Ketotifen là hoạt chất chống dị ứng có tác dụng đối kháng thụ thể histamin H1 và làm giảm sự giải phóng các chất trung gian dị ứng từ những tế bào như dưỡng bào và bạch cầu ái toan. Thuốc được sản xuất dưới dạng uống và nhỏ mắt, nhưng chỉ định, liều dùng, chống chỉ định và mức độ hấp thu toàn thân của hai đường dùng khác nhau rõ rệt. Dạng nhỏ mắt thường được sử dụng để điều trị hoặc phòng ngừa triệu chứng viêm kết mạc dị ứng theo mùa. Dạng uống được phê duyệt tại một số quốc gia để điều trị triệu chứng dị ứng; một số giấy phép quốc gia còn bao gồm dự phòng hen liên quan cơ địa dị ứng, viêm mũi dị ứng, mày đay mạn và viêm da dị ứng. Ketotifen đường uống có thể gây buồn ngủ và không phải thuốc giãn phế quản dùng để cắt cơn hen cấp. Người bệnh không nên tự áp dụng liều hoặc thay thế thuốc đang điều trị.
Nội dung chính
- Ketotifen có tác dụng kháng histamin H1 và ổn định tế bào tham gia phản ứng dị ứng.
- Dạng nhỏ mắt chủ yếu được dùng cho viêm kết mạc dị ứng; dạng uống được dùng cho một số bệnh dị ứng theo nhãn từng quốc gia.
- Dạng uống có thể gây buồn ngủ, chóng mặt và giảm khả năng phản ứng, nhất là khi mới bắt đầu điều trị.
- Ketotifen không phải thuốc giãn phế quản để xử trí cơn hen cấp.
- Thuốc nhỏ mắt có chất bảo quản benzalkonium chloride cần được dùng thận trọng với kính áp tròng mềm.
- Không tự phối hợp Ketotifen uống với thuốc chống đái tháo đường uống, rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương.
- Liều dùng phải căn cứ dạng bào chế, nồng độ, tuổi, nhãn sản phẩm và chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Hoạt chất Ketotifen là gì?
Ketotifen là thuốc chống dị ứng có hai đặc tính chính: đối kháng thụ thể histamin H1 và làm giảm giải phóng các chất trung gian gây dị ứng từ dưỡng bào, bạch cầu ái toan, bạch cầu ái kiềm và các tế bào liên quan. Thuốc có dạng uống và nhỏ mắt; hai dạng này không có chỉ định và liều dùng giống nhau.
Ketotifen
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ketotifen |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ketotifen |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ketotifen fumarat; Ketotifen fumarate; Ketotifen hydrogen fumarate; Ketotifen hydro fumarat. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ketotifenum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 34580-13-7 |
|---|---|
| UNII | HBD503WORO |
| PubChem CID | 3827 |
| RxNorm CUI | 6146 |
Dược động học của Ketotifen
Dược động học khác nhau rõ rệt theo đường dùng:
- Đường uống: hấp thu gần như hoàn toàn nhưng sinh khả dụng khoảng 50% do chuyển hóa bước đầu tại gan; nồng độ tối đa trong huyết tương đạt sau khoảng 2–4 giờ; liên kết protein khoảng 75%; thải trừ theo hai pha.
- Nhỏ mắt: sau khi nhỏ lặp lại trong 14 ngày, nồng độ Ketotifen huyết tương ở phần lớn người tham gia thấp hơn giới hạn định lượng 20 pg/ml, cho thấy phơi nhiễm toàn thân rất thấp.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, Ketotifen được hấp thu gần như hoàn toàn và đạt nồng độ tối đa trong huyết tương sau khoảng 2–4 giờ. Với đường nhỏ mắt, mức hấp thu toàn thân thấp và nồng độ huyết tương thường dưới giới hạn định lượng trong nghiên cứu dược động học được công bố trong dữ liệu sản phẩm.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống khoảng 50%, chủ yếu do hiệu ứng chuyển hóa bước đầu tại gan khoảng 50%. Thức ăn không làm thay đổi đáng kể sinh khả dụng, nhưng dùng cùng bữa ăn có thể giúp nồng độ huyết tương ổn định hơn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ketotifen đường uống liên kết với protein huyết tương khoảng 75%. Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố trong các nguồn sản phẩm đã kiểm tra.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ketotifen được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Chất chuyển hóa chính được ghi nhận là ketotifen-N-glucuronide, gần như không có hoạt tính dược lý.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Ketotifen đường uống được thải trừ theo hai pha. Khoảng 1% liều được bài tiết dưới dạng không đổi trong nước tiểu trong vòng 48 giờ; khoảng 60–70% được bài tiết dưới dạng các chất chuyển hóa.
| t½ · Thời gian bán thải | Sau khi uống, Ketotifen có thời gian bán thải pha đầu khoảng 3–5 giờ và thời gian bán thải pha cuối khoảng 21 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Trẻ dưới 3 tuổi có độ thanh thải Ketotifen cao hơn người lớn. Suy gan nặng có thể làm giảm chuyển hóa và độ thanh thải, dẫn đến nguy cơ tích lũy hoạt chất chưa chuyển hóa. Giá trị độ thanh thải định lượng ở người trưởng thành và người suy thận. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Thức ăn không làm thay đổi đáng kể sinh khả dụng đường uống.
- Trẻ dưới 3 tuổi có độ thanh thải cao hơn người lớn.
- Suy gan nặng có thể làm giảm chuyển hóa glucuronid hóa và tăng nguy cơ tích lũy.
- Chưa có nghiên cứu dược động học đầy đủ ở người suy thận để thiết lập liều uống cụ thể.
- Phơi nhiễm toàn thân sau khi nhỏ mắt thấp hơn nhiều so với đường uống.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ketotifen
- Dùng toàn thân: thuốc kháng histamin H1 khác, mã ATC R06AX17.
- Dùng tại mắt: thuốc nhãn khoa chống dị ứng khác, mã ATC S01GX08.
- Ketotifen có tác dụng chống dị ứng nhưng không phải thuốc giãn phế quản.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ketotifen chẹn thụ thể histamin H1 theo cơ chế không cạnh tranh. Thuốc còn ức chế giải phóng histamin, leukotrien, prostaglandin và yếu tố hoạt hóa tiểu cầu từ các tế bào tham gia phản ứng quá mẫn tức thì. Ketotifen cũng làm giảm hóa hướng động, hoạt hóa và mất hạt của bạch cầu ái toan; các cơ chế này góp phần hạn chế ngứa, viêm và những biểu hiện dị ứng.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ketotifen làm giảm tác động của histamin và các chất trung gian viêm, từ đó hạn chế phản ứng dị ứng tại mắt hoặc toàn thân tùy đường dùng. Đối với hô hấp, Ketotifen được mô tả là thuốc chống hen không có tác dụng giãn phế quản, vì vậy không được xem là thuốc cắt cơn hen cấp. Dạng nhỏ mắt 0,025% đã cho thấy khả năng phòng ngừa ngứa mắt do thử thách dị nguyên trong các nghiên cứu được trình bày trong dữ liệu sản phẩm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ketotifen
Chỉ định phải được xác định theo đường dùng và nhãn sản phẩm cụ thể:
- Dạng nhỏ mắt: điều trị hoặc phòng ngừa các dấu hiệu, triệu chứng của viêm kết mạc dị ứng theo mùa; một số nhãn không kê đơn ghi giảm tạm thời ngứa mắt do phấn hoa, cỏ, lông và gàu động vật.
- Dạng uống: một SmPC của HPRA phê duyệt điều trị triệu chứng các tình trạng dị ứng, bao gồm viêm mũi và viêm kết mạc.
- Các thuốc uống được cấp phép quốc gia tại châu Âu từng có chỉ định dự phòng hen phế quản, đặc biệt khi liên quan cơ địa dị ứng, và phòng ngừa hoặc điều trị mày đay mạn, viêm da cơ địa, viêm mũi dị ứng và viêm kết mạc dị ứng. Phạm vi chỉ định không đồng nhất giữa các quốc gia.
Ketotifen đã được khảo sát trong một số bệnh lý liên quan hoạt hóa dưỡng bào và phản ứng quá mẫn ngoài các chỉ định thông thường. Tuy nhiên, bằng chứng, chế phẩm, liều và tình trạng phê duyệt khác nhau; chưa được xem là căn cứ để người bệnh tự sử dụng. Khuyến cáo nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định cụ thể.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn nước ngoài và chỉ dùng để tham khảo, không phải liều cá nhân hóa:
- Dung dịch uống 1 mg/5 ml ở người lớn: 1 mg, ngày 2 lần cùng thức ăn; khi cần, nhãn HPRA cho phép tăng đến 2 mg, ngày 2 lần. Người dễ bị an thần có thể được bác sĩ cho bắt đầu 0,5–1 mg buổi tối trong vài ngày đầu.
- Trẻ 2–3 tuổi dùng dung dịch uống: 0,05 mg/kg/lần, ngày 2 lần, vào buổi sáng và tối.
- Trẻ trên 3 tuổi và thanh thiếu niên dùng đường uống: 1 mg, ngày 2 lần cùng thức ăn.
- Thuốc nhỏ mắt Ketotifen 0,25 mg/ml: người lớn và trẻ từ 3 tuổi, nhỏ 1 giọt vào mắt bị ảnh hưởng, ngày 2 lần; nhãn Hoa Kỳ ghi khoảng cách 8–12 giờ và không dùng quá 2 lần/ngày. Trẻ dưới 3 tuổi cần hỏi bác sĩ.
Không áp dụng các liều này cho chế phẩm có nồng độ khác, bao gồm thuốc nhỏ mắt Ketotifen 0,5 mg/ml, nếu chưa kiểm tra tờ hướng dẫn của chính sản phẩm.
- Dạng uống có thể dùng cùng bữa ăn; cần dùng đúng dụng cụ đong liều đối với siro hoặc dung dịch uống.
- Không tự tăng liều khi chưa thấy tác dụng và không dùng Ketotifen uống để xử trí cơn hen cấp.
- Khi nhỏ mắt, rửa tay và không để đầu lọ chạm vào mắt hoặc bề mặt khác.
- Tháo kính áp tròng trước khi nhỏ. Thời gian chờ trước khi đeo lại khác nhau theo nhãn: một nhãn Hoa Kỳ quy định ít nhất 10 phút, trong khi dữ liệu Medsafe quy định ít nhất 15 phút. Cần ưu tiên tờ hướng dẫn của sản phẩm đang sử dụng.
- Nếu dùng thuốc nhỏ mắt khác, nên cách nhau ít nhất 5 phút.
- Không sử dụng dung dịch bị đổi màu, vẩn đục hoặc có dấu hiệu nhiễm bẩn.
- Theo dõi buồn ngủ, chóng mặt, giảm tập trung hoặc kích động bất thường, đặc biệt trong những ngày đầu và ở trẻ em dùng đường uống.
- Theo dõi phát ban, phù, khó thở, co giật hoặc dấu hiệu tổn thương gan.
- Theo dõi đau mắt, thay đổi thị lực, đỏ mắt kéo dài hoặc ngứa tăng lên. Với nhãn không kê đơn Hoa Kỳ, cần ngừng thuốc và hỏi bác sĩ nếu ngứa nặng hơn hoặc kéo dài quá 72 giờ.
- Tránh phối hợp đường uống với thuốc chống đái tháo đường uống; nhãn sản phẩm cảnh báo nguy cơ giảm tiểu cầu, đặc biệt với nhóm biguanid.
- Việc theo dõi công thức máu hoặc chức năng gan được quyết định theo tình trạng lâm sàng và thuốc phối hợp, không thực hiện tùy tiện.
Cảnh báo và lưu ý về Ketotifen
Chống chỉ định có thể khác giữa các nhãn:
- Quá mẫn với Ketotifen hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
- SmPC dung dịch uống của HPRA liệt kê động kinh, đang điều trị bằng thuốc chống đái tháo đường uống và đang cho con bú là chống chỉ định.
- Thuốc nhỏ mắt không được dùng để điều trị kích ứng do kính áp tròng.
- Không tự áp dụng chống chỉ định của một dạng dùng cho dạng khác; cần kiểm tra tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể.
Dạng uống có thể gây:
- Buồn ngủ, an thần, chóng mặt và khô miệng, thường rõ hơn lúc mới điều trị.
- Buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc đau đầu.
- Tăng cân hiếm gặp.
- Kích động, cáu gắt, mất ngủ và bồn chồn, được ghi nhận thường gặp hơn ở trẻ em.
Dạng nhỏ mắt có thể gây:
- Kích ứng, đau mắt, viêm giác mạc chấm hoặc trợt giác mạc.
- Nhìn mờ khi nhỏ, khô mắt, sợ ánh sáng, viêm kết mạc hoặc rối loạn mi mắt.
- Đau đầu, khô miệng, buồn ngủ, phát ban hoặc chàm với tần suất thấp hơn.
Các phản ứng nghiêm trọng đã được ghi nhận trong thông tin sản phẩm đường uống gồm:
- Co giật.
- Viêm gan hoặc tăng enzym gan.
- Hồng ban đa dạng, hội chứng Stevens–Johnson và phản ứng da nghiêm trọng.
- Giảm tiểu cầu khi phối hợp với thuốc chống đái tháo đường uống, đặc biệt biguanid.
Đối với dạng nhỏ mắt, báo cáo hậu mại gồm phản ứng quá mẫn tại chỗ hoặc toàn thân, sưng mắt, phù mi, phù mặt và làm nặng thêm hen hoặc chàm đã có từ trước. Cần ngừng thuốc và cấp cứu khi có khó thở, phù mặt, phát ban lan rộng, phồng rộp da, co giật hoặc rối loạn ý thức.
- Ketotifen uống có thể làm giảm ngưỡng co giật; cần đặc biệt thận trọng ở người có tiền sử co giật hoặc động kinh.
- Thuốc có thể gây an thần và giảm tập trung; tránh rượu và không lái xe cho đến khi biết phản ứng của cơ thể.
- Ketotifen không phải thuốc giãn phế quản và không thay thế thuốc cắt cơn hen.
- Không tự ngừng thuốc hen, corticosteroid hoặc thuốc điều trị nền khi bắt đầu Ketotifen.
- Chất bảo quản benzalkonium chloride trong một số lọ nhỏ mắt đa liều có thể gây kích ứng và hấp phụ vào kính áp tròng mềm.
- Ngừng nhỏ mắt và đi khám nếu đau mắt, thay đổi thị lực, đỏ mắt rõ hoặc triệu chứng kéo dài.
Quá liều Ketotifen uống có thể gây ngủ gà đến an thần nặng, chóng mặt, lú lẫn, mất định hướng, nhịp tim nhanh, hạ huyết áp, kích động hoặc co giật ở trẻ em, hôn mê có thể hồi phục, nhịp tim chậm và ức chế hô hấp.
Xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng và theo dõi tim mạch, hô hấp. Than hoạt có thể được cân nhắc bởi nhân viên y tế khi người bệnh mới uống thuốc. Co giật hoặc kích động phải được xử trí tại cơ sở y tế; Ketotifen không được loại bỏ hiệu quả bằng thẩm tách. Không tự gây nôn hoặc tự dùng thuốc giải độc.
Nếu nuốt nhầm thuốc nhỏ mắt, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc, nhất là khi nạn nhân là trẻ nhỏ hoặc có biểu hiện bất thường.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Một nhãn thuốc nhỏ mắt tại Hoa Kỳ quy định bảo quản ở 4–25°C.
- Dữ liệu Medsafe quy định bảo quản dưới 25°C; lọ đa liều phải bỏ sau 4 tuần kể từ khi mở, còn ống liều đơn phải bỏ ngay sau khi mở.
- Dung dịch uống và viên uống cần bảo quản theo tờ hướng dẫn của từng sản phẩm, tránh nhiệt độ, độ ẩm hoặc ánh sáng vượt giới hạn do nhà sản xuất quy định.
- Để thuốc xa tầm tay trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
- Dung dịch uống: nhãn HPRA có liều cho trẻ từ 2 tuổi; trẻ 2–3 tuổi dùng liều theo cân nặng, trẻ trên 3 tuổi dùng liều cố định theo nhãn.
- Thuốc nhỏ mắt 0,25 mg/ml: dữ liệu an toàn và hiệu quả được thiết lập cho trẻ từ 3 tuổi trong các nhãn đã kiểm tra; trẻ dưới 3 tuổi cần bác sĩ đánh giá.
- Trẻ em có thể xuất hiện kích động, cáu gắt, bồn chồn, mất ngủ hoặc co giật thay vì chỉ buồn ngủ.
- Không tự dùng dạng viên cho trẻ nhỏ hoặc tự quy đổi từ mg sang ml.
SmPC đường uống không ghi nhận bằng chứng cho thấy người từ 65 tuổi cần liều khác hoặc có kiểu tác dụng phụ khác người trẻ. Dữ liệu thuốc nhỏ mắt cũng không yêu cầu chỉnh liều chỉ vì tuổi cao. Tuy nhiên, nên đánh giá nguy cơ buồn ngủ, té ngã, bệnh kèm theo và tương tác thuốc trước khi dùng.
Dữ liệu sử dụng Ketotifen ở phụ nữ mang thai còn hạn chế.
- Dạng uống: SmPC HPRA khuyến cáo không dùng trong thai kỳ trừ khi tình trạng lâm sàng của người mẹ thực sự cần điều trị bằng Ketotifen.
- Dạng nhỏ mắt: cần cân nhắc lợi ích cho mẹ và nguy cơ đối với thai; mức phơi nhiễm toàn thân sau khi nhỏ mắt thấp hơn nhiều so với đường uống.
Không tự dùng Ketotifen trong thai kỳ mà chưa được bác sĩ đánh giá.
- Dạng uống: SmPC HPRA chống chỉ định trong thời kỳ cho con bú do chưa có dữ liệu người đầy đủ và có khả năng Ketotifen bài tiết vào sữa.
- Dạng nhỏ mắt: LactMed nhận định hấp thu toàn thân hạn chế nên ít có khả năng gây tác dụng bất lợi cho trẻ bú mẹ. Có thể ép nhẹ góc trong mắt tại ống lệ trong ít nhất 1 phút và lau phần thuốc dư để giảm hấp thu toàn thân.
Quyết định sử dụng cần dựa trên đúng dạng thuốc và đánh giá của bác sĩ.
- Dạng uống: chưa có nghiên cứu đầy đủ để đưa ra khuyến cáo liều. Vì Ketotifen được chuyển hóa tại gan, suy gan nặng có thể làm giảm độ thanh thải và gây tích lũy.
- Dạng nhỏ mắt: dữ liệu Medsafe không yêu cầu chỉnh liều ở người suy gan, phù hợp với mức hấp thu toàn thân thấp.
- Không tự áp dụng nhận định của dạng nhỏ mắt cho dạng uống.
- Dạng uống: chưa có nghiên cứu phù hợp để đưa ra khuyến cáo hiệu chỉnh liều ở người suy thận.
- Dạng nhỏ mắt: dữ liệu Medsafe không yêu cầu chỉnh liều ở người suy thận.
- Người suy thận đang sử dụng nhiều thuốc cần được bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra tương tác và tình trạng tích lũy.
Ketotifen uống có thể làm giảm tốc độ phản ứng trong những ngày đầu điều trị. Không lái xe, vận hành máy hoặc làm việc trên cao cho đến khi xác định thuốc không gây buồn ngủ, chóng mặt hoặc giảm tập trung; tránh uống rượu.
Sau khi nhỏ mắt, không lái xe nếu bị nhìn mờ hoặc buồn ngủ; chỉ tiếp tục khi thị lực đã trở lại bình thường.
Tương tác thuốc của Ketotifen
Dạng uống:
- Có thể làm tăng tác dụng của rượu, thuốc ức chế thần kinh trung ương, thuốc an thần và các thuốc kháng histamin khác.
- SmPC HPRA ghi nhận khả năng tăng tác dụng của thuốc chống đông.
- Tránh phối hợp với thuốc chống đái tháo đường uống vì nguy cơ giảm tiểu cầu; cảnh báo đặc biệt đề cập biguanid.
Dạng nhỏ mắt:
- Chưa ghi nhận tương tác có ý nghĩa khi dùng đúng liều trong dữ liệu Medsafe.
- Nếu dùng nhiều thuốc nhỏ mắt, nên cách nhau ít nhất 5 phút.
Thắc mắc về hoạt chất Ketotifen
Ketotifen là thuốc chống dị ứng có tác dụng đối kháng thụ thể histamin H1 và làm giảm giải phóng các chất trung gian gây dị ứng. Thuốc có dạng uống và nhỏ mắt; chỉ định và liều dùng khác nhau theo từng dạng.
Không. Ketotifen được mô tả là thuốc chống hen không có tác dụng giãn phế quản. Thuốc không thay thế thuốc cắt cơn hen và không nên dùng để xử trí khó thở cấp.
Các nhãn thuốc nhỏ mắt Ketotifen 0,25 mg/ml đã kiểm tra cho phép dùng ở trẻ từ 3 tuổi. Độ an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 3 tuổi chưa được xác lập; cần hỏi bác sĩ. Không áp dụng hướng dẫn này cho sản phẩm có nồng độ khác khi chưa đọc tờ hướng dẫn.
Có thể. Buồn ngủ, an thần và chóng mặt là những tác dụng phụ được ghi nhận rõ hơn với dạng uống, nhất là lúc mới bắt đầu điều trị. Dạng nhỏ mắt cũng có thể gây buồn ngủ nhưng ít gặp hơn. Tránh rượu và không lái xe nếu còn buồn ngủ.
Cần tháo kính áp tròng trước khi nhỏ thuốc. Tùy nhãn sản phẩm, thời gian chờ trước khi đeo lại có thể là ít nhất 10 hoặc 15 phút. Không dùng thuốc để điều trị kích ứng do kính áp tròng và không để đầu lọ chạm vào kính hoặc mắt.

