Ung thư biểu mô tế bào gan là ung thư nguyên phát phát sinh từ tế bào gan và chiếm phần lớn các trường hợp ung thư gan nguyên phát. Bệnh thường xuất hiện trên nền xơ gan, viêm gan B hoặc C mạn, bệnh gan do rượu hay gan nhiễm mỡ liên quan chuyển hóa, nhưng viêm gan B vẫn có thể gây ung thư khi chưa xơ gan. Giai đoạn sớm thường không có triệu chứng; khi tiến triển, người bệnh có thể đau hạ sườn phải, sụt cân, chán ăn, vàng da, cổ trướng hoặc suy gan nặng hơn. HCC không lây, dù virus viêm gan làm tăng nguy cơ có thể lây theo đường riêng. Phát hiện qua giám sát định kỳ ở nhóm nguy cơ giúp mở rộng cơ hội cắt gan, ghép gan hoặc đốt u. Điều trị cần đánh giá đồng thời gánh nặng khối u, chức năng gan, thể trạng và mong muốn người bệnh trong hội đồng đa chuyên khoa.
Ung thư biểu mô tế bào gan là bệnh gì?
Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) là khối u ác tính phát sinh từ tế bào nhu mô gan, khác với ung thư đường mật trong gan và ung thư di căn từ cơ quan khác đến gan. Khối u có thể đơn độc, nhiều ổ hoặc lan tỏa; tế bào ung thư xâm nhập mạch máu, đặc biệt tĩnh mạch cửa, và có khả năng di căn ngoài gan.

HCC thường tồn tại song song với bệnh gan mạn, vì vậy mức độ xơ gan và dự trữ chức năng gan ảnh hưởng điều trị không kém kích thước khối u. Ở người xơ gan hoặc viêm gan B nguy cơ cao, một tổn thương có hình ảnh đa pha điển hình có thể được chẩn đoán mà không cần sinh thiết. Ở gan không xơ hoặc hình ảnh không đặc hiệu, mô bệnh học thường cần thiết để phân biệt HCC với iCCA, u tuyến gan và di căn.
| Tên bệnh | Ung thư biểu mô tế bào gan |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hepatocellular carcinoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ung thư gan nguyên phát loại tế bào gan, ung thư tế bào gan, HCC |
| Mã ICD-10 | C22.0 – Ung thư biểu mô tế bào gan |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Gan - Mật - Tụy; ung thư gan nguyên phát; ung thư học gan mật |
| Cơ quan ảnh hưởng | Gan là cơ quan khởi phát; bệnh có thể xâm lấn tĩnh mạch cửa, đường mật và lan đến hạch, phổi, xương, tuyến thượng thận hoặc phúc mạc. |
| Tính chất bệnh | Ung thư ác tính, không lây; thường phát triển trên nền viêm gan mạn hoặc xơ gan và có thể tái phát sau điều trị. |
| Mức độ phổ biến | Là loại ung thư gan nguyên phát thường gặp nhất; gánh nặng cao ở châu Á và các khu vực có viêm gan B, viêm gan C hoặc bệnh gan mạn phổ biến. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Ung thư biểu mô tế bào gan
Tổn thương gan kéo dài do virus, rượu, mỡ chuyển hóa hoặc độc chất tạo viêm, chết tế bào và tái tạo lặp lại. Quá trình này tích lũy đột biến, thay đổi biểu sinh và bất thường đường tín hiệu tăng trưởng, làm một dòng tế bào gan thoát khỏi kiểm soát. Xơ gan tạo vi môi trường giàu mô sẹo, thiếu oxy và tín hiệu viêm thúc đẩy tạo mạch. Khối HCC phát triển nhờ mạng động mạch mới, sau đó xâm nhập mạch máu, hình thành huyết khối u và lan trong hoặc ngoài gan. Viêm gan B còn có thể tích hợp vật liệu di truyền vào tế bào gan, giải thích nguy cơ ung thư ngay cả khi chưa xơ gan.
Phân loại lâm sàng thường dùng hệ thống Barcelona Clinic Liver Cancer (BCLC), tích hợp số lượng và kích thước u, xâm lấn mạch hoặc di căn, chức năng gan và thể trạng để định hướng điều trị. Hệ thống TNM mô tả giải phẫu khối u, hạch và di căn, hữu ích cho tiên lượng và báo cáo ung thư. LI-RADS phân loại xác suất HCC trên CT hoặc MRI ở quần thể nguy cơ. Mô bệnh học có nhiều kiểu như bè, giả tuyến, đặc, tế bào sáng hoặc dạng xơ phiến; một số biến thể có ý nghĩa tiên lượng nhưng không thay thế phân giai đoạn lâm sàng.
HCC là loại ung thư gan nguyên phát chiếm ưu thế và thường gặp ở nam nhiều hơn nữ. Tần suất tăng theo tuổi, nhưng tại khu vực lưu hành viêm gan B bệnh có thể xuất hiện sớm hơn. Châu Á và châu Phi chịu gánh nặng đáng kể do HBV, trong khi bệnh gan do rượu và gan nhiễm mỡ chuyển hóa ngày càng đóng vai trò lớn ở nhiều quốc gia. Việt Nam thuộc khu vực có gánh nặng viêm gan B đáng lưu ý; số liệu cụ thể cần dùng nguồn ung thư quốc gia cập nhật thay vì suy diễn từ dữ liệu toàn cầu.
Ung thư hình thành trong gan sau nhiều năm tổn thương và tái tạo tế bào, không xâm nhập cơ thể qua một đường lây. Virus viêm gan B và C có đường truyền riêng qua máu, quan hệ tình dục hoặc từ mẹ sang con tùy virus, nhưng HCC không truyền từ người bệnh sang người khác. Khi đã hình thành, tế bào ung thư lan dọc mạch máu trong gan, xâm lấn tĩnh mạch cửa và có thể di căn theo máu hoặc bạch huyết.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Ung thư biểu mô tế bào gan
HCC là hậu quả của nhiều nguyên nhân gây tổn thương gan mạn. Các nguyên nhân chính gồm viêm gan B, viêm gan C, xơ gan do rượu, viêm gan nhiễm mỡ liên quan chuyển hóa và một số bệnh di truyền như ứ sắt. Aflatoxin từ thực phẩm bảo quản kém có thể cộng hưởng với HBV. Một số trường hợp không xác định được nguyên nhân rõ. Viêm gan virus hoặc bệnh gan là nền sinh ung thư; một đợt đau bụng, vàng da hay tăng AFP không phải nguyên nhân gây khối u.
Yếu tố có thể thay đổi gồm uống rượu, hút thuốc, béo phì, đái tháo đường kiểm soát kém, gan nhiễm mỡ chuyển hóa, phơi nhiễm aflatoxin và không điều trị viêm gan virus khi có chỉ định. Yếu tố khó thay đổi gồm tuổi, giới nam, xơ gan, nhiễm HBV từ lâu, tiền sử gia đình HCC và bệnh di truyền. Nguy cơ không biến mất hoàn toàn sau điều trị virus, nhất là khi đã xơ gan.
Nhóm cần giám sát HCC thường gồm người xơ gan còn khả năng điều trị, người viêm gan B mạn có mức nguy cơ đủ cao theo tuổi, giới, nguồn gốc và tiền sử gia đình, cùng một số người viêm gan C sau điều trị nhưng còn xơ gan. Người có bệnh gan do rượu, MASH, ứ sắt hoặc đa bệnh chuyển hóa cũng có nguy cơ nếu đã xơ gan. Tiêu chí cụ thể cần được bác sĩ áp dụng theo hướng dẫn và hoàn cảnh từng người.
Triệu chứng và dấu hiệu của Ung thư biểu mô tế bào gan
Giai đoạn sớm HCC thường không gây biểu hiện, vì gan có dự trữ lớn và khối u nhỏ không làm tắc nghẽn. Triệu chứng có thể đến từ chính khối u hoặc sự mất bù của bệnh gan nền. Khi tiến triển, người bệnh mệt, sụt cân, đau hạ sườn phải, ăn nhanh no, vàng da, phù hoặc cổ trướng. Có người phát hiện qua tăng AFP hay hình ảnh giám sát trước khi có triệu chứng. Triệu chứng đột ngột như đau dữ dội và choáng gợi ý vỡ u.
- Đau hoặc nặng vùng hạ sườn phải do khối u làm căng bao gan.
- Sụt cân, chán ăn và mệt kéo dài do ung thư và bệnh gan nền.
- Bụng to hoặc phù chân khi xơ gan mất bù và tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
- Vàng da, nước tiểu sẫm và ngứa khi chức năng gan suy giảm hoặc đường mật bị ảnh hưởng.
- Khối vùng gan hoặc cảm giác đầy bụng sớm khi u lớn.
- Sốt kéo dài không rõ nhiễm trùng hoặc hội chứng viêm do khối u.
- Hạ đường huyết, tăng canxi máu hoặc tăng hồng cầu do hội chứng cận ung thư hiếm gặp.
- Đau xương, ho hoặc khó thở khi có di căn ngoài gan.
- Đau bụng dữ dội và choáng do vỡ HCC, một biến chứng ít gặp nhưng nguy hiểm.
Nên đặt lịch khám
Người có viêm gan B, C, xơ gan, gan nhiễm mỡ tiến triển hoặc tiền sử gia đình HCC nên trao đổi về giám sát định kỳ ngay cả khi khỏe.Cần khám trong ngày
Đi khám sớm khi xuất hiện vàng da mới, bụng to nhanh, đau tăng, sụt cân không chủ ý, sốt kéo dài hoặc mệt nhiều.Cần tái khám sớm
Người đang điều trị cần liên hệ khi ăn uống giảm rõ, tác dụng phụ thuốc tăng, chảy máu, lú lẫn hoặc bỏ lỡ lịch chụp.- Đau bụng dữ dội đột ngột kèm choáng, ngất, da lạnh hoặc tim đập nhanh.
- Nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc chảy máu không cầm.
- Lơ mơ, kích động, ngủ gà hoặc không nhận biết người xung quanh.
- Khó thở tăng nhanh, đau ngực, yếu liệt mới xuất hiện hoặc co giật.
- Sốt cao kèm rét run, vàng da tăng và tụt huyết áp.
Chẩn đoán Ung thư biểu mô tế bào gan
Quy trình chẩn đoán phối hợp xác định người thuộc nhóm nguy cơ, đánh giá khối trên siêu âm, sau đó chụp CT hoặc MRI đa pha. Ở người xơ gan hoặc HBV nguy cơ cao, kiểu tăng quang động mạch kèm thải thuốc ở thì muộn có thể đủ tiêu chuẩn hình ảnh cho HCC theo hệ thống chuẩn hóa. Nếu hình ảnh không điển hình, gan không xơ hoặc cần phân biệt iCCA, bác sĩ cân nhắc sinh thiết. Đồng thời phải đánh giá chức năng gan, tăng áp lực cửa, thể trạng và di căn để lập giai đoạn.
Bác sĩ hỏi tiền sử HBV, HCV, rượu, chuyển hóa, thuốc, sụt cân, đau, chảy máu tiêu hóa và dấu hiệu mất bù. Khám tìm gan to, khối hạ sườn phải, vàng da, cổ trướng, phù, teo cơ, tuần hoàn bàng hệ và rối loạn ý thức. Dấu hiệu lâm sàng có thể hoàn toàn bình thường ở giai đoạn sớm; vì vậy khám không thay thế chương trình giám sát.
AFP được dùng hỗ trợ giám sát và theo dõi nhưng không đặc hiệu: HCC có thể AFP bình thường, còn viêm gan hoạt động cũng có thể làm AFP tăng. Công thức máu, AST, ALT, bilirubin, albumin, INR, creatinine và điện giải đánh giá dự trữ gan, thận và nguy cơ điều trị. Xét nghiệm HBV/HCV giúp xử lý bệnh nền. PIVKA-II được sử dụng ở một số nơi nhưng không thay thế hình ảnh. Sinh thiết cung cấp mô học và có thể hỗ trợ xét nghiệm phân tử khi chẩn đoán chưa rõ.
Siêu âm là phương tiện thường dùng trong giám sát, nhưng khối nghi ngờ cần CT hoặc MRI gan đa pha đúng kỹ thuật. HCC điển hình nhận máu động mạch nhiều và giảm tương đối ở thì cửa hoặc muộn; LI-RADS chuẩn hóa mô tả ở người nguy cơ. MRI có thể nhạy hơn với khối nhỏ và đánh giá thành phần mỡ, xuất huyết hoặc bao u. CT ngực và hình ảnh xương hoặc PET được chọn theo triệu chứng và giai đoạn. Hình ảnh cũng đánh giá tĩnh mạch cửa, số ổ và thể tích gan còn lại.
Ở người xơ gan hoặc nhóm HBV nguy cơ cao, chẩn đoán không xâm lấn dựa trên tổn thương đủ kích thước với đặc điểm CT/MRI đa pha điển hình theo LI-RADS hoặc tiêu chuẩn hướng dẫn. AFP đơn độc không phải tiêu chuẩn chẩn đoán. Ở người không thuộc quần thể nguy cơ, tổn thương LR-M, hình ảnh không điển hình hoặc nghi ung thư hỗn hợp, cần xác nhận mô bệnh học khi an toàn. Phân giai đoạn BCLC đòi hỏi đánh giá khối u, Child-Pugh hoặc chỉ số chức năng gan, tăng áp lực cửa và thể trạng.
Điều trị Ung thư biểu mô tế bào gan
Điều trị HCC phải cân bằng ba trục: khả năng kiểm soát khối u, dự trữ gan và thể trạng. Bệnh khu trú có thể hướng đến cắt gan, ghép gan hoặc đốt u. Giai đoạn trung gian thường dùng điều trị qua động mạch hoặc xạ trị chọn lọc; giai đoạn tiến triển cần thuốc toàn thân. Chăm sóc bệnh gan nền, dinh dưỡng và phòng biến chứng diễn ra song song. Quyết định nên qua hội đồng đa chuyên khoa và được điều chỉnh khi bệnh đáp ứng, tiến triển hoặc chức năng gan thay đổi.
Thuốc toàn thân được dùng khi bệnh không phù hợp điều trị tại chỗ, đã tiến triển hoặc tái phát. Các lựa chọn hiện đại gồm phối hợp thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, đôi khi kết hợp thuốc kháng tạo mạch, và thuốc ức chế tyrosine kinase; ví dụ có thể gồm atezolizumab–bevacizumab, durvalumab–tremelimumab, lenvatinib hoặc sorafenib tùy chỉ định và khả năng tiếp cận. Trước thuốc kháng VEGF cần đánh giá nguy cơ chảy máu giãn tĩnh mạch. Điều trị HBV/HCV và thuốc xơ gan được cá thể hóa, không tự dùng hoặc ngừng.
Đốt nhiệt bằng sóng cao tần hoặc vi sóng có thể điều trị triệt để khối nhỏ ở vị trí phù hợp. Nút hóa chất động mạch (TACE) dùng cho nhiều u khu trú chưa xâm lấn mạch ở người còn chức năng gan đủ; nút phóng xạ hoặc xạ trị định vị được cân nhắc trong tình huống chọn lọc. Kỹ thuật qua động mạch tận dụng nguồn máu động mạch của HCC nhưng có thể gây đau, sốt, suy gan hoặc tổn thương đường mật. Hiệu quả được đánh giá bằng phần u còn ngấm thuốc, không chỉ kích thước.
Cắt gan phù hợp với u khu trú ở người có dự trữ gan tốt, không tăng áp lực cửa đáng kể và đủ thể tích gan còn lại. Ghép gan xử lý cả khối u lẫn gan xơ, được cân nhắc khi gánh nặng u nằm trong tiêu chí hoặc có thể hạ giai đoạn thành công. Phẫu thuật cần đánh giá mạch máu, di căn, chức năng tim phổi và nguy cơ mất bù. Rủi ro gồm chảy máu, rò mật, suy gan, thải ghép và tái phát.
Chăm sóc hỗ trợ gồm kiểm soát đau, buồn nôn, ngứa, cổ trướng, bệnh não gan và suy dinh dưỡng; xử lý giãn tĩnh mạch thực quản và phòng nhiễm trùng khi cần. Chuyên gia dinh dưỡng giúp duy trì năng lượng và khối cơ. Chăm sóc giảm nhẹ có thể bắt đầu sớm song song điều trị chống ung thư để hỗ trợ triệu chứng, giấc ngủ, tâm lý và quyết định điều trị. Không nên dùng thảo dược không rõ thành phần vì nguy cơ độc gan và tương tác thuốc.
Theo dõi tùy phương pháp nhưng thường gồm CT hoặc MRI đa pha, AFP nếu ban đầu tăng, chức năng gan, công thức máu và đánh giá tác dụng phụ. Sau đốt, nút mạch hoặc xạ trị, bác sĩ xem phần u còn sống theo tiêu chuẩn đáp ứng hình ảnh. Sau cắt hoặc ghép, giám sát tái phát cả trong và ngoài gan. Thuốc toàn thân cần theo dõi huyết áp, chảy máu, chức năng tuyến giáp, gan, thận và biến cố miễn dịch. Bất kỳ suy gan mới nào cũng có thể buộc điều chỉnh kế hoạch.
Đốt u, nút mạch hoặc phẫu thuật diễn ra theo đợt nhưng quá trình đánh giá và hồi phục kéo dài nhiều tuần đến tháng. Thuốc toàn thân thường tiếp tục khi còn lợi ích và độc tính chấp nhận được, không có thời hạn giống nhau cho mọi người. Sau điều trị triệt để, giám sát kéo dài nhiều năm vì nguy cơ tái phát và xuất hiện u mới trên gan bệnh. Thời gian điều trị phụ thuộc giai đoạn, đáp ứng, chức năng gan và lựa chọn của người bệnh.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Bệnh có thể xâm lấn tĩnh mạch cửa, gây huyết khối u, tăng áp lực cửa, xuất huyết tiêu hóa và suy gan. Khối u có thể vỡ gây chảy máu ổ bụng hoặc chèn ép đường mật gây vàng da và nhiễm trùng. Di căn thường đến phổi, xương, hạch hoặc tuyến thượng thận. Điều trị có thể gây suy gan, chảy máu, nhiễm trùng, biến cố miễn dịch, tăng huyết áp hoặc tổn thương cơ quan. Mất khối cơ và suy dinh dưỡng làm giảm khả năng chịu điều trị.
Tiên lượng thay đổi rất rộng. Người phát hiện sớm, u khu trú và chức năng gan tốt có thể đạt kiểm soát lâu dài sau cắt, ghép hoặc đốt. Xâm lấn mạch, di căn, thể trạng kém và xơ gan mất bù làm kết quả kém hơn. Đáp ứng với thuốc miễn dịch và liệu pháp tại chỗ không giống nhau giữa các cá nhân. Không thể dự đoán chính xác tuổi thọ chỉ từ kích thước u; cần xem toàn bộ giai đoạn, gan nền và diễn tiến theo điều trị.
HCC có nguy cơ tái phát đáng kể sau cắt gan hoặc đốt u vì tế bào ung thư còn vi thể hoặc gan nền tiếp tục sinh u mới. Tái phát có thể tại bờ điều trị, vị trí khác trong gan hoặc ngoài gan. Sau ghép gan nguy cơ thấp hơn ở người được chọn phù hợp nhưng không bằng không. Kiểm soát HBV/HCV, hạn chế rượu, quản lý chuyển hóa và tuân thủ lịch chụp giúp giảm nguy cơ hoặc phát hiện tái phát khi còn điều trị được.
Tiêm vaccine viêm gan B, phòng lây HBV/HCV và điều trị virus khi có chỉ định là biện pháp nền tảng. Hạn chế rượu, bỏ thuốc lá, duy trì cân nặng, kiểm soát đái tháo đường và tránh thực phẩm mốc giúp giảm tổn thương gan. Người xơ gan hoặc HBV nguy cơ cao cần giám sát định kỳ, thường bằng siêu âm kết hợp AFP khoảng mỗi 6 tháng theo hướng dẫn. Không có vaccine phòng HCC trực tiếp và giám sát không ngăn ung thư, nhưng tăng khả năng phát hiện sớm.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Ung thư biểu mô tế bào gan
Mục tiêu là duy trì năng lượng và khối cơ, không phải kiêng khem cực đoan. Chia nhỏ bữa khi nhanh no, ưu tiên đạm phù hợp, rau, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh; hạn chế rượu hoàn toàn khi có bệnh gan. Người cổ trướng có thể cần giảm natri theo hướng dẫn, nhưng không tự giảm nước hoặc đạm vì có thể làm suy dinh dưỡng. Khi buồn nôn hoặc sụt cân, chuyên gia dinh dưỡng ung thư giúp điều chỉnh thực đơn và bổ sung an toàn.
Vận động nhẹ đến vừa giúp giữ cơ, giảm mệt và hỗ trợ chuyển hóa nếu thể trạng cho phép. Đi bộ, tập sức mạnh nhẹ và bài thở được tăng dần; người có cổ trướng lớn, thiếu máu, đau xương hoặc mới can thiệp cần giới hạn riêng. Tránh rượu, thuốc lá và hoạt động dễ chấn thương khi tiểu cầu thấp hoặc dùng thuốc tăng nguy cơ chảy máu. Nghỉ ngơi xen kẽ vận động thay vì nằm bất động kéo dài.
Theo dõi cân nặng, vòng bụng, mức phù, nhiệt độ, lượng ăn, mức đau, màu phân và trạng thái tỉnh táo. Người dùng thuốc toàn thân có thể ghi huyết áp và triệu chứng da, tiêu hóa hoặc hô hấp theo hướng dẫn. Tăng cân nhanh kèm bụng to thường gợi ý giữ dịch chứ không phải hồi phục dinh dưỡng. Không tự kết luận đáp ứng dựa trên cảm giác; CT, MRI và xét nghiệm mới đánh giá được khối u.
- Không bỏ chương trình giám sát chỉ vì men gan hoặc AFP đang bình thường.
- Không tự dùng thuốc nam, nấm, thực phẩm chức năng hoặc sản phẩm giải độc gan.
- Không uống rượu trong khi đang có bệnh gan mạn hoặc điều trị ung thư.
- Không tự ngừng thuốc kháng virus, thuốc xơ gan hoặc thuốc ung thư.
- Không trì hoãn cấp cứu khi nôn máu, lơ mơ, đau dữ dội hoặc choáng.
- Không tự chọn phương pháp cắt, đốt hay nút mạch chỉ dựa trên kích thước khối u.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
HCC ở trẻ em hiếm và khác bệnh người lớn; cần phân biệt với nguyên bào gan và các u gan nhi khoa khác. Bệnh có thể liên quan rối loạn chuyển hóa, HBV mạn hoặc bệnh gan bẩm sinh. Chẩn đoán và điều trị nên tại trung tâm ung thư nhi, với phác đồ, tiêu chí ghép gan và liều thuốc riêng. Không áp dụng hệ thống BCLC của người lớn một cách máy móc.
Tuổi cao không tự động loại trừ điều trị. Đánh giá cần chú ý sức khỏe chức năng, bệnh tim phổi, suy thận, nguy cơ té ngã, nhận thức và đa thuốc. Người cao tuổi có thể biểu hiện mờ nhạt như chán ăn, giảm hoạt động hoặc lú lẫn. Mục tiêu điều trị cân bằng kiểm soát ung thư, nguy cơ suy gan và chất lượng sống, với liều và lịch theo dõi được cá thể hóa.
HCC trong thai kỳ rất hiếm nhưng phức tạp vì cần bảo vệ cả mẹ và thai. MRI không gadolinium hoặc siêu âm có thể được ưu tiên tùy giai đoạn; CT, sinh thiết, phẫu thuật và thuốc phải được hội chẩn ung thư–gan mật–sản khoa. Một số thuốc miễn dịch, kháng tạo mạch và thuốc đích có nguy cơ cho thai và thường không dùng. Không tự trì hoãn chẩn đoán hoặc ngừng điều trị khi chưa có kế hoạch chuyên khoa.
Khả năng cho con bú phụ thuộc loại điều trị. Nhiều thuốc ung thư, thuốc ức chế miễn dịch sau ghép và chất phóng xạ có thể bài tiết vào sữa hoặc gây nguy cơ cho trẻ, nên thường cần tạm ngừng hoặc ngừng cho bú theo từng thuốc. Sau phẫu thuật đơn thuần, việc cho bú có thể tiếp tục khi thuốc gây mê và giảm đau được đánh giá an toàn. Cần tư vấn dược lâm sàng thay vì áp dụng một quy tắc chung.
Người suy giảm miễn dịch có thể mắc HBV/HCV mạn, tái hoạt virus khi điều trị ung thư hoặc có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn sau thủ thuật. Thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch có thể không phù hợp với một số người ghép tạng vì nguy cơ thải ghép. Kế hoạch phải phối hợp ung thư, gan mật và chuyên khoa miễn dịch hoặc ghép tạng; theo dõi virus và dự phòng nhiễm trùng được cá thể hóa.
Xơ gan, suy thận, bệnh tim, đái tháo đường và tăng huyết áp ảnh hưởng lựa chọn phẫu thuật, thuốc và can thiệp mạch. Giãn tĩnh mạch thực quản cần đánh giá trước một số thuốc kháng tạo mạch. Thuốc chống đông, lợi tiểu và thuốc hạ đường huyết có thể cần điều chỉnh quanh thủ thuật nhưng không tự ngừng. Điều trị thành công HCC vẫn cần kiểm soát bệnh gan nền để giảm mất bù và u mới.
Sau cắt gan, theo dõi chảy máu, sốt, vàng da tăng, cổ trướng, rò mật, khó thở và đau không kiểm soát. Người bệnh cần vận động sớm, tập thở và dinh dưỡng giàu năng lượng–đạm theo khả năng. Kết quả mô bệnh học về bờ cắt, xâm lấn mạch và độ biệt hóa giúp ước tính nguy cơ tái phát. Sau ghép, tuân thủ thuốc chống thải ghép và kiểm soát nhiễm trùng là bắt buộc.
Câu hỏi thường gặp về Ung thư biểu mô tế bào gan
Một số người có thể đạt điều trị triệt để khi bệnh được phát hiện sớm và chức năng gan còn tốt. Cắt gan, ghép gan hoặc đốt u là những phương pháp có mục tiêu chữa khỏi trong nhóm phù hợp. Tuy nhiên, HCC có nguy cơ tái phát vì gan nền vẫn bị tổn thương, nên không thể cam kết khỏi vĩnh viễn. Khi bệnh tiến triển, thuốc toàn thân, nút mạch hoặc xạ trị có thể kiểm soát bệnh và kéo dài thời gian sống ở một số người. Khả năng điều trị phụ thuộc giai đoạn, xơ gan, thể trạng và đáp ứng.
HCC không lây qua ăn uống, tiếp xúc, hô hấp, quan hệ tình dục hay chăm sóc thông thường. Tuy nhiên, viêm gan B và C là các nguyên nhân quan trọng và các virus này có thể lây theo đường máu; HBV còn có thể lây từ mẹ sang con và qua quan hệ tình dục. Vì vậy, người nhà không cần cách ly người bệnh ung thư, nhưng nên được tư vấn xét nghiệm, tiêm vaccine viêm gan B và phòng tiếp xúc với máu khi phù hợp. Không dùng chung kim tiêm, dao cạo hoặc bàn chải có dính máu.
Không. Nhiều HCC không tiết AFP hoặc chỉ tăng nhẹ, đặc biệt ở giai đoạn sớm. Ngược lại, AFP có thể tăng do viêm gan hoạt động, thai kỳ hoặc một số khối u khác. Vì vậy, AFP chỉ là dấu ấn hỗ trợ và thường được kết hợp với siêu âm trong giám sát hoặc với CT, MRI trong đánh giá. Một kết quả bình thường không cho phép bỏ qua tổn thương nghi ngờ trên hình ảnh. Một kết quả cao cũng không đủ để tự kết luận ung thư mà cần bác sĩ xác minh nguyên nhân.
Không phải mọi phương pháp đều kéo dài suốt đời. Phẫu thuật, đốt u hoặc nút mạch được thực hiện theo đợt; thuốc toàn thân thường tiếp tục khi còn hiệu quả và người bệnh chịu được. Dù khối u đã được xử lý triệt để, theo dõi lâu dài vẫn cần vì nguy cơ tái phát hoặc xuất hiện u mới. Điều trị viêm gan B, xơ gan, cổ trướng hay tăng áp lực cửa có thể kéo dài nhiều năm. Kế hoạch thay đổi theo đáp ứng, chức năng gan và mục tiêu chăm sóc.
Nên ưu tiên bữa ăn đủ năng lượng, giàu đạm phù hợp để giữ cơ, kèm rau, ngũ cốc và thực phẩm ít chế biến. Chia nhỏ bữa giúp giảm nhanh no. Rượu nên tránh hoàn toàn; thực phẩm mốc hoặc bảo quản kém cần loại bỏ vì nguy cơ aflatoxin. Không cần kiêng tuyệt đối thịt, trứng hay dầu mỡ nếu chưa có chỉ định riêng. Người cổ trướng có thể cần giảm muối, còn người bệnh não gan vẫn không nên tự cắt đạm. Chuyên gia dinh dưỡng sẽ điều chỉnh theo triệu chứng và xét nghiệm.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

