Hội chứng tăng IgE là một nhóm sai sót bẩm sinh của miễn dịch, trong đó người bệnh thường có IgE máu tăng cao, chàm khởi phát sớm, áp xe da tái diễn và nhiễm trùng đường hô hấp. Một số thể do bất thường STAT3 còn gây giữ răng sữa, gãy xương do chấn thương nhẹ, vẹo cột sống hoặc tổn thương phổi dạng giãn phế quản và kén khí; thể thiếu hụt DOCK8 nổi bật với dị ứng nặng và nhiễm virus da dai dẳng. IgE tăng đơn độc không đủ để kết luận HIES vì viêm da cơ địa, nhiễm ký sinh trùng và nhiều tình trạng khác cũng có thể làm chỉ số này tăng. Đánh giá sớm bởi bác sĩ miễn dịch lâm sàng, kết hợp khám toàn thân, xét nghiệm miễn dịch, nuôi cấy khi nhiễm trùng và xét nghiệm di truyền, giúp xác định thể bệnh và xây dựng kế hoạch phòng nhiễm trùng, bảo vệ phổi, da, xương và răng lâu dài.
Hội chứng tăng IgE là bệnh gì?
Hội chứng tăng IgE là tên chung cho nhiều rối loạn di truyền làm suy yếu một số nhánh của miễn dịch và gây mất điều hòa phản ứng viêm. Điểm chung thường gặp là chàm, nhiễm trùng da hoặc phổi tái diễn, tăng bạch cầu ái toan và IgE huyết thanh cao; tuy nhiên mức IgE không phản ánh chính xác mức độ nặng và có thể giảm khi người bệnh lớn tuổi. STAT3-HIES, trước đây thường gọi là hội chứng Job, còn liên quan đến lành mô bất thường, giữ răng sữa, vẹo cột sống, gãy xương và kén khí phổi. Thiếu hụt DOCK8 là suy giảm miễn dịch kết hợp, thường gây dị ứng thức ăn, hen, nhiễm herpes, u mềm lây hoặc papillomavirus ở da và tăng nguy cơ ung thư. Vì vậy, HIES cần được phân biệt với viêm da cơ địa nặng, nhiễm ký sinh trùng, hội chứng Omenn và các suy giảm miễn dịch khác; không nên chẩn đoán chỉ dựa trên một kết quả IgE.
| Tên bệnh | Hội chứng tăng IgE |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hyper-IgE syndrome |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | HIES; hội chứng Job; hội chứng tăng immunoglobulin E; STAT3-HIES; thiếu hụt DOCK8 |
| Mã ICD-10 | D82.4 – Hyperimmunoglobulin E [IgE] syndrome |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Sai sót bẩm sinh của miễn dịch; miễn dịch lâm sàng, dị ứng, nhi khoa, hô hấp và di truyền y học |
| Cơ quan ảnh hưởng | Hệ miễn dịch là cơ quan chức năng bị ảnh hưởng chính; da, phổi, răng, xương, mô liên kết và mạch máu có thể tổn thương tùy thể di truyền. |
| Tính chất bệnh | Bệnh hiếm, mạn tính, không lây, thường do biến thể gen di truyền; biểu hiện kết hợp suy giảm miễn dịch, viêm da dị ứng và bất thường mô liên kết. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp; tần suất chính xác của toàn bộ nhóm HIES chưa được xác định và dữ liệu dịch tễ tại Việt Nam còn hạn chế. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hội chứng tăng IgE
Trong STAT3-HIES, biến thể giảm chức năng trội âm làm gián đoạn truyền tín hiệu của nhiều cytokine, giảm biệt hóa tế bào Th17 và làm suy yếu tuyển mộ bạch cầu trung tính tại da, phổi và niêm mạc. Đồng thời, tín hiệu STAT3 bất thường ảnh hưởng tái cấu trúc mô, xương, răng và mạch máu, giải thích các tổn thương ngoài miễn dịch. Trong thiếu hụt DOCK8, bộ xương tế bào và khả năng sống còn của lympho bào bị rối loạn, làm giảm kiểm soát virus ở da, suy yếu trí nhớ miễn dịch và tăng phản ứng dị ứng. Nhiễm trùng lặp lại cùng quá trình lành mô bất thường có thể tạo giãn phế quản, kén khí và môi trường thuận lợi cho nấm hoặc vi khuẩn khó điều trị.
Phân loại thực hành dựa chủ yếu vào nguyên nhân di truyền và kiểu hình. STAT3-HIES thường di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nổi bật với áp xe lạnh, viêm phổi tạo kén khí, giữ răng sữa và bất thường xương mô liên kết. Thiếu hụt DOCK8 di truyền lặn, thuộc nhóm suy giảm miễn dịch kết hợp, thường có dị ứng nặng, nhiễm virus da lan rộng và nguy cơ ung thư cao hơn. Các kiểu hình giống HIES hiếm hơn có thể liên quan PGM3, ZNF341, IL6ST, IL6R, CARD11 hoặc các gen khác. Việc xác định phân nhóm có ý nghĩa trực tiếp đối với theo dõi biến chứng, tư vấn di truyền và quyết định ghép tế bào gốc.
HIES là nhóm bệnh hiếm và có thể xuất hiện ở mọi dân tộc. STAT3-HIES thường biểu hiện từ sơ sinh hoặc những năm đầu đời, ảnh hưởng cả nam và nữ; thiếu hụt DOCK8 cũng gặp ở hai giới nhưng thường nhiều hơn trong gia đình có hôn nhân cận huyết do kiểu di truyền lặn. Một số tài liệu ước tính STAT3-HIES vào khoảng một trường hợp trên một triệu người, nhưng số liệu có thể thấp hơn thực tế vì chẩn đoán muộn hoặc nhầm với chàm nặng. Chưa có số liệu đại diện toàn quốc cho Việt Nam, nên không nên suy diễn tần suất từ các báo cáo quốc tế.
Bệnh hình thành từ biến thể di truyền có từ khi thụ thai hoặc hiếm hơn là biến thể mới xuất hiện ở người bệnh. Bất thường protein làm thay đổi phát triển và hoạt động của tế bào miễn dịch, sau đó tạo khuynh hướng chàm, dị ứng, nhiễm trùng và tổn thương cơ quan. Không có đường phơi nhiễm hay xâm nhập từ môi trường như bệnh truyền nhiễm.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hội chứng tăng IgE
Nguyên nhân nền là biến thể gây bệnh ở các gen điều hòa miễn dịch và cấu trúc tế bào. Thường gặp nhất trong các kiểu hình kinh điển là biến thể trội âm của STAT3 và biến thể hai alen của DOCK8; các nguyên nhân hiếm hơn gồm PGM3, ZNF341, IL6ST, IL6R hoặc CARD11. Nhiễm trùng, kích ứng da và dị nguyên có thể thúc đẩy đợt bùng phát nhưng không phải nguyên nhân tạo bệnh. HIES không hình thành do ăn uống, vệ sinh kém hay tiếp xúc với người mắc bệnh.
Yếu tố không thay đổi được gồm tiền sử gia đình có HIES, cha mẹ mang cùng biến thể lặn, hôn nhân cận huyết hoặc một người thân có nhiễm trùng và chàm bất thường từ nhỏ. Yếu tố có thể làm tăng biến chứng gồm chẩn đoán muộn, kiểm soát chàm kém, hút thuốc thụ động, vệ sinh răng miệng không phù hợp và trì hoãn điều trị nhiễm trùng. Không có bằng chứng rằng một chế độ ăn hay lối sống cụ thể gây ra HIES.
Cần nghĩ đến HIES ở trẻ có phát ban sơ sinh hoặc chàm rất sớm kèm áp xe da tái diễn, viêm phổi nhiều lần, nấm miệng dai dẳng, IgE và bạch cầu ái toan tăng. Người có giữ răng sữa, gãy xương do chấn thương nhẹ, vẹo cột sống, kén khí phổi hoặc nhiễm virus da lan rộng càng cần đánh giá chuyên khoa. Anh chị em ruột và họ hàng gần của ca đã xác định gen cũng là nhóm cần tư vấn và xét nghiệm mục tiêu.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hội chứng tăng IgE
Biểu hiện thường bắt đầu trong giai đoạn sơ sinh hoặc thời thơ ấu, nhưng từng dấu hiệu có thể xuất hiện dần khiến chẩn đoán bị trì hoãn. Chàm và nhiễm trùng da phổi là bức tranh chung; mức viêm tại áp xe đôi khi ít đỏ, ít đau hơn dự kiến. STAT3-HIES có thể bộc lộ bất thường răng, xương và khuôn mặt rõ hơn khi lớn. Thiếu hụt DOCK8 thường gây nhiễm virus da dai dẳng, dị ứng thức ăn hoặc phản vệ. Một số người trưởng thành đến khám vì giãn phế quản, ho mạn tính hoặc biến chứng đã tích lũy.
- Chàm hoặc viêm da dạng eczema xuất hiện sớm, gây ngứa, nứt da và dễ bội nhiễm tụ cầu.
- Áp xe da tái diễn, đôi khi ít nóng đỏ đau nên được gọi là áp xe lạnh.
- Viêm xoang, viêm tai, viêm phế quản hoặc viêm phổi lặp lại, có thể để lại giãn phế quản hay kén khí.
- Nấm Candida ở miệng, móng hoặc da, đặc biệt trong thể STAT3.
- IgE huyết thanh tăng và bạch cầu ái toan tăng, nhưng hai chỉ số này không đủ để tự chẩn đoán.
- Dị ứng thức ăn, hen và phản vệ gặp nổi bật hơn ở thiếu hụt DOCK8.
- Giữ răng sữa, mọc răng vĩnh viễn chậm hoặc cần can thiệp nha khoa trong STAT3-HIES.
- Gãy xương do chấn thương nhẹ, giảm mật độ xương, vẹo cột sống và khớp quá mềm.
- Phình hoặc ngoằn ngoèo động mạch, hiếm khi gây biến cố mạch máu nghiêm trọng.
- Nhiễm herpes, u mềm lây, papillomavirus lan rộng và ung thư da hoặc lymphoma trong thiếu hụt DOCK8.
- Ho ra máu do tổn thương phổi mạn hoặc nấm xâm lấn.
Nên đặt lịch khám: chàm khởi phát rất sớm, IgE tăng kéo dài kèm nhiễm trùng tái diễn, áp xe da bất thường hoặc tiền sử gia đình tương tự. Cần khám trong ngày: sốt kèm ho tăng, đau ngực, áp xe lan nhanh, nhiễm trùng quanh mắt, mất nước hoặc phản ứng dị ứng toàn thân đã ổn định sau sơ cứu. Cần tái khám sớm: nhiễm trùng xuất hiện dù đang dự phòng, khó dung nạp thuốc, ho mạn nặng hơn, đau xương mới, răng vĩnh viễn mọc chậm hoặc xuất hiện tổn thương da dai dẳng.
- Khó thở, tím tái, thở rít, sưng lưỡi hoặc tụt huyết áp gợi ý phản vệ hay suy hô hấp.
- Ho ra máu nhiều, đau ngực dữ dội hoặc giảm ý thức có thể liên quan biến chứng phổi hoặc mạch máu.
- Sốt cao kèm lơ mơ, lạnh đầu chi, thở nhanh, tiểu ít hoặc ban xuất huyết gợi ý nhiễm trùng huyết.
- Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu; không tự lái xe khi tình trạng nặng và không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
Chẩn đoán Hội chứng tăng IgE
Chẩn đoán bắt đầu bằng bệnh sử từ sơ sinh, kiểu nhiễm trùng, dị ứng, tiền sử răng xương và phả hệ. Bác sĩ phối hợp khám da, phổi, răng miệng, cơ xương với công thức máu, định lượng immunoglobulin, đánh giá chức năng kháng thể, phân nhóm lympho bào và xét nghiệm vi sinh khi đang nhiễm trùng. Hình ảnh học được chọn theo cơ quan nghi tổn thương. Xét nghiệm di truyền giúp xác nhận thể bệnh và định hướng điều trị; người đọc không nên dùng điểm số lâm sàng hoặc IgE đơn lẻ để tự kết luận.
Bác sĩ thường hỏi tuổi khởi phát phát ban, số lần viêm phổi hoặc áp xe, vi sinh vật đã phân lập, phản ứng với vaccine và thuốc, dị ứng thức ăn, gãy xương, rụng răng sữa và bệnh tương tự trong gia đình. Khám có thể đánh giá eczema, sẹo áp xe, tổn thương virus da, nấm niêm mạc, tiếng phổi, ngón tay dùi trống, vẹo cột sống, độ lỏng khớp, răng sữa còn giữ và các dấu hiệu phát triển. Những thao tác xâm lấn không nên tự thực hiện tại nhà.
Công thức máu: tìm tăng bạch cầu ái toan, thiếu máu hoặc giảm lympho bào. IgE và các immunoglobulin: hỗ trợ nhận diện kiểu hình nhưng không xác nhận riêng lẻ. Đáp ứng kháng thể sau vaccine và phân nhóm T, B, NK: đánh giá mức suy giảm miễn dịch; thiếu hụt DOCK8 thường có lymphopenia tiến triển. Nuôi cấy hoặc PCR: xác định tác nhân trong đợt nhiễm trùng. Xét nghiệm gen: panel sai sót bẩm sinh miễn dịch hoặc giải trình tự mục tiêu giúp xác nhận STAT3, DOCK8 và các nguyên nhân liên quan; biến thể cần được chuyên gia di truyền diễn giải.
X-quang hoặc CT ngực được dùng khi có viêm phổi tái diễn, ho mạn hoặc nghi giãn phế quản, kén khí, áp xe hay nấm phổi. Đo mật độ xương có thể cần ở người gãy xương hoặc nguy cơ loãng xương; phim cột sống hỗ trợ đánh giá vẹo cột sống. Siêu âm tim, CT hoặc MRI mạch chỉ được cân nhắc theo kiểu hình và nguy cơ, vì lợi ích sàng lọc định kỳ chưa đồng nhất cho mọi người bệnh. Hình ảnh không thay thế xét nghiệm miễn dịch và di truyền.
Không có một ngưỡng IgE duy nhất chẩn đoán toàn bộ HIES. Với STAT3-HIES, các thang điểm lâm sàng của NIH có thể giúp lựa chọn người cần xét nghiệm nhưng độ chính xác thay đổi theo tuổi vì đặc điểm tích lũy dần. Chẩn đoán xác định thường dựa trên kiểu hình phù hợp và biến thể gây bệnh hoặc có khả năng gây bệnh được xác nhận ở gen liên quan. Ở thiếu hụt DOCK8, cần chứng minh biến thể hai alen cùng bằng chứng suy giảm miễn dịch kết hợp. Tiêu chuẩn phải được áp dụng tại cơ sở chuyên khoa, không dùng làm công cụ tự chẩn đoán.
Điều trị Hội chứng tăng IgE
Mục tiêu là ngăn nhiễm trùng mới, điều trị sớm tác nhân đã xác định, kiểm soát viêm da và dị ứng, bảo tồn phổi, xương, răng và giảm nguy cơ ác tính. Kế hoạch được phân tầng theo gen, mức tổn thương cơ quan và tiền sử nhiễm trùng. Thiếu hụt DOCK8 thường cần đánh giá ghép tế bào gốc tạo máu sớm; STAT3-HIES chủ yếu điều trị dự phòng và biến chứng, còn ghép chỉ cân nhắc chọn lọc. Nhập viện khi có nhiễm trùng nặng, suy hô hấp, phản vệ, ho ra máu hoặc cần can thiệp xâm lấn.
Kháng sinh hoặc thuốc kháng nấm được chọn theo vị trí nhiễm trùng, kết quả nuôi cấy và nguy cơ kháng thuốc; một số người cần dự phòng kháng vi sinh vật dài hạn dưới giám sát chuyên khoa. Liệu pháp immunoglobulin thay thế có thể hữu ích khi đáp ứng kháng thể kém hoặc nhiễm trùng vẫn tái diễn, dù IgG toàn phần không luôn thấp. Chàm được điều trị bằng dưỡng ẩm, thuốc bôi chống viêm và kiểm soát bội nhiễm; hen và dị ứng cần phác đồ riêng. Không tự mua, phối hợp, tăng giảm hoặc ngừng thuốc vì độc tính gan thận và tương tác phụ thuộc từng người.
Dẫn lưu áp xe có thể cần khi ổ mủ lớn hoặc không đáp ứng điều trị nội khoa; mẫu bệnh phẩm nên được lấy để định danh tác nhân. Nội soi phế quản được cân nhắc khi tắc đờm, chảy máu hoặc cần chẩn đoán vi sinh. Ghép tế bào gốc tạo máu là can thiệp điều trị căn nguyên quan trọng đối với thiếu hụt DOCK8 và một số kiểu hình HIES nặng, nhưng cần đánh giá người cho, nhiễm trùng hiện tại, tổn thương cơ quan và nguy cơ ghép.
Phẫu thuật không phải điều trị thường quy của HIES. Cắt phần phổi tổn thương, xử trí kén khí, phình mạch hoặc biến chứng ngoại khoa chỉ được cân nhắc khi lợi ích vượt nguy cơ, vì mô phổi còn lại có thể tiếp tục nhiễm trùng và lành thương có thể bất thường. Nhổ răng sữa giữ lâu đôi khi giúp răng vĩnh viễn mọc đúng, nhưng cần bác sĩ răng hàm mặt phối hợp với chuyên khoa miễn dịch.
Chăm sóc da hằng ngày bằng sản phẩm dịu nhẹ, dưỡng ẩm đều, cắt móng tay và xử lý sớm vùng trầy xước giúp giảm bội nhiễm. Vật lý trị liệu hô hấp, dẫn lưu tư thế và vận động phù hợp có thể hỗ trợ người có giãn phế quản. Khám nha khoa, đánh giá cột sống và sức khỏe xương theo định kỳ giúp phát hiện biến chứng ngoài miễn dịch. Hỗ trợ tâm lý và kế hoạch học tập, công việc cũng quan trọng vì bệnh kéo dài từ nhỏ.
Theo dõi tập trung vào số đợt nhiễm trùng, tác nhân vi sinh, nhu cầu nhập viện, mức kiểm soát chàm và dị ứng, chức năng hô hấp cùng hình ảnh phổi khi có chỉ định. Bác sĩ có thể kiểm tra công thức máu, immunoglobulin, chức năng gan thận và nồng độ thuốc tùy phác đồ. Cần báo sớm khi sốt, ho tăng, khó thở, tiêu chảy kéo dài, tổn thương virus da lan rộng, đau xương, tác dụng phụ thuốc hoặc phản ứng truyền immunoglobulin.
HIES là tình trạng di truyền kéo dài suốt đời nên phòng nhiễm trùng và theo dõi cơ quan thường mang tính lâu dài. Thời gian điều trị mỗi đợt nhiễm phụ thuộc tác nhân, vị trí và tổn thương nền; bệnh phổi cấu trúc thường cần chăm sóc liên tục. Sau ghép tế bào gốc, quá trình tái tạo miễn dịch và điều chỉnh thuốc có thể kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm. Không thể cam kết thời điểm hết triệu chứng cho mọi người bệnh.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng thường gặp gồm sẹo da, giãn phế quản, kén khí, viêm xoang mạn, giảm chức năng phổi và bệnh răng miệng. Biến chứng nghiêm trọng có thể là nhiễm nấm xâm lấn, ho ra máu, nhiễm trùng huyết, phình mạch hoặc xuất huyết. STAT3-HIES liên quan gãy xương, loãng xương và vẹo cột sống; thiếu hụt DOCK8 tăng nguy cơ ung thư da và lymphoma. Điều trị kéo dài có thể gây độc tính thuốc, phản ứng truyền hoặc biến chứng ghép.
Tiên lượng thay đổi theo gen, tuổi chẩn đoán, mức tổn thương phổi và khả năng kiểm soát nhiễm trùng. Nhiều người STAT3-HIES có thể sống đến tuổi trưởng thành khi được theo dõi chuyên khoa, nhưng bệnh phổi mạn và biến chứng mạch vẫn cần giám sát. Thiếu hụt DOCK8 thường tiến triển nặng hơn nếu không điều trị căn nguyên; ghép sớm trước khi có nhiễm trùng hoặc ung thư có thể cải thiện kết quả. Không thể dự đoán tuổi thọ cá nhân chỉ từ IgE hoặc một biến thể gen.
Bản chất di truyền không biến mất, vì vậy chàm, nhiễm trùng và dị ứng có thể tái phát hoặc bùng lên theo thời gian. Nguy cơ giảm khi tuân thủ dự phòng, chăm sóc da, tiêm chủng phù hợp với mức miễn dịch, bảo vệ phổi và khám sớm khi có dấu hiệu mới. Sau ghép, một số biểu hiện miễn dịch có thể cải thiện rõ nhưng tổn thương cấu trúc phổi, xương hoặc răng đã hình thành vẫn cần theo dõi.
Không thể phòng hoàn toàn HIES do nguyên nhân di truyền, nhưng tư vấn di truyền giúp gia đình hiểu nguy cơ tái diễn và lựa chọn xét nghiệm trước sinh hoặc trước làm tổ khi phù hợp. Phòng biến chứng gồm vệ sinh da răng, tránh khói thuốc, điều trị sớm nhiễm trùng và duy trì lịch vaccine do bác sĩ miễn dịch thiết kế; vaccine sống có thể không phù hợp ở một số thể suy giảm miễn dịch kết hợp. Người tiếp xúc gần nên tiêm chủng đầy đủ để tạo vòng bảo vệ.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hội chứng tăng IgE
Không có chế độ ăn chữa được HIES. Người bệnh nên ăn đủ năng lượng, protein, canxi và vitamin D theo nhu cầu, đặc biệt khi có bệnh xương hoặc trẻ chậm tăng trưởng. Chỉ loại bỏ thực phẩm khi dị ứng đã được đánh giá; kiêng nhiều nhóm thực phẩm không cần thiết có thể gây thiếu chất. Người có phản vệ cần kế hoạch tránh dị nguyên rõ ràng và hướng dẫn sử dụng thuốc cấp cứu từ bác sĩ, không tự thử lại thực phẩm nguy cơ tại nhà.
Hoạt động thể lực nên duy trì theo khả năng để hỗ trợ xương, cơ và làm sạch đường thở, nhưng cần giảm cường độ khi sốt, viêm phổi hoặc khó thở. Người có loãng xương, gãy xương cũ, vẹo cột sống hay phình mạch cần chương trình vận động cá thể hóa. Ngủ đủ, tránh khói thuốc và giữ môi trường sống thông thoáng có lợi; không nên cách ly xã hội kéo dài nếu không có khuyến cáo kiểm soát nhiễm trùng cụ thể.
Có thể ghi nhật ký sốt, ho, đờm, tổn thương da, phản ứng thức ăn, thuốc đã dùng và số lần phải khám cấp cứu. Người có giãn phế quản nên theo dõi thay đổi màu hoặc lượng đờm theo kế hoạch của bác sĩ; người dị ứng nặng cần kiểm tra thuốc cấp cứu còn hạn và mang theo kế hoạch hành động. Không dùng thiết bị đo tại nhà để thay thế khám khi khó thở, ho ra máu, lơ mơ hoặc nhiễm trùng tiến triển.
- Không tự kết luận HIES chỉ vì IgE cao hoặc chàm kéo dài.
- Không nặn áp xe, chọc hút ổ mủ hay bôi thuốc không rõ thành phần tại nhà.
- Không tự dùng kháng sinh, thuốc kháng nấm, corticoid hoặc ngừng thuốc dự phòng.
- Không áp dụng chế độ kiêng rộng khi chưa xác nhận dị ứng thực phẩm.
- Không hút thuốc và tránh để trẻ tiếp xúc khói thuốc.
- Không trì hoãn khám khi sốt, khó thở, ho ra máu hoặc tổn thương da lan nhanh.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ em là nhóm biểu hiện điển hình nhất. Phát ban sơ sinh, chàm, áp xe, viêm phổi, nấm miệng, chậm tăng trưởng hoặc răng sữa không rụng đúng thời điểm cần được đánh giá sớm. Đặc điểm xương răng của STAT3-HIES có thể chưa đầy đủ ở trẻ nhỏ, nên một lần đánh giá âm tính không loại trừ bệnh. Kế hoạch vaccine, dự phòng nhiễm trùng, dinh dưỡng và đi học cần cá thể hóa theo mức suy giảm miễn dịch.
HIES hiếm khi được chẩn đoán lần đầu ở người cao tuổi, nhưng người sống lâu với bệnh có thể mang giãn phế quản, giảm mật độ xương, bệnh mạch và đa thuốc. Biểu hiện nhiễm trùng có thể ít sốt, trong khi nguy cơ suy hô hấp và tác dụng phụ thuốc cao hơn. Cần rà soát chức năng thận gan, tương tác thuốc, nguy cơ té ngã, sức khỏe răng miệng và mục tiêu điều trị phù hợp chất lượng sống.
Dữ liệu thai kỳ ở HIES còn hạn chế. Phụ nữ mắc bệnh hoặc mang biến thể cần phối hợp miễn dịch lâm sàng, sản khoa nguy cơ cao và di truyền trước khi mang thai để rà soát thuốc, chức năng phổi, nhiễm trùng và nguy cơ truyền bệnh. Không tự ngừng thuốc dự phòng hay thuốc kiểm soát hen, chàm vì bệnh mất kiểm soát cũng có thể gây hại. Lựa chọn xét nghiệm trước sinh phụ thuộc gen đã xác định và mong muốn của gia đình.
Cho con bú thường có thể cân nhắc, nhưng quyết định phụ thuộc tình trạng nhiễm trùng của mẹ và thuốc đang dùng. Một số kháng sinh, thuốc kháng nấm hoặc thuốc điều hòa miễn dịch cần được đánh giá lợi ích–nguy cơ cho từng cặp mẹ con. Không mặc định ngừng cho bú và không tự đổi thuốc; bác sĩ sản, nhi và miễn dịch nên thống nhất kế hoạch theo dõi trẻ, đặc biệt khi gia đình có biến thể di truyền đã biết.
HIES vốn là một dạng suy giảm miễn dịch nên ngưỡng đánh giá nhiễm trùng phải thấp hơn người khỏe mạnh. Sốt nhẹ, tổn thương da mới hoặc ho tăng có thể tiến triển nhanh, trong khi phản ứng viêm đôi lúc không rầm rộ. Nếu người bệnh còn dùng thuốc ức chế miễn dịch, sau ghép hoặc có giảm lympho bào, bác sĩ sẽ điều chỉnh dự phòng, vaccine, sản phẩm máu và kế hoạch cách ly theo nguy cơ thực tế.
Bệnh phổi mạn, hen, dị ứng thức ăn, loãng xương, vẹo cột sống, bệnh gan thận hoặc ung thư làm thay đổi lựa chọn thuốc và mức theo dõi. Giãn phế quản cần kế hoạch làm sạch đường thở và nuôi cấy đờm; bệnh xương cần giảm nguy cơ té ngã và bảo đảm dinh dưỡng. Đa bệnh lý và đa thuốc phải được rà soát để tránh độc tính cộng dồn, đặc biệt với thuốc kháng vi sinh vật kéo dài.
Sau phẫu thuật hoặc thủ thuật, người mắc HIES cần theo dõi sát nhiễm trùng vết mổ, lành thương chậm, chảy máu và biến chứng hô hấp. Bác sĩ phẫu thuật nên biết chẩn đoán miễn dịch, vi sinh vật từng nhiễm và thuốc dự phòng đang dùng để chọn kháng sinh, chăm sóc dẫn lưu và thời điểm rút dụng cụ phù hợp. Sốt, đau tăng, mủ, khó thở hoặc vết mổ tách mép cần liên hệ cơ sở điều trị ngay.
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng tăng IgE
HIES có thể nguy hiểm khi gây viêm phổi nặng, nhiễm nấm xâm lấn, nhiễm trùng huyết, phản vệ hoặc tổn thương phổi mạn. Mức nguy cơ không phụ thuộc riêng vào con số IgE mà liên quan thể di truyền, loại nhiễm trùng và biến chứng cơ quan. Thiếu hụt DOCK8 thường có nguy cơ nhiễm virus, dị ứng và ung thư cao hơn; STAT3-HIES nổi bật với tổn thương phổi, xương, răng và mạch máu. Chẩn đoán sớm, dự phòng phù hợp và theo dõi chuyên khoa giúp giảm đáng kể biến chứng có thể phòng tránh.
Không. IgE có thể tăng trong viêm da cơ địa, hen, dị ứng, nhiễm ký sinh trùng, một số bệnh viêm hoặc ung thư và đôi khi ở người không có triệu chứng rõ. HIES được nhận diện bằng một tổ hợp gồm tuổi khởi phát, kiểu nhiễm trùng, chàm, bất thường xương răng hoặc nhiễm virus da, kết quả miễn dịch và xét nghiệm di truyền. Do đó, một kết quả IgE cao cần được diễn giải theo tuổi, phòng xét nghiệm và bối cảnh lâm sàng; không nên tự tìm cách hạ IgE như mục tiêu duy nhất.
HIES không lây vì nguyên nhân nằm ở gen và hoạt động của hệ miễn dịch. Tuy nhiên, người bệnh có thể mắc các nhiễm trùng do vi khuẩn, virus hoặc nấm; một số tác nhân trong đợt nhiễm vẫn có khả năng lây theo đường riêng của chúng. Gia đình nên tuân thủ vệ sinh tay, che ho, chăm sóc vết thương và hướng dẫn cách ly của cơ sở y tế khi xác định tác nhân truyền nhiễm. Người thân có cùng biến thể là do di truyền, không phải do sống chung với người bệnh.
Điều trị có thể kiểm soát tốt nhiễm trùng, chàm và nhiều biến chứng, nhưng không phải mọi thể đều được chữa khỏi theo cùng một cách. Ghép tế bào gốc tạo máu có khả năng sửa chữa hệ miễn dịch ở thiếu hụt DOCK8 và được cân nhắc sớm tại trung tâm chuyên sâu. Ở STAT3-HIES, ghép có thể cải thiện phần miễn dịch ở một số người nhưng không chắc đảo ngược hoàn toàn bất thường xương, răng hoặc tổn thương phổi đã có. Kế hoạch cần dựa trên gen, mức bệnh và nguy cơ ghép.
Cần cấp cứu khi khó thở, tím tái, sưng lưỡi, thở rít, choáng, ho ra máu nhiều, đau ngực dữ dội, lơ mơ hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng huyết như lạnh đầu chi và tiểu ít. Hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu, mang theo danh sách chẩn đoán, dị ứng và thuốc đang dùng. Không tự lái xe nếu tình trạng nặng, không chờ IgE hay kết quả xét nghiệm cũ và không thử thuốc hoặc mẹo dân gian trước khi tìm trợ giúp.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

