Fosfomycin

Fosfomycin là kháng sinh diệt khuẩn có cấu trúc dẫn xuất acid phosphonic, ức chế giai đoạn sớm của quá trình tổng hợp thành tế bào vi khuẩn. Dạng uống phổ biến là fosfomycin trometamol hoặc tromethamine, thường được đóng gói tương đương 3 g Fosfomycin. Theo nhãn Hoa Kỳ, dạng này chỉ được chỉ định một liều duy nhất cho viêm bàng quang cấp không biến chứng ở phụ nữ do vi khuẩn nhạy cảm và không dùng điều trị viêm thận–bể thận. Dạng dinatri Fosfomycin truyền tĩnh mạch được sử dụng tại một số quốc gia cho các nhiễm khuẩn nghiêm trọng khi những kháng sinh thường được khuyến cáo không phù hợp. Liều và cách sử dụng giữa dạng uống và truyền tĩnh mạch hoàn toàn khác nhau. Dùng thuốc không đúng chỉ định hoặc lặp lại tùy tiện có thể làm tăng tác dụng phụ và thúc đẩy kháng thuốc.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Kháng sinh diệt khuẩn, dẫn xuất acid phosphonic
  • Cơ chế: Ức chế enzym MurA và giai đoạn đầu tổng hợp peptidoglycan
  • Dạng uống: Fosfomycin trometamol/tromethamine, thường tương đương 3 g Fosfomycin
  • Dạng tiêm: Dinatri Fosfomycin, bột pha dung dịch truyền tĩnh mạch
  • Chỉ định uống chính: Viêm bàng quang cấp không biến chứng ở phụ nữ; phạm vi tuổi tùy nhãn
  • Dạng tĩnh mạch: Nhiễm khuẩn nghiêm trọng khi kháng sinh thông thường không phù hợp
  • Nguy cơ quan trọng: Phản vệ, tiêu chảy do C. difficile, kháng thuốc; dạng tĩnh mạch có thể gây tăng natri và hạ kali
  • Lưu ý: Dạng uống không dùng thay cho điều trị viêm thận–bể thận hoặc nhiễm khuẩn huyết

Hoạt chất Fosfomycin là gì?

Fosfomycin là kháng sinh diệt khuẩn tác động vào giai đoạn đầu của quá trình tạo thành tế bào vi khuẩn. Dạng uống 3 g chủ yếu tạo nồng độ cao trong nước tiểu để điều trị viêm bàng quang không biến chứng; dạng tĩnh mạch được dành cho một số nhiễm khuẩn nặng cần nồng độ toàn thân cao.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Fosfomycin

CAS 23155-02-4 Công thức C3H7O4P

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Fosfomycin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Fosfomycin

Tên IUPAC

[(2R,3S)-3-methyloxiran-2-yl]phosphonic acid

Tên khác / tên đồng nghĩa

Phosphomycin; phosphonomycin; fosfomycin trometamol; fosfomycin tromethamine; fosfomycin calcium; disodium fosfomycin; fosfomycin natri.

Tên viết tắt

FOS

Tên Latinh / tên dược điển

Fosfomycinum

Tên USAN

fosfomycin

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

23155-02-4

UNII

2N81MY12TE

PubChem CID

446987

RxNorm CUI

4550

Công thức phân tử

C3H7O4P

Dược động học của Fosfomycin

Dược động học khác biệt rõ giữa dạng uống và truyền tĩnh mạch. Fosfomycin trometamol có sinh khả dụng đường uống trung bình, không gắn đáng kể với protein huyết tương và được đào thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua thận. Dạng tĩnh mạch tạo nồng độ toàn thân cao, phân bố vào nhiều mô và dịch cơ thể, không chuyển hóa tại gan và được thải nhanh qua lọc cầu thận khi chức năng thận bình thường.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau liều uống 3 g lúc đói, nồng độ đỉnh trong huyết thanh thường đạt trong khoảng 2 giờ; bữa ăn nhiều chất béo có thể làm chậm thời gian đạt đỉnh đến khoảng 4 giờ và giảm nồng độ đỉnh. Tuy nhiên, tổng lượng thuốc bài tiết vào nước tiểu theo thời gian không thay đổi đáng kể. Nồng độ Fosfomycin trong nước tiểu có thể duy trì trên ngưỡng 128 microgam/mL trong ít nhất 24 giờ sau một liều 3 g.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của Fosfomycin trometamol đường uống khoảng 33–53% theo SmPC châu Âu. Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận khoảng 37% khi đói và khoảng 30% khi dùng cùng thức ăn. Dạng truyền tĩnh mạch đưa thuốc trực tiếp vào tuần hoàn nên không chịu giới hạn hấp thu đường tiêu hóa.

Giai đoạn II: Phân bố

Fosfomycin hầu như không gắn với protein huyết tương. Dạng uống phân bố đến thận, thành bàng quang, tuyến tiền liệt và túi tinh. Với dạng tĩnh mạch, thể tích phân bố biểu kiến khoảng 0,30 L/kg; thuốc có thể đạt nồng độ tại xương, phổi, da, mô dưới da, mật, dịch vết thương và dịch não tủy khi màng não bị viêm. Fosfomycin đi qua nhau thai.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Fosfomycin không được chuyển hóa đáng kể và được đào thải dưới dạng còn hoạt tính. Dạng tĩnh mạch không chuyển hóa tại gan; SmPC dạng uống cũng ghi nhận Fosfomycin không bị chuyển hóa.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau khi uống Fosfomycin trometamol, khoảng 40–50% liều có thể được tìm thấy trong nước tiểu và khoảng 18–28% trong phân. Sau truyền tĩnh mạch ở người có chức năng thận bình thường, khoảng 80–90% liều được đào thải qua thận trong vòng 12 giờ. Suy thận làm giảm bài tiết và kéo dài thời gian bán thải.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải sau dùng Fosfomycin trometamol đường uống khoảng 4–5,7 giờ khi chức năng thận bình thường. Sau truyền tĩnh mạch, thời gian bán thải khoảng 2 giờ ở người trẻ khỏe mạnh và khoảng 3,6–3,8 giờ ở một số người cao tuổi hoặc bệnh nhân nặng. Suy thận có thể kéo dài thời gian bán thải đường uống đến khoảng 50 giờ.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Fosfomycin được thanh thải chủ yếu bằng lọc cầu thận. Không có một giá trị độ thanh thải toàn thân duy nhất áp dụng cho mọi dạng bào chế. Độ thanh thải giảm theo mức suy giảm chức năng thận; vì vậy liều tĩnh mạch phải được điều chỉnh theo độ thanh thải creatinin.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Thức ăn làm chậm hấp thu dạng uống.
  • Metoclopramide và thuốc tăng nhu động tiêu hóa làm giảm nồng độ trong huyết thanh và nước tiểu.
  • Suy thận làm giảm đào thải và kéo dài thời gian bán thải.
  • Tuổi cao có thể làm giảm độ thanh thải do suy giảm chức năng thận theo tuổi.
  • Lọc máu và các phương pháp thay thế thận có thể loại bỏ Fosfomycin.
  • Đường dùng, dạng muối và liều quyết định đáng kể mức phơi nhiễm toàn thân.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Fosfomycin

Fosfomycin thuộc nhóm kháng sinh khác trong hệ thống ATC. Cấu trúc và vị trí tác động của thuốc khác với beta-lactam, glycopeptide, aminoglycoside và fluoroquinolone. Kháng chéo với các nhóm kháng sinh khác chưa được ghi nhận rõ, nhưng vi khuẩn vẫn có thể kháng Fosfomycin thông qua giảm vận chuyển thuốc vào tế bào hoặc enzym bất hoạt thuốc.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Fosfomycin đi vào tế bào vi khuẩn qua các hệ vận chuyển glycerol-3-phosphate và glucose-6-phosphate. Thuốc bất hoạt không hồi phục enzym UDP-N-acetylglucosamine enolpyruvyl transferase, còn gọi là MurA, từ đó ngăn bước đầu tạo acid N-acetylmuramic và tổng hợp peptidoglycan của thành tế bào. Kết quả là vi khuẩn đang phát triển bị tiêu diệt.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Fosfomycin có tác dụng diệt khuẩn. Dữ liệu hiện có cho thấy tác dụng có xu hướng liên quan đến thời gian nồng độ thuốc duy trì trên nồng độ ức chế tối thiểu. Dạng uống đạt nồng độ cao trong nước tiểu nhưng nồng độ toàn thân thấp hơn đáng kể dạng tĩnh mạch. Dùng Fosfomycin tĩnh mạch đơn độc có thể nhanh chóng chọn lọc chủng kháng, vì vậy nên phối hợp kháng sinh khác khi có thể trong điều trị nhiễm khuẩn nghiêm trọng.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Fosfomycin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Fosfomycin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Fosfomycin

  • Metoclopramide và các thuốc làm tăng nhu động tiêu hóa có thể làm giảm nồng độ Fosfomycin trong máu và nước tiểu; nên tránh phối hợp khi dùng dạng uống.
  • Thức ăn có thể làm chậm hấp thu và giảm nồng độ đỉnh, dù tổng lượng thuốc thải qua nước tiểu không thay đổi đáng kể.
  • Đã có báo cáo tăng tác dụng của thuốc chống đông đường uống trong thời gian dùng kháng sinh; người dùng warfarin hoặc thuốc kháng vitamin K có thể cần theo dõi INR.
  • Cimetidine không làm thay đổi đáng kể dược động học của Fosfomycin tromethamine.
  • Fosfomycin không chuyển hóa qua CYP450 nên ít có khả năng gây tương tác chuyển hóa qua hệ enzym này.
  • Dạng tĩnh mạch có thể được phối hợp kháng sinh khác nhằm giảm nguy cơ chọn lọc kháng thuốc, nhưng phác đồ phải do chuyên gia nhiễm xác định.

Thắc mắc về hoạt chất Fosfomycin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *