Hồng cầu hình cầu di truyền là bệnh màng hồng cầu bẩm sinh khiến tế bào mất dạng đĩa lõm hai mặt và trở nên tròn, kém đàn hồi. Các hồng cầu bất thường bị lách giữ lại và phá hủy sớm, gây thiếu máu tan máu với biểu hiện thường gặp như xanh xao, mệt, vàng da, lách to hoặc sỏi mật sắc tố. Mức độ bệnh rất khác nhau: có người hầu như không có triệu chứng, trong khi trẻ nhỏ hoặc người mang thể nặng có thể cần truyền máu khi thiếu máu nghiêm trọng. Công thức máu, phết máu ngoại vi, bilirubin, hồng cầu lưới, nghiệm pháp kháng globulin trực tiếp và xét nghiệm màng hồng cầu giúp định hướng chẩn đoán. Phát hiện đúng giúp theo dõi cơn tan máu, phòng biến chứng túi mật và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp.
Hồng cầu hình cầu di truyền là bệnh gì?
Hồng cầu hình cầu di truyền là một nhóm bệnh thiếu máu tan máu do khiếm khuyết protein nối bộ xương màng với lớp lipid của hồng cầu. Hồng cầu bình thường có dạng đĩa lõm hai mặt để đi qua các mao mạch hẹp. Khi mất diện tích màng, tế bào chuyển thành hình cầu, giảm khả năng biến dạng và dễ bị đại thực bào ở lách loại bỏ. Khái niệm này khác với việc thấy hồng cầu hình cầu thứ phát trong thiếu máu tan máu tự miễn: hai tình trạng có thể giống nhau trên phết máu nhưng cơ chế và điều trị khác nhau. Bệnh cũng cần phân biệt với hồng cầu hình bầu dục di truyền, thiếu men hồng cầu và thalassemia. Mức độ lâm sàng trải rộng từ tan máu được bù hoàn toàn đến thiếu máu phụ thuộc truyền máu ở thể hiếm, nặng.
| Tên bệnh | Hồng cầu hình cầu di truyền |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hereditary spherocytosis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Bệnh Minkowski–Chauffard; thiếu máu tan máu hình cầu bẩm sinh; hereditary spherocytic anemia; HS |
| Mã ICD-10 | D58.0 |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Huyết học; thiếu máu tan máu di truyền; bệnh màng hồng cầu |
| Cơ quan ảnh hưởng | Hồng cầu và lách là các vị trí chịu ảnh hưởng chính; gan, túi mật và tủy xương có thể bị ảnh hưởng thứ phát do tan máu kéo dài. |
| Tính chất bệnh | Bệnh bẩm sinh, mạn tính, không lây; phần lớn có cơ chế di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, một số thể di truyền lặn hoặc phát sinh mới. |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp trong dân số chung nhưng là một trong những bệnh màng hồng cầu di truyền thường gặp nhất; tần suất thay đổi theo nguồn gốc dân số và có thể bị bỏ sót ở thể nhẹ. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hồng cầu hình cầu di truyền
Biến thể ở các gen mã hóa ankyrin, spectrin, band 3 hoặc protein 4.2 làm suy yếu các liên kết dọc giữa bộ xương màng và lớp lipid. Từng mảnh màng bị mất dần khi hồng cầu lưu thông, khiến tỷ lệ diện tích bề mặt trên thể tích giảm. Hồng cầu hình cầu không thể biến dạng tốt trong các dây lách, bị giữ lại, mất thêm màng và cuối cùng bị thực bào. Tan máu chủ yếu diễn ra ngoài mạch, làm tăng bilirubin gián tiếp, kích thích tủy xương tăng sản xuất hồng cầu lưới và có thể gây lách to. Khi nhiễm parvovirus B19, quá trình sinh hồng cầu tạm ngừng có thể gây cơn bất sản; nhiễm trùng khác đôi khi làm tan máu tăng rõ.
Thực hành thường phân loại hồng cầu hình cầu di truyền theo mức độ nhẹ, trung bình, trung bình-nặng và nặng, dựa trên hemoglobin, mức hồng cầu lưới, bilirubin, nhu cầu truyền máu và ảnh hưởng sinh hoạt. Phân loại theo gen gồm ANK1, SPTB, SLC4A1, SPTA1 và EPB42, nhưng kiểu gen không luôn dự đoán chính xác biểu hiện. Việc xếp mức độ giúp quyết định tần suất theo dõi, chỉ định bổ sung, đánh giá sỏi mật và cân nhắc cắt lách; không nên chỉ dựa vào một kết quả xét nghiệm đơn lẻ.
Bệnh xuất hiện trên toàn thế giới và có thể gặp ở mọi giới, mọi lứa tuổi. Các nguồn quốc tế ghi nhận tỷ lệ cao hơn ở người có nguồn gốc Bắc Âu, trong khi dữ liệu dịch tễ tại Việt Nam còn hạn chế và thể nhẹ có thể chưa được chẩn đoán. Trẻ sơ sinh có thể biểu hiện vàng da sớm; người bệnh nhẹ đôi khi chỉ được phát hiện khi làm công thức máu, khám lách to hoặc đánh giá sỏi mật.
Bệnh hình thành từ bất thường di truyền có mặt trong dòng tạo hồng cầu, không do phơi nhiễm hay tác nhân xâm nhập. Protein màng thiếu hoặc hoạt động bất thường làm hồng cầu mất màng, biến thành hình cầu và bị lách phá hủy. Vì vậy không có đường lây giữa người với người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hồng cầu hình cầu di truyền
Nguyên nhân nền là biến thể gây bệnh trong các gen tạo protein màng hồng cầu, thường gặp nhất là ANK1 và tiếp đến các gen SPTB, SLC4A1, SPTA1 hoặc EPB42. Phần lớn trường hợp di truyền trội, một số di truyền lặn hoặc phát sinh mới nên không có tiền sử gia đình rõ. Nhiễm virus, sốt, mất nước và thai kỳ không tạo ra bệnh nhưng có thể làm thiếu máu hoặc vàng da bộc lộ rõ hơn.
Yếu tố không thay đổi được quan trọng nhất là có cha, mẹ hoặc người thân mang bệnh hay biến thể liên quan. Nguy cơ biểu hiện nặng hơn có thể liên quan kiểu gen di truyền lặn, đồng mắc hội chứng Gilbert hoặc giai đoạn sơ sinh. Yếu tố có thể kiểm soát chủ yếu là phòng nhiễm trùng, theo dõi thiếu máu, tránh thiếu folate và phát hiện sớm sỏi mật; các yếu tố này không ngăn được đột biến nhưng có thể giảm biến chứng.
Nhóm cần chú ý gồm trẻ sơ sinh vàng da kéo dài, trẻ có thiếu máu tan máu không do miễn dịch, người có lách to hoặc sỏi mật sắc tố sớm và thân nhân bậc một của người đã chẩn đoán. Người đã cắt lách có nguy cơ nhiễm khuẩn huyết do vi khuẩn có vỏ và huyết khối cao hơn, cần kế hoạch dự phòng và theo dõi riêng.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hồng cầu hình cầu di truyền
Biểu hiện phụ thuộc tốc độ tan máu và khả năng bù của tủy xương. Thể nhẹ có thể không gây khó chịu trong nhiều năm; thể trung bình thường có mệt, vàng mắt từng đợt và lách to; thể nặng có thiếu máu rõ từ nhỏ. Sốt hoặc nhiễm virus có thể làm triệu chứng tăng đột ngột. Ở sơ sinh, vàng da có thể nổi bật hơn thiếu máu, còn người lớn đôi khi đến khám vì cơn đau do sỏi mật.
- Mệt, giảm sức bền hoặc khó thở khi gắng sức do hemoglobin thấp.
- Vàng da hoặc vàng mắt dao động, thường tăng khi sốt hay nhiễm trùng.
- Xanh xao, tim đập nhanh hoặc đau đầu khi thiếu máu rõ.
- Lách to, đôi khi gây cảm giác đầy hoặc tức vùng hạ sườn trái.
- Sỏi mật sắc tố có thể gây đau quặn vùng hạ sườn phải, buồn nôn hoặc vàng da tắc mật.
- Trẻ sơ sinh có thể vàng da sớm và cần đánh giá bilirubin kịp thời.
- Cơn bất sản với thiếu máu tăng nhanh, hồng cầu lưới giảm, thường liên quan parvovirus B19.
- Cơn tan máu mạnh sau nhiễm trùng với vàng da đậm và mệt nhiều hơn nền.
- Loét cẳng chân hoặc tăng áp phổi rất hiếm, thường liên quan bệnh kéo dài hoặc sau cắt lách.
- Chậm tăng trưởng và dậy thì muộn có thể gặp ở thể thiếu máu nặng chưa kiểm soát.
Nên đặt lịch khám: khi có vàng mắt tái diễn, thiếu máu không rõ nguyên nhân, lách to, sỏi mật sớm hoặc tiền sử gia đình. Cần khám trong ngày: khi sốt kèm mệt tăng nhanh, da nhợt hơn rõ, đau bụng kéo dài, nước tiểu sẫm hoặc vàng da tăng. Cần tái khám sớm: sau truyền máu, sau phẫu thuật lách, khi thay đổi khả năng vận động hoặc kết quả công thức máu, bilirubin và hồng cầu lưới khác đáng kể so với nền.
- Khó thở khi nghỉ, đau ngực, ngất, lú lẫn hoặc tim đập nhanh kéo dài.
- Trẻ sơ sinh vàng da lan nhanh, bú kém, ngủ li bì hoặc co giật.
- Đau bụng dữ dội kèm sốt, nôn, vàng da đậm hoặc bụng căng.
- Sau cắt lách: sốt cao, rét run, tụt huyết áp hoặc diễn biến xấu nhanh.
Chẩn đoán Hồng cầu hình cầu di truyền
Bác sĩ phối hợp tiền sử gia đình, biểu hiện tan máu, khám lách và các xét nghiệm huyết học. Công thức máu, hồng cầu lưới, bilirubin, LDH, haptoglobin, phết máu và nghiệm pháp kháng globulin trực tiếp giúp xác định tan máu không do miễn dịch. Xét nghiệm gắn eosin-5-maleimide bằng flow cytometry hoặc ektacytometry có thể củng cố chẩn đoán, đặc biệt khi hình thái không điển hình. Xét nghiệm gen hữu ích ở thể nặng, ca không rõ, tư vấn gia đình hoặc trước quyết định lớn; người đọc không nên tự suy luận chẩn đoán từ một chỉ số MCHC hay một hình ảnh phết máu.
Bác sĩ thường hỏi thời điểm vàng da, cơn mệt sau nhiễm trùng, truyền máu, đau hạ sườn phải, tuổi xuất hiện sỏi mật và người thân có thiếu máu tương tự. Khám tập trung vào da niêm, nhịp tim, dấu suy tim do thiếu máu, kích thước lách và gan, đau vùng túi mật, tăng trưởng ở trẻ và dấu nhiễm trùng ở người đã cắt lách.
- Công thức máu và chỉ số hồng cầu: đánh giá mức thiếu máu; MCHC có thể tăng nhưng không đủ để chẩn đoán.
- Hồng cầu lưới: thường tăng do tủy bù; giảm bất ngờ gợi ý cơn bất sản.
- Bilirubin gián tiếp, LDH và haptoglobin: hỗ trợ xác nhận tan máu và theo dõi đợt nặng.
- Phết máu ngoại vi: tìm hồng cầu hình cầu, đồng thời đánh giá hình thái khác để chẩn đoán phân biệt.
- Nghiệm pháp kháng globulin trực tiếp: thường âm tính và giúp loại trừ thiếu máu tan máu tự miễn.
- EMA binding hoặc ektacytometry: xét nghiệm chuyên biệt có độ hữu ích cao nhưng kết quả cần diễn giải cùng lâm sàng.
- Xét nghiệm gen: xác định nguyên nhân phân tử ở ca chọn lọc; kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn bệnh.
Siêu âm bụng được dùng khi cần đánh giá kích thước lách, sỏi túi mật hoặc biến chứng đường mật. Hình ảnh không xác định bản chất bệnh màng hồng cầu và không thay thế xét nghiệm huyết học. Các phương tiện khác chỉ được chỉ định khi triệu chứng gợi ý biến chứng cụ thể.
Không có một tiêu chí đơn lẻ áp dụng cho mọi người bệnh. Chẩn đoán được xác lập khi có bằng chứng tan máu mạn không do miễn dịch, hình thái phù hợp, tiền sử gia đình hoặc xét nghiệm màng hồng cầu hỗ trợ, đồng thời loại trừ nguyên nhân mắc phải. Trong trường hợp điển hình, công thức máu, phết máu, hồng cầu lưới, bilirubin và DAT có thể đủ để bác sĩ chuyên khoa định hướng; ca không điển hình cần EMA, ektacytometry hoặc xét nghiệm gen.
Điều trị Hồng cầu hình cầu di truyền
Mục tiêu là duy trì đủ khả năng vận chuyển oxy, xử trí cơn thiếu máu, ngăn sỏi mật và giảm gánh nặng tan máu mà không tạo rủi ro không cần thiết. Thể nhẹ chủ yếu theo dõi; thể trung bình hoặc nặng có thể cần bổ sung theo chỉ định, truyền hồng cầu trong tình huống chọn lọc và đánh giá cắt lách. Nhập viện được cân nhắc khi thiếu máu tiến triển nhanh, cơn bất sản, tan máu nặng, biến chứng đường mật hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng sau cắt lách.
Bác sĩ có thể chỉ định acid folic khi tăng sinh hồng cầu kéo dài, đặc biệt ở thể trung bình-nặng, thai kỳ hoặc giai đoạn nhu cầu tạo máu tăng. Kháng sinh được dùng khi có nhiễm khuẩn và có thể được cân nhắc dự phòng sau cắt lách theo tuổi và hướng dẫn địa phương. Thuốc giảm đau, điều trị sỏi mật hoặc các bệnh kèm được lựa chọn theo tình trạng cụ thể; không nên tự bổ sung sắt nếu chưa xác định thiếu sắt vì một số người đã truyền máu có nguy cơ quá tải sắt.
Truyền khối hồng cầu được sử dụng khi thiếu máu có triệu chứng, ở sơ sinh nặng, cơn bất sản hoặc trước can thiệp theo đánh giá lâm sàng. Quang trị liệu hoặc thay máu có thể cần ở trẻ sơ sinh tăng bilirubin nặng. Các thủ thuật này giải quyết hậu quả tức thời, không sửa được bất thường màng hồng cầu và phải được theo dõi nguy cơ phản ứng truyền máu hoặc quá tải sắt.
Cắt lách toàn phần hoặc một phần có thể được cân nhắc ở thể nặng, phụ thuộc truyền máu hoặc ảnh hưởng rõ đến chất lượng sống; thường tránh thực hiện quá sớm ở trẻ nhỏ. Phẫu thuật làm giảm phá hủy hồng cầu nhưng không sửa hình dạng tế bào, đồng thời tăng nguy cơ nhiễm khuẩn huyết và huyết khối suốt đời. Cắt túi mật được cân nhắc khi sỏi gây triệu chứng; việc phối hợp hai phẫu thuật cần đánh giá riêng, không thực hiện mặc định.
Chăm sóc hỗ trợ gồm bảo đảm dinh dưỡng đủ folate, uống đủ nước khi sốt, điều trị sớm nhiễm trùng, tiêm chủng đầy đủ và tư vấn di truyền khi gia đình có nhu cầu. Người đã cắt lách cần mang thông tin y tế, hiểu kế hoạch xử trí sốt và tuân thủ lịch tiêm nhắc theo hướng dẫn. Trẻ em nên được theo dõi tăng trưởng, học tập và khả năng gắng sức thay vì hạn chế hoạt động một cách máy móc.
Theo dõi được cá thể hóa theo mức độ bệnh, gồm triệu chứng thiếu máu, số lần cơn tan máu, công thức máu, hồng cầu lưới, bilirubin và nhu cầu truyền máu. Người tan máu đáng kể được đánh giá sỏi mật theo triệu chứng và độ tuổi; người truyền máu lặp lại cần theo dõi ferritin hoặc quá tải sắt. Sau cắt lách, mọi cơn sốt cần được xử trí theo kế hoạch khẩn và bác sĩ có thể theo dõi nguy cơ huyết khối.
Đây là tình trạng suốt đời, nhưng cường độ điều trị thay đổi theo tuổi và mức độ. Một cơn tan máu do nhiễm trùng có thể cải thiện khi tác nhân qua đi, còn cơn bất sản cần theo dõi sát cho đến khi tủy hồi phục. Cắt lách thường làm giảm tan máu lâu dài nhưng yêu cầu dự phòng nhiễm trùng và giám sát biến chứng kéo dài; không thể cam kết thời điểm hết triệu chứng cho từng người.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng thường gặp gồm thiếu máu mạn, lách to và sỏi mật sắc tố. Biến chứng nghiêm trọng có thể là cơn bất sản, tăng bilirubin nặng ở sơ sinh, viêm túi mật hoặc tắc mật. Truyền máu nhiều lần có thể gây quá tải sắt hay tạo kháng thể; sau cắt lách có nguy cơ nhiễm khuẩn huyết, huyết khối và hiếm khi tăng áp phổi. Mức nguy cơ phụ thuộc thể bệnh, tuổi, điều trị trước đó và bệnh kèm.
Phần lớn người bệnh nhẹ hoặc trung bình có thể học tập, làm việc và sinh hoạt lâu dài khi được theo dõi đúng. Tiên lượng chịu ảnh hưởng bởi mức thiếu máu, cơn bất sản, sỏi mật, nhu cầu truyền máu và việc đã cắt lách. Thể nặng cần quản lý chuyên khoa từ sớm nhưng vẫn có nhiều lựa chọn hỗ trợ hiệu quả. Không thể dự đoán tuổi thọ cá nhân chỉ từ mã gen hoặc một mức hemoglobin.
Bất thường di truyền không biến mất nên vàng da hoặc thiếu máu có thể dao động và tái nặng khi nhiễm trùng, mất nước hoặc tủy bị ức chế. Sau cắt lách, tan máu thường giảm rõ nhưng hồng cầu vẫn mang hình dạng bất thường. Giảm nguy cơ đợt nặng bằng tiêm chủng, điều trị sớm sốt, tái khám theo kế hoạch và nhận biết dấu hiệu cơn bất sản.
Không có biện pháp phòng biến thể di truyền sau khi đã hình thành. Phòng biến chứng gồm theo dõi vàng da sơ sinh, tránh bỏ sót cơn bất sản, đánh giá sỏi mật khi có triệu chứng, bảo đảm tiêm chủng và kế hoạch kháng sinh cho người cắt lách. Tư vấn di truyền giúp gia đình hiểu kiểu di truyền, lựa chọn xét nghiệm cho người thân và các phương án sinh sản mà không áp đặt quyết định.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hồng cầu hình cầu di truyền
Người bệnh nên ăn đa dạng, đủ đạm, rau xanh và thực phẩm giàu folate; nhu cầu cụ thể tùy mức tan máu, tuổi và thai kỳ. Không cần kiêng thực phẩm màu vàng hay các món được cho là làm tăng bilirubin nếu không có chỉ định khác. Sắt chỉ nên bổ sung khi xét nghiệm xác nhận thiếu sắt; người truyền máu nhiều cần được đánh giá nguy cơ quá tải sắt trước khi dùng sản phẩm chứa sắt.
Vận động đều theo sức giúp duy trì thể lực; nên giảm cường độ khi thiếu máu có triệu chứng, sốt hoặc sau cơn tan máu. Người có lách to rõ cần trao đổi về môn va chạm vì nguy cơ chấn thương lách. Ngủ đủ, uống nước và báo bác sĩ khi khả năng gắng sức giảm bất thường. Sau cắt lách, vẫn có thể hoạt động bình thường nhưng phải mang thông tin cảnh báo y tế.
Có thể ghi nhận mức mệt, vàng mắt, nhiệt độ, màu nước tiểu, đau bụng và khả năng vận động; trẻ nhỏ cần theo dõi bú, tỉnh táo và nhịp thở. Không thể đánh giá chính xác hemoglobin hay bilirubin chỉ bằng quan sát. Khi triệu chứng khác rõ so với nền, đặc biệt sau nhiễm virus, cần làm xét nghiệm thay vì chờ tự hết.
- Không tự dùng sắt hoặc thuốc bổ máu khi chưa chứng minh thiếu sắt.
- Không tự trì hoãn khám khi sốt cao, vàng da tăng nhanh hoặc mệt lả.
- Không tự quyết định cắt lách chỉ vì thấy hồng cầu hình cầu trên phết máu.
- Không bỏ lịch tiêm chủng và kế hoạch xử trí sốt sau cắt lách.
- Không chơi môn va chạm mạnh khi lách to mà chưa được bác sĩ đánh giá.
- Không tự ngừng thuốc hoặc kháng sinh dự phòng đã được kê.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ sơ sinh có thể vàng da nặng dù thiếu máu chưa rõ, vì vậy cần theo dõi bilirubin sát. Trong những tháng đầu, hemoglobin có thể thấp hơn mức dự đoán ở giai đoạn sau và một số trẻ cần truyền máu tạm thời. Trẻ lớn có nguy cơ cơn bất sản sau parvovirus B19, sỏi mật và ảnh hưởng tăng trưởng ở thể nặng. Quyết định cắt lách thường được trì hoãn đến khi nguy cơ nhiễm trùng giảm và lợi ích đủ rõ.
Người cao tuổi có thể chịu triệu chứng thiếu máu nặng hơn do bệnh tim, phổi hoặc thận và thường dùng nhiều thuốc. Vàng da hoặc lách to mới xuất hiện không nên mặc định là bệnh di truyền; bác sĩ cần loại trừ nguyên nhân mắc phải. Sau cắt lách, nguy cơ nhiễm trùng và huyết khối cần được cân nhắc cùng khả năng vận động, tiền sử té ngã và thuốc chống đông.
Thai kỳ làm nhu cầu tạo máu và folate tăng, đôi khi khiến thiếu máu bộc lộ rõ hơn. Người mang bệnh nên được sản khoa và huyết học phối hợp theo dõi công thức máu, triệu chứng tan máu, sỏi mật và nhu cầu truyền máu. Không tự bắt đầu hay ngừng acid folic, sắt hoặc thuốc khác; xét nghiệm và kế hoạch sinh cần cá thể hóa theo mức bệnh và bệnh kèm.
Bệnh màng hồng cầu không tự nó buộc phải ngừng cho con bú. Nhu cầu năng lượng, folate và điều trị thiếu máu cần được đánh giá riêng; độ an toàn của từng thuốc hoặc kháng sinh phải xem theo hoạt chất và tuổi trẻ. Người mẹ sốt, mệt nhiều hoặc có dấu tan máu tăng nên liên hệ bác sĩ thay vì tự dùng thuốc.
Suy giảm miễn dịch không gây ra hồng cầu hình cầu di truyền nhưng làm nhiễm trùng dễ nặng và có thể kích hoạt đợt tan máu. Người đã cắt lách đồng thời suy giảm miễn dịch có ngưỡng đi khám thấp hơn khi sốt, cần kế hoạch tiêm chủng và kháng sinh cá thể hóa. Biểu hiện nhiễm trùng có thể không điển hình nên không nên chờ sốt rất cao mới đánh giá.
Bệnh tim phổi làm giảm khả năng chịu đựng thiếu máu; bệnh gan mật làm vàng da và đau bụng khó diễn giải hơn; suy thận ảnh hưởng lựa chọn xét nghiệm và truyền máu. Hội chứng Gilbert có thể tăng bilirubin và nguy cơ sỏi mật. Người đa bệnh lý cần mục tiêu hemoglobin, vận động và phẫu thuật được điều chỉnh thay vì áp dụng ngưỡng chung.
Sau cắt lách, cần theo dõi sốt, đau ngực, khó thở, sưng chân, tiểu cầu tăng và dấu nhiễm trùng vết mổ; nguy cơ nhiễm khuẩn nặng tồn tại lâu dài. Sau cắt túi mật, đau bụng hoặc vàng da tái diễn cần đánh giá đường mật. Việc tiếp tục kháng sinh dự phòng, tiêm nhắc và dự phòng huyết khối phải theo kế hoạch của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp về Hồng cầu hình cầu di truyền
Mức độ nguy hiểm thay đổi rộng. Nhiều người chỉ thiếu máu nhẹ và sinh hoạt bình thường, nhưng trẻ sơ sinh có thể tăng bilirubin đáng kể, còn thể nặng có thể cần truyền máu hoặc phẫu thuật. Các biến chứng cần chú ý gồm cơn bất sản, sỏi mật, nhiễm khuẩn nặng sau cắt lách và huyết khối. Nguy cơ không thể đánh giá chỉ qua hình dạng hồng cầu; cần kết hợp hemoglobin, hồng cầu lưới, bilirubin, triệu chứng và tiền sử điều trị.
Bất thường di truyền của màng hồng cầu không được loại bỏ bằng thuốc thông thường. Điều trị có thể kiểm soát hậu quả rất hiệu quả: theo dõi ở thể nhẹ, xử trí thiếu máu hoặc sỏi mật, và cắt lách ở người được chọn để giảm phá hủy hồng cầu. Sau cắt lách, hồng cầu vẫn có hình cầu và người bệnh cần dự phòng nhiễm trùng suốt đời. Vì vậy mục tiêu thực tế là kiểm soát triệu chứng, biến chứng và chất lượng sống.
Bệnh không lây qua tiếp xúc, ăn uống, máu, hô hấp hoặc quan hệ tình dục. Đây là rối loạn do biến thể trong tế bào tạo máu và có thể được truyền trong gia đình theo kiểu trội hoặc lặn, tùy gen. “Di truyền” khác với “lây nhiễm”: người thân có thể mang nguy cơ do cùng biến thể, nhưng không thể mắc bệnh vì sống chung. Tư vấn di truyền và xét nghiệm cho thân nhân chỉ được thực hiện khi có chỉ định và đồng thuận.
Phần lớn người bệnh có thể vận động đều theo khả năng và nên duy trì thể lực. Cần giảm cường độ khi đang sốt, thiếu máu có triệu chứng, chóng mặt hoặc sau truyền máu. Nếu lách to, các môn va chạm mạnh có thể tăng nguy cơ chấn thương lách và cần được bác sĩ đánh giá trước. Mục tiêu vận động nên dựa trên triệu chứng, bệnh tim phổi kèm theo và mức hemoglobin, không dựa vào một quy tắc cấm chung.
Nhập viện có thể cần khi thiếu máu tăng nhanh, khó thở, ngất, tim đập nhanh kéo dài, cơn bất sản, tan máu nặng, tăng bilirubin sơ sinh, đau bụng nghi biến chứng sỏi mật hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng. Người đã cắt lách có sốt cao, rét run hay tụt huyết áp cần cấp cứu ngay vì nhiễm khuẩn có thể tiến triển nhanh. Quyết định nhập viện phụ thuộc dấu hiệu sinh tồn, xét nghiệm và khả năng theo dõi an toàn tại nhà.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

