Vitamin B1 (Thiamine)

Vitamin B1, còn gọi là thiamine hoặc thiamin, là vitamin tan trong nước cần thiết cho chuyển hóa carbohydrate, acid amin và lipid. Trong tế bào, thiamine được chuyển thành thiamine diphosphate, một coenzym tham gia tạo năng lượng và duy trì chức năng bình thường của hệ thần kinh, cơ và tim. Thiếu vitamin B1 có thể gây beriberi, bệnh thần kinh ngoại biên, suy tim do thiếu thiamine hoặc bệnh não Wernicke–Korsakoff. Nhóm nguy cơ gồm người lệ thuộc rượu, suy dinh dưỡng, nôn kéo dài, kém hấp thu, sau phẫu thuật giảm cân và một số người dùng thuốc lợi tiểu hoặc hóa trị.

Thiamine đường uống thường dùng cho thiếu hụt nhẹ hoặc điều trị duy trì. Dạng tiêm được sử dụng khi cần phục hồi nhanh, có bệnh não Wernicke, beriberi nặng, nôn nhiều hoặc không hấp thu được đường uống. Liều điều trị cao hơn nhiều nhu cầu dinh dưỡng và phải do nhân viên y tế quyết định. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Vitamin tan trong nước, còn gọi là thiamine hoặc thiamin.
  • Dạng hoạt động: Thiamine diphosphate, còn gọi là thiamine pyrophosphate hoặc TPP.
  • Vai trò chính: Làm coenzym trong chuyển hóa glucose, acid amin và tạo năng lượng tế bào.
  • Bệnh do thiếu hụt: Beriberi khô, beriberi ướt và bệnh não Wernicke–Korsakoff.
  • Nhóm nguy cơ: Lệ thuộc rượu, suy dinh dưỡng, nôn kéo dài, kém hấp thu, phẫu thuật giảm cân và dùng một số thuốc.
  • Đường dùng: Đường uống, tiêm bắp và truyền hoặc tiêm tĩnh mạch chậm.
  • Nguy cơ nghiêm trọng: Phản vệ hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng, chủ yếu sau tiêm.
  • Nguyên tắc sử dụng: Không dùng liều điều trị cao hoặc thuốc tiêm để “tăng năng lượng” khi chưa có chỉ định.

Hoạt chất Vitamin B1 (Thiamine) là gì?

Vitamin B1 là vi chất thiết yếu tan trong nước. Cơ thể cần thiamine để chuyển hóa chất dinh dưỡng thành năng lượng và duy trì hoạt động bình thường của tế bào, hệ thần kinh, cơ và tim.

Thiamine không phải thuốc kích thích và không trực tiếp tạo thêm năng lượng khi cơ thể không thiếu vitamin B1. Lợi ích rõ ràng nhất của việc bổ sung là phòng ngừa hoặc điều trị thiếu thiamine.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Vitamin B1 (Thiamine)

INN Thiamine; thiamin; vitamin B1

CAS 59-43-8

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Vitamin B1 (Thiamine)

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Thiamine; thiamin; vitamin B1

Tên IUPAC

2-[3-[(4-amino-2-methylpyrimidin-5-yl)methyl]-4-methyl-1,3-thiazol-3-ium-5-yl]ethanol

Tên khác / tên đồng nghĩa

Aneurin; aneurine; thiamine hydrochloride; thiamin hydrochloride; thiamine mononitrate; vitamin B1 hydrochloride.

Thiamine diphosphate, thiamine pyrophosphate và cocarboxylase là các tên dùng cho dạng coenzym phosphoryl hóa có hoạt tính của thiamine, không hoàn toàn đồng nghĩa với thiamine tự do.

Tên viết tắt

B1

Tên Latinh / tên dược điển

Thiaminum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

59-43-8

UNII

X66NSO3N35

PubChem CID

1130

RxNorm CUI

10454

Dược động học của Vitamin B1 (Thiamine)

Thiamine từ thức ăn và chế phẩm uống được hấp thu tại ruột non bằng vận chuyển chủ động ở liều dinh dưỡng và khuếch tán thụ động ở liều dược lý. Khả năng hấp thu trở nên giới hạn khi uống liều lớn.

Sau hấp thu, thiamine phân bố rộng đến các mô, được phosphoryl hóa thành thiamine diphosphate và các dẫn xuất khác. Cơ thể chỉ dự trữ khoảng 25–30 mg, chủ yếu tại gan và dưới dạng thiamine diphosphate. Lượng dư được bài tiết nhanh qua nước tiểu. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

Giai đoạn I: Hấp thu

Thiamine được hấp thu chủ yếu tại ruột non. Các dạng phosphoryl hóa trong thực phẩm phải được phosphatase ở ruột thủy phân thành thiamine tự do trước khi hấp thu.

Rượu kéo dài có thể làm giảm hấp thu thiamine tại đường tiêu hóa, giảm dự trữ ở gan và cản trở quá trình phosphoryl hóa thành dạng hoạt động. Nôn kéo dài, phẫu thuật giảm cân, bệnh đường tiêu hóa và suy dinh dưỡng cũng làm tăng nguy cơ thiếu hụt. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không có một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối duy nhất áp dụng cho mọi dạng thiamine.

Hấp thu đường uống có tính bão hòa. Ở liều dinh dưỡng, thiamine được hấp thu chủ yếu bằng cơ chế vận chuyển chủ động; khi dùng liều cao, tỷ lệ liều được hấp thu giảm và một phần được hấp thu qua khuếch tán thụ động.

Thiamine tiêm bắp được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

Giai đoạn II: Phân bố

Thiamine phân bố rộng đến hầu hết mô. Nồng độ tương đối cao được ghi nhận tại gan, não, thận và tim. Trong huyết tương, thiamine gắn không đặc hiệu với một số protein, đặc biệt là albumin.

Trong tế bào, phần lớn thiamine tồn tại dưới dạng thiamine diphosphate. Tổng lượng dự trữ trong cơ thể người trưởng thành chỉ khoảng 25–30 mg nên cần được cung cấp thường xuyên từ chế độ ăn. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Thiamine kết hợp với ATP và được enzym thiamine diphosphokinase chuyển thành thiamine diphosphate hoặc thiamine pyrophosphate. Đây là dạng coenzym hoạt động chính.

Thiamine còn có thể tồn tại dưới dạng thiamine monophosphate và thiamine triphosphate. Một phần thiamine được chuyển hóa tại gan thành các chất chuyển hóa chứa vòng pyrimidine hoặc thiazole trước khi thải qua nước tiểu. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

Giai đoạn IV: Thải trừ

Ở liều sinh lý, lượng thiamine không đổi trong nước tiểu tương đối thấp. Khi mô đã bão hòa hoặc dùng liều cao, cả thiamine không đổi và các chất chuyển hóa được bài tiết nhanh qua nước tiểu.

Cơ thể không có kho dự trữ lớn, vì vậy thiếu hụt có thể xuất hiện sau vài tuần không được cung cấp đủ. ([DailyMed])

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Một SmPC thiamine hydrochloride dạng tiêm ghi nhận thời gian bán thải khoảng 1–4 giờ. Thông số có thể thay đổi theo liều, đường dùng, tình trạng thiếu hụt và chức năng thận. ([Medicines.org.uk])

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm giảm hấp thu, tăng nhu cầu hoặc tăng mất thiamine gồm:

  • Lệ thuộc rượu hoặc sử dụng rượu kéo dài.
  • Suy dinh dưỡng và khẩu phần nhiều carbohydrate nhưng thiếu vitamin.
  • Nôn kéo dài hoặc chán ăn.
  • Kém hấp thu, bệnh tiêu hóa hoặc phẫu thuật giảm cân.
  • Hội chứng nuôi ăn lại.
  • Thuốc lợi tiểu như furosemide làm tăng mất thiamine qua nước tiểu.
  • Fluorouracil, capecitabine, các fluoropyrimidine khác và ifosfamide có thể đối kháng hoặc làm giảm tác dụng thiamine.
  • Thẩm tách máu.
  • Suy thận có thể làm thay đổi quá trình đào thải sau khi dùng liều cao. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Vitamin B1 (Thiamine)

Thiamine thuộc nhóm vitamin B1 đơn thành phần. Dạng thiamine hydrochloride và thiamine mononitrate là các dạng ổn định thường dùng trong thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc thực phẩm tăng cường.

Dạng coenzym có hoạt tính chính là thiamine diphosphate, không phải thiamine tự do chưa được phosphoryl hóa.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi vào tế bào, thiamine được chuyển thành thiamine diphosphate. Dạng này là coenzym của nhiều enzym quan trọng, bao gồm:

  • Phức hợp pyruvate dehydrogenase.
  • Phức hợp alpha-ketoglutarate dehydrogenase.
  • Phức hợp dehydrogenase của acid alpha-keto chuỗi nhánh.
  • Transketolase trong con đường pentose phosphate.

Các phản ứng này cần thiết cho chuyển hóa glucose, acid amin, tạo ATP, duy trì chức năng thần kinh và bảo vệ cân bằng chuyển hóa tế bào. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Bổ sung thiamine ở người thiếu hụt phục hồi hoạt tính của các enzym phụ thuộc thiamine, giúp giảm tích tụ pyruvate và lactate, cải thiện chuyển hóa năng lượng và hỗ trợ chức năng tim, thần kinh và tiêu hóa.

Các biểu hiện tim mạch và tiêu hóa do thiếu thiamine có thể cải thiện nhanh sau điều trị. Mức hồi phục tổn thương thần kinh phụ thuộc mức độ nặng và thời gian thiếu hụt; tổn thương kéo dài có thể không hồi phục hoàn toàn. ([Medicines.org.uk])

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Vitamin B1 (Thiamine)

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Vitamin B1 (Thiamine)

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Vitamin B1 (Thiamine)

Thiamine không có nhiều tương tác dược động học trực tiếp đã được xác định, nhưng một số thuốc có thể làm giảm nồng độ hoặc tác dụng của vitamin B1:

  • Fluorouracil và các fluoropyrimidine như capecitabine có thể đối kháng thiamine hoặc cản trở hình thành thiamine diphosphate.
  • Ifosfamide có thể làm giảm tác dụng thiamine.
  • Furosemide và các thuốc lợi tiểu làm tăng bài niệu có thể làm tăng mất thiamine qua nước tiểu.
  • Thiosemicarbazone có thể trung hòa tác dụng của thiamine.

Thiamine có thể gây dương tính giả khi xét nghiệm urobilinogen bằng phản ứng Ehrlich hoặc ảnh hưởng một số phương pháp đo acid uric và nồng độ theophylline. Cần thông báo cho cơ sở xét nghiệm nếu đang dùng thiamine liều cao. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

Thắc mắc về hoạt chất Vitamin B1 (Thiamine)

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 6 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *