Suy thượng thận thứ phát

Suy thượng thận thứ phát là tình trạng tuyến yên hoặc vùng hạ đồi không cung cấp đủ ACTH, khiến tuyến thượng thận giảm sản xuất cortisol. Tình trạng liên quan trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận và có thể gây mệt, yếu, hạ đường huyết, huyết áp thấp và thiếu các hormone tuyến yên khác. Nguyên nhân chủ yếu gồm dùng glucocorticoid kéo dài; u tuyến yên; phẫu thuật hoặc xạ trị; xuất huyết, chấn thương hoặc viêm tuyến yên. Người bệnh thường có mệt, yếu, chán ăn, buồn nôn, hạ đường huyết, chóng mặt, đau đầu hoặc giảm ham muốn. Chẩn đoán cần phối hợp bệnh sử, khám, cortisol buổi sáng, ACTH, nghiệm pháp kích thích và đánh giá các hormone tuyến yên và hình ảnh khi phù hợp. Điều trị tập trung vào thay thế glucocorticoid, giảm steroid từ từ và điều trị nguyên nhân tuyến yên, đồng thời phòng biến chứng và hướng dẫn xử trí khi cơ thể chịu stress. Phát hiện sớm đặc biệt quan trọng vì nôn liên tục, tụt huyết áp, hạ đường huyết, đau đầu dữ dội hoặc giảm thị lực. Người bệnh không nên tự ngừng hoặc điều chỉnh glucocorticoid khi chưa có hướng dẫn chuyên khoa.

Chịu trách nhiệm chuyên môn: BS. Dung (BSCKI - Chuyên ngành Cơ xương khớp) Cập nhật lần cuối: 20/07/2026

Suy thượng thận thứ phát là bệnh gì?

Suy thượng thận thứ phát là tình trạng tuyến thượng thận thiếu kích thích ACTH, trong khi aldosterone thường còn hoạt động. Bản chất bệnh nằm ở trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận. Điều này giúp phân biệt với các rối loạn có triệu chứng tương tự nhưng cơ chế khác.

Việc xác định đúng nguyên nhân quyết định lựa chọn xét nghiệm, thuốc, phẫu thuật và thời gian theo dõi.

Tên bệnh

Suy thượng thận thứ phát

Tên tiếng Anh

Secondary adrenal insufficiency

Tên khác / tên đồng nghĩa

Thiếu ACTH; central adrenal insufficiency

Mã ICD-10

E27.3 – Suy vỏ thượng thận do thuốc; mã cụ thể tùy nguyên nhân

Nhóm bệnh / chuyên khoa

Nội tiết - Chuyển hóa; rối loạn tuyến yên–thượng thận

Cơ quan ảnh hưởng

Tuyến yên hoặc hạ đồi làm giảm ACTH, dẫn đến thiếu cortisol; aldosterone thường được bảo tồn.

Tính chất bệnh

Bệnh nội tiết không lây, có thể tạm thời hoặc mạn; thường do glucocorticoid kéo dài hoặc bệnh tuyến yên.

Mức độ phổ biến

Gặp tương đối thường trong nhóm dùng glucocorticoid kéo dài

Bệnh có lây không?

Không

Đường lây

Không áp dụng

Tổng quan chuyên môn về Suy thượng thận thứ phát

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Suy thượng thận thứ phát

Triệu chứng và dấu hiệu của Suy thượng thận thứ phát

Chẩn đoán Suy thượng thận thứ phát

Điều trị Suy thượng thận thứ phát

Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa

Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Suy thượng thận thứ phát

Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt

Câu hỏi thường gặp về Suy thượng thận thứ phát

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *