Methyldopa là thuốc hạ huyết áp tác động lên hệ thần kinh trung ương. Sau khi vào cơ thể, thuốc được chuyển hóa thành alpha-methylnorepinephrine, chất làm giảm hoạt động giao cảm và hạ huyết áp. Nhãn thuốc chính thức ghi nhận Methyldopa được chỉ định điều trị tăng huyết áp. Trong hướng dẫn NICE về tăng huyết áp thai kỳ, Methyldopa có thể được cân nhắc khi labetalol và nifedipine không phù hợp; đây là khuyến nghị chuyên môn và không đồng nghĩa thuốc là lựa chọn đầu tay trong mọi trường hợp. Methyldopa có thể gây buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế, xét nghiệm Coombs dương tính, thiếu máu tan máu và tổn thương gan hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Người bệnh cần được theo dõi huyết áp, công thức máu và chức năng gan, đặc biệt trong những tuần đầu điều trị. Không tự bắt đầu, tăng giảm liều hoặc ngừng Methyldopa khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc hạ huyết áp kháng adrenergic tác động trung ương
- Cơ chế: Chuyển thành alpha-methylnorepinephrine, làm giảm hoạt động giao cảm trung ương
- Chỉ định theo nhãn: Điều trị tăng huyết áp
- Thai kỳ: NICE cân nhắc khi labetalol và nifedipine không phù hợp
- Liều người lớn theo nhãn: Khởi đầu thường 250 mg, ngày 2–3 lần; duy trì thường 500 mg–2 g/ngày; tối đa 3 g/ngày
- Nguy cơ quan trọng: Tổn thương gan, thiếu máu tan máu Coombs dương tính, giảm tế bào máu, hạ huyết áp và an thần
- Tương tác đáng chú ý: Muối sắt làm giảm sinh khả dụng; cần theo dõi khi phối hợp lithium hoặc thuốc hạ huyết áp khác
- Theo dõi: Huyết áp, công thức máu, xét nghiệm Coombs, chức năng gan và chức năng thận
- Tình trạng tại Việt Nam: Danh sách sản phẩm có số đăng ký còn hiệu lực
Hoạt chất Methyldopa là gì?
Methyldopa là thuốc hạ huyết áp tác động trung ương. Hoạt chất được chuyển hóa trong hệ thần kinh thành alpha-methylnorepinephrine, làm giảm tín hiệu giao cảm đến tim và mạch máu, qua đó hạ huyết áp.
Methyldopa
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Methyldopa |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Methyldopa |
| Tên IUPAC | (2S)-2-amino-3-(3,4-dihydroxyphenyl)-2-methylpropanoic acid |
| Tên hóa học khác | Alpha-methyl-L-dopa |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Alpha-methyldopa; α-methyldopa; L-alpha-methyldopa; levo-3-(3,4-dihydroxyphenyl)-2-methylalanine; methyldopa anhydrous. |
| Tên viết tắt | alpha-MD |
| Tên Latinh / tên dược điển | Methyldopum |
| Tên USAN | methyldopa |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 555-30-6 |
|---|---|
| UNII | M4R0H12F6M |
| PubChem CID | 38853 |
| RxNorm CUI | 6876 |
Dược động học của Methyldopa
Methyldopa hấp thu đường uống không hoàn toàn và thay đổi giữa các cá thể. Sinh khả dụng trung bình khoảng 25%, nồng độ đỉnh huyết tương đạt sau khoảng 2–3 giờ. Thuốc được chuyển hóa rộng, thải trừ chủ yếu qua thận và có thời gian bán thải huyết tương khoảng 1,8 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Methyldopa hấp thu không hoàn toàn và có mức độ biến thiên cao sau khi uống. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 2–3 giờ.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng trung bình sau khi uống khoảng 25%. Muối sắt như ferrous sulfate hoặc ferrous gluconate có thể làm giảm sinh khả dụng của Methyldopa và ảnh hưởng khả năng kiểm soát huyết áp. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Methyldopa đi qua hàng rào nhau thai, xuất hiện trong máu cuống rốn và được bài tiết vào sữa mẹ. Dữ liệu định lượng đáng tin cậy về thể tích phân bố trong nhãn được đối chiếu.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Methyldopa được chuyển hóa rộng. Các chất chuyển hóa được ghi nhận trong nước tiểu gồm alpha-methyldopa mono-O-sulfate, 3-O-methyl-alpha-methyldopa, 3,4-dihydroxyphenylacetone, alpha-methyldopamine, 3-O-methyl-alpha-methyldopamine và các dạng liên hợp.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 70% lượng Methyldopa đã hấp thu được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng Methyldopa và chất liên hợp mono-O-sulfate. Bài tiết sau liều uống về cơ bản hoàn tất trong khoảng 36 giờ.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải huyết tương khoảng 105 phút theo nhãn DailyMed và khoảng 1,8 ± 0,2 giờ theo SmPC. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải qua thận ở người có chức năng thận bình thường khoảng 130 mL/phút và giảm khi suy thận. Thải trừ qua thận chiếm khoảng hai phần ba độ thanh thải thuốc khỏi huyết tương. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy thận làm giảm độ thanh thải và có thể khiến người bệnh đáp ứng với liều thấp hơn. Lọc máu có thể loại Methyldopa khỏi tuần hoàn, do đó huyết áp có thể tăng trở lại sau lọc máu. Muối sắt đường uống làm giảm sinh khả dụng của thuốc.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Methyldopa
Methyldopa thuộc nhóm thuốc kháng adrenergic tác động trung ương. Thuốc không phải thuốc chẹn alpha ngoại biên trực tiếp; tác dụng hạ huyết áp chủ yếu liên quan đến chất chuyển hóa hoạt tính tác động lên các thụ thể alpha-adrenergic ức chế ở hệ thần kinh trung ương.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế được chấp nhận là Methyldopa được chuyển hóa thành alpha-methylnorepinephrine. Chất này kích thích các thụ thể alpha-adrenergic ức chế trung ương, hoạt động như một chất dẫn truyền thần kinh giả và có thể làm giảm hoạt tính renin huyết tương. Kết quả là giảm hoạt động giao cảm, giảm sức cản mạch và hạ huyết áp.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Methyldopa làm giảm cả huyết áp khi nằm và khi đứng. Mức giảm huyết áp tối đa thường xuất hiện khoảng 4–6 giờ sau liều uống. Sau khi đạt liều hiệu quả, đáp ứng huyết áp tương đối ổn định thường xuất hiện trong vòng 12–24 giờ. Khi ngừng thuốc, huyết áp thường trở về mức trước điều trị trong 24–48 giờ.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Methyldopa
Chỉ định được ghi trong nhãn DailyMed và SmPC là điều trị tăng huyết áp. Methyldopa có thể được dùng đơn độc hoặc phối hợp với thuốc hạ huyết áp khác khi bác sĩ xác định phù hợp.
Trong tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật, NICE khuyến nghị ưu tiên labetalol, dùng nifedipine nếu labetalol không phù hợp và cân nhắc Methyldopa nếu cả hai thuốc trên không phù hợp.
Methyldopa là hoạt chất đã được sử dụng lâu năm trong điều trị tăng huyết áp. Chưa xác định được ứng dụng mới đang nghiên cứu có đủ bằng chứng và phê duyệt để trình bày như một chỉ định điều trị khác.
Liều dùng và cách sử dụng
Các mức liều dưới đây được trích từ nhãn thuốc và không phải hướng dẫn tự điều trị:
- Người lớn: liều khởi đầu thường là 250 mg, ngày 2–3 lần trong 48 giờ đầu. Liều được tăng hoặc giảm cách nhau ít nhất 2 ngày dựa trên đáp ứng và khả năng dung nạp.
- Liều duy trì người lớn: thường 500 mg–2 g mỗi ngày, chia 2–4 lần. Liều tối đa được khuyến cáo là 3 g/ngày.
- Khi chuyển từ thuốc hạ huyết áp khác không phải thiazide, nhãn Hoa Kỳ giới hạn liều khởi đầu Methyldopa ở mức 500 mg/ngày, chia nhiều lần.
- Trẻ em: liều ban đầu theo nhãn là 10 mg/kg/ngày, chia 2–4 lần; tối đa 65 mg/kg/ngày hoặc 3 g/ngày, chọn mức thấp hơn.
- Người suy thận có thể đáp ứng với liều thấp hơn.
Liều trong thai kỳ, người cao tuổi hoặc suy thận phải được bác sĩ sản khoa, tim mạch hoặc nhi khoa cá thể hóa.
Uống thuốc đúng liều và đúng thời điểm do bác sĩ chỉ định. Nên dùng vào các giờ tương đối cố định mỗi ngày. Khi bắt đầu điều trị hoặc tăng liều, buồn ngủ có thể rõ hơn; nhãn thuốc gợi ý việc tăng liều buổi tối có thể giúp hạn chế ảnh hưởng của an thần, nhưng chỉ được thực hiện theo chỉ định.
Không tự ngừng Methyldopa vì huyết áp có thể trở lại mức trước điều trị trong vòng 24–48 giờ. Không tự uống đồng thời viên sắt chứa ferrous sulfate hoặc ferrous gluconate mà chưa trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Cần theo dõi:
- Huyết áp khi nằm, ngồi hoặc đứng và nhịp tim.
- Dấu hiệu chóng mặt, ngất, buồn ngủ hoặc suy giảm tỉnh táo.
- Công thức máu trước điều trị và định kỳ để phát hiện thiếu máu tan máu hoặc giảm tế bào máu.
- Xét nghiệm Coombs trực tiếp trước điều trị và có thể kiểm tra lại sau 6 và 12 tháng.
- Chức năng gan trước điều trị, định kỳ trong 6–12 tuần đầu và khi có sốt không rõ nguyên nhân, vàng da hoặc mệt bất thường.
- Chức năng thận, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc suy thận.
- Phù, tăng cân và dấu hiệu suy tim.
- Tâm trạng và dấu hiệu trầm cảm.
Cảnh báo và lưu ý về Methyldopa
Theo nhãn DailyMed Hoa Kỳ, Methyldopa chống chỉ định trong các trường hợp:
- Bệnh gan đang hoạt động như viêm gan cấp hoặc xơ gan hoạt động.
- Tiền sử rối loạn gan do Methyldopa.
- Quá mẫn với thành phần của thuốc.
- Đang dùng thuốc ức chế monoamine oxidase.
SmPC của Vương quốc Anh còn liệt kê trầm cảm, u tiết catecholamine như u tủy thượng thận hoặc paraganglioma và porphyria. Sự khác biệt này phụ thuộc nhãn quản lý tại từng quốc gia; cần đối chiếu tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể.
Tác dụng không mong muốn có thể gồm:
- Buồn ngủ, thường xuất hiện khi mới điều trị hoặc tăng liều.
- Đau đầu, suy nhược, mệt mỏi.
- Chóng mặt, choáng váng và hạ huyết áp tư thế.
- Nhịp tim chậm.
- Khô miệng, nghẹt mũi.
- Buồn nôn, nôn, táo bón, tiêu chảy hoặc đầy bụng.
- Phù và tăng cân.
- Phát ban.
- Tăng prolactin, tiết sữa, vú to ở nam, rối loạn kinh nguyệt, giảm ham muốn hoặc rối loạn cương.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng được ghi nhận gồm:
- Thiếu máu tan máu liên quan xét nghiệm Coombs dương tính.
- Viêm gan, vàng da, tổn thương tế bào gan, hoại tử gan và suy gan hiếm gặp.
- Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu hạt, giảm tiểu cầu hoặc suy tủy.
- Viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim hoặc viêm mạch.
- Hội chứng giống lupus.
- Viêm tụy.
- Rối loạn tâm thần, trầm cảm hoặc triệu chứng Parkinson.
- Hoại tử thượng bì nhiễm độc và phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
LiverTox xác định Methyldopa có liên quan rõ ràng với tổn thương gan cấp và mạn, đôi khi nặng hoặc tử vong.
Methyldopa có thể gây thiếu máu tan máu Coombs dương tính và tổn thương gan có khả năng đe dọa tính mạng. Cần ngừng thuốc và đánh giá y tế khi xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm màu, sốt không rõ nguyên nhân, đau vùng gan, mệt nặng, da xanh, khó thở hoặc dấu hiệu tan máu. Không dùng lại nếu đã xác định tổn thương gan hoặc thiếu máu tan máu do Methyldopa.
Thận trọng ở người có tiền sử bệnh gan, suy thận, bệnh mạch máu não nặng, suy tim, phù, trầm cảm hoặc người chuẩn bị phẫu thuật. Xét nghiệm Coombs dương tính có thể gây khó khăn khi làm phản ứng chéo trước truyền máu.
Quá liều cấp có thể gây hạ huyết áp, an thần quá mức, yếu, nhịp tim chậm, chóng mặt, choáng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, táo bón hoặc liệt ruột.
Không tự gây nôn hoặc tự xử trí tại nhà. Cần đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu ngay. Điều trị tại bệnh viện chủ yếu là hỗ trợ, theo dõi nhịp tim, cung lượng tim, huyết áp, thể tích tuần hoàn, điện giải, chức năng thận, chức năng thần kinh và đường tiêu hóa. Không có thuốc giải độc đặc hiệu; Methyldopa có thể được loại bỏ bằng lọc máu.
Nhãn DailyMed hướng dẫn bảo quản ở 20–25°C, tránh ánh sáng, trong bao bì kín và cản sáng. SmPC hướng dẫn giữ bao bì đóng kín, bảo quản dưới 25°C và tránh ánh sáng. Để thuốc xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn thuốc cho phép sử dụng Methyldopa trong điều trị tăng huyết áp ở trẻ em dựa trên dữ liệu từ tài liệu đã công bố, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng đầy đủ ở nhóm này. Liều khởi đầu theo nhãn là 10 mg/kg/ngày, chia 2–4 lần; tối đa 65 mg/kg/ngày hoặc 3 g/ngày, chọn mức thấp hơn.
Việc sử dụng ở trẻ em phải do bác sĩ nhi khoa theo dõi và không được tự tính liều theo cân nặng tại nhà.
Người cao tuổi có thể nhạy cảm hơn với tác dụng hạ huyết áp, an thần và nguy cơ ngất. Do Methyldopa được thải trừ đáng kể qua thận, nguy cơ tích lũy tăng khi chức năng thận suy giảm. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo thận trọng khi lựa chọn liều và cân nhắc theo dõi chức năng thận.
SmPC khuyến nghị bắt đầu ở mức thấp, ví dụ không quá 250 mg/ngày, tăng chậm và không vượt quá 2 g/ngày đối với sản phẩm được đối chiếu; hướng dẫn này không được tự áp dụng cho mọi người cao tuổi.
Methyldopa đi qua nhau thai và xuất hiện trong máu cuống rốn. Nhãn Hoa Kỳ cho biết chưa có nghiên cứu đối chứng đầy đủ trong ba tháng đầu, nhưng các báo cáo sử dụng trong cả ba tam cá nguyệt cho thấy khả năng gây hại thai nhi có vẻ thấp; thuốc chỉ nên sử dụng khi thực sự cần thiết và dưới giám sát y tế.
Theo NICE, đối với tăng huyết áp trong thai kỳ hoặc tiền sản giật, Methyldopa được cân nhắc khi labetalol và nifedipine không phù hợp. Lựa chọn thuốc phải dựa trên điều trị trước đó, tác dụng phụ, nguy cơ đối với thai và mong muốn của người bệnh.
Methyldopa được bài tiết vào sữa mẹ. LactMed ghi nhận nồng độ trong sữa thấp, lượng trẻ bú mẹ nhận được nhỏ và không dự kiến gây tác dụng bất lợi; không ghi nhận biến cố cấp hoặc dài hạn ở 15 trẻ được báo cáo. Methyldopa có thể làm tăng prolactin và gây tiết sữa.
Mặc dù dữ liệu cho con bú tương đối thuận lợi, NICE vẫn khuyến nghị ngừng Methyldopa trong vòng 2 ngày sau sinh và chuyển sang thuốc hạ huyết áp khác nếu còn cần điều trị.
Methyldopa chống chỉ định ở người đang có bệnh gan hoạt động, như viêm gan cấp hoặc xơ gan hoạt động, và ở người từng bị rối loạn gan liên quan đến Methyldopa. Thuốc phải được dùng thận trọng nếu có tiền sử bệnh gan hoặc rối loạn chức năng gan.
Chưa có phác đồ giảm liều chuẩn hóa cho suy gan. Nếu xuất hiện sốt, vàng da hoặc xét nghiệm chức năng gan bất thường, phải ngừng thuốc và đánh giá nguyên nhân; không dùng lại nếu tổn thương được xác định do Methyldopa.
Methyldopa được thải trừ đáng kể qua thận và độ thanh thải giảm khi suy thận. Người suy thận có thể đáp ứng với liều thấp hơn; cần theo dõi huyết áp, chức năng thận và dấu hiệu tích lũy thuốc.
Methyldopa có thể được loại bỏ bằng lọc máu, vì vậy tăng huyết áp có thể tái xuất hiện sau thủ thuật. Chưa có bảng điều chỉnh liều thống nhất theo từng mức độ lọc cầu thận trong các nhãn được đối chiếu.
Methyldopa có thể gây an thần, chóng mặt, choáng hoặc giảm khả năng tập trung, đặc biệt khi bắt đầu điều trị hoặc tăng liều. Không lái xe, vận hành máy hoặc làm việc trên cao nếu bị ảnh hưởng.
Tương tác thuốc của Methyldopa
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Chlorpromazine
Chlorpromazine có thể tăng tác dụng hạ huyết áp của nhiều thuốc hạ huyết áp và làm tăng hạ huyết áp tư thế. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dược lực học: giãn mạch và phong bế alpha-adrenergic cộng hợp. Ảnh hưởng: Chóng mặt, ngất, té ngã hoặc hạ huyết áp có triệu chứng. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi khi bắt đầu hoặc tăng liều; cân nhắc giảm liều một hoặc cả hai thuốc. | Huyết áp nằm/đứng, mạch, triệu chứng chóng mặt và té ngã. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Rituximab
Thuốc hạ huyết áp có thể làm tăng mức độ hạ huyết áp xảy ra trong hoặc quanh thời điểm truyền rituximab. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tác dụng hạ huyết áp của thuốc dùng nền có thể cộng hợp với hạ huyết áp liên quan phản ứng truyền rituximab. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện hạ huyết áp có triệu chứng, chóng mặt, ngất hoặc mất ổn định huyết động trong truyền. | Khuyến nghị: separate_timing Xử trí: Đối với rituximab truyền tĩnh mạch, SmPC khuyến cáo cân nhắc tạm ngừng thuốc hạ huyết áp 12 giờ trước truyền; quyết định cần cá thể hóa theo nguy cơ tim mạch. | Huyết áp trước truyền và định kỳ trong truyền; theo dõi chóng mặt, ngất và dấu hiệu mất ổn định huyết động. | Bằng chứng: high Nguồn: eMC | MabThera SmPC | Consider withholding antihypertensive medicines 12 hours before rituximab infusion because hypotension may occur | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3801/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
Thắc mắc về hoạt chất Methyldopa
Methyldopa là thuốc hạ huyết áp tác động trung ương. Thuốc được chuyển hóa thành alpha-methylnorepinephrine, làm giảm hoạt động giao cảm và hạ huyết áp. Chỉ định được ghi trong nhãn là điều trị tăng huyết áp.
Methyldopa có dữ liệu sử dụng lâu năm trong thai kỳ. NICE khuyến nghị cân nhắc thuốc khi labetalol và nifedipine không phù hợp. Điều này không có nghĩa Methyldopa phù hợp với mọi thai phụ; lựa chọn thuốc phải do bác sĩ sản khoa đánh giá dựa trên huyết áp, tuổi thai, bệnh kèm và nguy cơ của mẹ và thai.
Ferrous sulfate và ferrous gluconate có thể làm giảm sinh khả dụng của Methyldopa và ảnh hưởng kiểm soát huyết áp. Nhãn Hoa Kỳ không khuyến nghị dùng đồng thời. Không tự ngừng viên sắt trong thai kỳ; cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn thời điểm uống và lựa chọn phù hợp.
Cần đi khám ngay khi có vàng da, nước tiểu sẫm, sốt không rõ nguyên nhân, mệt nặng, đau bụng vùng gan, da xanh, khó thở, chảy máu bất thường, phát ban nặng, ngất, nhịp tim quá chậm hoặc thay đổi tâm trạng rõ rệt. Đây có thể là dấu hiệu tổn thương gan, thiếu máu tan máu, giảm tế bào máu hoặc hạ huyết áp nghiêm trọng.
NICE khuyến nghị ngừng Methyldopa trong vòng 2 ngày sau sinh và chuyển sang thuốc khác nếu vẫn cần kiểm soát huyết áp. Không tự ngừng ngay sau sinh; việc chuyển thuốc phải được bác sĩ sản khoa hoặc tim mạch lập kế hoạch và theo dõi huyết áp.

