Ung thư tuyến giáp thể nang là ung thư tuyến giáp thể nang là ung thư biệt hóa phát sinh từ tế bào nang tuyến giáp. Bệnh ảnh hưởng chủ yếu đến tuyến giáp; có thể di căn đến xương, phổi và các cơ quan khác. Người bệnh có thể gặp nhân hoặc khối vùng cổ thường không đau và lớn dần., cảm giác vướng hoặc khó nuốt khi khối u chèn ép., khàn tiếng nếu dây thần kinh thanh quản bị ảnh hưởng.. Đây là ung thư cần được xác định bằng mô bệnh học và đánh giá giai đoạn để lựa chọn phẫu thuật, điều trị toàn thân hoặc theo dõi phù hợp. Chẩn đoán sớm, đánh giá đúng mức độ và phối hợp đa chuyên khoa giúp giảm biến chứng và cải thiện khả năng kiểm soát bệnh.
Ung thư tuyến giáp thể nang là bệnh gì?
Ung thư tuyến giáp thể nang là ung thư biệt hóa phát sinh từ tế bào nang tuyến giáp. Chẩn đoán xác định dựa vào bằng chứng u xâm nhập vỏ bao hoặc mạch máu trên mô bệnh học, vì chọc hút kim nhỏ thường không phân biệt chắc chắn u tuyến nang lành tính với ung thư thể nang.
| Tên bệnh | Ung thư tuyến giáp thể nang |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Follicular thyroid carcinoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ung thư biểu mô tuyến giáp thể nang; FTC |
| Mã ICD-10 | C73 – U ác của tuyến giáp |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Nội tiết - Chuyển hóa; bệnh tuyến giáp |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tuyến giáp; có thể di căn đến xương, phổi và các cơ quan khác. |
| Tính chất bệnh | Bệnh ác tính, không lây; thường tiến triển mạn và có thể lan theo đường máu. |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp hơn ung thư tuyến giáp thể nhú. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Ung thư tuyến giáp thể nang
Tế bào nang tích lũy biến đổi di truyền, tăng sinh thành khối u có vỏ. Khi tế bào xuyên qua vỏ bao hoặc xâm nhập mạch máu, chúng có thể lan theo đường máu, đặc biệt đến xương và phổi. Khả năng bắt iod của tế bào u còn biệt hóa tạo cơ sở cho điều trị iod phóng xạ ở một số trường hợp.
Có thể phân loại theo mức độ xâm nhập: xâm nhập tối thiểu, xâm nhập bao rộng hoặc xâm nhập mạch máu rộng; một số hệ thống tách ung thư tế bào ái toan thành nhóm riêng. Mức xâm nhập ảnh hưởng nguy cơ tái phát và kế hoạch điều trị.
Bệnh thường gặp ở người trưởng thành, nữ nhiều hơn nam và có xu hướng xuất hiện ở tuổi cao hơn ung thư thể nhú. Tần suất thay đổi theo tình trạng iod của quần thể; dữ liệu riêng tại Việt Nam còn hạn chế.
Không lây truyền. Bệnh hình thành từ các bất thường nội sinh của tuyến giáp hoặc mất bù của cường giáp nền, không do đường phơi nhiễm giữa người với người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Ung thư tuyến giáp thể nang
Không có một nguyên nhân duy nhất. Bệnh liên quan đến các biến đổi phân tử trong tế bào nang; thiếu iod kéo dài từng được ghi nhận liên quan đến tỷ lệ thể nang cao hơn ở một số quần thể.
Tuổi trung niên hoặc cao tuổi, nữ giới, tiền sử phơi nhiễm bức xạ vùng cổ, bướu giáp hoặc nhân tuyến giáp lâu năm và tiền sử gia đình ung thư tuyến giáp.
Nhóm cần được theo dõi sát gồm người có nhiều yếu tố nguy cơ đồng thời, người xuất hiện nhân giáp hoặc triệu chứng tiến triển, người có tiền sử gia đình liên quan, người cao tuổi và người có bệnh tim mạch hoặc bệnh nền làm tăng nguy cơ biến chứng.
Triệu chứng và dấu hiệu của Ung thư tuyến giáp thể nang
Biểu hiện có thể kín đáo lúc đầu hoặc tiến triển nhanh tùy loại bệnh. Một số người được phát hiện qua khám hoặc siêu âm, trong khi người khác xuất hiện triệu chứng chèn ép, rối loạn tim mạch hoặc suy cơ quan. Không có triệu chứng đơn lẻ nào đủ để tự chẩn đoán.
- Nhân hoặc khối vùng cổ thường không đau và lớn dần.
- Cảm giác vướng hoặc khó nuốt khi khối u chèn ép.
- Khàn tiếng nếu dây thần kinh thanh quản bị ảnh hưởng.
- Đau xương hoặc gãy xương bệnh lý khi có di căn xương.
Ho ra máu, khó thở, sụt cân hoặc đau khu trú do di căn xa có thể xuất hiện ở bệnh tiến triển.
Nên đặt lịch khám: khi có nhân cổ, khàn tiếng kéo dài, khó nuốt hoặc triệu chứng tăng dần.
Cần khám trong ngày: khi khối cổ lớn nhanh, đau tăng, hồi hộp nhiều hoặc sốt không rõ nguyên nhân.
Cần tái khám sớm: khi có triệu chứng mới sau điều trị, xét nghiệm theo dõi bất thường hoặc bỏ lỡ lịch theo dõi.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay khi khó thở, thở rít, tím tái, đau ngực, ngất, rối loạn ý thức, co giật, sốc hoặc chảy máu vùng cổ. Không tự lái xe khi tình trạng nặng và không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
Chẩn đoán Ung thư tuyến giáp thể nang
Chẩn đoán phối hợp bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm hormon hoặc dấu ấn, siêu âm và hình ảnh phù hợp. Mô bệnh học hoặc tiêu chuẩn lâm sàng chuyên khoa được dùng để xác định. Người đọc không nên tự diễn giải một kết quả riêng lẻ.
Bác sĩ đánh giá kích thước, độ chắc, khả năng di động của nhân giáp, hạch cổ, giọng nói và dấu hiệu chèn ép. Khám xương, phổi hoặc thần kinh được định hướng theo triệu chứng.
TSH và hormon tuyến giáp giúp đánh giá chức năng nhưng không xác định ác tính. Chọc hút kim nhỏ phân loại nguy cơ tế bào học; mô bệnh học sau phẫu thuật mới xác định xâm nhập vỏ hoặc mạch. Thyroglobulin chủ yếu dùng theo dõi sau điều trị.
Siêu âm tuyến giáp và hạch cổ là phương tiện nền tảng. Xạ hình có thể được dùng khi TSH thấp. CT, MRI hoặc PET/CT được cân nhắc khi nghi xâm lấn, tái phát hoặc di căn.
Chẩn đoán xác định bằng mô bệnh học chứng minh tế bào u nang xâm nhập vỏ bao và/hoặc mạch máu. Giai đoạn bệnh được xác định theo TNM và phân tầng nguy cơ tái phát để hướng dẫn điều trị.
Điều trị Ung thư tuyến giáp thể nang
Điều trị dựa trên phẫu thuật, sau đó đánh giá nguy cơ để cân nhắc iod phóng xạ, hormon tuyến giáp và theo dõi lâu dài. Bệnh tiến triển hoặc kháng iod cần hội chẩn đa chuyên khoa.
Levothyroxine được dùng thay thế hormon sau cắt tuyến giáp và có thể điều chỉnh TSH theo nguy cơ. Thuốc điều trị đích có thể được cân nhắc ở bệnh tiến triển, kháng iod và không phù hợp điều trị tại chỗ; lựa chọn phụ thuộc hồ sơ phân tử và tình trạng người bệnh.
Iod phóng xạ có thể được dùng sau phẫu thuật ở nhóm nguy cơ phù hợp hoặc để điều trị tổn thương bắt iod. Xạ trị ngoài, đốt nhiệt hoặc can thiệp giảm nhẹ được cân nhắc chọn lọc.
Phẫu thuật cắt thùy hoặc cắt toàn bộ tuyến giáp tùy kích thước, mức xâm nhập, nguy cơ và kết quả mô bệnh học. Nạo hạch không thực hiện thường quy nếu không có bằng chứng hạch bệnh.
Hỗ trợ dinh dưỡng, kiểm soát đau, phục hồi giọng nói và nuốt, chăm sóc tâm lý, phòng huyết khối và vận động phù hợp có thể cần thiết. Biện pháp hỗ trợ phải phối hợp với điều trị chính và không thay thế điều trị chuyên khoa.
Theo dõi triệu chứng, khám cổ, xét nghiệm chuyên biệt, chức năng tuyến giáp, chức năng gan thận và hình ảnh theo nguy cơ. Liên hệ bác sĩ khi triệu chứng tăng, xuất hiện tác dụng không mong muốn hoặc bỏ lỡ điều trị.
Thời gian điều trị thay đổi từ cấp cứu vài ngày đến phẫu thuật, điều trị bổ trợ và theo dõi nhiều năm. Không thể ấn định thời điểm khỏi vì còn phụ thuộc giai đoạn, đáp ứng và bệnh nền.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Tái phát tại giường tuyến giáp, di căn xương hoặc phổi, chèn ép đường thở; biến chứng điều trị có thể gồm suy giáp, hạ calci máu và tổn thương thần kinh thanh quản.
Nhiều trường hợp khu trú có tiên lượng thuận lợi khi được phẫu thuật và theo dõi đúng. Tiên lượng kém hơn khi tuổi cao, u xâm nhập mạch rộng, di căn xa hoặc không còn bắt iod.
Bệnh có thể tái phát nhiều năm sau điều trị, đặc biệt ở nhóm xâm nhập mạch hoặc di căn. Theo dõi thyroglobulin, siêu âm và hình ảnh theo nguy cơ giúp phát hiện sớm.
Không phải mọi trường hợp đều phòng ngừa được. Có thể giảm biến chứng bằng khám sớm khi có nhân cổ hoặc cường giáp, tuân thủ điều trị, không tự ngừng thuốc, kiểm soát bệnh nền và tái khám đúng lịch. Người có nguy cơ di truyền cần tư vấn chuyên khoa.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Ung thư tuyến giáp thể nang
Ăn đa dạng, đủ năng lượng và protein; điều chỉnh độ mềm khi khó nuốt. Không tự kiêng iod tuyệt đối hoặc dùng liều iod cao. Chế độ ít iod chỉ áp dụng khi được bác sĩ chuẩn bị cho iod phóng xạ.
Duy trì vận động phù hợp thể trạng, ngủ đủ và giảm gắng sức khi hồi hộp, suy tim, khó thở hoặc sau phẫu thuật. Trở lại công việc cần dựa trên hồi phục, điều trị đang dùng và tư vấn của bác sĩ.
Có thể ghi nhận nhịp tim, thân nhiệt, cân nặng, triệu chứng cổ, khả năng nuốt và tác dụng phụ thuốc. Theo dõi tại nhà không thay thế xét nghiệm, siêu âm hoặc đánh giá đường thở tại cơ sở y tế.
- Không tự chẩn đoán chỉ dựa vào nhân cổ, triệu chứng hoặc kết quả xét nghiệm đơn lẻ.
- Không tự mua, ngừng hoặc thay đổi thuốc nội tiết, thuốc kháng giáp hay thuốc điều trị ung thư.
- Không trì hoãn cấp cứu khi khó thở, rối loạn ý thức, đau ngực hoặc tình trạng xấu nhanh.
- Không dùng thực phẩm bổ sung thay thế phẫu thuật, thuốc hoặc theo dõi chuyên khoa.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Hiếm ở trẻ em; cần đánh giá tại trung tâm có kinh nghiệm vì chiến lược phẫu thuật, iod phóng xạ và theo dõi phải cân bằng hiệu quả với tác dụng lâu dài.
Người cao tuổi thường có nguy cơ bệnh tiến triển và biến chứng điều trị cao hơn; đánh giá tim mạch, chức năng thận, mức độ độc lập và mục tiêu điều trị là cần thiết.
Nhân nghi ác tính trong thai kỳ cần phối hợp nội tiết, ngoại khoa và sản khoa. Phẫu thuật nếu cần thường được cân nhắc theo tam cá nguyệt và mức độ tiến triển; iod phóng xạ chống chỉ định khi mang thai.
Iod phóng xạ không dùng khi đang cho con bú. Việc ngừng cho bú và khoảng thời gian trước điều trị phải theo chỉ định chuyên khoa; levothyroxine thường có thể dùng khi bác sĩ theo dõi.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng điều trị cao hơn, biểu hiện có thể không điển hình. Ngưỡng đi khám nên thấp hơn và kế hoạch điều trị cần phối hợp với bác sĩ quản lý bệnh nền.
Bệnh tim mạch, suy gan, suy thận, đái tháo đường và bệnh phổi có thể làm tăng nguy cơ điều trị. Cần rà soát thuốc đang dùng, chức năng cơ quan và mục tiêu điều trị trước mỗi can thiệp.
Sau phẫu thuật cần theo dõi khó thở, chảy máu cổ, khàn tiếng, tê quanh miệng hoặc co rút cơ. Dùng hormon thay thế và calci theo đơn; tái khám để nhận kết quả mô bệnh học và kế hoạch tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp về Ung thư tuyến giáp thể nang
Có. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc loại bệnh, giai đoạn, tốc độ tiến triển và bệnh nền. Người có khó thở, rối loạn ý thức, khối cổ lớn nhanh hoặc suy cơ quan cần được đánh giá khẩn. Khám sớm và điều trị đúng chuyên khoa giúp giảm nguy cơ biến chứng.
Không. Ung thư tuyến giáp thể nang không lây từ người sang người qua tiếp xúc, ăn uống hay hô hấp. Người thân không cần cách ly. Tuy nhiên, với ung thư thể tủy, một số trường hợp có yếu tố di truyền nên người thân có thể được tư vấn xét nghiệm RET theo chỉ định.
Nhiều trường hợp khu trú có tiên lượng thuận lợi khi được phẫu thuật và theo dõi đúng. Tiên lượng kém hơn khi tuổi cao, u xâm nhập mạch rộng, di căn xa hoặc không còn bắt iod. Kết quả của từng người khác nhau và cần dựa trên giai đoạn, xét nghiệm, đáp ứng điều trị và sức khỏe tổng thể.
Thường có. Sau giai đoạn điều trị ban đầu, người bệnh cần tái khám, xét nghiệm và hình ảnh theo kế hoạch. Không nên tự ngừng thuốc hoặc bỏ theo dõi khi cảm thấy khỏe vì bệnh có thể tồn lưu, tái phát hoặc gây rối loạn hormon.
Cần cấp cứu khi khó thở, thở rít, đau ngực, ngất, nhịp tim rất nhanh, sốt cao, lú lẫn, co giật, nôn không kiểm soát hoặc tình trạng xấu nhanh. Hãy gọi 115, không tự lái xe khi nặng và không trì hoãn để thử biện pháp tại nhà.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

