U thần kinh nội tiết tụy là nhóm khối u phát sinh từ các tế bào có khả năng sản xuất hormone trong tụy. Bệnh khác với ung thư biểu mô ống tụy ngoại tiết về sinh học, tốc độ phát triển, cách chẩn đoán và lựa chọn điều trị. Một số u có chức năng, gây hạ đường huyết, tăng tiết acid dạ dày, tiêu chảy nhiều hoặc phát ban đặc trưng; nhiều u khác không tiết hormone và chỉ gây đau bụng, sụt cân, vàng da hoặc được phát hiện tình cờ. Đánh giá cần xác định u biệt hóa tốt hay kém, chỉ số Ki-67, giai đoạn, thụ thể somatostatin và hội chứng hormone. Điều trị có thể gồm theo dõi chọn lọc, phẫu thuật, thuốc kiểm soát hormone, thuốc nhắm trúng đích, hóa trị, điều trị phóng xạ thụ thể peptide hoặc can thiệp gan. Kế hoạch nên được hội chẩn đa chuyên khoa.
U thần kinh nội tiết tụy là bệnh gì?
U thần kinh nội tiết tụy (Pancreatic Neuroendocrine Tumor) là tân sinh phát triển từ hệ tế bào thần kinh nội tiết của tụy. Các tế bào này vừa nhận tín hiệu thần kinh vừa tiết peptide hoặc hormone vào máu. Khối u có thể biệt hóa tốt, giữ nhiều đặc điểm của tế bào gốc và thường tiến triển chậm hơn, hoặc biệt hóa kém với tốc độ phát triển nhanh. Khái niệm pNET không đồng nghĩa với “u lành”: ngay cả u biệt hóa tốt vẫn có khả năng xâm lấn hoặc di căn, nhưng tiên lượng thường tốt hơn ung thư tụy ngoại tiết. Một nhánh quan trọng là u chức năng, trong đó hormone được tiết đủ để gây hội chứng lâm sàng; u không chức năng không tạo hội chứng hormone rõ và thường được phát hiện qua hình ảnh.

| Tên bệnh | U thần kinh nội tiết tụy |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Pancreatic Neuroendocrine Tumor |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | pNET; PanNET; u tế bào đảo tụy; u nội tiết tụy; pancreatic neuroendocrine neoplasm |
| Mã ICD-10 | C25.4 — u ác tính của tụy nội tiết; trường hợp được xác định lành tính có thể dùng D13.7, vì mã hóa phụ thuộc hành vi mô học và hồ sơ bệnh án. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Gan – Mật – Tụy; ung bướu tiêu hóa; nội tiết; u thần kinh nội tiết |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tế bào thần kinh nội tiết trong tụy; có thể ảnh hưởng gan, hạch, phúc mạc, xương và các cơ quan chịu tác động của hormone do u tiết ra. |
| Tính chất bệnh | Bệnh u không lây, có thể biệt hóa tốt hoặc kém; một số u tiết hormone gây hội chứng chức năng, còn nhiều u không tiết hormone có biểu hiện lâm sàng. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp và chiếm tỷ lệ nhỏ trong các u tụy; nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ nhờ chất lượng chẩn đoán hình ảnh ngày càng cao. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về U thần kinh nội tiết tụy
Bệnh bắt đầu khi tế bào thần kinh nội tiết tích lũy biến đổi điều hòa tăng trưởng, sửa chữa DNA hoặc đường truyền tín hiệu như mTOR. Khối u tăng sinh tạo thành nốt giàu mạch máu; một số tế bào tiếp tục sản xuất insulin, gastrin, glucagon, VIP hoặc các hormone khác. Hormone dư thừa gây triệu chứng toàn thân không tỷ lệ trực tiếp với kích thước u, ví dụ insulinoma nhỏ vẫn có thể gây hạ đường huyết nặng. Khi u tiến triển, tế bào có thể xâm nhập mạch và lan đến hạch hoặc gan. Tốc độ diễn tiến liên quan mức biệt hóa, Ki-67 và gánh nặng khối u.
Theo WHO, neoplasm thần kinh nội tiết tụy được chia thành NET biệt hóa tốt G1, G2 và G3 dựa trên chỉ số Ki-67 và số phân bào; carcinoma thần kinh nội tiết biệt hóa kém gồm tế bào nhỏ hoặc tế bào lớn. Ngoài ra, u được phân thành chức năng và không chức năng. Các hội chứng chức năng thường gặp nhất là insulinoma và gastrinoma; glucagonoma, VIPoma, somatostatinoma và u tiết hormone khác hiếm hơn. Giai đoạn TNM mô tả kích thước, xâm lấn, hạch và di căn, giúp lựa chọn phẫu thuật và điều trị toàn thân.
pNET hiếm hơn nhiều so với ung thư tụy ngoại tiết và chiếm tỷ lệ nhỏ trong các khối u ác tính của tụy. Bệnh có thể gặp ở nhiều lứa tuổi nhưng thường được chẩn đoán ở người trưởng thành. Tỷ lệ phát hiện tăng nhờ chụp CT/MRI thường quy và nhận biết tốt hơn. U không chức năng chiếm phần lớn trong nhiều loạt bệnh hiện đại. Dữ liệu quần thể riêng cho Việt Nam còn hạn chế, vì vậy không nên suy diễn tỷ lệ từ các quốc gia khác sang từng cá nhân.
pNET không có đường lây. Khối u hình thành tại tụy, tăng sinh tại chỗ rồi có thể xâm nhập mạch máu hoặc bạch huyết. Tế bào u lan đến gan, hạch hoặc cơ quan khác qua tuần hoàn. Với u chức năng, hormone đi vào máu gây triệu chứng ở cơ quan xa trước cả khi khối u đủ lớn để gây chèn ép.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của U thần kinh nội tiết tụy
Đa số pNET xuất hiện rải rác và không xác định được nguyên nhân duy nhất. Một tỷ lệ nhỏ liên quan hội chứng di truyền như đa u tuyến nội tiết type 1, von Hippel–Lindau, u xơ thần kinh type 1 hoặc xơ cứng củ. Các đột biến trong tế bào u ảnh hưởng điều hòa chromatin, sửa chữa DNA và đường mTOR. Lối sống không được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp của phần lớn pNET, nên không nên quy bệnh cho một loại thức ăn hay căng thẳng.
- Hội chứng di truyền MEN1, von Hippel–Lindau, u xơ thần kinh type 1 và xơ cứng củ là yếu tố nguy cơ không thay đổi được.
- Tiền sử gia đình có pNET hoặc nhiều u nội tiết làm tăng khả năng cần tư vấn di truyền.
- Tuổi và giới có ảnh hưởng khác nhau theo phân nhóm nhưng không đủ để dự đoán bệnh ở một cá nhân.
- Không có yếu tố lối sống nào đã được xác lập mạnh như hút thuốc đối với ung thư tụy ngoại tiết; duy trì sức khỏe chung vẫn quan trọng cho điều trị.
Người mang hội chứng MEN1 hoặc VHL cần chương trình giám sát chuyên biệt vì có thể có nhiều tổn thương và khởi phát sớm. Người có khối u lớn, Ki-67 cao, triệu chứng hormone khó kiểm soát, xâm lấn mạch, hạch hoặc di căn gan có nguy cơ diễn tiến nặng hơn. Người cao tuổi, suy dinh dưỡng, bệnh tim gan thận hoặc đa thuốc dễ gặp độc tính điều trị và cần kế hoạch cá thể hóa.
Triệu chứng và dấu hiệu của U thần kinh nội tiết tụy
Biểu hiện phụ thuộc u có tiết hormone hay không. U chức năng thường gây các cơn triệu chứng lặp lại liên quan bữa ăn, nhịn đói hoặc tăng tiết hormone. U không chức năng có thể im lặng đến khi đủ lớn gây đau bụng, đầy bụng, sụt cân hoặc tắc mật. Một số người chỉ được phát hiện khối tăng sinh mạch trên CT. Triệu chứng có thể không tương xứng với kích thước: insulinoma nhỏ có thể gây co giật, trong khi u không chức năng lớn đôi khi chỉ gây khó chịu nhẹ.
- Đau thượng vị hoặc khó chịu vùng bụng: thường gặp ở u không chức năng nhưng không đặc hiệu.
- Sụt cân, chán ăn hoặc mệt: có thể do gánh nặng u, hormone hoặc suy dinh dưỡng.
- Cơn hạ đường huyết với đói, run, vã mồ hôi, hồi hộp hoặc lú lẫn trong insulinoma.
- Loét dạ dày tá tràng tái phát, đau rát và tiêu chảy trong gastrinoma.
- Tiêu chảy kéo dài hoặc rối loạn điện giải ở một số u tiết hormone.
- Vàng da hoặc nước tiểu sẫm khi khối vùng đầu tụy chèn ép đường mật.
- Ban đỏ hoại tử di chuyển, đái tháo đường và sụt cân trong glucagonoma.
- Tiêu chảy nước số lượng lớn, hạ kali và mất nước trong VIPoma.
- Sỏi mật, đái tháo đường và tiêu phân mỡ trong somatostatinoma.
- Hội chứng carcinoid với đỏ bừng và tiêu chảy hiếm ở pNET, thường liên quan bệnh gan tiến triển.
- Đau xương hoặc gãy xương bệnh lý khi có di căn xương.
Nên đặt lịch khám khi phát hiện khối tụy, có cơn hạ đường huyết lặp lại, loét tái phát, tiêu chảy kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Cần khám trong ngày nếu đường huyết thấp tái diễn dù đã ăn, nôn nhiều, vàng da mới xuất hiện, tiêu chảy gây chóng mặt hoặc đau tăng nhanh. Cần tái khám sớm khi triệu chứng hormone quay lại, cân nặng giảm, xét nghiệm gan xấu đi hoặc hình ảnh cho thấy u tiến triển.
Gọi 115 khi người bệnh lú lẫn, mất ý thức hoặc co giật nghi do hạ đường huyết; khi tiêu chảy/nôn gây lừ đừ, tụt huyết áp hoặc không uống được; khi nôn ra máu, đi ngoài phân đen; hoặc đau bụng dữ dội kèm khó thở. Nếu còn tỉnh và đo được đường huyết thấp, có thể dùng nguồn đường hấp thu nhanh theo kế hoạch đã được bác sĩ dặn trong lúc chờ trợ giúp, nhưng không cho ăn uống khi người bệnh giảm ý thức. Không tự lái xe.
Chẩn đoán U thần kinh nội tiết tụy
Chẩn đoán gồm xác định khối u, loại hormone nếu có, mô bệnh học và giai đoạn. Bác sĩ phối hợp CT/MRI theo giao thức tụy, siêu âm nội soi, xét nghiệm hormone định hướng và sinh thiết. Mẫu mô cần nhuộm dấu ấn thần kinh nội tiết, đánh giá biệt hóa và Ki-67. PET/CT thụ thể somatostatin được dùng trong nhiều pNET biệt hóa tốt để đánh giá toàn thân và lựa chọn điều trị hướng thụ thể. Không nên chẩn đoán chỉ dựa vào chromogranin A vì độ đặc hiệu hạn chế.
Bác sĩ hỏi thời điểm cơn triệu chứng so với nhịn đói, bữa ăn, thuốc dạ dày, tiêu chảy, đỏ bừng, phát ban, loét và tiền sử u nội tiết trong gia đình. Khám đánh giá cân nặng, mất nước, vàng da, gan to, tổn thương da, dấu thần kinh sau hạ đường huyết và dấu hiệu hội chứng di truyền. Khám có thể bình thường giữa các cơn, nên nhật ký triệu chứng và kết quả đường huyết có giá trị hỗ trợ.
Xét nghiệm được chọn theo hội chứng nghi ngờ: glucose, insulin và C-peptide trong bối cảnh hạ đường huyết; gastrin kèm pH dạ dày; glucagon, VIP hoặc hormone khác khi biểu hiện phù hợp. Chromogranin A có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc ức chế bơm proton, suy thận và nhiều bệnh khác nên không dùng đơn độc để chẩn đoán hoặc theo dõi. Xét nghiệm chức năng gan, thận, điện giải và dinh dưỡng đánh giá biến chứng và khả năng điều trị. Xét nghiệm di truyền được cân nhắc khi tuổi trẻ, đa u hoặc có tiền sử gia đình.
CT đa thì và MRI giúp xác định vị trí, kích thước, mạch máu, di căn gan và khả năng phẫu thuật; pNET biệt hóa tốt thường tăng quang mạnh nhưng không phải luôn như vậy. Siêu âm nội soi phát hiện tổn thương nhỏ và hướng dẫn sinh thiết. PET/CT với chất gắn thụ thể somatostatin đánh giá biểu hiện SSTR; FDG PET có thể hữu ích ở u tăng sinh nhanh hoặc biệt hóa kém. Mỗi kỹ thuật trả lời câu hỏi khác nhau nên đôi khi cần phối hợp.
Chẩn đoán xác định dựa trên mô bệnh học phù hợp với neoplasm thần kinh nội tiết, biểu hiện các dấu ấn như synaptophysin và đánh giá Ki-67/số phân bào. Hội chứng chức năng chỉ được xác nhận khi có triệu chứng lâm sàng đi kèm bằng chứng sinh hóa hormone tăng không phù hợp. Giai đoạn TNM, mức độ biệt hóa và phân độ WHO phải được báo cáo vì quyết định điều trị khác nhau rõ giữa NET G1–G3 và carcinoma thần kinh nội tiết biệt hóa kém.
Điều trị U thần kinh nội tiết tụy
Điều trị đồng thời kiểm soát hội chứng hormone và kiểm soát khối u. U khu trú, có thể cắt bỏ được thường ưu tiên phẫu thuật. Một số pNET nhỏ, không chức năng, biệt hóa tốt và không có đặc điểm nguy cơ có thể theo dõi chủ động. Bệnh tiến triển được phân tầng theo tốc độ tăng trưởng, Ki-67, triệu chứng, gánh nặng gan, biểu hiện thụ thể somatostatin và điều trị trước đó. Lựa chọn gồm thuốc, PRRT, hóa trị, can thiệp gan, phẫu thuật giảm khối hoặc chăm sóc giảm nhẹ; trình tự cần hội chẩn nhóm chuyên về NET.
Chất tương tự somatostatin giúp kiểm soát một số hội chứng hormone và có thể làm chậm tăng trưởng ở u biểu hiện thụ thể. Everolimus và sunitinib là lựa chọn nhắm trúng đích cho pNET tiến triển phù hợp. Cabozantinib đã được FDA phê duyệt năm 2025 cho pNET biệt hóa tốt, không thể cắt bỏ, tiến triển sau điều trị trước; khả năng áp dụng tại Việt Nam phụ thuộc phê duyệt và tiếp cận. Hóa trị như capecitabine–temozolomide hoặc phác đồ khác được chọn theo tốc độ bệnh. Thuốc kiểm soát hormone như diazoxide hay thuốc giảm acid phải do bác sĩ kê và theo dõi.
PRRT bằng lutetium Lu-177 dotatate có thể được cân nhắc cho u biệt hóa tốt, dương tính thụ thể somatostatin và không phù hợp phẫu thuật, tùy chỉ định và khả năng tiếp cận. Bệnh ưu thế ở gan có thể được nút mạch, hóa tắc mạch, xạ tắc mạch hoặc đốt u để giảm gánh nặng và triệu chứng. Siêu âm nội soi hỗ trợ sinh thiết và đôi khi can thiệp tổn thương nhỏ trong nghiên cứu/chọn lọc. Các thủ thuật có nguy cơ chảy máu, tổn thương gan và hội chứng sau nút mạch.
Phẫu thuật là phương pháp có khả năng chữa khỏi ở bệnh khu trú. Tùy vị trí và kích thước, bác sĩ có thể bóc u, cắt tụy giữa, cắt tụy xa hoặc cắt khối tá tụy, thường kèm đánh giá hạch. U chức năng nhỏ có thể cần chiến lược bảo tồn nhu mô, nhưng nguy cơ tổn thương ống tụy phải được cân nhắc. Ở bệnh di căn, phẫu thuật giảm khối hoặc cắt di căn gan chỉ dành cho người chọn lọc. Quyết định dựa trên sinh học u, phân bố bệnh và nguy cơ phẫu thuật.
Chăm sóc hỗ trợ bao gồm kế hoạch xử trí cơn hạ đường huyết, bù nước–điện giải, giảm đau, hỗ trợ dinh dưỡng, điều trị loét và đánh giá suy tụy. Người có hội chứng hormone nên được hướng dẫn nhận biết dấu hiệu sớm và mang thông tin bệnh khi đi xa. Hỗ trợ tâm lý, tư vấn sinh sản và tư vấn di truyền quan trọng ở người trẻ hoặc có hội chứng gia đình. Chăm sóc giảm nhẹ nên được tích hợp sớm khi bệnh tiến triển.
Theo dõi gồm triệu chứng hormone, đường huyết, điện giải, cân nặng, chức năng gan thận, tác dụng phụ thuốc và hình ảnh định kỳ. Chỉ số hormone hữu ích khi ban đầu tăng và tương quan với bệnh; không nên thay hình ảnh bằng một dấu ấn máu đơn lẻ. CT/MRI đánh giá kích thước theo tiêu chuẩn đáp ứng, trong khi PET thụ thể được lặp lại khi có câu hỏi điều trị cụ thể. Bất kỳ thay đổi tốc độ tăng trưởng nào cũng có thể làm thay đổi chiến lược.
Thời gian điều trị thay đổi lớn. Sau phẫu thuật triệt căn, người bệnh vẫn được theo dõi nhiều năm vì có thể tái phát muộn. Thuốc toàn thân thường được tiếp tục khi còn lợi ích và độc tính chấp nhận được, với đánh giá định kỳ để đổi hoặc tạm ngừng. PRRT được thực hiện theo chu kỳ tại cơ sở chuyên môn. Không thể cam kết một thời điểm khỏi bệnh; kế hoạch phụ thuộc phân độ, giai đoạn và đáp ứng.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng do hormone gồm hạ đường huyết gây tổn thương thần kinh, loét–xuất huyết tiêu hóa, tiêu chảy gây suy thận và rối loạn điện giải, hoặc huyết khối ở một số hội chứng. Biến chứng khối u gồm tắc mật, tắc ruột, đau, suy gan do di căn và di căn xương. Điều trị có thể gây tăng đường huyết, tăng huyết áp, viêm niêm mạc, giảm tế bào máu, độc gan thận hoặc suy tụy sau mổ. Theo dõi sớm giúp giảm mức độ nặng.
pNET thường có tiên lượng tốt hơn ung thư tụy ngoại tiết, nhưng không phải lúc nào cũng tiến triển chậm. Yếu tố thuận lợi gồm u biệt hóa tốt, Ki-67 thấp, khu trú và cắt bỏ hoàn toàn. Tiên lượng xấu hơn khi carcinoma biệt hóa kém, Ki-67 cao, gánh nặng gan lớn, tiến triển nhanh hoặc thể trạng kém. Nhiều người bệnh di căn vẫn có thể kiểm soát trong thời gian dài nhờ nhiều tuyến điều trị, nhưng dự đoán cá nhân cần dựa trên diễn biến thực tế.
pNET có thể tái phát tại giường tụy, hạch hoặc gan nhiều năm sau phẫu thuật, đặc biệt khi u lớn, Ki-67 cao, có hạch hoặc xâm lấn mạch. Tái phát được đánh giá lại về mô học, thụ thể somatostatin và tốc độ tăng trưởng để chọn phẫu thuật, thuốc, PRRT hoặc can thiệp gan. Tuân thủ theo dõi và kiểm soát hội chứng hormone giúp phát hiện sớm, nhưng không có biện pháp lối sống nào loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tái phát.
Không có cách phòng pNET rải rác đã được chứng minh. Người có hội chứng di truyền nên được tư vấn và giám sát theo chương trình chuyên biệt để phát hiện tổn thương trước khi gây triệu chứng. Phòng biến chứng dựa vào kiểm soát hormone, theo dõi hình ảnh, tiêm chủng phù hợp trước một số điều trị và báo sớm dấu hiệu mất nước, hạ đường huyết hoặc tắc mật. Không hút thuốc và duy trì sức khỏe chuyển hóa giúp tăng khả năng dung nạp điều trị dù chưa chứng minh ngăn pNET.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc U thần kinh nội tiết tụy
Chế độ ăn phụ thuộc hội chứng hormone. Người có insulinoma cần kế hoạch bữa ăn đều và phương án xử trí hạ đường huyết theo chỉ dẫn; gastrinoma có thể cần tránh thực phẩm làm tăng triệu chứng nhưng thuốc kiểm soát acid mới là nền tảng. Tiêu chảy kéo dài cần bù nước, điện giải và đánh giá dinh dưỡng. Không tự kiêng đường tuyệt đối, nhịn đói hoặc dùng thảo dược vì có thể làm cơn hạ đường huyết nặng hơn hoặc tương tác thuốc.
Vận động được khuyến khích theo thể trạng, nhưng người có nguy cơ hạ đường huyết cần tránh tập một mình, mang nguồn đường nhanh và theo dõi triệu chứng theo kế hoạch bác sĩ. Trong giai đoạn tiêu chảy, mất nước, sau phẫu thuật hoặc khi di căn xương, mức hoạt động phải điều chỉnh. Ngủ đủ, không lái xe khi có cơn lú lẫn và thông báo cho người thân cách hỗ trợ là các biện pháp an toàn thực tế.
Có thể ghi nhật ký cơn hạ đường huyết, thời điểm ăn, tiêu chảy, đỏ bừng, đau, cân nặng và thuốc đã dùng. Người được chỉ định đo đường huyết nên ghi cả triệu chứng và kết quả để bác sĩ đánh giá. Không dựa vào thiết bị tại nhà để kết luận u tiến triển; hình ảnh, xét nghiệm và đánh giá chuyên khoa vẫn cần thiết. Báo sớm khi triệu chứng thay đổi kiểu hoặc tần suất.
- Không nhịn đói kéo dài hoặc lái xe khi có tiền sử cơn hạ đường huyết chưa kiểm soát.
- Không tự ngừng thuốc giảm acid, thuốc kiểm soát hormone hoặc thuốc chống u khi chưa trao đổi bác sĩ.
- Không dùng chromogranin A đơn độc để tự kết luận bệnh ổn định hay tiến triển.
- Không tự mua chất tương tự somatostatin, thuốc nhắm trúng đích hoặc hóa trị.
- Không trì hoãn cấp cứu khi có co giật, mất ý thức, xuất huyết tiêu hóa hoặc mất nước nặng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
pNET ở trẻ em rất hiếm và thường gợi ý hội chứng di truyền, đặc biệt khi đa u hoặc có tiền sử gia đình. Đánh giá cần phối hợp ung bướu nhi, nội tiết, di truyền và ngoại khoa tụy. Một số điều trị như lutetium Lu-177 dotatate hoặc cabozantinib có phê duyệt FDA cho nhóm từ 12 tuổi trong chỉ định cụ thể, nhưng quyết định tại Việt Nam phụ thuộc pháp lý, tuổi, chức năng cơ quan và hội chẩn chuyên sâu.
Người cao tuổi có thể có u tiến triển chậm nhưng dễ gặp độc tính thuốc do suy thận, bệnh tim, tăng huyết áp và đa thuốc. Mục tiêu điều trị cần cân bằng kiểm soát u, kiểm soát hormone và chất lượng sống. U nhỏ nguy cơ thấp có thể ưu tiên theo dõi, còn hội chứng hormone nặng vẫn cần điều trị tích cực bất kể tuổi. Đánh giá frailty và dinh dưỡng nên được thực hiện trước phẫu thuật hoặc thuốc toàn thân.
pNET trong thai kỳ hiếm nhưng hormone có thể gây nguy hiểm cho mẹ và thai, đặc biệt hạ đường huyết. Chẩn đoán và điều trị cần phối hợp sản khoa nguy cơ cao, nội tiết, ung bướu và ngoại khoa; MRI không gadolinium và siêu âm thường được ưu tiên khi phù hợp. Thời điểm phẫu thuật hoặc dùng thuốc phụ thuộc tuổi thai và mức độ bệnh. Không tự ngừng thuốc hoặc chịu đựng cơn hạ đường huyết vì sợ ảnh hưởng thai.
Nhiều thuốc nhắm trúng đích, hóa trị và đồng vị phóng xạ không phù hợp trong thời gian cho con bú hoặc cần ngừng bú trong khoảng thời gian xác định. Ngược lại, không phải mọi thuốc kiểm soát triệu chứng đều bắt buộc ngừng cho bú. Bác sĩ cần xem xét hoạt chất, thời gian bán thải, liều và tình trạng trẻ để đưa ra kế hoạch cụ thể. Không tự vắt bỏ sữa kéo dài khi chưa có hướng dẫn.
Suy giảm miễn dịch không phải nguyên nhân điển hình của pNET, nhưng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và giảm tế bào máu khi dùng hóa trị hoặc một số thuốc nhắm trúng đích. Sốt có thể là dấu hiệu nghiêm trọng dù triệu chứng nhẹ. Tiêm chủng, dự phòng nhiễm trùng và điều chỉnh điều trị phải cá thể hóa; không tự dùng kháng sinh hoặc ngừng thuốc ức chế miễn dịch.
Bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, suy thận, bệnh gan và loét dạ dày ảnh hưởng lựa chọn thuốc và theo dõi. Everolimus có thể làm tăng đường huyết; thuốc ức chế tyrosine kinase có thể ảnh hưởng huyết áp; PRRT đòi hỏi đánh giá thận và tủy xương. Danh sách thuốc đầy đủ cần được rà soát vì thuốc giảm acid và nhiều thuốc khác có thể làm sai lệch xét nghiệm hoặc tương tác điều trị.
Sau mổ cần theo dõi rò tụy, chảy máu, nhiễm trùng, hạ hoặc tăng đường huyết, suy tụy ngoại tiết và thay đổi triệu chứng hormone. Một số hội chứng hormone cải thiện nhanh, nhưng vẫn phải xác nhận bằng lâm sàng và xét nghiệm. Mô bệnh học cuối cùng xác định Ki-67, hạch và bờ cắt để lập lịch theo dõi. Người đã cắt lách cần kế hoạch tiêm chủng và phòng nhiễm trùng phù hợp.
Câu hỏi thường gặp về U thần kinh nội tiết tụy
U thần kinh nội tiết tụy là một neoplasm có khả năng ác tính thay đổi. U biệt hóa tốt G1 có thể phát triển rất chậm, nhưng vẫn có nguy cơ xâm lấn hoặc di căn; carcinoma thần kinh nội tiết biệt hóa kém thường tiến triển nhanh. Vì vậy, cách gọi “u” không đủ để kết luận lành hay ác. Mức độ biệt hóa, Ki-67, kích thước, hạch và di căn mới là những yếu tố chính. Một số pNET nhỏ không chức năng được theo dõi thay vì mổ ngay, nhưng phải do nhóm chuyên khoa đánh giá và theo dõi có cấu trúc.
pNET phát sinh từ tế bào thần kinh nội tiết, còn phần lớn ung thư tụy ngoại tiết là ung thư biểu mô ống tụy. pNET thường hiếm hơn, có thể tiết hormone, thường tăng quang mạnh trên hình ảnh và có nhiều lựa chọn hướng thụ thể somatostatin hoặc nhắm trúng đích. Ung thư tụy ngoại tiết thường tiến triển nhanh hơn và được điều trị bằng các phác đồ hóa trị khác. Không nên dùng tiên lượng hoặc phác đồ của bệnh này áp cho bệnh kia; mô bệnh học là bước bắt buộc để phân biệt.
Có khả năng chữa khỏi khi u còn khu trú và được cắt bỏ hoàn toàn, đặc biệt ở khối u biệt hóa tốt. Tuy nhiên, nguy cơ tái phát vẫn tồn tại nên cần theo dõi lâu dài. Với bệnh không thể cắt bỏ hoặc đã di căn, mục tiêu thường là kiểm soát hormone, làm chậm tăng trưởng, giảm triệu chứng và kéo dài thời gian sống chất lượng. Nhiều tuyến điều trị có thể được sử dụng nối tiếp. Khả năng kiểm soát phụ thuộc phân độ, vị trí di căn, tốc độ tiến triển và đáp ứng thực tế.
Kế hoạch xử trí phải được bác sĩ cá thể hóa. Khi còn tỉnh và nuốt an toàn, người bệnh thường dùng nguồn carbohydrate hấp thu nhanh, kiểm tra lại đường huyết theo hướng dẫn và ăn bữa bổ sung. Nếu lơ mơ, co giật hoặc không nuốt được, không cho ăn uống vì nguy cơ sặc; người xung quanh cần gọi 115 và dùng thuốc cấp cứu nếu đã được huấn luyện, kê sẵn. Sau mỗi cơn nặng hoặc cơn tăng tần suất, cần liên hệ nhóm điều trị để đánh giá lại kiểm soát u và thuốc.
Không phải mọi người đều cần thuốc suốt đời. Sau phẫu thuật triệt căn, có thể chỉ cần theo dõi định kỳ. Người có bệnh tiến triển thường dùng thuốc hoặc điều trị theo từng giai đoạn, tiếp tục khi còn hiệu quả và độc tính chấp nhận được, sau đó chuyển chiến lược khi bệnh thay đổi. Hội chứng hormone có thể cần kiểm soát kéo dài ngay cả khi khối u ổn định. Lịch điều trị không cố định và được điều chỉnh theo hình ảnh, xét nghiệm, triệu chứng, chức năng gan thận và mục tiêu của người bệnh.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

