Gentamicin

Gentamicin là kháng sinh diệt khuẩn thuộc nhóm aminoglycoside. Dạng tiêm được sử dụng cho một số nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm, thường khi kháng sinh ít độc hơn không phù hợp hoặc cần phối hợp với kháng sinh khác. Gentamicin cũng có các dạng nhỏ mắt, nhỏ tai và bôi da để điều trị một số nhiễm khuẩn tại chỗ.13 Thuốc gắn vào tiểu đơn vị 30S của ribosome vi khuẩn, gây đọc sai mRNA và ức chế tổng hợp protein.1 Nguy cơ quan trọng nhất của Gentamicin toàn thân là tổn thương thận và độc tính tiền đình–ốc tai; mất thính lực do aminoglycoside có thể không hồi phục.1 Liều phải được tính theo cân nặng, chức năng thận, loại nhiễm khuẩn và nồng độ thuốc trong máu. Gentamicin chỉ nên được dùng khi có chỉ định chuyên môn, không dùng cho cảm lạnh hoặc nhiễm virus và không được tự tiêm, tự đổi liều hay kéo dài thời gian điều trị.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Gentamicin thuộc nhóm kháng sinh aminoglycoside.
  • Thường dùng trong nhiễm khuẩn nặng hoặc chế phẩm nhỏ mắt/tai/da tùy chỉ định.
  • Dạng tiêm cần được bác sĩ theo dõi chặt chẽ; không tự dùng kháng sinh.
  • Có thể gây độc tính thận, thính giác hoặc rối loạn thăng bằng ở người nguy cơ.
  • Báo bác sĩ về bệnh thận, giảm thính lực, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc độc thận đang dùng.

Hoạt chất Gentamicin là gì?

Gentamicin là kháng sinh aminoglycoside có tác dụng diệt một số vi khuẩn Gram âm và Gram dương nhạy cảm. Thuốc được dành chủ yếu cho nhiễm khuẩn nghiêm trọng hoặc dùng tại chỗ theo đúng nhãn sản phẩm.13

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Gentamicin

CAS 1403-66-3

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Gentamicin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Gentamicin

Tên khác / tên đồng nghĩa

Gentamycin là cách viết có thể gặp trên một số tên sản phẩm. Dạng muối thường dùng trong thuốc là gentamicin sulfate hoặc gentamicin sulphate.

Tên viết tắt

GEN

Tên Latinh / tên dược điển

Gentamicinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

1403-66-3

UNII

T6Z9V48IKG

PubChem CID

3467

RxNorm CUI

1596450

Dược động học của Gentamicin

Gentamicin hấp thu nhanh sau tiêm bắp, phân bố chủ yếu trong dịch ngoại bào, gắn protein huyết tương thấp và tập trung đáng kể tại vỏ thận. Thuốc hầu như không được chuyển hóa và được thải trừ chủ yếu dưới dạng còn hoạt tính qua lọc cầu thận.1

Thời gian lưu thuốc tăng đáng kể khi chức năng thận suy giảm. Dược động học cũng có thể thay đổi ở trẻ sơ sinh, người cao tuổi, người béo phì, người bị bỏng nặng hoặc có thay đổi thể tích dịch ngoại bào.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau tiêm bắp, Gentamicin thường đạt nồng độ đỉnh trong huyết thanh sau 30–60 phút. Khi truyền tĩnh mạch, nồng độ phụ thuộc liều và thời gian truyền.1

Thuốc hấp thu kém từ đường tiêu hóa. Dùng trên mắt, tai, da nguyên vẹn thường tạo phơi nhiễm toàn thân thấp hơn nhiều so với đường tiêm, nhưng hấp thu có thể tăng khi bôi trên diện rộng, vết thương hở, da tổn thương hoặc trong quá trình tưới rửa phẫu thuật.1

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Truyền tĩnh mạch đưa toàn bộ liều trực tiếp vào tuần hoàn. Sau tiêm bắp, Gentamicin được hấp thu nhanh và nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng 30–60 phút.1

Sinh khả dụng tuyệt đối định lượng sau tiêm bắp trong các nhãn được tra cứu.

Giai đoạn II: Phân bố

Gentamicin phân bố chủ yếu trong nước ngoại bào. Thể tích phân bố thay đổi theo tuổi, từ khoảng 0,5–0,7 L/kg ở trẻ sinh non đến khoảng 0,25 L/kg ở người vị thành niên.

Tỷ lệ gắn protein huyết tương thấp, khoảng 0–30% tùy phương pháp đo. Thuốc đạt nồng độ cao tại vỏ thận, đi qua nhau thai nhưng thấm kém qua hàng rào máu–não khi màng não không viêm.1

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Gentamicin hầu như không trải qua chuyển hóa trong cơ thể.1

Giai đoạn IV: Thải trừ

Gentamicin được thải chủ yếu dưới dạng không đổi, còn hoạt tính kháng khuẩn, qua thận bằng lọc cầu thận. Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận từ 70% liều trở lên có thể được thu hồi trong nước tiểu trong 24 giờ đầu ở người có chức năng thận bình thường.

Một lượng nhỏ có thể lưu lại trong mô, đặc biệt là thận, và được phát hiện trong nước tiểu một thời gian sau khi ngừng thuốc.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Ở người có chức năng thận bình thường, thời gian bán thải thường khoảng 2–3 giờ.

Thời gian bán thải kéo dài khi suy thận. Ở trẻ sơ sinh, thời gian bán thải có thể khoảng 6,7–8 giờ do chức năng thận chưa trưởng thành.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải Gentamicin phụ thuộc chủ yếu vào mức lọc cầu thận và gần với độ thanh thải creatinin nội sinh.

Giá trị độ thanh thải tuyệt đối thay đổi theo tuổi, cân nặng, chức năng thận, thể tích dịch ngoại bào và tình trạng bệnh; vì vậy không thể sử dụng một giá trị chung để tính liều cho mọi người bệnh.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm:

Suy thận làm giảm độ thanh thải và gây tích lũy thuốc.1 Trẻ sơ sinh có thời gian bán thải dài hơn do thận chưa trưởng thành. Người cao tuổi có thể giảm chức năng thận dù creatinin huyết thanh không tăng rõ.1 Bỏng nặng, sốt, thiếu máu và thay đổi thể tích dịch ngoại bào có thể làm thay đổi nồng độ thuốc.1 Béo phì cần tính liều theo cân nặng điều chỉnh theo đúng quy trình chuyên môn. Mất nước, liều cao và thời gian điều trị kéo dài làm tăng nguy cơ độc tính.

Do biến thiên lớn, việc đo nồng độ Gentamicin trong máu thường cần thiết khi điều trị toàn thân.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Gentamicin

Gentamicin thuộc nhóm “các aminoglycoside khác”, mã ATC J01GB03. Thuốc có khoảng điều trị hẹp: nồng độ quá thấp có thể không đạt mục tiêu diệt khuẩn, trong khi nồng độ tích lũy làm tăng nguy cơ tổn thương thận và dây thần kinh sọ số VIII.1

Việc kê đơn cần tuân thủ nguyên tắc quản lý sử dụng kháng sinh, dựa trên vị trí nhiễm khuẩn, vi khuẩn nghi ngờ hoặc xác định, kháng sinh đồ và mô hình kháng thuốc tại địa phương.1

Phần III: Cơ chế tác dụng

Gentamicin gắn vào tiểu đơn vị 30S của ribosome vi khuẩn, gây đọc sai thông tin trên mRNA và làm gián đoạn quá trình tổng hợp protein. Hậu quả là tạo ra các protein bất thường, ảnh hưởng tính toàn vẹn màng tế bào và dẫn đến tác dụng diệt khuẩn.1

Sự xâm nhập của Gentamicin vào tế bào vi khuẩn phụ thuộc oxy; vì vậy thuốc không có hoạt tính hữu ích đối với vi khuẩn kỵ khí.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Gentamicin có tác dụng diệt khuẩn phụ thuộc nồng độ và có hiệu ứng hậu kháng sinh. Nồng độ đỉnh đủ cao so với nồng độ ức chế tối thiểu có liên quan đến hiệu quả diệt khuẩn, trong khi nồng độ đáy kéo dài liên quan đến nguy cơ tích lũy và độc tính.

Kháng thuốc có thể liên quan đến enzyme bất hoạt aminoglycoside, giảm vận chuyển thuốc vào tế bào hoặc thay đổi đích tác dụng tại ribosome.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Gentamicin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Gentamicin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Gentamicin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Cidofovir

Gentamicin đường tĩnh mạch được nhãn cidofovir nêu cụ thể trong các thuốc có độc tính thận chống chỉ định dùng đồng thời.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do cộng hợp độc tính ống thận; suy giảm chức năng thận cũng có thể làm giảm thải trừ cidofovir.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ tổn thương thận cấp, tăng creatinine, protein niệu và độc tính ống thận gần.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp cidofovir với Gentamicin đường tĩnh mạch. Ngừng thuốc ít nhất 7 ngày trước cidofovir và lựa chọn kháng sinh thay thế khi có thể.

Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, lượng nước tiểu; nếu đã dùng Gentamicin, theo dõi nồng độ thuốc theo thực hành lâm sàng và các điện giải liên quan.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02
emc/UK SmPC | Cidofovir 75 mg/ml Concentrate for Solution for Infusion | Sections 4.3–4.5: nephrotoxicity and concomitant nephrotoxic agents | https://www.medicines.org.uk/emc/product/11151/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Cidofovir

Kháng sinh aminoglycosid đường tĩnh mạch được nhãn cidofovir liệt kê là nhóm thuốc gây độc thận chống chỉ định dùng đồng thời. Rule này chỉ áp dụng khi aminoglycosid được dùng đường tĩnh mạch.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do cộng hợp độc tính trên ống thận, làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp và tích lũy cidofovir.

Ảnh hưởng:

Tăng creatinine, giảm độ thanh thải creatinine, tổn thương ống thận và suy thận cấp.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không phối hợp aminoglycoside tĩnh mạch với cidofovir. Ngừng ít nhất 7 ngày trước cidofovir và dùng kháng sinh thay thế nếu có thể.

Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, lượng nước tiểu và điện giải; theo dõi nồng độ aminoglycoside nếu có phơi nhiễm ngoài ý muốn.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02
emc/UK SmPC | Cidofovir 75 mg/ml Concentrate for Solution for Infusion | Sections 4.3–4.5: nephrotoxicity and concomitant nephrotoxic agents | https://www.medicines.org.uk/emc/product/11151/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Gentamicin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 8 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *