Magnesium sulfate, tiếng Việt thường gọi là magie sulfat, là một muối vô cơ cung cấp ion magnesi. Dạng tiêm được sử dụng để điều trị thiếu magnesi, bổ sung magnesi trong dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa và phòng hoặc kiểm soát co giật ở người bị tiền sản giật, sản giật. WHO xác định magnesium sulfate là thuốc quan trọng trong phòng ngừa sản giật; NICE còn khuyến nghị sử dụng đường tĩnh mạch để bảo vệ thần kinh thai nhi trong một số trường hợp sinh non sắp xảy ra.
Thuốc tiêm có khoảng điều trị hẹp và được thải chủ yếu qua thận. Tích tụ magnesi có thể gây mất phản xạ gân xương, tụt huyết áp, liệt hô hấp hoặc ngừng tim. Vì vậy, magnesium sulfate đường tiêm chỉ được dùng tại cơ sở y tế, với theo dõi hô hấp, lượng nước tiểu, phản xạ gối và nồng độ magnesi khi cần.
Nội dung chính
- Tên hoạt chất: Magnesium sulfate, thường ở dạng magnesium sulfate heptahydrate
- Nhóm dược lý: Dung dịch điện giải; thuốc bổ sung magnesi; thuốc chống co giật trong sản khoa
- Mã ATC dạng tiêm: B05XA05
- Chỉ định chính: Hạ magnesi máu; bổ sung trong dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa; phòng và điều trị co giật do tiền sản giật, sản giật
- Ứng dụng theo hướng dẫn: Bảo vệ thần kinh thai nhi trước sinh non; xử trí xoắn đỉnh liên quan QT kéo dài
- Đường dùng: Truyền hoặc tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp; một số sản phẩm dùng đường uống hoặc ngoài da
- Dấu hiệu độc tính: Giảm hoặc mất phản xạ gối, yếu cơ, tụt huyết áp, nhịp chậm, giảm nhịp thở
- Thuốc đối kháng khi ngộ độc: Muối calci tiêm, thường là calci gluconat, kết hợp hỗ trợ hô hấp
- Lưu ý quan trọng: Nguy cơ tích tụ và độc tính tăng rõ ở người suy thận
Hoạt chất Magnesium sulfate là gì?
Magnesium sulfate là muối cung cấp ion magnesi. Dạng tiêm được dùng để phục hồi thiếu hụt magnesi và làm giảm dẫn truyền thần kinh–cơ trong phòng hoặc kiểm soát co giật do tiền sản giật, sản giật.
Magnesium sulfate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Magnesium sulfate |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Magnesium sulfate |
| Tên IUPAC | magnesium sulfate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Magnesium sulphate; magnesium sulfate heptahydrate; magnesium sulphate heptahydrate; MgSO4; MgSO4·7H2O; Epsom salt hoặc muối Epsom đối với dạng tinh thể dùng đường uống hoặc ngoài da. |
| Tên USAN | magnesium sulfate |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | DE08037SAB |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
Dược động học của Magnesium sulfate
Sau tiêm tĩnh mạch, tác dụng chống co giật xuất hiện ngay. Sau tiêm bắp, tác dụng bắt đầu sau khoảng một giờ. Magnesium sulfate không được chuyển hóa theo nghĩa thông thường và được đào thải chủ yếu qua thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Đường tĩnh mạch cho tác dụng tức thời. Sau tiêm bắp, tác dụng thường khởi phát trong khoảng một giờ và kéo dài khoảng 3–4 giờ. Dạng uống giữ nước trong lòng ruột và tạo tác dụng nhuận tràng; mức hấp thu toàn thân thay đổi và có thể trở nên nguy hiểm ở người suy thận.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường tĩnh mạch là 100% do thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn. Sinh khả dụng tuyệt đối sau tiêm bắp và sau uống đối với từng chế phẩm. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 1–2% tổng lượng magnesi của cơ thể nằm trong dịch ngoại bào. Magnesi gắn albumin khoảng 30%; WHO ghi nhận thể tích phân bố trung bình khoảng 0,25 L/kg và tỷ lệ gắn protein huyết tương 30–40%. Thuốc qua nhau thai và vào dịch ối.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Magnesium sulfate không được chuyển hóa trong cơ thể và không tạo chất chuyển hóa có hoạt tính.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Magnesi được đào thải gần như hoàn toàn qua thận, với tốc độ phụ thuộc nồng độ trong huyết tương và mức lọc cầu thận. Phần bài tiết qua phân sau dùng đường tiêm rất hạn chế.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình khoảng 4–5 giờ ở phụ nữ tiền sản giật; WHO ghi nhận giá trị khoảng 4 giờ. Thời gian bán thải có thể kéo dài đáng kể khi suy thận. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Nhãn magnesium sulfate pha trong glucose ghi nhận độ thanh thải toàn thân trung bình khoảng 4–5 L/giờ ở phụ nữ tiền sản giật. Độ thanh thải giảm khi chức năng thận suy giảm. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Chức năng thận là yếu tố ảnh hưởng quan trọng nhất. Thiểu niệu hoặc suy thận làm giảm thải trừ và tăng nguy cơ tăng magnesi máu. Thai kỳ có thể làm thay đổi thể tích phân bố; nồng độ albumin cũng ảnh hưởng phần magnesi gắn protein.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Magnesium sulfate
Magnesium sulfate tiêm thuộc nhóm dung dịch điện giải, mã ATC B05XA05. Trong sản khoa, thuốc được sử dụng như thuốc chống co giật. Dạng uống có tác dụng nhuận tràng thẩm thấu và không thể thay thế dạng tiêm.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong tiền sản giật và sản giật, magnesi làm giảm giải phóng acetylcholine tại bản vận động, ức chế dẫn truyền thần kinh–cơ, gây tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương và giãn mạch ngoại biên.
Trong xoắn đỉnh do QT kéo dài, magnesium sulfate có thể làm giảm các dao động điện thế hoạt động cơ tim gây khởi phát loạn nhịp.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng chống co giật xuất hiện ngay sau tiêm tĩnh mạch và kéo dài khoảng 30 phút. Sau tiêm bắp, tác dụng khởi phát sau khoảng một giờ và kéo dài 3–4 giờ. Nồng độ quá cao làm giảm phản xạ gân xương, ức chế hô hấp và dẫn truyền tim.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Magnesium sulfate
Chỉ định theo nhãn thuốc tiêm gồm:
- Điều trị thiếu magnesi, đặc biệt hạ magnesi máu cấp kèm co cứng hoặc tăng kích thích thần kinh–cơ.
- Bổ sung hoặc phòng thiếu magnesi trong dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa.
- Phòng co giật ở người tiền sản giật và điều trị, phòng tái phát co giật ở người sản giật.
Các ứng dụng theo hướng dẫn chuyên môn gồm:
- Bảo vệ thần kinh thai nhi khi sinh non sắp xảy ra trong các nhóm tuổi thai được hướng dẫn quy định; NICE xác định đây là sử dụng ngoài nhãn trong bối cảnh của Anh.
- Magnesium tĩnh mạch có thể được sử dụng để ức chế và phòng tái phát xoắn đỉnh liên quan QT kéo dài; không có lợi ích đã được chứng minh đối với nhịp nhanh thất đa hình khi QT bình thường.
Dạng uống theo một số nhãn không kê đơn tại Hoa Kỳ được dùng ngắn hạn cho táo bón không thường xuyên.
Magnesium sulfate đang được nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định trong nhiều lĩnh vực như giảm đau, đau nửa đầu và một số bệnh cảnh hô hấp cấp. Mức độ bằng chứng, liều và tình trạng phê duyệt khác nhau; dữ liệu chi tiết.
Bảo vệ thần kinh thai nhi trước sinh non là ứng dụng được hướng dẫn chuyên môn hỗ trợ, không nên gọi là ứng dụng thử nghiệm, nhưng có thể là sử dụng ngoài nhãn tùy quốc gia và sản phẩm.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ để đối chiếu tài liệu, không phải liều cá nhân hóa:
- Tiền sản giật hoặc sản giật theo nhãn magnesium sulfate pha trong glucose: liều nạp 4–6 g truyền trong 15 phút, sau đó duy trì 1–2 g mỗi giờ. Liều tối đa được khuyến cáo là 30–40 g trong 24 giờ.
- Suy thận nặng hoặc lượng nước tiểu dưới 0,5 ml/kg/giờ theo cùng nhãn: liều nạp 4 g, sau đó 1 g mỗi giờ; không vượt quá 20 g trong 48 giờ và phải theo dõi nồng độ magnesi thường xuyên.
- Hạ magnesi máu nhẹ theo nhãn dung dịch 50%: 1 g tiêm bắp mỗi 6 giờ trong bốn liều. Một lựa chọn đường tĩnh mạch được ghi nhận là 5 g pha trong một lít dịch truyền và truyền chậm trong ba giờ.
- Bảo vệ thần kinh thai nhi theo NICE: 4 g tĩnh mạch trong 15 phút, sau đó 1 g mỗi giờ cho đến khi sinh hoặc đủ 24 giờ, tùy thời điểm nào đến trước.
- Dạng magnesium sulfate uống theo nhãn Epsom Salt tại Hoa Kỳ: người từ 12 tuổi dùng 2–4 thìa cà phê, trẻ 6–11 tuổi dùng 1–2 thìa cà phê hòa trong một cốc nước; không khuyến nghị dưới 6 tuổi. Liều này không mặc nhiên áp dụng cho sản phẩm tại Việt Nam.
Không tự áp dụng các phác đồ trên. Liều thực tế phụ thuộc chỉ định, nồng độ chế phẩm, chức năng thận, lượng nước tiểu và kết quả theo dõi.
- Dung dịch 50% phải được pha loãng xuống nồng độ không quá 20% trước khi truyền tĩnh mạch.
- Dung dịch pha sẵn phải được truyền bằng bơm truyền và không cần pha loãng thêm nếu nhãn ghi như vậy.
- Kiểm tra độ trong, màu sắc và tình trạng bao bì trước khi dùng.
- Không trộn chung với thuốc hoặc dung dịch chưa xác minh tương hợp.
- Tiêm bắp phải là tiêm sâu, bảo đảm kỹ thuật vô khuẩn và chỉ do nhân viên y tế thực hiện.
- Muối Epsom dùng uống phải được hòa tan hoàn toàn theo đúng nhãn; không sử dụng thường xuyên hoặc dùng cho người bệnh thận nếu chưa hỏi bác sĩ.
Khi truyền magnesium sulfate cần theo dõi:
- Nhịp thở; mục tiêu an toàn thường là ít nhất 16 lần/phút.
- Phản xạ gân bánh chè.
- Lượng nước tiểu; WHO yêu cầu tối thiểu khoảng 30 ml/giờ trong bốn giờ trước đó.
- Huyết áp, mạch và dấu hiệu yếu cơ hoặc giảm ý thức.
- Nồng độ magnesi, chức năng thận, calci và các điện giải khác khi có chỉ định.
- Tim thai và tình trạng trẻ sơ sinh khi dùng trong thai kỳ.
Calci gluconat tiêm và phương tiện hỗ trợ thông khí phải sẵn có khi sử dụng liều chống co giật.
Cảnh báo và lưu ý về Magnesium sulfate
Chống chỉ định khác nhau giữa nhãn:
- Nhãn magnesium sulfate pha trong glucose tại Hoa Kỳ chống chỉ định khi có block tim hoặc tổn thương cơ tim, hôn mê do đái tháo đường và nhược cơ.
- WHO SmPC chống chỉ định quá mẫn, block tim và suy thận nặng; tài liệu này yêu cầu thận trọng ở người nhược cơ.
- Nhãn dung dịch tiêm 50% chống chỉ định dùng đường tiêm ở người block tim hoặc tổn thương cơ tim.
Vì có khác biệt giữa sản phẩm, phải tuân theo tờ hướng dẫn của thuốc thực tế và đánh giá của bác sĩ.
Các phản ứng có thể gặp gồm đỏ bừng, cảm giác nóng, vã mồ hôi, buồn nôn, nôn, khát, buồn ngủ, nhìn đôi, yếu cơ, đau tại vị trí tiêm bắp, hạ huyết áp và giảm phản xạ gân xương.
Dạng uống gây tăng nước trong lòng ruột và đi ngoài; đau bụng hoặc tiêu chảy quá mức có thể dẫn đến mất nước và rối loạn điện giải.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Suy hô hấp hoặc liệt hô hấp.
- Block tim, nhịp chậm, ngừng tim và trụy tuần hoàn.
- Phù phổi.
- Tăng magnesi máu nặng, mất phản xạ, liệt mềm hoặc hôn mê.
- Khởi phát cơn nhược cơ và suy hô hấp thần kinh–cơ.
- Hạ calci máu.
- Độc tính thai nhi hoặc sơ sinh khi dùng kéo dài, gồm giảm calci, giảm khoáng hóa xương, giảm trương lực và suy hô hấp.
- Không dùng magnesium sulfate tiêm nếu không có khả năng theo dõi hô hấp, phản xạ và bài niệu.
- Nguy cơ ngộ độc tăng cao ở người thiểu niệu hoặc suy thận.
- Ngừng hoặc giảm truyền khi phản xạ gối mất, nhịp thở giảm hoặc lượng nước tiểu thấp.
- Dùng liên tục trong thai kỳ quá 5–7 ngày có thể gây bất thường xương và hạ calci ở thai nhi.
- Magnesium sulfate không được phê duyệt để điều trị chuyển dạ sinh non kéo dài; không nhầm mục đích bảo vệ thần kinh thai nhi với mục đích trì hoãn chuyển dạ.
- Người nhược cơ có nguy cơ yếu cơ và suy hô hấp nghiêm trọng.
- Chế phẩm chứa glucose cần thận trọng ở người đái tháo đường.
Dấu hiệu quá liều gồm đỏ bừng, vã mồ hôi, tụt huyết áp, buồn ngủ, yếu cơ, mất phản xạ gối, giảm nhịp thở, kéo dài PR hoặc QRS, liệt hô hấp và ngừng tim.
Xử trí gồm:
- Ngừng magnesium sulfate ngay.
- Bảo đảm đường thở và hỗ trợ thông khí nếu cần.
- Tiêm tĩnh mạch chậm một muối calci; WHO nêu calci gluconat 1 g, tương đương 10 ml dung dịch 10%, trong xử trí độc tính hô hấp.
- Theo dõi ECG, huyết áp, magnesi, calci và chức năng thận.
- Cân nhắc lọc máu khi tăng magnesi máu nặng hoặc suy thận.
Đây là xử trí cấp cứu tại bệnh viện, không được tự thực hiện.
Các nhãn thuốc tiêm được đối chiếu yêu cầu bảo quản ở 20–25°C. Dung dịch pha sẵn cần được bảo vệ khỏi đông lạnh. Không sử dụng thuốc nếu dung dịch đổi màu, có tiểu phân, bao bì rò rỉ hoặc bị hư hỏng.
Điều kiện bảo quản sau pha loãng phụ thuộc kỹ thuật vô khuẩn và nhãn sản phẩm; WHO khuyến nghị sử dụng ngay sau pha khi có thể.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và liều dùng phụ thuộc chỉ định. Nhãn pha sẵn xác nhận sử dụng trong phòng hoặc điều trị sản giật ở người mang thai vị thành niên với phác đồ như người trưởng thành. Nhãn dung dịch 50% có hướng dẫn bổ sung magnesi trong dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa cho trẻ, nhưng việc tính liều phải do bác sĩ thực hiện.
Đối với magnesium sulfate uống, một nhãn Hoa Kỳ không khuyến nghị cho trẻ dưới 6 tuổi và yêu cầu liều thấp hơn ở trẻ 6–11 tuổi. Thông tin này không được áp dụng tự động cho sản phẩm tại Việt Nam.
Người cao tuổi thường có chức năng thận suy giảm nên có thể cần giảm liều và theo dõi magnesi chặt hơn. Nhãn dung dịch 50% giới hạn tổng liều ở người suy thận nặng và nhấn mạnh theo dõi nồng độ huyết thanh.
Magnesium sulfate được chỉ định để phòng co giật trong tiền sản giật và điều trị, phòng tái phát co giật trong sản giật. WHO cho biết thuốc có thể giảm hơn một nửa nguy cơ tiến triển thành sản giật ở người tiền sản giật.
NICE khuyến nghị magnesium sulfate tĩnh mạch để bảo vệ thần kinh thai nhi trong một số trường hợp sinh non sắp xảy ra; đây là sử dụng ngoài nhãn trong bối cảnh của hướng dẫn này. Dùng liên tục quá 5–7 ngày có thể gây hạ calci, giảm khoáng hóa xương hoặc gãy xương ở thai và trẻ sơ sinh.
Magnesium sulfate truyền tĩnh mạch chỉ làm tăng nhẹ nồng độ magnesi trong sữa mẹ và magnesi được trẻ hấp thu qua đường uống kém. WHO SmPC xem lượng bài tiết vào sữa là không đáng kể và tương thích với việc cho con bú, nhưng truyền sau sinh kéo dài hơn sáu giờ có thể làm chậm tiết sữa.
Quyết định tiếp tục cho con bú cần xét đến tình trạng của mẹ, liều, thời gian điều trị và tình trạng trẻ sơ sinh.
Magnesium sulfate không được chuyển hóa tại gan và chưa có phác đồ điều chỉnh liều riêng được xác nhận cho người suy gan. Khuyến cáo chính thức theo từng mức độ suy gan.
Cần đánh giá đồng thời chức năng thận, điện giải, huyết áp và thuốc đang dùng.
Magnesi được thải gần như hoàn toàn qua thận nên suy thận làm tăng mạnh nguy cơ tích tụ và liệt hô hấp. Nhãn Hoa Kỳ cho phép giảm liều và giới hạn tối đa 20 g trong 48 giờ ở người suy thận nặng hoặc thiểu niệu, trong khi WHO SmPC của một sản phẩm chống chỉ định ở suy thận nặng.
Sự khác biệt này phải được xử lý theo đúng nhãn sản phẩm, chỉ định và điều kiện theo dõi. Không dùng magnesium sulfate uống để nhuận tràng khi có bệnh thận nếu chưa được bác sĩ đồng ý.
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt về ảnh hưởng của magnesium sulfate lên khả năng lái xe và vận hành máy. Thuốc có thể gây buồn ngủ, nhìn đôi, lú lẫn, yếu cơ hoặc tụt huyết áp. Không lái xe hoặc vận hành máy cho đến khi các triệu chứng đã hết và bác sĩ xác nhận an toàn.
Tương tác thuốc của Magnesium sulfate
- Thuốc chẹn thần kinh–cơ có thể bị tăng và kéo dài tác dụng.
- Opioid, propofol, thuốc ngủ, thuốc mê hoặc chất ức chế thần kinh trung ương có thể làm tăng an thần và ức chế hô hấp.
- Nifedipine và các thuốc chẹn kênh calci dihydropyridine có thể làm tăng nguy cơ tụt huyết áp.
- Cần đặc biệt thận trọng ở người dùng digoxin do nguy cơ rối loạn dẫn truyền tim.
- Aminoglycoside, amphotericin B, cisplatin, ciclosporin và thuốc lợi tiểu có thể làm thay đổi nồng độ magnesi hoặc tăng nguy cơ độc tính.
- Magnesium sulfate có thể tạo kết tủa với carbonate, bicarbonate, phosphate, salicylate và một số dung dịch chứa calci.
Thắc mắc về hoạt chất Magnesium sulfate
Magnesium sulfate là muối cung cấp ion magnesi. Dạng tiêm được dùng để điều trị hạ magnesi máu, bổ sung magnesi trong dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa và phòng hoặc kiểm soát co giật ở tiền sản giật, sản giật.
Không. Vai trò chính của magnesium sulfate trong tiền sản giật là phòng co giật, không phải thay thế thuốc hạ huyết áp. Người bệnh có thể đồng thời cần thuốc kiểm soát huyết áp và các biện pháp sản khoa khác.
Các dấu hiệu cảnh báo gồm giảm hoặc mất phản xạ gối, yếu cơ, buồn ngủ, tụt huyết áp, nhịp tim chậm, giảm nhịp thở và giảm lượng nước tiểu. Ngộ độc nặng có thể gây liệt hô hấp hoặc ngừng tim.
Không. Thuốc tiêm cần được pha đúng nồng độ, truyền bằng thiết bị phù hợp và theo dõi hô hấp, phản xạ, bài niệu, huyết áp và chức năng thận. Calci tiêm và phương tiện hỗ trợ hô hấp phải sẵn sàng để xử trí độc tính.
Có thể cùng chứa magnesium sulfate, nhưng tiêu chuẩn sản xuất, độ vô khuẩn, nồng độ và đường dùng hoàn toàn khác nhau. Muối Epsom dành để uống hoặc ngâm không được tiêm. Dung dịch tiêm cũng không được tự ý dùng đường uống hoặc ngoài da.

