Pasireotide là một chất tương tự somatostatin tổng hợp, tác động lên nhiều phân nhóm thụ thể somatostatin và có ái lực nổi bật với SSTR5. Thuốc được phát triển dưới dạng tiêm dưới da và dạng giải phóng kéo dài tiêm bắp. Theo nhãn thuốc hiện hành tại Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu, pasireotide được sử dụng trong một số trường hợp bệnh Cushing khi phẫu thuật tuyến yên không thể thực hiện hoặc không chữa khỏi; dạng giải phóng kéo dài còn được phê duyệt cho một số người bệnh to đầu chi không đáp ứng đầy đủ với phẫu thuật hoặc không thể phẫu thuật.[1][2][3] Pasireotide có thể gây tăng đường huyết hoặc làm nặng bệnh đái tháo đường, đồng thời liên quan đến giảm cortisol, nhịp tim chậm, kéo dài QT, bất thường men gan và sỏi mật.[1][2] Đây là thuốc kê đơn, cần được bác sĩ chuyên khoa lựa chọn, theo dõi và điều chỉnh; thông tin liều trong bài chỉ mang tính tham khảo.
Nội dung chính
- Pasireotide là thuốc tiêm tương tự somatostatin, ảnh hưởng đến tiết hormon.
- Thuốc liên quan đến điều trị chuyên khoa trong bệnh Cushing và to đầu chi ở một số người bệnh.
- Cần dùng theo chỉ định, lịch tiêm và kế hoạch theo dõi của bác sĩ.
- Tác dụng phụ/cảnh báo gồm tăng đường huyết, sỏi mật, rối loạn tiêu hóa, men gan và nhịp tim.
- Báo bác sĩ nếu có đái tháo đường, bệnh túi mật, rối loạn nhịp hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đường huyết.
Hoạt chất Pasireotide là gì?
Pasireotide là chất tương tự somatostatin tổng hợp có khả năng hoạt hóa nhiều thụ thể somatostatin. Thuốc làm giảm bài tiết một số hormon tuyến yên, đặc biệt là ACTH trong bệnh Cushing và GH trong bệnh to đầu chi.[1][2]
Pasireotide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Pasireotide |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Pasireotide |
| Tên IUPAC | [(3S,6S,9S,12R,15S,18S,20R)-9-(4-aminobutyl)-3-benzyl-12-(1H-indol-3-ylmethyl)-2,5,8,11,14,17-hexaoxo-15-phenyl-6-[(4-phenylmethoxyphenyl)methyl]-1,4,7,10,13,16-hexazabicyclo[16.3.0]henicosan-20-yl] N-(2-aminoethyl)carbamate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | SOM230; pasireotide diaspartate ở dạng tiêm dưới da; pasireotide pamoate ở dạng giải phóng kéo dài.[1][2][3] |
| Tên Latinh / tên dược điển | Pasireotidum |
| Tên USAN | pasireotide |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 396091-73-9 |
|---|---|
| UNII | 98H1T17066 |
| PubChem CID | 9941444 |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
Dược động học của Pasireotide
Sau tiêm dưới da, pasireotide hấp thu nhanh, có dược động học gần tuyến tính trong khoảng liều điều trị và đạt trạng thái ổn định trong vài ngày. Dạng LAR tạo pha giải phóng ban đầu, sau đó giải phóng chậm từ vi cầu và đạt trạng thái ổn định sau khoảng ba liều hàng tháng. Thuốc phân bố rộng, gắn protein huyết tương khoảng 88%, tồn tại chủ yếu dưới dạng không đổi và được thải trừ chủ yếu qua đường gan–mật/phân.[1][2]
Giai đoạn I: Hấp thu
Dạng tiêm dưới da đạt nồng độ tối đa trong khoảng 0,25–0,5 giờ. Dạng LAR có một đợt giải phóng sớm trong ngày đầu, giảm trong những ngày tiếp theo rồi tăng dần, thường đạt nồng độ cao nhất khoảng ngày 21 trước khi giảm chậm.[1][2]
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến lớn hơn 100 lít, cho thấy thuốc phân bố rộng ngoài huyết tương. Khoảng 91% pasireotide hiện diện trong huyết tương và mức gắn protein huyết tương khoảng 88%, không phụ thuộc đáng kể vào nồng độ trong khoảng được khảo sát.[1][2]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Pasireotide tương đối bền về chuyển hóa; dạng không đổi là thành phần chủ yếu được phát hiện trong huyết tương, nước tiểu và phân. Các nghiên cứu in vitro cho thấy thuốc ổn định trong vi thể gan và thận người.[1][2]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc được thải trừ chủ yếu qua gan và đường mật vào phân; bài tiết qua thận chỉ đóng góp nhỏ. Sau một liều pasireotide đánh dấu phóng xạ, khoảng 48,3% liều được thu hồi trong phân và khoảng 7,63% trong nước tiểu trong 10 ngày.[1][2]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải hiệu dụng của dạng tiêm dưới da khoảng 12 giờ, với khoảng được ghi nhận xấp xỉ 10–13 giờ.[1] Với dạng LAR, đặc tính nồng độ theo thời gian chịu ảnh hưởng chủ yếu bởi quá trình giải phóng kéo dài từ vị trí tiêm; giá trị bán thải đơn nhất có ý nghĩa áp dụng lâm sàng. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến sau tiêm dưới da khoảng 7,6 L/giờ ở người khỏe mạnh và khoảng 3,8 L/giờ ở người bệnh Cushing. Với dạng LAR, độ thanh thải biểu kiến được báo cáo khoảng 4,5–8,5 L/giờ.[1][2] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy gan làm tăng phơi nhiễm pasireotide, rõ hơn ở Child-Pugh B và C; vì vậy cần giảm liều hoặc tránh dùng tùy dạng thuốc và hướng dẫn quản lý.[1][2][3] Suy thận không làm thay đổi đáng kể dược động học toàn phần trong nghiên cứu được nêu ở nhãn Hoa Kỳ, nhưng EMA khuyến cáo thận trọng ở suy thận nặng hoặc giai đoạn cuối do phơi nhiễm thuốc tự do có thể tăng.[1][2][3] Tuổi, giới, cân nặng và chủng tộc không cho thấy ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng rõ rệt trong các phân tích dược động học quần thể.[1][2]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Pasireotide
Pasireotide thuộc nhóm hormon vùng dưới đồi và các chất tương tự, phân nhóm chất tương tự somatostatin. Đây là ligand đa thụ thể có hoạt tính tại SSTR1, SSTR2, SSTR3 và SSTR5, với ái lực cao nhất đối với SSTR5.[1][2][4]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Pasireotide gắn và hoạt hóa các thụ thể somatostatin SSTR1, SSTR2, SSTR3 và SSTR5. Ở u corticotroph tuyến yên, hoạt hóa SSTR5 làm giảm tiết ACTH, từ đó giảm sản xuất cortisol ở tuyến thượng thận. Trong to đầu chi, thuốc ức chế tiết GH và góp phần làm giảm IGF-1.[1][2] Tác động lên tế bào beta tụy và hormon incretin có thể làm giảm tiết insulin, GLP-1 và GIP, góp phần gây tăng đường huyết.[1][2]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là ức chế bài tiết hormon phụ thuộc thụ thể somatostatin. Ở bệnh Cushing, hiệu quả được đánh giá bằng cortisol tự do niệu 24 giờ và cải thiện dấu hiệu lâm sàng; ở to đầu chi, các chỉ số chính gồm GH và IGF-1.[1][2] Thuốc cũng có thể làm giảm nhịp tim và kéo dài khoảng QTc, đồng thời ảnh hưởng đáng kể đến điều hòa glucose.[1][2]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Pasireotide
- Bệnh Cushing ở người lớn khi phẫu thuật tuyến yên không phải lựa chọn phù hợp hoặc phẫu thuật không chữa khỏi: được phê duyệt cho dạng tiêm dưới da và dạng LAR.[1][2][3]
- To đầu chi: dạng LAR được FDA phê duyệt khi đáp ứng với phẫu thuật không đầy đủ và/hoặc không thể phẫu thuật; EMA giới hạn cho người lớn không thể phẫu thuật hoặc phẫu thuật không chữa khỏi và không kiểm soát đầy đủ bằng một chất tương tự somatostatin khác.[2][3]
- Phẫu thuật cắt bỏ khối u vẫn thường là điều trị đầu tay đối với hội chứng Cushing nội sinh khi có khả năng thực hiện và kỳ vọng kiểm soát bệnh; thuốc hướng tuyến yên được cân nhắc khi không thể phẫu thuật hoặc bệnh còn tồn tại/tái phát.[5]
Các ứng dụng ngoài bệnh Cushing và to đầu chi đã được phê duyệt phải được xem là sử dụng ngoài chỉ định hoặc đang nghiên cứu. Dữ liệu đủ tin cậy để xác định một chỉ định nghiên cứu cụ thể và tình trạng phát triển hiện hành.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh nhãn thuốc, không phải liều cá nhân hóa và không được tự áp dụng.
- Bệnh Cushing – dạng tiêm dưới da: nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo liều khởi đầu 0,6 mg hoặc 0,9 mg, tiêm hai lần mỗi ngày; khoảng liều 0,3–0,9 mg hai lần mỗi ngày. EMA khuyến cáo khởi đầu 0,6 mg hai lần mỗi ngày và có thể tăng lên 0,9 mg tùy đáp ứng và dung nạp.[1][3]
- Bệnh Cushing – dạng LAR: 10 mg tiêm bắp sâu mỗi 28 ngày; có thể tăng từng bước dựa trên cortisol tự do niệu, triệu chứng và dung nạp, tối đa 40 mg mỗi 28 ngày theo nhãn Hoa Kỳ.[2]
- To đầu chi – dạng LAR: 40 mg tiêm bắp sâu mỗi 28 ngày; có thể tăng lên 60 mg sau khoảng 3 tháng nếu GH/IGF-1 chưa được kiểm soát và thuốc được dung nạp.[2]
- Suy gan Child-Pugh B cần liều khởi đầu và liều tối đa thấp hơn; Child-Pugh C phải tránh dùng hoặc chống chỉ định tùy tài liệu quản lý.[1][2][3]
Dạng tiêm dưới da chỉ nên tự tiêm sau khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn; tiêm vào bụng hoặc mặt trên đùi, tránh vùng viêm/kích ứng và luân phiên vị trí tiêm. Nếu quên liều, dùng liều kế tiếp đúng lịch, không tiêm gấp đôi.[1]
Dạng LAR phải được nhân viên y tế pha và tiêm bắp sâu vào cơ mông ngay sau khi hoàn nguyên; không được tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm dưới da. Cần đổi bên mông giữa các lần tiêm.[2]
Không tự thay đổi giữa hai dạng thuốc vì liều, dược động học và cách dùng khác nhau.
Trước điều trị nên đánh giá glucose huyết lúc đói, HbA1c, xét nghiệm chức năng gan, ECG, kali, magnesi và siêu âm túi mật; cần tối ưu kiểm soát đái tháo đường trước khi bắt đầu.[1][2] Trong điều trị cần theo dõi:
- Glucose thường xuyên, đặc biệt trong 2–3 tháng đầu và sau mỗi lần tăng liều.
- Dấu hiệu giảm cortisol hoặc suy thượng thận; cortisol tự do niệu ở bệnh Cushing.
- GH và IGF-1 ở bệnh to đầu chi.
- Nhịp tim, ECG và điện giải ở người có nguy cơ kéo dài QT.
- Men gan, triệu chứng bệnh túi mật, chức năng tuyến yên và dấu hiệu kém hấp thu chất béo.[1][2]
Cảnh báo và lưu ý về Pasireotide
Có khác biệt giữa cơ quan quản lý:
- Nhãn Hoa Kỳ của Signifor và Signifor LAR không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối.[1][2]
- SmPC của EMA chống chỉ định khi quá mẫn với pasireotide hoặc tá dược và ở người suy gan nặng Child-Pugh C.[3]
Việc áp dụng phải theo nhãn thuốc đang được phê duyệt tại nơi điều trị.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp gồm tăng đường huyết, đái tháo đường hoặc kiểm soát đường huyết xấu đi, tiêu chảy, buồn nôn, đau bụng, đau đầu, mệt mỏi, sỏi mật và phản ứng tại chỗ tiêm. Dạng LAR còn thường liên quan đến tăng HbA1c, nôn, chóng mặt và tăng men gan trong các nghiên cứu lâm sàng.[1][2][3]
Các biến cố nghiêm trọng có thể gồm tăng đường huyết nặng và nhiễm toan ceton; giảm cortisol hoặc suy thượng thận; nhịp tim chậm có triệu chứng, kéo dài QT và loạn nhịp; tổn thương gan; sỏi mật có biến chứng như viêm túi mật hoặc viêm đường mật; thiếu hụt hormon tuyến yên; và kém hấp thu chất béo liên quan suy tụy ngoại tiết.[1][2] Người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế ngay khi có nôn kéo dài, đau bụng dữ dội, vàng da, ngất, hồi hộp, khó thở, lú lẫn hoặc triệu chứng tăng/giảm đường huyết rõ.
Thận trọng đặc biệt ở người có đái tháo đường hoặc HbA1c cao, bệnh tim, nhịp chậm, QT kéo dài, hạ kali/hạ magnesi, bệnh gan, sỏi mật, suy tuyến yên hoặc tiền sử kém hấp thu. Pasireotide có thể nhanh chóng làm xấu kiểm soát glucose, do đó không nên bắt đầu khi đái tháo đường chưa được kiểm soát đầy đủ.[1][2] Ở bệnh Cushing, giảm ACTH quá mức có thể gây thiếu cortisol; không được tự ngừng thuốc hoặc tự dùng glucocorticoid. Phụ nữ tiền mãn kinh có thể phục hồi khả năng sinh sản khi kiểm soát hormon tốt hơn và cần được tư vấn tránh thai phù hợp.[1][2]
Không có thuốc giải độc đặc hiệu được nêu trong nhãn. Xử trí chủ yếu là ngừng hoặc trì hoãn liều theo đánh giá y khoa, điều trị hỗ trợ và theo dõi glucose, điện giải, ECG, chức năng gan, cortisol cùng các dấu hiệu lâm sàng. Tiêu chảy đã được ghi nhận khi dùng liều cao trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh.[1][2] Khi nghi quá liều, cần liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
Dạng tiêm dưới da: bảo quản ở 25°C; cho phép dao động 15–30°C theo nhãn Hoa Kỳ và tránh ánh sáng.[1]
Dạng LAR: bảo quản lạnh 2–8°C, không để đông đá. Trước khi hoàn nguyên, có thể đưa bộ thuốc về nhiệt độ phòng theo thời gian quy định; sau pha phải tiêm ngay.[2] Cần luôn tuân theo điều kiện bảo quản ghi trên bao bì của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của pasireotide ở người dưới 18 tuổi chưa được xác lập trong nhãn Hoa Kỳ; EMA cũng không khuyến cáo sử dụng thường quy do thiếu dữ liệu.[1][2][3]
Dữ liệu ở người từ 65 tuổi trở lên còn hạn chế. Không có khuyến cáo điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi, nhưng nên lựa chọn liều thận trọng và theo dõi sát do khả năng có bệnh tim mạch, gan, thận và thuốc dùng kèm.[1][2]
Dữ liệu ở phụ nữ mang thai không đủ để xác định nguy cơ liên quan thuốc. Nghiên cứu trên động vật ghi nhận độc tính đối với phôi–thai ở một số mức phơi nhiễm.[1][2] EMA khuyến cáo tránh dùng trong thai kỳ trừ khi thật sự cần thiết.[3] Chỉ cân nhắc khi bác sĩ đánh giá lợi ích cho mẹ vượt nguy cơ tiềm ẩn cho thai; không tự sử dụng.
Chưa có dữ liệu đầy đủ về pasireotide trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc sản xuất sữa. Thuốc được phát hiện trong sữa động vật.[1][2] Nhãn Hoa Kỳ yêu cầu cân nhắc lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị và nguy cơ với trẻ; EMA khuyến cáo không cho con bú trong khi dùng Signifor.[1][2][3]
Suy gan nhẹ Child-Pugh A thường không cần chỉnh liều theo nhãn Hoa Kỳ. Ở Child-Pugh B, phải giảm liều khởi đầu và giới hạn liều tối đa: dạng tiêm dưới da khởi đầu 0,3 mg hai lần/ngày, tối đa 0,6 mg hai lần/ngày; liều LAR phụ thuộc chỉ định và thấp hơn liều thông thường.[1][2] Child-Pugh C: nhãn Hoa Kỳ yêu cầu tránh dạng tiêm dưới da và không đưa ra khuyến cáo liều LAR; EMA chống chỉ định pasireotide ở suy gan nặng.[1][2][3]
Nhãn Hoa Kỳ không yêu cầu điều chỉnh liều theo mức độ suy thận vì suy thận không ảnh hưởng đáng kể đến dược động học toàn phần của pasireotide.[1][2] Tuy nhiên, EMA khuyến cáo thận trọng ở suy thận nặng hoặc bệnh thận giai đoạn cuối do phơi nhiễm phần thuốc không gắn protein có thể tăng.[3] Cần theo dõi theo đánh giá chuyên khoa.
Pasireotide có thể gây chóng mặt, đau đầu hoặc mệt mỏi và được EMA đánh giá có ảnh hưởng nhẹ đến khả năng lái xe, vận hành máy.[3] Người có các triệu chứng này không nên lái xe hoặc làm việc cần tỉnh táo cho đến khi biết rõ phản ứng của cơ thể.
Tương tác thuốc của Pasireotide
- Thuốc kéo dài QT hoặc gây rối loạn điện giải có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp; cần thận trọng và theo dõi ECG.[1][2]
- Thuốc làm chậm nhịp tim như một số thuốc chẹn beta, chẹn kênh calci hoặc thuốc chống loạn nhịp có thể cần điều chỉnh dựa trên lâm sàng.[1][2]
- Pasireotide có thể làm giảm sinh khả dụng của ciclosporin; cần theo dõi nồng độ và hiệu quả.[1][2]
- Pasireotide có thể làm tăng phơi nhiễm bromocriptine; có thể cần giảm liều bromocriptine.[1][2]
- Thuốc điều trị đái tháo đường thường phải được bắt đầu hoặc điều chỉnh do nguy cơ tăng đường huyết; sau khi ngừng pasireotide cũng cần theo dõi để tránh hạ đường huyết.[1][2]
Thắc mắc về hoạt chất Pasireotide
Pasireotide được phê duyệt cho bệnh Cushing khi phẫu thuật tuyến yên không thể thực hiện hoặc không chữa khỏi. Dạng giải phóng kéo dài còn được dùng cho một số người bệnh to đầu chi không đáp ứng đầy đủ với phẫu thuật hoặc không thể phẫu thuật; tiêu chí cụ thể khác nhau giữa FDA và EMA.[1][2][3]
Có. Tăng đường huyết và đái tháo đường là các nguy cơ quan trọng, có thể xuất hiện sớm sau khi bắt đầu hoặc tăng liều; một số trường hợp có thể tiến triển thành tăng đường huyết nặng hoặc nhiễm toan ceton.[1][2] Cần kiểm tra glucose và HbA1c trước điều trị, theo dõi sát trong những tháng đầu và điều chỉnh thuốc hạ đường huyết theo bác sĩ.
Dạng tác dụng ngắn được tiêm dưới da vào bụng hoặc mặt trên đùi, thường hai lần mỗi ngày. Dạng LAR được nhân viên y tế pha và tiêm bắp sâu vùng mông mỗi 28 ngày.[1][2] Hai dạng không thể tự đổi cho nhau và không được tự thay đổi lịch tiêm.
Không nên tự ngừng, giảm liều hoặc tăng liều. Một số tác dụng phụ cần xử trí bằng tạm ngừng, giảm liều, điều trị tăng đường huyết hoặc bổ sung glucocorticoid ngắn hạn, nhưng quyết định phải do bác sĩ đưa ra.[1][2] Nếu có triệu chứng nặng như ngất, đau bụng dữ dội, vàng da, nôn kéo dài hoặc rối loạn ý thức, cần đi khám cấp cứu.
Tình trạng đăng ký và lưu hành hiện hành của sản phẩm chứa pasireotide tại Việt Nam. Không nên suy luận rằng thuốc đang được phép bán tại Việt Nam chỉ từ dữ liệu FDA, EMA hoặc thông tin lưu hành ở quốc gia khác.

