U tuyến tế bào gan là khối u lành tính hình thành từ tế bào gan, thường xuất hiện ở gan không xơ và có liên quan đến hormone ngoại sinh, béo phì hoặc một số rối loạn chuyển hóa. Nhiều người không có triệu chứng và chỉ phát hiện tình cờ khi siêu âm, CT hoặc MRI; một số trường hợp đau tức hạ sườn phải, khối u lớn nhanh hoặc chảy máu trong ổ bụng. U không lây và không đồng nghĩa với ung thư gan, nhưng nguy cơ xuất huyết và chuyển thành ung thư biểu mô tế bào gan tăng ở nam giới, khối u lớn hoặc phân nhóm hoạt hóa beta-catenin. Chẩn đoán đúng bằng hình ảnh đa pha, đôi khi kết hợp mô bệnh học, giúp phân biệt với tăng sản nốt khu trú và tổn thương ác tính. Điều chỉnh yếu tố nguy cơ, theo dõi có kế hoạch hoặc can thiệp đúng chỉ định thường mang lại kết quả thuận lợi.
U tuyến tế bào gan là bệnh gì?
U tuyến tế bào gan (Hepatocellular adenoma) là một tăng sinh đơn dòng lành tính của tế bào gan, tạo thành khối có ranh giới tương đối rõ trong nhu mô gan. Đây không phải ổ nhiễm trùng, không phải nang gan và cũng không phải tăng sản nốt khu trú. Điểm quan trọng là HCA gồm nhiều phân nhóm phân tử có hành vi khác nhau: có loại giàu mỡ, loại viêm, loại hoạt hóa beta-catenin và các nhóm hiếm hơn.

Vì vậy, hai khối u có cùng kích thước chưa chắc có cùng nguy cơ. Phần lớn tổn thương ổn định hoặc nhỏ lại khi loại bỏ yếu tố thúc đẩy, nhưng khối lớn có thể vỡ gây chảy máu; một tỷ lệ nhỏ có thể chuyển dạng thành ung thư biểu mô tế bào gan. Đánh giá cần kết hợp bối cảnh người bệnh, đặc điểm MRI, giới, kích thước, số lượng khối và khi cần là kết quả mô bệnh học.
| Tên bệnh | U tuyến tế bào gan |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hepatocellular adenoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | U tuyến gan, u tuyến tế bào gan lành tính, hepatic adenoma, HCA |
| Mã ICD-10 | D13.4 – U lành tính của gan |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Gan - Mật - Tụy; u gan lành tính; bệnh lý gan mật |
| Cơ quan ảnh hưởng | Nhu mô gan là cơ quan bị ảnh hưởng chính; xuất huyết từ khối u có thể gây máu trong ổ bụng và ảnh hưởng tuần hoàn. |
| Tính chất bệnh | U lành tính, không lây, thường tiến triển chậm nhưng có nguy cơ xuất huyết hoặc chuyển dạng ác tính ở một số nhóm nguy cơ. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp; thường được ghi nhận ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, nhưng nam giới và người có bệnh chuyển hóa vẫn có thể mắc. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về U tuyến tế bào gan
Một tế bào gan xuất hiện biến đổi trong các đường điều hòa tăng trưởng như HNF1A, IL-6/JAK/STAT, CTNNB1/beta-catenin hoặc sonic hedgehog, sau đó nhân lên thành một dòng tế bào tạo khối. Estrogen ngoại sinh, androgen, tình trạng kháng insulin và một số bệnh chuyển hóa có thể tạo môi trường thúc đẩy sự tăng sinh này. Cấu trúc mạch máu trong u thường bất thường và thiếu hệ thống tĩnh mạch cửa điển hình, khiến tổn thương dễ sung huyết hoặc xuất huyết khi lớn. Ở phân nhóm hoạt hóa beta-catenin, tín hiệu tăng sinh mạnh hơn và nguy cơ xuất hiện đặc điểm ác tính cao hơn. Quá trình này là sự hình thành khối u tại gan, không phải sự lây truyền từ người khác.
Phân loại hiện đại dựa trên đặc điểm mô học và phân tử, gồm HCA bất hoạt HNF1A, HCA viêm, HCA hoạt hóa beta-catenin, HCA vừa viêm vừa hoạt hóa beta-catenin, HCA hoạt hóa sonic hedgehog và HCA chưa phân loại. Một số tài liệu còn tách biến đổi beta-catenin theo vị trí đột biến vì nguy cơ ác tính không giống nhau. Trong thực hành, MRI có thể gợi ý khá tốt phân nhóm HNF1A hoặc viêm, nhưng không luôn xác định chắc chắn phân nhóm beta-catenin. Phân loại có ý nghĩa vì ảnh hưởng quyết định theo dõi, sinh thiết hoặc cắt u.
U tuyến tế bào gan là tổn thương hiếm và gặp nổi bật ở phụ nữ trẻ hoặc trung niên, nhất là người từng dùng thuốc tránh thai chứa estrogen kéo dài. Tần suất ở nam thấp hơn, nhưng khi xuất hiện cần đánh giá kỹ vì tỷ lệ đặc điểm nguy cơ cao và chuyển dạng ác tính lớn hơn. Béo phì, hội chứng chuyển hóa và sử dụng steroid đồng hóa làm thay đổi mô hình bệnh, khiến HCA được ghi nhận ở nhiều nhóm hơn trước. Trẻ em hiếm mắc và thường cần tìm bệnh chuyển hóa hoặc di truyền. Dữ liệu dịch tễ riêng cho Việt Nam còn hạn chế.
Khối u hình thành trực tiếp trong nhu mô gan khi một dòng tế bào gan mang biến đổi điều hòa tăng trưởng tăng sinh dưới tác động của hormone, chuyển hóa hoặc yếu tố di truyền. Tổn thương không đi vào cơ thể qua đường hô hấp, tiêu hóa hay máu và không truyền giữa người với người. Khi khối lớn, mạng mạch trong u chịu áp lực và có thể rách, dẫn đến xuất huyết trong u hoặc vào ổ bụng.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của U tuyến tế bào gan
HCA không có một nguyên nhân duy nhất. Nhóm liên quan hormone gồm thuốc tránh thai chứa estrogen, liệu pháp hormone và steroid đồng hóa. Nhóm chuyển hóa gồm béo phì, kháng insulin, hội chứng chuyển hóa và bệnh gan nhiễm mỡ. Một số trường hợp gắn với bệnh dự trữ glycogen, bất thường HNF1A hoặc bệnh lý di truyền hiếm. Có người không tìm thấy yếu tố thúc đẩy rõ ràng. Hormone và chuyển hóa là yếu tố nền tạo thuận lợi; xuất huyết, mang thai hoặc tăng cân có thể làm khối u tăng kích thước nhưng không phải nguyên nhân duy nhất.
Yếu tố có thể thay đổi gồm dùng estrogen ngoại sinh, steroid đồng hóa, thừa cân, béo phì và kiểm soát chuyển hóa kém. Yếu tố khó hoặc không thay đổi gồm nam giới, bệnh dự trữ glycogen, bất thường HNF1A và một số phân nhóm phân tử nguy cơ cao. Kích thước trên khoảng 5 cm, tăng nhanh, xuất huyết trước đó và hoạt hóa beta-catenin là các đặc điểm làm tăng nguy cơ biến chứng hơn là nguyên nhân ban đầu.
Nhóm dễ xuất hiện HCA gồm phụ nữ độ tuổi sinh sản dùng thuốc chứa estrogen, người sử dụng steroid đồng hóa, người béo phì hoặc mắc hội chứng chuyển hóa, và người có bệnh dự trữ glycogen. Nhóm dễ diễn tiến phức tạp gồm nam giới, người có nhiều u, u lớn, khối tăng nhanh, phân nhóm beta-catenin hoặc sonic hedgehog, người chuẩn bị mang thai và người từng chảy máu từ u.
Triệu chứng và dấu hiệu của U tuyến tế bào gan
HCA thường âm thầm và được phát hiện tình cờ khi chụp bụng vì lý do khác. Khi có biểu hiện, đau hoặc tức vùng hạ sườn phải thường tăng từ từ và không đặc hiệu. Khối u lớn có thể gây cảm giác đầy bụng, khó chịu sau ăn hoặc sờ thấy khối. Xuất huyết làm triệu chứng thay đổi đột ngột với đau dữ dội, chóng mặt hoặc tụt huyết áp. Triệu chứng không cho biết chắc phân nhóm u và một tổn thương nhỏ vẫn cần được xác định đúng bản chất.
- Không có triệu chứng: nhiều HCA được phát hiện tình cờ trên siêu âm, CT hoặc MRI.
- Đau âm ỉ hạ sườn phải: thường liên quan khối lớn, căng bao gan hoặc xuất huyết nhỏ trong u.
- Cảm giác đầy hoặc nặng bụng: có thể xuất hiện khi tổn thương chiếm thể tích đáng kể trong gan.
- Buồn nôn hoặc chán ăn nhẹ: không đặc hiệu và cần loại trừ nguyên nhân tiêu hóa khác.
- Đau bụng đột ngột dữ dội do vỡ u hoặc xuất huyết trong ổ bụng.
- Choáng, vã mồ hôi, ngất hoặc tim đập nhanh khi mất máu đáng kể.
- Thiếu máu không giải thích được nếu có chảy máu kín hoặc tái diễn.
- Vàng da hiếm gặp và thường gợi ý khối lớn, chèn ép đường mật hoặc một chẩn đoán khác.
Nên đặt lịch khám
Khám chuyên khoa gan mật khi phát hiện khối gan, có đau hạ sườn phải kéo dài, đang dùng hormone hoặc steroid, hoặc dự định mang thai khi đã biết có HCA.Cần khám trong ngày
Đi khám sớm khi đau tăng rõ, chóng mặt, mệt lả, bụng căng nhanh, xét nghiệm thiếu máu hoặc hình ảnh cho thấy u tăng kích thước.Cần tái khám sớm
Liên hệ bác sĩ trước lịch hẹn nếu mang thai, thay đổi thuốc hormone, tăng cân nhanh hoặc xuất hiện triệu chứng mới.- Đau bụng hoặc hạ sườn phải dữ dội khởi phát đột ngột.
- Ngất, lơ mơ, da lạnh ẩm, tim đập nhanh hoặc cảm giác sắp ngất.
- Bụng chướng nhanh, đau lan vai hoặc yếu lả sau cơn đau bụng.
- Nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc khó thở kèm choáng dù đây không phải biểu hiện điển hình.
Chẩn đoán U tuyến tế bào gan
Chẩn đoán bắt đầu bằng đánh giá tiền sử hormone, steroid, bệnh chuyển hóa, triệu chứng và kết quả xét nghiệm gan. Hình ảnh đa pha bằng MRI hoặc CT giúp xác định đặc điểm tưới máu, mỡ trong u, xuất huyết và mối liên quan với mạch máu. Hội chẩn gan mật–chẩn đoán hình ảnh–ngoại khoa thường cần khi tổn thương lớn hoặc không điển hình. Sinh thiết không phải bước bắt buộc cho mọi người vì có nguy cơ chảy máu và sai số lấy mẫu; thủ thuật được cân nhắc khi hình ảnh không đủ phân biệt HCA với HCC hoặc tổn thương khác.
Bác sĩ thường hỏi thời gian dùng thuốc tránh thai, liệu pháp hormone, steroid tập luyện, thay đổi cân nặng, thai kỳ, đau bụng và bệnh gan trước đây. Khám tập trung vào ấn đau hạ sườn phải, kích thước gan, dấu hiệu thiếu máu, tụt huyết áp và biểu hiện bệnh gan mạn. Phần lớn người có HCA nhỏ không có dấu hiệu đặc hiệu trên khám, vì vậy khám bình thường không loại trừ tổn thương.
Men gan, bilirubin, albumin, công thức máu và đông máu được dùng để đánh giá chức năng gan, thiếu máu và độ an toàn trước can thiệp. AFP có thể giúp gợi ý chẩn đoán khác nhưng thường không tăng đặc hiệu trong HCA và không thể loại trừ HCC. Xét nghiệm thai, đường huyết, lipid hoặc đánh giá bệnh dự trữ glycogen được chỉ định theo bối cảnh. Khi sinh thiết, mô bệnh học kết hợp nhuộm hóa mô miễn dịch và đôi khi xét nghiệm phân tử giúp xác định phân nhóm.
MRI gan đa pha, ưu tiên có chất tương phản đặc hiệu tế bào gan khi phù hợp, là phương tiện quan trọng nhất để phân biệt HCA với tăng sản nốt khu trú và nhiều khối gan khác. CT đa pha đánh giá tốt xuất huyết, mạch máu và kích thước; siêu âm hữu ích cho phát hiện và theo dõi nhưng ít đặc hiệu hơn. Hình ảnh có thể nhận diện mỡ, giãn xoang, viêm hoặc sẹo, nhưng không phải lúc nào cũng dự đoán chính xác phân nhóm beta-catenin. Khối thay đổi nhanh hoặc có đặc điểm ác tính cần đánh giá bổ sung.
Không có một tiêu chuẩn xét nghiệm đơn lẻ cho HCA. Chẩn đoán được xác lập khi bối cảnh lâm sàng và hình ảnh đa pha phù hợp với u tuyến tế bào gan, đồng thời đã loại trừ tăng sản nốt khu trú, HCC và di căn. Mô bệnh học được dùng khi tổn thương không điển hình, quyết định điều trị phụ thuộc phân nhóm hoặc nghi ngờ chuyển dạng ác tính. Kích thước, giới, tăng trưởng và kiểu phân tử được ghi nhận riêng để phân tầng nguy cơ, không phải để người bệnh tự chẩn đoán.
Điều trị U tuyến tế bào gan
Mục tiêu là giảm nguy cơ xuất huyết và chuyển dạng ác tính trong khi tránh can thiệp không cần thiết. Bước đầu thường gồm ngừng yếu tố hormone có thể thay thế theo chỉ định bác sĩ, tránh steroid đồng hóa và giảm cân nếu thừa cân. Sau đó theo dõi đáp ứng bằng hình ảnh. Quyết định cắt u dựa trên giới, kích thước, tốc độ tăng, phân nhóm, triệu chứng và kế hoạch mang thai. Xuất huyết cấp cần hồi sức và kiểm soát mạch trước khi cân nhắc điều trị triệt để.
Không có thuốc chống u tiêu chuẩn được chứng minh làm biến mất HCA. Điều trị nội khoa chủ yếu là điều chỉnh yếu tố thúc đẩy: bác sĩ có thể khuyến nghị đổi hoặc ngừng chế phẩm chứa estrogen và dừng steroid đồng hóa; người bệnh không nên tự ngừng thuốc hormone cần thiết. Thuốc giảm đau, truyền máu hoặc điều chỉnh rối loạn đông máu chỉ dùng theo tình trạng cụ thể. Các thuốc ung thư không được dùng cho HCA lành tính trừ khi mô bệnh học xác định chuyển dạng ác tính.
Nút động mạch được ưu tiên khi u đang chảy máu để kiểm soát xuất huyết, sau đó người bệnh được đánh giá lại về phẫu thuật. Với khối lớn nhưng không thể cắt, hoặc một số tổn thương chọn lọc, nút mạch hay đốt u có thể được cân nhắc tại trung tâm có kinh nghiệm. Hiệu quả phụ thuộc vị trí, số lượng, kích thước và mối liên quan mạch máu; biến chứng có thể gồm đau, sốt, tổn thương mô gan lành hoặc chảy máu.
Cắt gan bảo tồn nhu mô được cân nhắc cho HCA ở nam giới, tổn thương hoạt hóa beta-catenin, u còn lớn sau giai đoạn điều chỉnh nguy cơ, khối tăng nhanh, có triệu chứng hoặc nghi ngờ ác tính. Ở phụ nữ, ngưỡng kích thước khoảng 5 cm thường là mốc quan trọng nhưng quyết định không chỉ dựa vào một con số. Phẫu thuật nhằm loại bỏ khối nguy cơ trong khi giữ đủ gan lành; rủi ro gồm chảy máu, rò mật, nhiễm trùng và suy gan hiếm gặp.
Hỗ trợ tập trung vào kiểm soát đau an toàn, điều chỉnh cân nặng, tư vấn tránh hormone hoặc steroid không cần thiết và hỗ trợ kế hoạch mang thai. Người bệnh có nhiều u hoặc bệnh chuyển hóa cần phối hợp dinh dưỡng, nội tiết và di truyền khi phù hợp. Tư vấn tâm lý giúp giảm lo lắng do nhầm lẫn giữa u lành và ung thư. Không có thực phẩm, thảo dược hay thực phẩm chức năng nào được chứng minh làm tan HCA.
Theo dõi gồm đo kích thước và đặc điểm u bằng MRI hoặc phương tiện phù hợp, đánh giá triệu chứng, công thức máu và chức năng gan khi cần. Với phụ nữ có HCA dưới 5 cm sau khi điều chỉnh yếu tố nguy cơ, hướng dẫn ACG gợi ý chụp mỗi 6 tháng trong 2 năm rồi hàng năm nếu ổn định. Lịch cụ thể thay đổi theo phân nhóm, số lượng u, mang thai và tốc độ tăng. Sau nút mạch hoặc cắt u, bác sĩ kiểm tra phần u còn sống và biến chứng thủ thuật.
Giai đoạn theo dõi đáp ứng sau ngừng hormone hoặc giảm cân thường kéo dài nhiều tháng; một số hướng dẫn dùng khoảng 6–12 tháng trước khi quyết định cắt u lớn nhưng ổn định. Điều trị xuất huyết diễn ra khẩn cấp, còn hồi phục sau phẫu thuật phụ thuộc phạm vi cắt gan và sức khỏe nền. HCA cần theo dõi dài hạn nếu còn tổn thương, có nhiều u hoặc còn yếu tố nguy cơ. Không thể cam kết thời điểm khối u nhỏ lại cho từng người.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng quan trọng nhất là xuất huyết trong u hoặc vỡ vào ổ bụng, thường liên quan kích thước lớn, mang thai hoặc một số phân nhóm. Chuyển dạng thành HCC hiếm nhưng đáng lưu ý ở nam giới, HCA beta-catenin, u lớn và người có bệnh chuyển hóa. Khối rất lớn có thể chèn ép đường mật hoặc mạch máu. Can thiệp có thể gây chảy máu, nhiễm trùng, nhồi máu mô gan, rò mật hoặc biến chứng gây mê.
Đa số HCA có tiên lượng tốt khi được nhận diện đúng và quản lý theo nguy cơ. Khối nhỏ ở phụ nữ có thể ổn định hoặc thu nhỏ sau ngừng estrogen và giảm cân. Tiên lượng kém thuận lợi hơn khi u lớn, tăng nhanh, từng vỡ, ở nam giới hoặc có hoạt hóa beta-catenin. Phẫu thuật triệt để thường loại bỏ nguy cơ tại khối đã cắt, nhưng người có nhiều u hoặc bệnh chuyển hóa vẫn cần giám sát phần gan còn lại.
Sau cắt bỏ hoàn toàn một HCA đơn độc, tái phát tại vị trí cũ không thường gặp; tuy nhiên tổn thương mới có thể xuất hiện nếu còn hormone thúc đẩy, béo phì, bệnh dự trữ glycogen hoặc đa u tuyến gan. Sau nút mạch hay đốt u, phần mô còn sống có thể tăng trở lại nên cần hình ảnh đánh giá đáp ứng. Duy trì cân nặng phù hợp và tuân thủ lịch theo dõi giúp phát hiện sớm thay đổi.
Không thể phòng mọi trường hợp vì có yếu tố di truyền và phân tử. Có thể giảm nguy cơ bằng cách không dùng steroid đồng hóa, chỉ sử dụng thuốc chứa estrogen khi đã được đánh giá lợi ích–nguy cơ, kiểm soát cân nặng và bệnh chuyển hóa. Người có bệnh dự trữ glycogen cần theo dõi gan theo chuyên khoa. Người đã có HCA nên trao đổi trước khi mang thai hoặc đổi biện pháp tránh thai để phòng tăng kích thước, xuất huyết và tái phát.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc U tuyến tế bào gan
Không có chế độ ăn đặc hiệu làm tan HCA. Người thừa cân nên theo kế hoạch giảm năng lượng vừa phải, tăng rau, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc và hạn chế đồ uống nhiều đường, thực phẩm siêu chế biến. Tránh rượu giúp giảm gánh nặng cho gan, đặc biệt khi có gan nhiễm mỡ. Người mắc bệnh dự trữ glycogen cần chế độ riêng do chuyên gia chuyển hóa hướng dẫn, không áp dụng chế độ nhịn ăn hoặc ăn kiêng cực đoan.
Vận động đều đặn hỗ trợ kiểm soát cân nặng và chuyển hóa, nhưng cường độ cần điều chỉnh nếu u lớn, đau hoặc có nguy cơ chảy máu. Người có tổn thương lớn nên hỏi bác sĩ trước môn đối kháng, nâng tạ rất nặng hoặc hoạt động dễ va đập vùng bụng. Khi ổn định sau theo dõi hay phẫu thuật, có thể tăng dần hoạt động. Ngủ đủ và tránh steroid tăng cơ là phần quan trọng của chăm sóc.
Người bệnh có thể ghi lại mức đau, thời điểm xuất hiện, chu kỳ kinh, thuốc hormone, cân nặng và triệu chứng chóng mặt. Không thể tự đo kích thước u tại nhà; siêu âm hoặc MRI phải thực hiện theo lịch. Cần báo sớm khi đau tăng, mệt bất thường, ngất, bụng căng hoặc có thai. Nhật ký không thay thế chụp hình ảnh và không nên dùng triệu chứng ổn định để tự bỏ tái khám.
- Không tự dùng hoặc tiếp tục steroid đồng hóa để tăng cơ.
- Không tự ngừng thuốc hormone điều trị bệnh khác mà chưa trao đổi người kê đơn.
- Không trì hoãn cấp cứu khi đau bụng dữ dội, choáng hoặc ngất.
- Không tin rằng thảo dược hay thực phẩm chức năng có thể làm tan khối u.
- Không bỏ lịch MRI hoặc CT chỉ vì hiện không có triệu chứng.
- Không mang thai mà chưa được đánh giá nguy cơ nếu đang có HCA lớn hoặc tăng trưởng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
HCA ở trẻ em rất hiếm và thường gợi ý bệnh nền như rối loạn dự trữ glycogen, bất thường chuyển hóa hoặc phơi nhiễm hormone. Trẻ cần đánh giá tại trung tâm gan mật nhi khoa, phối hợp di truyền và nội tiết khi cần. Ngưỡng can thiệp phụ thuộc kích thước, triệu chứng, phân nhóm và nguy cơ ác tính; không nên áp dụng máy móc lịch theo dõi của người lớn.
HCA mới phát hiện ở người cao tuổi không điển hình, vì vậy cần loại trừ HCC, di căn và các u gan khác kỹ hơn. Bệnh nền tim mạch, thuốc chống đông và dự trữ gan ảnh hưởng nguy cơ chảy máu cũng như khả năng phẫu thuật. Quyết định điều trị cân bằng tuổi sinh học, triệu chứng, đặc điểm u và mục tiêu chăm sóc thay vì chỉ dựa tuổi theo năm.
Thai kỳ có thể làm HCA tăng kích thước do thay đổi hormone và tăng nguy cơ xuất huyết, nhất là khối lớn. Người đã biết có HCA nên được đánh giá trước thụ thai; khối nguy cơ cao có thể cần xử trí trước thai kỳ. Khi mang thai, theo dõi hình ảnh không bức xạ được cá thể hóa và phối hợp sản khoa–gan mật. Đau bụng đột ngột hoặc choáng là cấp cứu. Không tự dừng thuốc thai kỳ hoặc lựa chọn sinh chỉ dựa trên thông tin chung.
Bản thân HCA không lây qua sữa và thường không bắt buộc ngừng cho con bú. Vấn đề chính là lựa chọn thuốc giảm đau, thuốc sau thủ thuật và biện pháp tránh thai sau sinh; mỗi thuốc cần kiểm tra mức độ bài tiết qua sữa. Estrogen sau sinh có thể không phù hợp với một số người còn HCA, vì vậy nên trao đổi cả bác sĩ gan mật và sản khoa.
Chưa có bằng chứng cho thấy suy giảm miễn dịch tự thân là yếu tố đặc hiệu gây HCA. Tuy nhiên thuốc hormone, steroid, ghép tạng và bệnh nền có thể làm thay đổi chức năng gan hoặc hình ảnh tổn thương. Người suy giảm miễn dịch có khối gan cần ngưỡng đánh giá thấp hơn để loại trừ nhiễm trùng, u lympho và ung thư; kế hoạch sinh thiết hoặc phẫu thuật phải tính đến nguy cơ nhiễm trùng.
Béo phì, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ và bệnh dự trữ glycogen có thể thúc đẩy HCA hoặc làm xuất hiện nhiều khối. Bệnh tim, rối loạn đông máu và thuốc chống đông làm tăng hậu quả nếu u chảy máu. Điều trị cần phối hợp kiểm soát bệnh nền, đánh giá dự trữ gan và điều chỉnh thuốc trước can thiệp; không tự ngừng thuốc chống đông.
Sau cắt HCA, người bệnh theo dõi sốt, đau tăng, vàng da, chảy dịch vết mổ, khó thở và dấu hiệu chảy máu. Vận động sớm, dinh dưỡng đủ đạm và chăm sóc vết mổ theo hướng dẫn giúp hồi phục. Hình ảnh sau mổ được lên lịch tùy kết quả mô bệnh học, số lượng u còn lại và yếu tố nguy cơ. Nếu mô bệnh học phát hiện ác tính, kế hoạch theo dõi chuyển sang quy trình ung thư gan.
Câu hỏi thường gặp về U tuyến tế bào gan
Phần lớn u tuyến tế bào gan là lành tính và có thể theo dõi an toàn, nhưng không nên coi là hoàn toàn vô hại. Hai biến cố đáng lưu ý là xuất huyết và chuyển dạng thành ung thư biểu mô tế bào gan. Nguy cơ cao hơn khi u lớn, tăng nhanh, ở nam giới, có phân nhóm beta-catenin hoặc từng chảy máu. Bác sĩ sẽ dùng MRI, kích thước, triệu chứng và bối cảnh hormone để quyết định theo dõi, nút mạch hay phẫu thuật. Đau bụng dữ dội kèm chóng mặt hoặc ngất cần cấp cứu ngay.
Có thể, nhưng chuyển dạng ác tính chỉ xảy ra ở một phần nhỏ trường hợp. Nguy cơ không giống nhau giữa các phân nhóm: HCA hoạt hóa beta-catenin, khối ở nam giới, tổn thương lớn hoặc tăng trưởng kéo dài cần được chú ý hơn. MRI có thể định hướng nhưng đôi khi mô bệnh học mới xác định được đặc điểm nguy cơ. Vì vậy, mục tiêu của theo dõi không chỉ là đo kích thước mà còn tìm dấu hiệu thay đổi cấu trúc. Người bệnh không nên tự suy luận rằng u nhỏ chắc chắn an toàn hoặc u lớn chắc chắn là ung thư.
Nhiều phụ nữ vẫn có thể mang thai, nhưng nên đánh giá trước thụ thai. Hormone thai kỳ có thể làm khối u lớn hơn và tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt với u lớn hoặc từng tăng nhanh. Bác sĩ sẽ cân nhắc xử trí khối nguy cơ cao trước mang thai và lập lịch theo dõi trong thai kỳ bằng phương tiện phù hợp. Không có một ngưỡng duy nhất áp dụng cho mọi người. Khi đang mang thai, đau bụng đột ngột, choáng hoặc ngất cần đến cấp cứu thay vì chờ lịch khám.
Không phải mọi người đều phải ngừng vận động. Hoạt động thể lực vừa sức giúp kiểm soát cân nặng và hội chứng chuyển hóa, hai yếu tố có thể liên quan HCA. Tuy nhiên, người có khối lớn, đau, mới xuất huyết hoặc đang chờ can thiệp cần hỏi bác sĩ về giới hạn. Các môn đối kháng, nâng tạ tối đa và hoạt động dễ va chạm vùng bụng có thể không phù hợp trong giai đoạn nguy cơ. Sau điều trị, vận động được tăng dần theo hồi phục và kết quả chụp kiểm tra.
Khối đã được cắt hoàn toàn thường không mọc lại tại đúng vị trí, nhưng người bệnh vẫn có thể xuất hiện HCA mới ở phần gan khác nếu còn yếu tố thúc đẩy hoặc có đa u tuyến gan. Nguy cơ này cao hơn ở người béo phì, bệnh dự trữ glycogen, tiếp tục dùng hormone nguy cơ hoặc có nhiều tổn thương ban đầu. Kết quả mô bệnh học quyết định lịch theo dõi. Duy trì cân nặng phù hợp, tránh steroid đồng hóa và tái khám đúng hẹn giúp giảm nguy cơ bỏ sót tổn thương mới.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

