Epinastine là thuốc kháng histamin H1 có thêm tác dụng ức chế giải phóng histamin từ dưỡng bào. Thuốc được sử dụng dưới nhiều dạng tùy quốc gia và hồ sơ đăng ký. Tại Hoa Kỳ, dung dịch nhỏ mắt epinastine hydrochloride 0,05% được chỉ định phòng ngừa ngứa mắt liên quan đến viêm kết mạc dị ứng. Tại Nhật Bản, epinastine còn có dạng uống được phê duyệt cho một số bệnh dị ứng như viêm mũi dị ứng, mày đay và ngứa do bệnh da; các chỉ định này không được tự động ngoại suy sang sản phẩm tại Việt Nam.
Cục Quản lý Dược Việt Nam đã công bố các thuốc chứa epinastine dạng nhỏ mắt và dạng viên trong những quyết định cấp hoặc gia hạn giấy đăng ký lưu hành. Tuy nhiên, việc một thuốc có số đăng ký không đồng nghĩa thuốc luôn sẵn có trên thị trường. Người bệnh không nên tự đổi giữa dạng nhỏ mắt và dạng uống hoặc áp dụng liều từ nhãn nước ngoài khi chưa được bác sĩ, dược sĩ hướng dẫn.
Nội dung chính
- Epinastine là thuốc kháng histamine, phổ biến ở dạng dung dịch nhỏ mắt.
- Bối cảnh sử dụng thường là phòng/ngừa ngứa mắt liên quan viêm kết mạc dị ứng.
- Cần dùng đúng hướng dẫn, tránh để đầu lọ thuốc chạm mắt hoặc bề mặt khác.
- Có thể gây xót mắt, kích ứng, khô mắt hoặc phản ứng dị ứng ở một số người.
- Đi khám nếu đau mắt, nhìn mờ, tiết dịch mủ, chấn thương mắt hoặc triệu chứng không cải thiện.
Hoạt chất Epinastine là gì?
Epinastine là thuốc chống dị ứng có tác dụng đối kháng trực tiếp thụ thể histamin H1 và ức chế giải phóng histamin từ dưỡng bào. Dạng nhỏ mắt tác động tại kết mạc; dạng uống tạo tác dụng kháng histamin toàn thân.
Epinastine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Epinastine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Epinastine |
| Tên IUPAC | 2,4-diazatetracyclo[12.4.0.0^{2,6}.0^{7,12}]octadeca-1(18),3,7,9,11,14,16-heptaen-3-amine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Epinastine hydrochloride; epinastine HCl. “Epinastine” là phần có hoạt tính, còn “epinastine hydrochloride” là dạng muối được sử dụng trong các chế phẩm đã xác minh. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Epinastinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 80012-43-7 |
|---|---|
| UNII | Q13WX941EF |
| PubChem CID | 3241 |
| RxNorm CUI | 39684 |
| Công thức phân tử | C16H15N3 |
Dược động học của Epinastine
Dược động học phụ thuộc rõ rệt vào đường dùng.
Sau khi nhỏ dung dịch epinastine hydrochloride 0,05% vào hai mắt, ngày 2 lần trong 7 ngày, nồng độ đỉnh trung bình trong huyết tương là 0,04 ± 0,014ng/ml sau khoảng 2 giờ, cho thấy mức phơi nhiễm toàn thân thấp.
Với dạng uống, nhãn PMDA ghi nhận thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 1,9 giờ, mức hấp thu khoảng 40%, sinh khả dụng khoảng 39%, thuốc ít chuyển hóa và được đào thải chủ yếu dưới dạng không đổi.
Giai đoạn I: Hấp thu
Đường uống: tỷ lệ hấp thu được báo cáo khoảng 40%; nồng độ đỉnh đạt sau khoảng 1,9 giờ. Đường nhỏ mắt: thuốc được hấp thu toàn thân ở mức thấp; sau 7 ngày nhỏ mắt, nồng độ đỉnh trung bình trong huyết tương khoảng 0,04ng/ml.
Không được dùng dữ liệu của đường uống để ước tính liều nhỏ mắt hoặc ngược lại.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối sau khi uống được ghi nhận khoảng 39% trong dữ liệu được PMDA dẫn lại. Sinh khả dụng toàn thân tuyệt đối của dạng nhỏ mắt; nhãn Hoa Kỳ cho thấy mức phơi nhiễm toàn thân sau nhỏ mắt thấp. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau dùng tại mắt, epinastine chủ yếu phân bố tại các mô bên ngoài nhãn cầu trong nghiên cứu trên động vật, gồm mi mắt, mống mắt, kết mạc, giác mạc, củng mạc và thể mi.
Tỷ lệ gắn protein huyết tương của epinastine được nhãn Hoa Kỳ ghi nhận khoảng 64%. Nghiên cứu trên chuột cho thấy thuốc rất ít đi vào hệ thần kinh trung ương; chưa thể ngoại suy hoàn toàn dữ liệu động vật sang người.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Epinastine được chuyển hóa với tỷ lệ thấp; phần lớn hoạt chất phát hiện trong dịch bài tiết là thuốc không đổi.
Dữ liệu in vitro gợi ý CYP3A4, CYP2D6 và CYP2B6 có thể tham gia chuyển hóa, nhưng ý nghĩa lâm sàng của các con đường này chưa được xác định đầy đủ.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau khi uống, khoảng 25,4% liều được bài tiết qua nước tiểu và 70,4% qua phân trong dữ liệu người được PMDA dẫn lại. Phần lớn thuốc được phát hiện dưới dạng không đổi.
Nhãn nhỏ mắt Hoa Kỳ cũng mô tả epinastine chủ yếu được bài tiết dưới dạng không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Sau phơi nhiễm toàn thân từ dạng nhỏ mắt: thời gian bán thải huyết tương cuối khoảng 12 giờ. Dạng uống: phần dược động học tổng quát của nhãn PMDA ghi nhận khoảng 9,2 giờ. Một nghiên cứu tương đương sinh học trong cùng nhãn báo cáo giá trị khoảng 18,9–19,8 giờ; sự khác biệt có thể liên quan đến thiết kế và thời gian lấy mẫu. Các giá trị này không được dùng để tự xác định khoảng cách liều. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân được ghi nhận khoảng 56 lít/giờ trong dữ liệu dược động học của nhãn dung dịch nhỏ mắt Hoa Kỳ. Độ thanh thải sau dùng đường uống. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố đã được ghi nhận gồm:
Đường dùng và nồng độ chế phẩm. Thức ăn: nồng độ epinastine sau uống lúc đói được báo cáo cao hơn sau bữa ăn. Tuổi cao, chức năng gan hoặc thận suy giảm có thể làm thay đổi khả năng dung nạp và thải trừ dạng uống. Dạng nhỏ mắt tạo mức phơi nhiễm toàn thân thấp hơn đáng kể so với đường uống.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Epinastine
Epinastine thuộc nhóm thuốc kháng histamin H1. Theo hệ thống ATC, thuốc được phân loại vào nhóm thuốc chống dị ứng dùng tại mắt khi nhỏ mắt và nhóm thuốc kháng histamin khác dùng toàn thân khi uống.
Epinastine đôi khi được mô tả là thuốc kháng histamin có tác dụng ổn định dưỡng bào; cách gọi này phản ánh khả năng ức chế giải phóng chất trung gian từ dưỡng bào.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Epinastine gắn và đối kháng thụ thể histamin H1, từ đó hạn chế các đáp ứng do histamin như ngứa, giãn mạch và tăng tính thấm thành mạch. Thuốc đồng thời ức chế dưỡng bào giải phóng histamin và một số chất trung gian gây dị ứng.
Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận epinastine còn có ái lực với thụ thể H2, alpha-1, alpha-2 và 5-HT2. Ái lực thụ thể không đồng nghĩa tất cả các tác dụng này đều có ý nghĩa điều trị đã được chứng minh.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tại mắt, tác dụng dược lực học chính là giảm đáp ứng ngứa và sung huyết do dị nguyên. Các nghiên cứu thử thách dị nguyên kết mạc trong nhãn Hoa Kỳ cho thấy tác dụng giảm ngứa xuất hiện trong khoảng 3–5 phút sau khi dùng.
Nhãn PMDA của dung dịch 0,1% ghi nhận tác dụng đối kháng H1 và ức chế dưỡng bào giải phóng chất trung gian trong các mô hình thực nghiệm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Epinastine
Chỉ định cần được phân biệt theo nhãn quản lý:
Hoa Kỳ, dạng nhỏ mắt 0,05%: phòng ngừa ngứa mắt liên quan đến viêm kết mạc dị ứng. Nhật Bản, dạng nhỏ mắt 0,1%: viêm kết mạc dị ứng. Nhật Bản, dạng uống: hen phế quản, viêm mũi dị ứng, mày đay, chàm hoặc viêm da, ngứa da, sẩn ngứa và vảy nến thông thường kèm ngứa.
Dạng uống không phải thuốc cắt cơn hen và không làm giảm nhanh cơn hen đang xảy ra. Chỉ định chính xác của từng sản phẩm tại Việt Nam phải căn cứ tờ hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh các nhãn nước ngoài đã xác minh, không phải liều cá nhân hóa:
Dung dịch nhỏ mắt 0,05% theo nhãn Hoa Kỳ: nhỏ 1 giọt vào mỗi mắt, ngày 2 lần; tiếp tục trong thời gian còn tiếp xúc với dị nguyên, kể cả khi tạm thời không có triệu chứng. Dung dịch nhỏ mắt 0,1% theo nhãn Nhật Bản: mỗi lần 1 giọt, ngày 2 lần vào buổi sáng và buổi tối. Dạng uống theo nhãn Nhật Bản: 20mg một lần mỗi ngày đối với hen phế quản và một số bệnh da dị ứng; 10–20mg một lần mỗi ngày đối với viêm mũi dị ứng.
Không tự áp dụng các liều trên cho thuốc có nồng độ khác, thuốc đăng ký tại quốc gia khác, trẻ em hoặc người suy gan, suy thận.
Với thuốc nhỏ mắt:
Rửa tay trước khi dùng. Không để đầu lọ chạm vào mắt, mi mắt, ngón tay hoặc bề mặt khác. Chỉ dùng tại mắt, không uống và không tiêm. Tháo kính áp tròng mềm trước khi nhỏ nếu sản phẩm chứa benzalkonium chloride. Theo nhãn Hoa Kỳ, có thể đeo lại kính sau ít nhất 10 phút. Sau khi nhỏ, có thể nhắm mắt và ấn nhẹ vùng túi lệ trong 1–5 phút theo hướng dẫn của nhãn PMDA. Khi dùng thuốc nhỏ mắt khác, nhãn PMDA khuyến cáo cách nhau ít nhất 5 phút.
Với dạng uống, dùng đúng thời điểm và liều trên nhãn. Không dùng epinastine uống để cắt cơn hen đang diễn ra.
Với dạng nhỏ mắt, theo dõi mức độ ngứa, đỏ mắt, kích ứng, đau mắt, tiết dịch và thay đổi thị lực. Cần được khám mắt nếu triệu chứng nặng lên, có đau nhiều, sợ ánh sáng, giảm thị lực hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn.
Với dạng uống, theo dõi buồn ngủ, chóng mặt, phát ban, triệu chứng tiêu hóa và các dấu hiệu gợi ý tổn thương gan như mệt nhiều, chán ăn, buồn nôn hoặc vàng da. Chảy máu bất thường hoặc xuất huyết dưới da cần được đánh giá vì nhãn PMDA có ghi nhận giảm tiểu cầu với tần suất chưa xác định.
Việc xét nghiệm chức năng gan hoặc công thức máu do bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng lâm sàng.
Cảnh báo và lưu ý về Epinastine
Thông tin chống chỉ định khác nhau giữa các nhãn:
Nhãn nhỏ mắt Hoa Kỳ không liệt kê chống chỉ định cụ thể. Nhãn PMDA của dạng nhỏ mắt 0,1% và dạng uống chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn với thành phần của thuốc.
Không nên diễn giải “không có chống chỉ định được liệt kê” là thuốc phù hợp cho mọi người.
Với dung dịch nhỏ mắt 0,05%, phản ứng tại mắt được báo cáo ở khoảng 1–10% gồm nóng rát mắt, nang lympho kết mạc, sung huyết và ngứa. Các phản ứng ngoài mắt gồm triệu chứng cảm lạnh hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên, đau đầu, viêm mũi, viêm xoang, tăng ho và viêm họng; một số biểu hiện tương tự bệnh nền đang được nghiên cứu.
Với dạng nhỏ mắt 0,1%, nhãn PMDA ghi nhận sung huyết kết mạc, kích ứng mắt, cảm giác dị vật, sợ ánh sáng, viêm bờ mi, đau mắt, chảy nước mắt, viêm giác mạc chấm, ngứa và ghèn mắt.
Dạng uống có thể gây phát ban, buồn ngủ, mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, khó chịu dạ dày, đau bụng, tiêu chảy và khô miệng.
Dạng uống có các phản ứng nghiêm trọng được ghi trong nhãn PMDA:
Rối loạn chức năng gan hoặc vàng da, tần suất chưa xác định. Giảm tiểu cầu, tần suất chưa xác định.
Đối với thuốc nhỏ mắt, dung dịch bị nhiễm khuẩn có thể gây tổn thương mắt nghiêm trọng và giảm thị lực. Đây là nguy cơ liên quan đến thao tác và bảo quản lọ thuốc, không phải tác dụng dược lý trực tiếp của epinastine.
Cần ngừng thuốc và đi khám ngay nếu xuất hiện vàng da, khó thở, sưng mặt, phản ứng dị ứng nặng, đau mắt dữ dội hoặc giảm thị lực.
Không dùng dung dịch nhỏ mắt để uống hoặc tiêm. Không chạm đầu lọ vào mắt hoặc bề mặt khác vì dung dịch nhiễm khuẩn có thể gây tổn thương mắt nghiêm trọng. Không dùng epinastine để điều trị kích ứng do kính áp tròng. Không đeo kính áp tròng khi mắt đang đỏ; tháo kính trước khi nhỏ thuốc. Dạng uống có thể gây buồn ngủ; cần thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy. Dạng uống không phải thuốc cắt cơn hen cấp. Người có bệnh gan hoặc tiền sử rối loạn chức năng gan cần được theo dõi vì bệnh gan có thể nặng lên hoặc tái phát. Không tự kéo dài điều trị nếu thuốc không có hiệu quả.
Hướng dẫn xử trí quá liều chuyên biệt không được trình bày trong các nhãn đã xác minh.
Nếu nhỏ quá nhiều, có thể rửa mắt nhẹ bằng nước sạch khi gây khó chịu. Khi uống nhầm dung dịch nhỏ mắt, dùng quá liều viên uống hoặc xuất hiện buồn ngủ sâu, rối loạn ý thức, khó thở hay triệu chứng bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc và mang theo bao bì thuốc. Không tự gây nôn.
Theo nhãn Hoa Kỳ, dung dịch nhỏ mắt 0,05% được bảo quản ở 20–25°C; cho phép dao động 15–30°C. Giữ lọ đóng kín và để xa tầm tay trẻ em.
Nhãn viên uống và dung dịch nhỏ mắt 0,1% tại Nhật Bản yêu cầu bảo quản ở nhiệt độ phòng; hạn dùng của các sản phẩm được dẫn là 3 năm.
Luôn ưu tiên điều kiện bảo quản in trên bao bì và tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể tại Việt Nam.
Đối tượng đặc biệt
Dung dịch nhỏ mắt 0,05% theo nhãn Hoa Kỳ: độ an toàn và hiệu quả chưa được xác lập ở trẻ dưới 2 tuổi. Dung dịch nhỏ mắt 0,1% theo nhãn Nhật Bản: chưa tiến hành thử nghiệm lâm sàng ở trẻ dưới 12 tuổi. Dạng uống theo nhãn Nhật Bản: chưa tiến hành thử nghiệm lâm sàng đánh giá hiệu quả và độ an toàn ở trẻ em.
Sự khác biệt này phản ánh từng nồng độ, sản phẩm và thị trường; không tự quy đổi giữa các nhãn.
Nhãn nhỏ mắt Hoa Kỳ không ghi nhận khác biệt tổng thể về độ an toàn hoặc hiệu quả giữa người cao tuổi và người trẻ.
Với dạng uống, nhãn PMDA khuyến cáo theo dõi định kỳ phát ban, khô miệng, khó chịu dạ dày và các phản ứng khác. Khi có bất thường, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều hoặc tạm ngừng vì người cao tuổi thường suy giảm chức năng gan, thận. Không tự giảm liều.
Chưa có nghiên cứu đầy đủ, được kiểm soát tốt về dung dịch nhỏ mắt epinastine ở phụ nữ mang thai. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo chỉ dùng khi lợi ích tiềm năng biện minh cho nguy cơ đối với thai.
Nhãn PMDA của dạng uống và nhỏ mắt 0,1% cũng yêu cầu chỉ dùng khi lợi ích điều trị được đánh giá cao hơn nguy cơ. Các nghiên cứu động vật với liều uống cao ghi nhận giảm tỷ lệ thụ thai hoặc độc tính đối với phôi, thai.
Phụ nữ mang thai hoặc có khả năng mang thai không nên tự dùng epinastine.
Epinastine được phát hiện trong sữa của chuột thí nghiệm; chưa xác định thuốc có bài tiết vào sữa mẹ ở người sau khi nhỏ mắt hay không.
Nhãn PMDA của dạng uống yêu cầu cân nhắc đồng thời lợi ích điều trị cho mẹ và lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ để quyết định tiếp tục hoặc ngừng cho bú.
Cần tham khảo bác sĩ trước khi sử dụng, kể cả với thuốc nhỏ mắt do vẫn có hấp thu toàn thân ở mức thấp.
Dạng uống cần thận trọng ở người đang có hoặc từng có rối loạn chức năng gan, vì tổn thương gan có thể nặng lên hoặc tái phát. Nhãn cũng ghi nhận rối loạn chức năng gan và vàng da là phản ứng nghiêm trọng với tần suất chưa xác định.
Khuyến cáo hiệu chỉnh liều cụ thể ở người suy gan.
Epinastine hấp thu vào tuần hoàn được thải một phần qua thận, nhưng các nhãn đã tra cứu không cung cấp phác đồ hiệu chỉnh liều cụ thể theo mức lọc cầu thận.
Khuyến cáo liều ở người suy thận. Không tự điều chỉnh liều dạng uống.
Dạng uống có thể gây buồn ngủ, chóng mặt hoặc cảm giác đầu óc không tỉnh táo. Nhãn PMDA yêu cầu người dùng thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc nguy hiểm.
Nhãn nhỏ mắt Hoa Kỳ không nêu cảnh báo tác động toàn thân lên khả năng lái xe. Tuy nhiên, không nên lái xe khi đang nhìn mờ, đau mắt hoặc khó chịu ngay sau khi nhỏ thuốc.
Tương tác thuốc của Epinastine
Nhãn nhỏ mắt Hoa Kỳ và nhãn viên uống PMDA được tra cứu không liệt kê một mục tương tác thuốc cụ thể. Dữ liệu tương tác đầy đủ.
Người dùng vẫn cần thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các thuốc nhỏ mắt khác đang sử dụng. Khi phối hợp nhiều thuốc nhỏ mắt, nhãn PMDA khuyến cáo cách nhau ít nhất 5 phút.
Thắc mắc về hoạt chất Epinastine
Epinastine là thuốc kháng histamin H1, đồng thời ức chế dưỡng bào giải phóng histamin. Thuốc có dạng nhỏ mắt điều trị triệu chứng dị ứng tại mắt và dạng uống được phê duyệt cho một số bệnh dị ứng tại một số quốc gia.
Theo nhãn Hoa Kỳ, dung dịch nhỏ mắt epinastine hydrochloride 0,05% được chỉ định phòng ngừa ngứa mắt liên quan đến viêm kết mạc dị ứng. Nhãn Nhật Bản của dung dịch 0,1% ghi chỉ định viêm kết mạc dị ứng. Thuốc không dùng để điều trị kích ứng do kính áp tròng.
Không. Hai dạng có đường dùng, mức hấp thu, chỉ định, liều và hồ sơ an toàn khác nhau. Dung dịch nhỏ mắt chỉ dùng tại mắt, còn viên uống tạo tác dụng toàn thân. Không được uống dung dịch nhỏ mắt hoặc dùng viên uống thay thuốc nhỏ mắt.
Có, nếu thuốc chứa chất bảo quản benzalkonium chloride. Nhãn Hoa Kỳ yêu cầu tháo kính áp tròng mềm trước khi nhỏ và có thể đeo lại sau ít nhất 10 phút. Không đeo kính khi mắt đang đỏ và không dùng thuốc để xử trí kích ứng do kính áp tròng.
Cần đi khám khi có đau mắt nhiều, sợ ánh sáng, giảm thị lực, tiết dịch bất thường, khó thở, sưng mặt hoặc phản ứng dị ứng nặng. Người dùng dạng uống cần được đánh giá ngay khi có vàng da, mệt nhiều, chán ăn hoặc chảy máu bất thường vì nhãn PMDA ghi nhận nguy cơ rối loạn chức năng gan và giảm tiểu cầu với tần suất chưa xác định.

