Clonidine

Clonidine là thuốc chủ vận alpha-2-adrenergic tác động trung ương, làm giảm tín hiệu giao cảm từ hệ thần kinh trung ương, từ đó giảm sức cản mạch, nhịp tim và huyết áp. Viên nén giải phóng ngay và miếng dán qua da được phê duyệt để điều trị tăng huyết áp. Một số dạng giải phóng kéo dài được phê duyệt điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý ở trẻ từ 6 tuổi trở lên, dùng đơn trị hoặc phối hợp thuốc kích thích thần kinh trung ương. Dạng tiêm truyền ngoài màng cứng có phạm vi sử dụng rất chuyên biệt: phối hợp opioid điều trị đau nặng do ung thư không được kiểm soát đầy đủ bằng opioid đơn thuần. Clonidine có thể gây buồn ngủ, khô miệng, chóng mặt, hạ huyết áp và nhịp tim chậm. Không được ngừng thuốc đột ngột vì có thể gây tăng huyết áp hồi ứng, đau đầu, tim nhanh và biến chứng tim mạch hoặc thần kinh nghiêm trọng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Chủ vận alpha-2 adrenergic tác động trung ương; thuốc hạ huyết áp nhóm chủ vận thụ thể imidazoline
  • Chỉ định theo nhãn: Tăng huyết áp; ADHD ở trẻ từ 6 tuổi trở lên với dạng giải phóng kéo dài; đau ung thư nặng với dạng truyền ngoài màng cứng chuyên biệt
  • Dạng dùng: Viên giải phóng ngay, viên hoặc hỗn dịch giải phóng kéo dài, miếng dán qua da và dung dịch tiêm ngoài màng cứng
  • Tác dụng phụ thường gặp: Khô miệng, buồn ngủ, an thần, chóng mặt, táo bón, mệt mỏi và hạ huyết áp
  • Cảnh báo quan trọng: Không ngừng đột ngột vì có nguy cơ tăng huyết áp hồi ứng
  • Theo dõi: Huyết áp, nhịp tim, mức độ buồn ngủ, dấu hiệu rối loạn dẫn truyền tim và đáp ứng điều trị
  • Phân loại: Thuốc kê đơn
  • Tự sử dụng: Không tự đổi dạng thuốc, thay thế theo cùng số miligam, tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc

Hoạt chất Clonidine là gì?

Clonidine là thuốc làm giảm hoạt động của hệ thần kinh giao cảm từ trung tâm điều hòa tim mạch trong não. Tác dụng này giúp giảm sức cản mạch, nhịp tim và huyết áp. Dạng giải phóng kéo dài còn được sử dụng trong điều trị ADHD, nhưng cơ chế chính xác tạo ra hiệu quả đối với ADHD chưa được xác lập đầy đủ.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Clonidine

CAS 4205-90-7

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Clonidine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Clonidine

Tên IUPAC

N-(2,6-dichlorophenyl)-4,5-dihydro-1H-imidazol-2-amine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Clonidine hydrochloride; Clonidin hydroclorid; Clonidine HCl

Tên Latinh / tên dược điển

Clonidinum

Tên USAN

clonidine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

4205-90-7

UNII

MN3L5RMN02

PubChem CID

2803

RxNorm CUI

2599

Dược động học của Clonidine

Clonidine đường uống có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 70–80% và đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1–3 giờ. Thời gian bán thải thải trừ thường khoảng 12–16 giờ nhưng có thể kéo dài đến khoảng 41 giờ ở người suy thận nặng. Khoảng 40–60% liều đã hấp thu được bài tiết dưới dạng không đổi trong nước tiểu trong vòng 24 giờ và khoảng 50% được chuyển hóa tại gan.

Miếng dán qua da có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 60%, đạt trạng thái ổn định trong khoảng 3 ngày và cung cấp thuốc liên tục trong 7 ngày.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống viên giải phóng ngay, nồng độ Clonidine đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 1–3 giờ. Thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến dược động học của dạng uống giải phóng ngay.

Sau khi dán lên vùng da nguyên vẹn, nồng độ điều trị thường đạt sau khoảng 2–3 ngày; vì vậy miếng dán không tạo tác dụng hạ huyết áp đầy đủ ngay lập tức.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng
  • Đường uống giải phóng ngay: khoảng 70–80%.
  • Miếng dán qua da: khoảng 60%.
  • Sinh khả dụng tuyệt đối của dạng truyền ngoài màng cứng và các dạng giải phóng kéo dài cụ thể không được trình bày theo cùng phương pháp trong các nhãn tham chiếu.

Giai đoạn II: Phân bố

Clonidine tan tốt trong lipid và phân bố vào các mô ngoài mạch, bao gồm hệ thần kinh trung ương. Thể tích phân bố biểu kiến được ghi nhận khoảng 2,9 L/kg trong nhãn miếng dán và khoảng 2,1 L/kg trong dữ liệu tiêm ngoài màng cứng. Tỷ lệ gắn protein huyết tương in vitro khoảng 20–40%, chủ yếu với albumin. Clonidine đi qua nhau thai.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Khoảng 50% lượng Clonidine được hấp thu sau đường uống được chuyển hóa tại gan. Chuyển hóa của Clonidine được xem là con đường phụ; p-hydroxy-clonidine là chất chuyển hóa chính được xác định nhưng có nồng độ trong nước tiểu thấp hơn nhiều so với thuốc không đổi.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Clonidine được thải trừ đáng kể qua thận. Khoảng 40–60% liều hấp thu đường uống được tìm thấy trong nước tiểu dưới dạng thuốc không đổi trong vòng 24 giờ. Trong nghiên cứu sử dụng Clonidine đánh dấu phóng xạ đường tĩnh mạch, khoảng 72% liều được bài tiết trong nước tiểu trong vòng 96 giờ.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải
  • Sau dùng toàn thân: khoảng 12–16 giờ.
  • Ở người suy thận nặng: có thể kéo dài đến khoảng 41 giờ.
  • Sau tháo miếng dán: nồng độ trong huyết tương giảm chậm với thời gian bán thải khoảng 20 giờ.
  • Sau một liều ngoài màng cứng trong nghiên cứu nhỏ: thời gian bán thải huyết tương trung bình khoảng 22 giờ, nhưng biến thiên lớn.
CL · Độ thanh thải toàn phần

Tổng độ thanh thải được ghi nhận khoảng 177 mL/phút và độ thanh thải qua thận khoảng 102 mL/phút trong dữ liệu dược động học của nhãn miếng dán. Dữ liệu truyền ngoài màng cứng ghi nhận độ thanh thải toàn thân có biến thiên lớn giữa các đối tượng.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Suy thận làm giảm thải trừ và kéo dài thời gian bán thải.
  • Dạng bào chế ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ hấp thu, nồng độ đỉnh và lịch dùng.
  • Kích thước miếng dán quyết định tốc độ giải phóng thuốc.
  • Không được thay thế dạng giải phóng kéo dài với sản phẩm Clonidine khác theo tỷ lệ miligam tương đương.
  • Thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến dược động học của viên giải phóng ngay; hỗn dịch giải phóng kéo dài có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn theo nhãn.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Clonidine

Clonidine thuộc các nhóm:

  • Chủ vận thụ thể alpha-2 adrenergic trung ương.
  • Chủ vận thụ thể imidazoline.
  • Thuốc cường giao cảm tác động trung ương nhưng tạo hiệu ứng giảm hoạt động giao cảm ngoại vi.
  • Thuốc hạ huyết áp tác động trung ương.
  • Thuốc không kích thích thần kinh trung ương dùng trong một số phác đồ ADHD.
  • Thuốc giảm đau tác động tại tủy sống khi được truyền ngoài màng cứng trong chỉ định chuyên biệt.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Clonidine kích thích các thụ thể alpha-adrenergic tại thân não, làm giảm luồng tín hiệu giao cảm từ hệ thần kinh trung ương. Hậu quả là giảm sức cản ngoại vi, sức cản mạch thận, nhịp tim và huyết áp.

Khi dùng ngoài màng cứng, Clonidine được cho là tác động lên thụ thể alpha-2 trước và sau synap trong tủy sống, làm hạn chế dẫn truyền tín hiệu đau lên não.

Cơ chế chính xác giúp cải thiện triệu chứng ADHD chưa được xác định đầy đủ trong nhãn thuốc.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Sau khi uống viên giải phóng ngay, huyết áp có thể bắt đầu giảm trong khoảng 30–60 phút và mức giảm tối đa thường xuất hiện sau 2–4 giờ. Nhịp tim chậm lại được ghi nhận ở phần lớn người dùng, trong khi lưu lượng máu thận và mức lọc cầu thận thường được duy trì nếu không xuất hiện hạ huyết áp nghiêm trọng.

Miếng dán qua da giải phóng thuốc tương đối ổn định trong 7 ngày nhưng cần khoảng 2–3 ngày để đạt nồng độ điều trị ban đầu.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Clonidine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Clonidine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Clonidine

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Chlorpromazine

Chlorpromazine có thể đối kháng tác dụng hạ huyết áp của Clonidine.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: tác dụng chẹn dopamine/alpha-adrenergic và tự chủ của chlorpromazine làm giảm đáp ứng điều trị của thuốc phối hợp.

Ảnh hưởng:

Có thể giảm hiệu quả điều trị, làm huyết áp khó kiểm soát hoặc gây biến động huyết áp.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên thuốc thay thế. Nếu phối hợp, đánh giá đáp ứng lâm sàng và không tăng liều chỉ dựa trên một lần đo đơn lẻ.

Huyết áp, mạch và mục tiêu điều trị đặc hiệu của thuốc phối hợp.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Chlorpromazine

Chlorpromazine có thể tăng tác dụng hạ huyết áp của nhiều thuốc hạ huyết áp và làm tăng hạ huyết áp tư thế.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: giãn mạch và phong bế alpha-adrenergic cộng hợp.

Ảnh hưởng:

Chóng mặt, ngất, té ngã hoặc hạ huyết áp có triệu chứng.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Theo dõi khi bắt đầu hoặc tăng liều; cân nhắc giảm liều một hoặc cả hai thuốc.

Huyết áp nằm/đứng, mạch, triệu chứng chóng mặt và té ngã.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Rituximab

Thuốc hạ huyết áp có thể làm tăng mức độ hạ huyết áp xảy ra trong hoặc quanh thời điểm truyền rituximab.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tác dụng hạ huyết áp của thuốc dùng nền có thể cộng hợp với hạ huyết áp liên quan phản ứng truyền rituximab.

Ảnh hưởng:

Có thể xuất hiện hạ huyết áp có triệu chứng, chóng mặt, ngất hoặc mất ổn định huyết động trong truyền.

Khuyến nghị:

separate_timing

Xử trí:

Đối với rituximab truyền tĩnh mạch, SmPC khuyến cáo cân nhắc tạm ngừng thuốc hạ huyết áp 12 giờ trước truyền; quyết định cần cá thể hóa theo nguy cơ tim mạch.

Huyết áp trước truyền và định kỳ trong truyền; theo dõi chóng mặt, ngất và dấu hiệu mất ổn định huyết động.

Bằng chứng: high
Nguồn:

eMC | MabThera SmPC | Consider withholding antihypertensive medicines 12 hours before rituximab infusion because hypotension may occur | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3801/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Clonidine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *