tiếp hoặc gián tiếp rõ ràng.
Để phòng ngừa, nhãn khuyến nghị tránh sử dụng sulbutiamine trong thai kỳ. Người đang dùng thuốc và phát hiện có thai cần trao đổi với bác sĩ, không tự tiếp tục hoặc tự dùng lại.
Chưa rõ sulbutiamine hoặc các chất chuyển hóa có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Không thể loại trừ nguy cơ đối với trẻ sơ sinh và trẻ bú mẹ.
Nhãn Arcalion được dẫn quy định không sử dụng thuốc trong thời kỳ cho con bú.
Dữ liệu dược động học, độ an toàn và hướng dẫn hiệu chỉnh liều riêng ở người suy gan.
Người suy gan không nên tự sử dụng vì mệt mỏi có thể là biểu hiện của bệnh gan hoặc biến chứng cần được đánh giá.
Dữ liệu liều dùng và độ an toàn ở người đồng thời suy gan và suy thận.
Không tự áp dụng liều thông thường trong nhóm này.
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt đánh giá ảnh hưởng của sulbutiamine lên khả năng lái xe và vận hành máy.
Do thuốc có thể gây đau đầu, kích động, run hoặc cảm giác khó chịu, người có các triệu chứng này không nên lái xe hay vận hành máy cho đến khi hồi phục.
Tương tác thuốc của Sulbutiamine.
Nhãn ghi chưa có nghiên cứu tương tác chuyên biệt với sulbutiamine. Các phối hợp cần lưu ý gồm:
- Thuốc lợi tiểu: có thể làm tăng thải thiamine, một chất chuyển hóa liên quan của sulbutiamine, qua nước tiểu.
- Thuốc chẹn thần kinh–cơ dùng trong gây mê: thiamine có thể làm tăng tác dụng của nhóm thuốc này.
Người chuẩn bị phẫu thuật hoặc gây mê cần thông báo việc đang dùng sulbutiamine cho bác sĩ gây mê. Danh sách này không loại trừ các tương tác chưa được nghiên cứu.
Thắc mắc về hoạt chất Sulbutiamine.
Có. “Sulbutiamin” là cách viết thường gặp, còn sulbutiamine là tên chuẩn được sử dụng trong nhãn thuốc quốc tế và hệ thống ATC.
Sulbutiamine là dẫn xuất tổng hợp của thiamine nhưng không đồng nghĩa với vitamin B1 nguyên dạng và không thể quy đổi liều trực tiếp sang thiamine.
Không hoàn toàn. Sulbutiamine có cấu trúc liên quan thiamine nhưng đã được biến đổi để tăng tính thân lipid. Thuốc có mã ATC trong nhóm vitamin B1, song tính chất dược động học và chỉ định không giống hoàn toàn thiamine.
Không nên dùng sulbutiamine để tự điều trị thiếu vitamin B1 nếu chưa có chẩn đoán và hướng dẫn chuyên môn.
Chưa có đủ bằng chứng để coi sulbutiamine là thuốc tăng trí nhớ hoặc thuốc điều trị trầm cảm. Nhãn chính thức nêu rõ thuốc không thay thế điều trị chống trầm cảm khi người bệnh có giai đoạn trầm cảm xác định.
Các nghiên cứu về nhận thức, động lực và bệnh thần kinh còn hạn chế hoặc mang tính thăm dò. Không nên dùng thuốc để tăng hiệu suất học tập hoặc làm việc.
Theo nhãn Arcalion 200 mg, người lớn uống 2–3 viên mỗi ngày, chia vào bữa sáng và bữa trưa, với một cốc nước lớn. Thời gian điều trị tối đa là bốn tuần.
Không tự uống vào buổi tối, tăng liều hoặc kéo dài liệu trình. Nếu mệt mỏi không cải thiện sau bốn tuần, cần tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục thuốc.
Các tác dụng phụ được ghi nhận gồm kích động, đau đầu, run, buồn nôn, nôn, phát ban và cảm giác khó chịu. Đau dạ dày và tiêu chảy cũng đã được báo cáo nhưng chưa xác định được tần suất.
Quá liều có thể gây kích động, hưng phấn và run đầu chi. Người xuất hiện phản ứng dị ứng, triệu chứng thần kinh rõ hoặc đã uống quá liều cần được bác sĩ đánh giá.

