Manitol (mannitol)

Manitol là cách viết thường gặp trong tiếng Việt của mannitol, một polyol sáu carbon còn được gọi là rượu đường. Khi truyền tĩnh mạch, mannitol hoạt động như thuốc lợi tiểu thẩm thấu: thuốc làm tăng áp lực thẩm thấu của dịch ngoại bào và dịch lọc cầu thận, kéo nước từ tế bào ra khoang mạch và hạn chế tái hấp thu nước tại ống thận. Nhãn thuốc hiện hành tại Hoa Kỳ chỉ định mannitol truyền để làm giảm áp lực nội sọ, điều trị phù não và làm giảm nhãn áp tăng cao.

Mannitol cũng có các dạng hít với mục đích hoàn toàn khác: điều trị bổ trợ xơ nang ở người lớn sau nghiệm pháp dung nạp hoặc đánh giá tăng phản ứng phế quản tại cơ sở chuyên môn. Thuốc có thể gây suy thận, rối loạn dịch–điện giải, phù phổi, độc tính thần kinh hoặc co thắt phế quản. Người bệnh không được tự truyền, tự hít hoặc áp dụng liều tham khảo khi chưa có chỉ định và theo dõi chuyên môn.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Tên chuẩn quốc tế: Mannitol
  • Tên thường viết tại Việt Nam: Manitol
  • Bản chất: Polyol sáu carbon, còn gọi là rượu đường
  • Nhóm chính của dạng truyền: Thuốc lợi tiểu thẩm thấu
  • Chỉ định truyền được nhãn hiện hành ghi nhận: Giảm áp lực nội sọ, điều trị phù não và giảm nhãn áp
  • Dạng hít điều trị: Điều trị bổ trợ xơ nang ở người lớn đã vượt qua nghiệm pháp dung nạp
  • Dạng hít chẩn đoán: Đánh giá tăng phản ứng phế quản từ 6 tuổi
  • Nguy cơ quan trọng: Suy thận, mất hoặc thừa dịch, rối loạn điện giải, phù phổi, co giật, co thắt phế quản
  • Nguyên tắc sử dụng: Chỉ dùng theo nhãn của từng sản phẩm và dưới sự giám sát chuyên môn

Hoạt chất Manitol là gì?

Manitol là thuốc và tá dược có bản chất rượu đường. Khi truyền tĩnh mạch, hoạt chất tạo chênh lệch áp lực thẩm thấu để kéo nước ra khỏi tế bào và tăng đào thải nước qua thận. Khi hít, mannitol có thể được dùng để hỗ trợ làm loãng dịch tiết ở người lớn mắc xơ nang hoặc kích thích co thắt phế quản có kiểm soát trong nghiệm pháp đánh giá tăng phản ứng đường thở.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Manitol

INN Mannitol

CAS 69-65-8

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Manitol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Mannitol

Tên IUPAC

(2R,3R,4R,5R)-hexane-1,2,3,4,5,6-hexol

Tên khác / tên đồng nghĩa

D-mannitol; mannite; hexane-1,2,3,4,5,6-hexol. Nhãn thuốc hít xác định hoạt chất sử dụng là D-mannitol.

Tên Latinh / tên dược điển

Mannitolum

Tên USAN

mannitol

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

69-65-8

UNII

3OWL53L36A

PubChem CID

6251

RxNorm CUI

6628

Dược động học của Manitol

Sau truyền tĩnh mạch, mannitol phân bố chủ yếu trong khoang ngoại bào, chuyển hóa rất ít và được đào thải phần lớn dưới dạng không đổi qua thận. Ở người có chức năng thận bình thường, khoảng 80% liều truyền được ước tính bài tiết trong nước tiểu trong vòng ba giờ.

Sau hít, mannitol đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương trung bình sau khoảng 1,5 giờ. Khoảng 55% liều hít 635 mg được bài tiết trong nước tiểu dưới dạng không đổi trong nghiên cứu trên người khỏe mạnh.

Giai đoạn I: Hấp thu

Mannitol truyền tĩnh mạch không cần hấp thu qua đường tiêu hóa.

Sau khi hít 635 mg, nồng độ đỉnh trung bình trong huyết tương được ghi nhận là 13,71 microgam/ml, AUC trung bình 73,15 microgam·giờ/ml và thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 1,5 giờ.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Đường truyền tĩnh mạch đưa hoạt chất trực tiếp vào tuần hoàn nên không trải qua giai đoạn hấp thu qua niêm mạc.

Đối với mannitol hít, nhãn Aridol ghi nhận sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 59% và sinh khả dụng tương đối so với đường uống khoảng 96% trong một nghiên cứu trên 18 nam giới trưởng thành khỏe mạnh. Không nên áp dụng thông số này cho mọi dạng thuốc hít hoặc mọi nhóm người bệnh.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau truyền tĩnh mạch, mannitol phân bố chủ yếu vào khoang ngoại bào trong khoảng 20–40 phút. Nhãn mannitol tiêm 25% ghi nhận thể tích phân bố khoảng 17 lít ở người lớn. Một nghiên cứu được nhãn thuốc hít dẫn lại ghi nhận thể tích phân bố khoảng 34,3 lít; khác biệt có thể liên quan đến nghiên cứu và phương pháp đánh giá.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Chỉ một phần nhỏ liều mannitol được chuyển hóa. Nhãn Bronchitol mô tả quá trình chuyển hóa không phụ thuộc CYP, thông qua con đường đường phân với sự khử hydro tạo fructose.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Mannitol được lọc tự do qua cầu thận, tái hấp thu ở ống thận dưới 10% và không được tế bào ống thận bài tiết chủ động. Hoạt chất được đào thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua nước tiểu.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải
  • Sau truyền tĩnh mạch ở người có chức năng thận bình thường: khoảng 0,5–2,5 giờ.
  • Sau hít: khoảng 4,7 giờ trong nghiên cứu dược động học của sản phẩm hít.
  • Ở người suy thận, thời gian bán thải có thể kéo dài đến khoảng 36 giờ; trong thẩm tách máu và thẩm phân phúc mạc lần lượt khoảng 6 giờ và 21 giờ theo nghiên cứu được nhãn dẫn lại.
CL · Độ thanh thải toàn phần

Ở người có chức năng thận bình thường, độ thanh thải toàn phần sau truyền tĩnh mạch khoảng 87–109 ml/phút theo nhãn mannitol tiêm 25%. Nhãn thuốc hít dẫn số liệu độ thanh thải toàn phần 5,1 lít/giờ và độ thanh thải qua thận 4,4 lít/giờ trong nghiên cứu khác.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Chức năng thận là yếu tố quan trọng nhất vì mannitol được đào thải chủ yếu qua thận. Suy thận làm giảm đào thải, kéo dài thời gian bán thải, tăng phơi nhiễm toàn thân và nguy cơ tăng áp lực thẩm thấu, thừa dịch, độc tính thần kinh hoặc suy tim–phổi.

Tuổi nhỏ, đặc biệt trẻ dưới hai tuổi, có thể làm tăng nguy cơ rối loạn dịch và điện giải do mức lọc cầu thận thấp và khả năng cô đặc nước tiểu còn hạn chế.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Manitol

Mannitol truyền thuộc nhóm dung dịch tạo lợi tiểu thẩm thấu, mã ATC B05BC01. Mannitol bột hít điều trị đường hô hấp thuộc mã R05CB16. Dạng chẩn đoán được phân loại V04CX04. WHO ATC cũng có các mã riêng cho mannitol dùng làm thuốc nhuận tràng và dung dịch tưới rửa.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Khi truyền tĩnh mạch, mannitol làm tăng áp lực thẩm thấu dịch ngoại bào, khiến nước di chuyển từ khoang nội bào sang khoang ngoại bào và lòng mạch. Cơ chế này góp phần làm giảm thể tích nước trong não và mắt, qua đó giảm áp lực nội sọ, phù não và nhãn áp.

Tại thận, mannitol làm tăng áp lực thẩm thấu của dịch lọc cầu thận, cản trở tái hấp thu nước và làm tăng bài tiết nước, natri và chloride.

Cơ chế chính xác giúp mannitol hít cải thiện chức năng phổi trong xơ nang chưa được xác định đầy đủ; tác dụng được cho là liên quan đến việc kéo nước vào dịch tiết đường thở, làm dịch tiết bớt quánh và dễ được thanh thải hơn.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng của mannitol phụ thuộc đường dùng:

  • Dạng truyền tạo lợi tiểu thẩm thấu và dịch chuyển nước từ nội bào ra ngoại bào.
  • Dạng hít điều trị xơ nang tạo hiệu ứng thẩm thấu tại đường thở; cơ chế dược lực học đầy đủ chưa được xác định.
  • Dạng hít chẩn đoán gây hẹp đường thở ở người có tăng phản ứng phế quản; kết quả được đánh giá qua mức giảm FEV1 và liều gây giảm FEV1 15%.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Manitol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Manitol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Manitol

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Codeine

Codeine và các opioid có thể làm giảm hiệu quả của thuốc lợi tiểu, dẫn đến giảm bài niệu hoặc kiểm soát huyết áp kém.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học/sinh lý. Opioid có thể kích thích giải phóng hormone chống bài niệu, làm giảm đáp ứng lợi tiểu.

Ảnh hưởng:

Giảm lượng nước tiểu, giữ dịch, phù hoặc huyết áp không được kiểm soát như mong đợi.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Đánh giá dấu hiệu giảm bài niệu và ảnh hưởng lên huyết áp. Điều chỉnh thuốc lợi tiểu chỉ khi có chỉ định lâm sàng và theo dõi phù hợp.

Lượng nước tiểu; cân nặng; phù; huyết áp; chức năng thận và điện giải khi phù hợp với loại thuốc lợi tiểu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Diuretics | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Thắc mắc về hoạt chất Manitol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 11 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *