Gemfibrozil là thuốc hạ lipid máu thuộc nhóm fibrat, được dùng hỗ trợ chế độ ăn ở một số người trưởng thành có triglycerid rất cao và nguy cơ viêm tụy, hoặc trong một nhóm rối loạn lipid hỗn hợp được mô tả cụ thể trên nhãn thuốc Hoa Kỳ. Thuốc làm giảm triglycerid và VLDL, đồng thời thường làm tăng HDL; tác động lên LDL có thể thay đổi. Gemfibrozil không phải lựa chọn để tự điều trị mỡ máu và không thay thế chế độ ăn, vận động hoặc kiểm soát nguyên nhân thứ phát. Thuốc có nhiều tương tác quan trọng, đặc biệt với simvastatin, repaglinide, dasabuvir và selexipag; phối hợp với statin có thể làm tăng nguy cơ bệnh cơ và tiêu cơ vân. Liều và thời gian dùng phải do bác sĩ quyết định dựa trên xét nghiệm lipid, bệnh nền và những thuốc đang sử dụng.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Fibrat, thuốc điều chỉnh lipid máu
- Mã ATC: C10AB04
- Đường dùng: Đường uống
- Chỉ định theo nhãn Hoa Kỳ: Một số trường hợp tăng triglycerid rất cao hoặc rối loạn lipid máu type IIb đáp ứng không đầy đủ với biện pháp không dùng thuốc
- Liều người lớn theo nhãn: 1.200 mg/ngày, chia hai lần, uống 30 phút trước bữa sáng và bữa tối; không tự áp dụng
- Cảnh báo nổi bật: Bệnh cơ, tiêu cơ vân, sỏi mật, rối loạn gan, huyết học và nhiều tương tác thuốc
- Phối hợp statin: Simvastatin chống chỉ định; hướng dẫn ACC khuyến cáo không dùng gemfibrozil khi đang điều trị statin
- Nguyên tắc an toàn: Chỉ sử dụng theo chỉ định, được theo dõi xét nghiệm và rà soát toàn bộ thuốc dùng kèm
Hoạt chất Gemfibrozil là gì?
Gemfibrozil là hoạt chất hạ lipid máu thuộc nhóm fibrat. Thuốc có tác dụng chính là giảm triglycerid và VLDL, đồng thời thường làm tăng HDL. Gemfibrozil chỉ được sử dụng cho những chỉ định cụ thể sau khi bác sĩ đánh giá xét nghiệm lipid, nguy cơ viêm tụy, bệnh nền và các thuốc dùng đồng thời.
Gemfibrozil
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Gemfibrozil |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Gemfibrozil |
| Tên IUPAC | 5-(2,5-dimethylphenoxy)-2,2-dimethylpentanoic acid |
| Tên hóa học khác | Pentanoic acid, 5-(2,5-dimethylphenoxy)-2,2-dimethyl- | 2,2-Dimethyl-5-(2,5-xylyloxy)valeric acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tên hóa học: 5-(2,5-dimethylphenoxy)-2,2-dimethylpentanoic acid. |
| Tên viết tắt | GFZ |
| Tên Latinh / tên dược điển | Gemfibrozilum |
| Tên USAN | gemfibrozil |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 25812-30-0 |
|---|---|
| UNII | Q8X02027X3 |
| PubChem CID | 3463 |
| RxNorm CUI | 4719 |
| Công thức phân tử | C15H22O3 |
Dược động học của Gemfibrozil
Gemfibrozil được hấp thu qua đường tiêu hóa, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương khoảng 1–2 giờ sau uống, gắn mạnh với protein huyết tương, được chuyển hóa chủ yếu qua oxy hóa và thải trừ phần lớn qua nước tiểu dưới dạng liên hợp glucuronide. Thời gian bán thải khoảng 1,5 giờ sau khi dùng nhiều liều.
Giai đoạn I: Hấp thu
Gemfibrozil được hấp thu qua đường tiêu hóa và thường đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1–2 giờ. Uống thuốc sau bữa ăn làm giảm mức độ hấp thu so với uống 30 phút trước bữa ăn.
| F · Sinh khả dụng | Nhãn DailyMed mô tả gemfibrozil được hấp thu hoàn toàn sau khi uống nhưng không công bố tỷ lệ sinh khả dụng tuyệt đối. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối định lượng. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Gemfibrozil gắn mạnh với protein huyết tương. Thể tích phân bố định lượng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Hoạt chất được chuyển hóa chủ yếu bằng quá trình oxy hóa một nhóm methyl trên vòng thơm, tạo chất chuyển hóa hydroxymethyl rồi tiếp tục thành chất chuyển hóa carboxyl.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 70% liều dùng được tìm thấy trong nước tiểu, chủ yếu dưới dạng liên hợp glucuronide; dưới 2% được thải dưới dạng không đổi. Khoảng 6% liều được tìm thấy trong phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương khoảng 1,5 giờ sau khi dùng nhiều liều. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thời điểm dùng thuốc so với bữa ăn ảnh hưởng đáng kể đến hấp thu. So với uống 30 phút trước bữa ăn, diện tích dưới đường cong nồng độ có thể thấp hơn khoảng 14–44% khi uống sau bữa ăn. Thuốc gắn acid mật có thể làm giảm khoảng 30% mức phơi nhiễm gemfibrozil; nhãn thuốc khuyến cáo dùng cách nhau ít nhất hai giờ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Gemfibrozil
Gemfibrozil thuộc nhóm fibrat trong hệ thống phân loại ATC, mã C10AB04. Đây là nhóm thuốc tác động lên chuyển hóa lipid, chủ yếu được sử dụng trong một số trường hợp tăng triglycerid máu hoặc rối loạn lipid hỗn hợp. 1
Phần III: Cơ chế tác dụng
Nhãn thuốc cho biết cơ chế tác dụng của gemfibrozil chưa được xác lập hoàn toàn. Dữ liệu ở người cho thấy thuốc ức chế ly giải mỡ ngoại vi, làm giảm lượng acid béo tự do được gan thu nhận và giảm sản xuất triglycerid tại gan. Gemfibrozil cũng làm giảm tổng hợp, đồng thời tăng thanh thải apolipoprotein B của VLDL, qua đó làm giảm VLDL.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Gemfibrozil làm giảm triglycerid huyết thanh và cholesterol VLDL, đồng thời làm tăng cholesterol HDL. Ảnh hưởng lên LDL không đồng nhất; LDL có thể giảm nhẹ, không thay đổi hoặc tăng, đặc biệt ở một số người có tăng lipoprotein type IV.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Gemfibrozil
Theo nhãn DailyMed tại Hoa Kỳ, gemfibrozil được chỉ định hỗ trợ chế độ ăn trong các trường hợp sau:
- Người trưởng thành có triglycerid huyết thanh rất cao thuộc tăng lipoprotein type IV hoặc V, có nguy cơ viêm tụy và không đáp ứng đầy đủ với chế độ ăn. Nhãn lưu ý nguy cơ thường đáng kể khi triglycerid trên 2.000 mg/dL; một số người có mức 1.000–2.000 mg/dL kèm tiền sử viêm tụy hoặc đau bụng tái diễn có thể được cân nhắc.
- Giảm nguy cơ bệnh mạch vành ở một nhóm người bệnh tăng lipid type IIb chưa có bệnh mạch vành, không đáp ứng đầy đủ với giảm cân, chế độ ăn, vận động và các thuốc khác, đồng thời có bộ ba LDL tăng, triglycerid tăng và HDL thấp.
Gemfibrozil không được chỉ định trên nhãn này cho tăng lipoprotein type I, tăng LDL đơn độc type IIa hoặc HDL thấp đơn độc. Khuyến cáo chuyên môn hiện đại có thể ưu tiên lựa chọn khác tùy bối cảnh, đặc biệt khi người bệnh đang dùng statin. 1
Liều dùng và cách sử dụng
Theo nhãn DailyMed, liều khuyến cáo cho người lớn là tổng cộng 1.200 mg mỗi ngày, chia thành hai lần, uống 30 phút trước bữa sáng và bữa tối.
Đây là liều tham khảo từ nhãn thuốc Hoa Kỳ, không phải liều cá nhân hóa. Không tự áp dụng, tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc. Bác sĩ cần đánh giá chỉ định, chức năng gan thận, nguy cơ tương tác và đáp ứng xét nghiệm trước khi quyết định liều.
- Uống gemfibrozil 30 phút trước bữa sáng và bữa tối theo chỉ định. 1
- Tiếp tục chế độ ăn và các biện pháp kiểm soát lipid đã được chuyên gia y tế hướng dẫn. 1
- Dùng thuốc đều đặn và không tự thay đổi liều hoặc ngừng thuốc dù chưa xuất hiện triệu chứng.
- Khi quên liều, uống khi nhớ ra nếu chưa gần liều kế tiếp; nếu đã gần, bỏ qua liều đã quên và không dùng gấp đôi.
- Cung cấp cho bác sĩ, dược sĩ danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và sản phẩm bổ sung đang sử dụng.
Cần xét nghiệm lipid định kỳ để đánh giá đáp ứng. Nhãn thuốc khuyến cáo ngừng gemfibrozil nếu không đạt đáp ứng đầy đủ sau ba tháng điều trị. Công thức máu nên được theo dõi định kỳ trong 12 tháng đầu; chức năng gan cần được kiểm tra định kỳ và ngừng thuốc nếu bất thường kéo dài. Khi có đau cơ, yếu cơ hoặc nhạy cảm cơ, cần đánh giá sớm, bao gồm creatine kinase khi phù hợp. Chức năng thận cũng cần được theo dõi ở người có bệnh thận hoặc nguy cơ tiêu cơ vân.
Cảnh báo và lưu ý về Gemfibrozil
Gemfibrozil chống chỉ định trong các trường hợp sau theo nhãn DailyMed:
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm khó tiêu, đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn, táo bón, mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, phát ban và eczema. Trong nghiên cứu Helsinki Heart Study, các phản ứng tiêu hóa nói chung được báo cáo thường xuyên hơn ở nhóm dùng gemfibrozil so với giả dược.
Mức độ và tần suất phản ứng có thể khác nhau giữa từng người. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc mà cần liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ để được đánh giá.
Những phản ứng nghiêm trọng đã được cảnh báo hoặc ghi nhận gồm:
- Bệnh cơ và tiêu cơ vân, có thể dẫn đến tổn thương thận cấp hoặc tử vong, đặc biệt khi phối hợp với statin.
- Sỏi mật và viêm túi mật.
- Vàng da ứ mật, bất thường chức năng gan hoặc tổn thương gan.
- Viêm tụy.
- Thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu hoặc giảm sản tủy.
- Phản vệ, phù mạch, phù thanh quản và phản ứng da nghiêm trọng.
- Suy giảm chức năng thận.
Đau cơ không giải thích được, yếu cơ, nước tiểu sẫm màu, vàng da, đau bụng dữ dội, khó thở hoặc sưng mặt, môi, lưỡi cần được đánh giá y tế ngay.
- Chỉ cân nhắc điều trị sau khi đánh giá và xử trí các nguyên nhân thứ phát gây tăng lipid, đồng thời áp dụng chế độ ăn, vận động và kiểm soát cân nặng phù hợp. 1
- Có nguy cơ hình thành sỏi mật. Khi nghi ngờ bệnh túi mật, cần thăm dò phù hợp; ngừng gemfibrozil nếu phát hiện sỏi mật theo hướng dẫn trên nhãn.
- Phối hợp với statin có thể gây bệnh cơ và tiêu cơ vân nghiêm trọng. 1
- Cần thận trọng ở người suy thận, đặc biệt khi creatinine ban đầu trên 2 mg/dL, vì đã có báo cáo chức năng thận xấu đi.
- Có thể xuất hiện bất thường men gan và rối loạn huyết học, do đó cần xét nghiệm theo dõi.
- Nếu đáp ứng lipid không đầy đủ sau ba tháng, nhãn thuốc khuyến cáo ngừng điều trị thay vì tiếp tục không có lợi ích rõ ràng.
- Không tự phối hợp gemfibrozil với thuốc hạ lipid khác.
Các biểu hiện được báo cáo khi quá liều gồm đau quặn bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau cơ hoặc khớp, tăng creatine phosphokinase và bất thường xét nghiệm chức năng gan. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ và xử trí triệu chứng; nhãn không nêu thuốc giải độc đặc hiệu.
Khi nghi ngờ quá liều, cần liên hệ ngay cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc. Không tự gây nôn hoặc tự xử trí tại nhà.
Theo nhãn DailyMed, bảo quản viên nén ở nhiệt độ phòng có kiểm soát 20–25°C, tránh ánh sáng và độ ẩm. Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả của gemfibrozil ở trẻ em chưa được xác lập trên nhãn DailyMed. Không tự sử dụng thuốc cho trẻ.
Dữ liệu về liều riêng cho người cao tuổi. Nhãn cảnh báo nguy cơ bệnh cơ liên quan đến phối hợp colchicine có thể cao hơn ở người cao tuổi, đặc biệt khi đồng thời suy thận. Cần rà soát bệnh nền, chức năng thận và thuốc dùng kèm trước khi điều trị.
Chưa có nghiên cứu đầy đủ và có đối chứng ở phụ nữ mang thai. Các nghiên cứu trên động vật ghi nhận ảnh hưởng bất lợi ở một số mức phơi nhiễm. Theo nhãn, chỉ nên sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích tiềm năng lớn hơn nguy cơ đối với thai nhi.
Chưa xác định gemfibrozil có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Nhãn yêu cầu cân nhắc ngừng cho con bú hoặc ngừng thuốc dựa trên tầm quan trọng của điều trị đối với người mẹ. LactMed cho biết chưa có dữ liệu lâm sàng phù hợp và khuyến nghị ưu tiên thuốc thay thế khi có thể, đặc biệt khi nuôi trẻ sơ sinh hoặc trẻ sinh non. 1
Gemfibrozil chống chỉ định ở người rối loạn chức năng gan, bao gồm xơ gan mật nguyên phát. Cần theo dõi chức năng gan định kỳ và ngừng thuốc khi bất thường kéo dài.
Gemfibrozil chống chỉ định ở người suy thận nặng. Nhãn ghi nhận tình trạng chức năng thận xấu đi ở một số người có creatinine ban đầu trên 2 mg/dL; cần cân nhắc lựa chọn khác hoặc điều chỉnh điều trị dưới sự giám sát của bác sĩ.
Nhãn không đưa ra khuyến cáo chuyên biệt về khả năng lái xe, nhưng đã ghi nhận chóng mặt, buồn ngủ và nhìn mờ. Người có các triệu chứng này nên tránh lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc cần tỉnh táo cho đến khi được đánh giá.
Tương tác thuốc của Gemfibrozil
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Colchicine
Phối hợp colchicine với Gemfibrozil có thể làm tăng nguy cơ bệnh cơ và tiêu cơ vân, đôi khi nặng hoặc cần nhập viện. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Chủ yếu là tương tác dược lực học do độc tính cơ cộng hợp; với một số thuốc còn có thể có thành phần dược động học liên quan CYP3A4/P-gp hoặc các chất vận chuyển khác. Ảnh hưởng: Đau cơ, yếu cơ, tăng CK, bệnh cơ–thần kinh và tiêu cơ vân; nguy cơ cao hơn khi suy thận/suy gan, tuổi cao, liều colchicine cao hoặc có thêm chất ức chế CYP3A4/P-gp. Có báo cáo exact-pair tiêu cơ vân. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc lợi ích–nguy cơ và lựa chọn thuốc hạ lipid ít nguy cơ hơn khi phù hợp. Dùng liều thấp nhất có hiệu quả, tránh thêm chất ức chế CYP3A4/P-gp và hướng dẫn bệnh nhân báo ngay đau cơ, yếu cơ hoặc nước tiểu sẫm. | Theo dõi triệu chứng cơ và chức năng thận; định lượng CK khi có triệu chứng hoặc nguy cơ cao. Ngừng thuốc nghi ngờ và đánh giá tiêu cơ vân nếu đau/yếu cơ rõ, CK tăng hoặc nước tiểu sẫm. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Brincidofovir
Gemfibrozil được nhãn TEMBEXA nêu đích danh trong nhóm thuốc ức chế OATP1B1/OATP1B3 có thể làm tăng AUC và Cmax của brincidofovir, từ đó làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi liên quan TEMBEXA. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học: Gemfibrozil ức chế vận chuyển OATP1B1/OATP1B3, làm giảm quá trình vận chuyển/thu nhận brincidofovir qua các chất vận chuyển này và làm tăng phơi nhiễm brincidofovir. Ảnh hưởng: Tăng phơi nhiễm brincidofovir có thể làm tăng nguy cơ tăng transaminase/bilirubin và các biến cố tiêu hóa như tiêu chảy, buồn nôn, nôn hoặc đau bụng. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên thuốc thay thế không ức chế OATP1B1/OATP1B3. Nếu bắt buộc phối hợp, dùng Gemfibrozil ít nhất 3 giờ sau TEMBEXA và tăng theo dõi phản ứng bất lợi liên quan TEMBEXA. | Theo dõi ALT, AST, bilirubin; tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng và tình trạng mất nước nếu có tiêu chảy. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed/FDA | TEMBEXA (brincidofovir) Prescribing Information | Section 7.1 Effect of Other Drugs on TEMBEXA | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=0784838e-00bd-4b14-9b7e-653b7fbb7eea | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Colchicine
Colchicine phối hợp fibrate có thể làm tăng nguy cơ myopathy và rhabdomyolysis. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học do độc tính cơ cộng hợp; nguy cơ tăng khi suy thận hoặc có thuốc tương tác khác. Ảnh hưởng: Đau/yếu cơ, tăng CK, tiêu cơ vân và tổn thương thận cấp thứ phát. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc lợi ích–nguy cơ, dùng lựa chọn khác khi phù hợp và theo dõi triệu chứng cơ; ưu tiên rule exact-pair cho gemfibrozil/fenofibrate. | Triệu chứng cơ, CK khi có triệu chứng và chức năng thận. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Gemfibrozil
Gemfibrozil là thuốc điều chỉnh lipid máu thuộc nhóm fibrat. Thuốc chủ yếu làm giảm triglycerid và VLDL, đồng thời thường làm tăng HDL. Thuốc chỉ được dùng cho một số trường hợp rối loạn lipid cụ thể và không phải lựa chọn để tự điều trị mọi tình trạng “mỡ máu cao”. 1
Theo nhãn DailyMed, gemfibrozil được uống 30 phút trước bữa sáng và bữa tối. Bữa ăn ảnh hưởng đến mức hấp thu thuốc, vì vậy cần tuân thủ đúng thời điểm do bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn. 1
Không tự phối hợp. Simvastatin bị chống chỉ định dùng cùng gemfibrozil. Các statin khác cũng có thể làm tăng nguy cơ bệnh cơ và tiêu cơ vân; hướng dẫn ACC khuyến cáo không dùng gemfibrozil khi người bệnh đang điều trị statin. Việc lựa chọn thuốc thay thế phải do bác sĩ quyết định. 1
Đau, yếu hoặc nhạy cảm cơ không giải thích được có thể là dấu hiệu bệnh cơ hoặc tiêu cơ vân, đặc biệt khi dùng kèm statin hoặc colchicine. Cần liên hệ cơ sở y tế sớm; nếu kèm nước tiểu sẫm màu, giảm lượng nước tiểu hoặc mệt nhiều, cần được đánh giá khẩn cấp.
Dữ liệu ở thai kỳ và thời kỳ cho con bú còn hạn chế. Khi mang thai, thuốc chỉ được cân nhắc nếu bác sĩ nhận định lợi ích tiềm năng lớn hơn nguy cơ. Khi cho con bú, LactMed ưu tiên lựa chọn thay thế nếu có thể, nhất là với trẻ sơ sinh hoặc sinh non. Không tự dùng thuốc trong hai giai đoạn này. 1

