Everolimus

Everolimus là thuốc ức chế chọn lọc phức hợp mTORC1, được sử dụng trong một số bệnh ung thư, các biểu hiện liên quan đến phức hợp xơ cứng củ và dự phòng thải ghép ở một số người ghép thận hoặc ghép gan. Chỉ định, hàm lượng, liều dùng và mục tiêu nồng độ thuốc thay đổi đáng kể giữa chế phẩm điều trị ung thư, chế phẩm phân tán dùng trong bệnh xơ cứng củ và chế phẩm ức chế miễn dịch dùng sau ghép tạng. Everolimus có thể gây viêm phổi không do nhiễm trùng, nhiễm trùng nặng, viêm loét miệng, suy tủy, rối loạn chuyển hóa, tổn thương thận và chậm lành vết thương. Thuốc còn có nhiều tương tác qua CYP3A4 và P-glycoprotein. Vì vậy, đây là thuốc kê đơn cần bác sĩ chuyên khoa chỉ định, theo dõi xét nghiệm và điều chỉnh liều; người bệnh không nên tự mua, tự đổi liều hoặc tự ngừng thuốc.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Everolimus là gì?: Dẫn xuất macrolid của rapamycin, gắn FKBP12 và ức chế mTORC1.
  • Nhóm ứng dụng: Một số bệnh ung thư, biểu hiện của phức hợp xơ cứng củ và dự phòng thải ghép thận hoặc gan.
  • Đường dùng: Đường uống dưới dạng viên nén, viên phân tán hoặc viên pha hỗn dịch uống.
  • Nguy cơ quan trọng: Viêm phổi không do nhiễm trùng, nhiễm trùng nặng, suy tủy, tổn thương thận, rối loạn chuyển hóa và độc tính phôi thai.
  • Tương tác chính: Chất ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4/P-glycoprotein, bưởi chùm, cannabidiol và thuốc ức chế men chuyển.
  • Nguyên tắc an toàn: Chỉ sử dụng theo đơn; một số chỉ định cần theo dõi nồng độ đáy và điều chỉnh liều chuyên khoa.

Hoạt chất Everolimus là gì?

Everolimus là thuốc uống gắn với protein FKBP12 và ức chế phức hợp mTORC1, qua đó điều hòa tín hiệu tăng trưởng tế bào, tổng hợp protein, tạo mạch và hoạt động miễn dịch. Thuốc được dùng trong một số bệnh ung thư, bệnh liên quan phức hợp xơ cứng củ và dự phòng thải ghép ở những chỉ định cụ thể.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Everolimus

CAS 159351-69-6 Công thức C53H83NO14

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Everolimus

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Everolimus

Tên IUPAC

(1R,9S,12S,15R,16E,18R,19R,21R,23S,24E,26E,28E,30S,32S,35R)-1,18-dihydroxy-12-[(2R)-1-[(1S,3R,4R)-4-(2-hydroxyethoxy)-3-methoxycyclohexyl]propan-2-yl]-19,30-dimethoxy-15,17,21,23,29,35-hexamethyl-11,36-dioxa-4-azatricyclo[30.3.1.0^{4,9}]hexatriaconta-16,24,26,28-tetraene-2,3,10,14,20-pentone

Tên hóa học khác

40-O-(2-hydroxyethyl)-rapamycin

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tên INN: everolimus. Một số tên biệt dược quốc tế gắn với hoạt chất này gồm Afinitor, Afinitor Disperz, Votubia và Zortress; các chế phẩm có chỉ định, hàm lượng và hướng dẫn dùng khác nhau.

Tên viết tắt

EVR

Tên Latinh / tên dược điển

Everolimusum

Tên USAN

everolimus

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

159351-69-6

UNII

9HW64Q8G6G

PubChem CID

6442177

RxNorm CUI

141704

Công thức phân tử

C53H83NO14

Dược động học của Everolimus

Sau khi uống, everolimus thường đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 1–2 giờ. Trạng thái ổn định đạt được sau khoảng hai tuần dùng hằng ngày. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 74%, được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP3A4, là cơ chất của P-glycoprotein và có thời gian bán thải trung bình khoảng 30 giờ. Phần lớn liều có đánh dấu phóng xạ được thu hồi trong phân.

Giai đoạn I: Hấp thu

Nồng độ đỉnh trong máu thường xuất hiện sau 1–2 giờ. Bữa ăn nhiều chất béo làm giảm Cmax và AUC; vì vậy, thuốc nên được dùng nhất quán cùng thức ăn hoặc không cùng thức ăn theo đúng hướng dẫn của từng chế phẩm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối đường uống.

Ở người khỏe mạnh, dạng viên pha hỗn dịch AFINITOR DISPERZ có mức phơi nhiễm AUC tương đương viên AFINITOR, nhưng nồng độ đỉnh thấp hơn khoảng 20–36%, tùy hàm lượng và điều kiện nghiên cứu.

Giai đoạn II: Phân bố

Everolimus gắn protein huyết tương khoảng 74%. Tỷ lệ nồng độ trong máu so với huyết tương phụ thuộc nồng độ và nằm trong khoảng được ghi nhận khoảng 17–73%.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Everolimus được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP3A4 và là cơ chất của P-glycoprotein. Các chất chuyển hóa chính có hoạt tính thấp hơn đáng kể so với thuốc mẹ; hoạt tính dược lý chủ yếu được quy cho everolimus không chuyển hóa.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau một liều everolimus có đánh dấu phóng xạ, khoảng 80% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong phân và khoảng 5% trong nước tiểu. Không phát hiện lượng đáng kể everolimus dạng không đổi trong nước tiểu và phân theo dữ liệu nhãn.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình khoảng 30 giờ. Nhãn ZORTRESS ghi nhận trung bình 30 ± 11 giờ, với khoảng quan sát 19–53 giờ.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải biểu kiến đường uống thay đổi theo quần thể và phác đồ. EMA ghi nhận khoảng 24,5 L/giờ ở người bệnh có khối u đặc tiến triển; nhãn ZORTRESS ghi nhận độ thanh thải biểu kiến trung bình khoảng 8,8 L/giờ ở trạng thái ổn định trong quần thể ghép tạng được nghiên cứu. Không nên áp dụng các giá trị này để tự tính liều.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm everolimus gồm:

  • Thức ăn, đặc biệt bữa ăn nhiều chất béo.
  • Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4/P-glycoprotein.
  • Suy gan.
  • Tuổi và diện tích bề mặt cơ thể ở trẻ em.
  • Thuốc cảm ứng enzym dùng đồng thời trong điều trị động kinh.
  • Cannabidiol và một số thuốc dùng trong phác đồ ghép tạng.

Suy thận đơn thuần không cho thấy ảnh hưởng có ý nghĩa lên độ thanh thải biểu kiến trong phân tích dược động học quần thể, nhưng vẫn cần theo dõi chức năng thận vì thuốc có thể gây độc tính trên thận.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Everolimus

Trong ung thư và bệnh liên quan phức hợp xơ cứng củ, everolimus được xếp vào nhóm chất ức chế kinase mTOR. Trong ghép tạng, hoạt chất được xếp vào nhóm thuốc ức chế miễn dịch mTOR. Cùng một hoạt chất nhưng mục tiêu điều trị, liều, nồng độ đáy và thuốc phối hợp khác nhau rõ rệt.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Everolimus tạo phức hợp với FKBP12, sau đó ức chế mTORC1. Sự ức chế này làm giảm phosphoryl hóa các protein tín hiệu ở hạ nguồn như S6 kinase 1 và 4E-BP1, từ đó ảnh hưởng đến tổng hợp protein, tăng sinh tế bào, chuyển hóa và tạo mạch. Trong ghép tạng, thuốc làm giảm đáp ứng tăng sinh của tế bào lympho trước tín hiệu cytokine.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Mức ức chế các dấu ấn hạ nguồn của mTOR tăng theo mức phơi nhiễm everolimus. Trong một nghiên cứu điện sinh lý tim, liều đơn đến 50 mg không gây kéo dài QT/QTc có ý nghĩa lâm sàng, nhưng dữ liệu này không loại trừ các nguy cơ tim mạch do bệnh nền, tương tác hoặc rối loạn điện giải.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Everolimus

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Everolimus

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Everolimus

Everolimus là cơ chất của CYP3A4 và P-glycoprotein. Các tương tác quan trọng gồm:

  • Chất ức chế mạnh CYP3A4/P-glycoprotein có thể làm tăng mạnh nồng độ everolimus; thường phải tránh theo nhãn.
  • Chất ức chế mức độ vừa có thể cần giảm liều và theo dõi chặt.
  • Chất cảm ứng mạnh CYP3A4/P-glycoprotein có thể làm giảm mức phơi nhiễm; có thể cần tránh hoặc điều chỉnh theo nhãn.
  • Bưởi chùm và nước ép bưởi chùm có thể làm tăng nồng độ thuốc, nên tránh.
  • Cannabidiol có thể làm tăng mức phơi nhiễm everolimus.
  • Thuốc ức chế men chuyển angiotensin có thể làm tăng nguy cơ phù mạch.
  • Cyclosporine và tacrolimus cần được quản lý theo phác đồ ghép tạng cùng theo dõi nồng độ.
  • Tránh vaccine sống trong khi điều trị và tránh tiếp xúc gần với người vừa sử dụng một số vaccine sống theo khuyến cáo của bác sĩ.

Ví dụ trong nghiên cứu tương tác, ketoconazole làm tăng AUC everolimus khoảng 15 lần, trong khi rifampicin làm giảm AUC xuống còn khoảng 37% so với khi không dùng rifampicin. Không tự điều chỉnh liều dựa trên các con số này.

Thắc mắc về hoạt chất Everolimus

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *