Oxymetazoline là thuốc chủ vận thụ thể alpha-1-adrenergic có tác dụng co mạch tại vị trí sử dụng. Dạng xịt hoặc nhỏ mũi thường được dùng để giảm tạm thời tình trạng nghẹt mũi do cảm lạnh, viêm mũi dị ứng và dị ứng đường hô hấp trên. Theo nhãn thuốc tại Hoa Kỳ, dạng dùng đường mũi không nên sử dụng kéo dài quá 3 ngày vì dùng thường xuyên hoặc kéo dài có thể làm nghẹt mũi tái phát hay nặng hơn. Một số dạng kê đơn có chỉ định khác, gồm dung dịch nhỏ mắt 0,1% điều trị sụp mi mắc phải ở người lớn và kem bôi 1% điều trị ban đỏ dai dẳng vùng mặt liên quan đến rosacea ở người lớn. Liều, cách dùng và mức độ an toàn khác nhau đáng kể giữa từng dạng bào chế; người dùng không được thay thế các dạng thuốc cho nhau hoặc tự áp dụng liều của sản phẩm khác.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc chủ vận alpha-adrenergic, gây co mạch tại chỗ
- Dạng dùng phổ biến: Xịt hoặc nhỏ mũi, dung dịch nhỏ mắt, kem bôi ngoài da
- Công dụng chính: Giảm nghẹt mũi tạm thời; điều trị sụp mi mắc phải hoặc ban đỏ dai dẳng do rosacea ở một số dạng kê đơn
- Lưu ý quan trọng với dạng mũi: Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo không sử dụng quá 3 ngày để hạn chế nghẹt mũi hồi ứng
- Nguy cơ cần cấp cứu: Nuốt nhầm, đặc biệt ở trẻ nhỏ; triệu chứng glaucoma góc đóng; bất thường huyết áp hoặc tim mạch nghiêm trọng
- Phân loại: Tùy dạng thuốc và quốc gia: dạng mũi có thể không kê đơn; dạng nhỏ mắt 0,1% và kem 1% trong các nhãn tham chiếu là thuốc kê đơn
- Tự sử dụng: Không tự đổi nồng độ, đường dùng, tăng liều hoặc kéo dài thời gian điều trị
Hoạt chất Oxymetazoline là gì?
Oxymetazoline là thuốc chủ vận alpha-adrenergic gây co mạch tại chỗ. Khi dùng trong mũi, thuốc làm co các mạch máu ở niêm mạc, giảm sưng nề và giúp thông thoáng đường thở tạm thời. Một số dạng bào chế chuyên biệt còn tác động lên cơ Müller của mi mắt hoặc các mạch máu nông trên da mặt.
Oxymetazoline
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Oxymetazoline |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Oxymetazoline |
| Tên IUPAC | 6-tert-butyl-3-(4,5-dihydro-1H-imidazol-2-ylmethyl)-2,4-dimethylphenol |
| Tên hóa học khác | Phenol, 6-tert-butyl-3-(2-imidazolin-2-ylmethyl)-2,4-dimethyl- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Oxymetazoline hydrochloride; Oxymetazolin hydroclorid; Oxymetazoline HCl |
| Tên Latinh / tên dược điển | Oximetazolinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1491-59-4 |
|---|---|
| UNII | 8VLN5B44ZY |
| PubChem CID | 4636 |
| RxNorm CUI | 7812 |
Dược động học của Oxymetazoline
Dược động học của Oxymetazoline phụ thuộc rõ rệt vào đường dùng. Sau nhỏ mắt hoặc bôi da, nồng độ thuốc trong huyết tương có thể đo được nhưng ở mức picogram/mL. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 56,7–57,5% trong nghiên cứu in vitro và được chuyển hóa tối thiểu bởi microsome gan người. Sự bài tiết ở người chưa được mô tả đầy đủ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi nhỏ một giọt dung dịch 0,1% vào mỗi mắt ở người trưởng thành khỏe mạnh, trung vị thời gian đạt nồng độ đỉnh là 2 giờ, phạm vi 0,5–12 giờ; Cmax trung bình khoảng 30,5 pg/mL.
Sau liều bôi kem 1% đầu tiên với lượng bôi trung vị khoảng 0,3 g trên toàn mặt, Cmax trung bình khoảng 60,5 pg/mL. Sau khi bôi một lần mỗi ngày trong 28 ngày, Cmax trung bình khoảng 66,4 pg/mL.
Dữ liệu hấp thu định lượng của các sản phẩm xịt mũi không được trình bày trong nhãn OTC được sử dụng làm nguồn cho bài này.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của Oxymetazoline sau dùng tại mũi, tại mắt hoặc bôi da chưa được xác lập trong các nhãn tham chiếu. Thuốc có hấp thu toàn thân ở mức có thể định lượng sau nhỏ mắt 0,1% và bôi kem 1%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Oxymetazoline gắn với protein huyết tương người khoảng 56,7–57,5% trong nghiên cứu in vitro. Thể tích phân bố biểu kiến và mức phân bố vào các mô sau sử dụng tại chỗ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Trong nghiên cứu sử dụng microsome gan người, Oxymetazoline được chuyển hóa ở mức tối thiểu, tạo thành các sản phẩm mono-oxy hóa và khử hydro. Khoảng 95,9% thuốc mẹ còn lại sau 120 phút ủ in vitro.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Đường bài tiết và tỷ lệ bài tiết Oxymetazoline sau dùng tại mắt hoặc bôi da chưa được đặc trưng ở người trong các nhãn tham chiếu.
| t½ · Thời gian bán thải | Sau khi nhỏ mắt bằng dung dịch Oxymetazoline hydrochloride 0,1%, thời gian bán thải cuối trung bình được ghi nhận là 8,3 giờ, với phạm vi 5,6–13,9 giờ ở người trưởng thành khỏe mạnh. Thông số này không được mặc định áp dụng cho dạng xịt mũi hoặc kem bôi. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm gồm đường dùng, nồng độ, lượng thuốc mỗi lần sử dụng, tần suất dùng, diện tích bôi và việc sử dụng lặp lại. Bôi kem 1% hai lần mỗi ngày trong nghiên cứu dược động học tạo AUC 24 giờ cao hơn chế độ một lần mỗi ngày; đây không phải tần suất được khuyến cáo trong nhãn.
Dữ liệu chuyên biệt về ảnh hưởng của tuổi, suy gan, suy thận hoặc khác biệt di truyền đến dược động học.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Oxymetazoline
- Thuốc cường giao cảm tác dụng trực tiếp tại thụ thể alpha-adrenergic.
- Thuốc thông mũi tại chỗ thuộc nhóm dẫn xuất imidazoline.
- Chất co mạch tại chỗ.
- Với kem bôi da: chất chủ vận alpha1A-adrenergic.
- Với dung dịch điều trị sụp mi: chủ vận alpha-adrenergic tác động lên một nhóm thụ thể tại cơ Müller của mi mắt.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Tại niêm mạc mũi, kích hoạt thụ thể alpha-adrenergic làm co mạch, giảm lưu lượng máu tại chỗ và giảm phù nề niêm mạc, nhờ đó giảm nghẹt mũi tạm thời.
Tại mi mắt, Oxymetazoline tác động lên một nhóm thụ thể alpha-adrenergic trong cơ Müller, làm tăng trương lực cơ và nâng bờ mi trên.
Tại da mặt có rosacea, hoạt tính chủ vận alpha1A gây co mạch nông, góp phần làm giảm biểu hiện ban đỏ dai dẳng.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Với dung dịch nhỏ mắt 0,1%, mức tăng tối đa khoảng cách từ phản xạ ánh sáng đồng tử đến bờ mi trên được ghi nhận khoảng 2 giờ sau liều và tác dụng đo được tiếp tục đến 8 giờ trong các nghiên cứu của nhãn.
Dược lực học riêng của kem Oxymetazoline 1% chưa được nghiên cứu chính thức trong nhãn, mặc dù cơ chế co mạch được xác định.
Dạng xịt mũi có tác dụng giảm sưng niêm mạc và giảm nghẹt mũi tạm thời; mức độ và thời gian đáp ứng phụ thuộc sản phẩm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Oxymetazoline
Các chỉ định trong nhãn tham chiếu gồm:
- Giảm tạm thời nghẹt mũi do cảm lạnh, viêm mũi dị ứng theo mùa hoặc các dị ứng đường hô hấp trên; giảm tạm thời sung huyết và áp lực xoang.
- Điều trị sụp mi mắc phải ở người lớn bằng dung dịch nhỏ mắt Oxymetazoline hydrochloride 0,1%.
- Điều trị tại chỗ ban đỏ dai dẳng vùng mặt liên quan đến rosacea ở người lớn bằng kem Oxymetazoline hydrochloride 1%.
Các chỉ định nêu trên phụ thuộc hoàn toàn vào dạng bào chế và nhãn sản phẩm.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn và chuyên luận Hoa Kỳ, chỉ có giá trị tham khảo; không dùng để cá nhân hóa điều trị hoặc thay thế hướng dẫn trên sản phẩm:
- Xịt hoặc nhỏ mũi 0,05%: người lớn và trẻ từ 6 đến dưới 12 tuổi có người lớn giám sát dùng 2–3 nhát xịt hoặc giọt vào mỗi bên mũi, không thường xuyên hơn mỗi 10–12 giờ; không quá 2 liều trong 24 giờ. Trẻ dưới 6 tuổi cần hỏi bác sĩ. Không dùng quá 3 ngày.
- Dung dịch nhỏ mắt 0,1% điều trị sụp mi mắc phải: nhỏ 1 giọt vào một hoặc cả hai mắt bị sụp mi, một lần mỗi ngày. Bỏ lọ đơn liều ngay sau khi dùng.
- Kem bôi 1% điều trị ban đỏ do rosacea: bôi một lượng cỡ hạt đậu, một lần mỗi ngày thành lớp mỏng trên toàn mặt gồm trán, mũi, hai má và cằm; tránh mắt và môi.
Không tự áp dụng liều của một nồng độ hoặc đường dùng cho sản phẩm khác.
Dạng xịt mũi:
- Giữ đầu thẳng, không ngửa đầu ra sau khi xịt.
- Lau sạch đầu vòi sau khi sử dụng.
- Không dùng chung chai với người khác vì có thể làm lây nhiễm.
- Không vượt quá liều hoặc dùng quá 3 ngày theo nhãn Hoa Kỳ được tham chiếu.
Dạng nhỏ mắt 0,1%:
- Rửa tay trước khi nhỏ.
- Tháo kính áp tròng trước khi dùng và chờ ít nhất 15 phút mới đeo lại.
- Nếu dùng thuốc nhỏ mắt khác, sử dụng cách nhau ít nhất 15 phút.
- Không để đầu lọ chạm vào mắt hoặc bề mặt khác.
- Bỏ lọ đơn liều và phần thuốc còn thừa ngay sau khi sử dụng.
Kem bôi 1%:
- Chỉ bôi ngoài da vùng mặt; tránh mắt, môi, vùng da kích ứng hoặc vết thương hở.
- Rửa tay ngay sau khi bôi.
- Bơm mồi theo hướng dẫn của sản phẩm nếu dùng chai bơm.
- Theo dõi mức độ nghẹt mũi và tình trạng nghẹt mũi tái phát hoặc nặng hơn sau khi dùng.
- Ngừng dạng mũi và hỏi bác sĩ nếu triệu chứng kéo dài sau thời gian sử dụng được ghi trên nhãn.
- Theo dõi huyết áp và triệu chứng tim mạch ở người có bệnh tim mạch, hạ huyết áp tư thế hoặc tăng hay hạ huyết áp chưa kiểm soát khi dùng dạng kê đơn.
- Với dạng nhỏ mắt, theo dõi đau mắt, đỏ mắt, nhìn mờ, sợ ánh sáng hoặc thay đổi thị lực.
- Với kem bôi, theo dõi viêm da, đau, ngứa, đỏ tại vị trí bôi và tình trạng tổn thương viêm rosacea nặng hơn.
Cảnh báo và lưu ý về Oxymetazoline
Nhãn dung dịch nhỏ mắt 0,1% và kem bôi 1% được tham chiếu không liệt kê chống chỉ định chính thức.
Nhãn dạng xịt mũi OTC không đưa ra mục chống chỉ định riêng nhưng yêu cầu hỏi bác sĩ trước khi dùng nếu có bệnh tim, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp, đái tháo đường hoặc khó tiểu do phì đại tuyến tiền liệt.
Chống chỉ định cụ thể có thể khác theo tá dược và nhãn của từng sản phẩm.
Dạng xịt mũi:
- Nóng rát hoặc châm chích tạm thời trong mũi.
- Hắt hơi.
- Tăng tiết dịch mũi.
- Nghẹt mũi tái phát hoặc nặng hơn khi dùng quá thường xuyên hay kéo dài.
Dạng nhỏ mắt 0,1%:
- Viêm giác mạc chấm.
- Sung huyết kết mạc.
- Khô mắt.
- Nhìn mờ.
- Đau tại vị trí nhỏ thuốc.
- Kích ứng mắt.
- Đau đầu. Các phản ứng này xuất hiện ở khoảng 1–5% người tham gia các thử nghiệm trong nhãn.
Kem bôi 1%:
- Viêm da tại vị trí bôi.
- Tổn thương viêm do rosacea nặng hơn.
- Ngứa, đỏ hoặc đau tại vị trí bôi.
- Glaucoma góc đóng cấp có thể biểu hiện bằng đau mắt, đỏ mắt, nhìn mờ hoặc sợ ánh sáng; cần được cấp cứu nhãn khoa.
- Chủ vận alpha-adrenergic có thể ảnh hưởng huyết áp hoặc làm nặng thêm bệnh tim mạch và tình trạng thiếu máu mạch ở người nguy cơ cao.
- Nuốt nhầm Oxymetazoline, đặc biệt ở trẻ nhỏ, có thể gây buồn nôn, nôn, lừ đừ, ngủ gà, hạ thân nhiệt, giãn đồng tử, nhịp tim nhanh hoặc chậm, tăng hoặc hạ huyết áp, giảm hô hấp, sững sờ và hôn mê.
- Không dùng dạng xịt mũi quá liều hoặc kéo dài quá thời gian trên nhãn; nhãn Hoa Kỳ giới hạn tối đa 3 ngày do nguy cơ nghẹt mũi hồi ứng.
- Thận trọng ở người mắc bệnh tim, tăng huyết áp, hạ huyết áp tư thế, bệnh tuyến giáp, đái tháo đường hoặc khó tiểu do phì đại tuyến tiền liệt.
- Dạng nhỏ mắt hoặc kem bôi cần thận trọng ở người có bệnh tim mạch nặng, không ổn định hoặc chưa kiểm soát; suy tuần hoàn não hoặc mạch vành; hội chứng Sjögren; hiện tượng Raynaud và một số bệnh mạch máu ngoại biên.
- Sụp mi có thể là dấu hiệu của đột quỵ, phình mạch não, hội chứng Horner, nhược cơ, nhiễm trùng hoặc khối choán chỗ hốc mắt. Không nên tự điều trị sụp mi mới xuất hiện mà chưa được đánh giá nguyên nhân.
- Không dùng chung lọ xịt mũi và không để đầu lọ nhỏ mắt chạm vào mắt hoặc bề mặt khác.
- Bảo quản ngoài tầm với của trẻ em.
Quá liều hoặc nuốt nhầm Oxymetazoline có thể gây rối loạn thần kinh trung ương, tim mạch và hô hấp nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Các biểu hiện được ghi nhận gồm lừ đừ, ngủ gà, nôn, giãn đồng tử, hạ thân nhiệt, nhịp tim nhanh hoặc chậm, tăng hay hạ huyết áp, giảm hô hấp, sững sờ và hôn mê.
Khi nuốt nhầm hoặc nghi quá liều:
- Ngừng sử dụng thuốc.
- Gọi cấp cứu hoặc liên hệ cơ sở chống độc ngay.
- Không tự gây nôn.
- Mang theo bao bì sản phẩm để nhân viên y tế xác định nồng độ và lượng thuốc.
- Xử trí chủ yếu là theo dõi sát và điều trị hỗ trợ theo tình trạng lâm sàng.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Xịt mũi 0,05% trong nhãn tham chiếu: bảo quản ở 20–25°C.
- Dung dịch nhỏ mắt 0,1%: bảo quản ở 20–25°C, giữ lọ đơn liều trong túi bảo vệ trẻ em và tránh nhiệt độ quá cao.
- Kem bôi 1%: bảo quản ở 20–25°C; có thể chấp nhận dao động 15–30°C theo nhãn tham chiếu.
Luôn ưu tiên điều kiện ghi trên bao bì của sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Dạng dùng đường mũi phụ thuộc nồng độ và thiết bị định liều:
- Với dung dịch 0,05%, chuyên luận và nhãn tham chiếu cho phép trẻ từ 6 đến dưới 12 tuổi sử dụng dưới sự giám sát của người lớn; trẻ dưới 6 tuổi cần hỏi bác sĩ.
- Chuyên luận FDA có quy định riêng cho dung dịch 0,025% định liều ở trẻ từ 2 đến dưới 6 tuổi, nhưng chỉ áp dụng khi sản phẩm đáp ứng chính xác yêu cầu về nồng độ, dụng cụ định liều và nhãn. Không tự pha loãng hoặc đổi nồng độ.
- An toàn và hiệu quả của kem bôi 1% chưa được xác lập ở người dưới 18 tuổi.
- Dung dịch nhỏ mắt 0,1% có chỉ định trong nhãn cho người lớn; an toàn và hiệu quả chưa được xác lập ở trẻ dưới 13 tuổi.
Nuốt nhầm một lượng nhỏ thuốc nhóm imidazoline cũng có thể gây ngộ độc nặng ở trẻ em.
Trong thử nghiệm dung dịch nhỏ mắt 0,1%, không ghi nhận khác biệt tổng thể về an toàn hoặc hiệu quả giữa người từ 65 tuổi trở lên và người trẻ hơn.
Với kem bôi 1%, dữ liệu hiện có không cho thấy khác biệt tổng thể, nhưng số lượng người cao tuổi trong nghiên cứu chưa đủ để loại trừ hoàn toàn đáp ứng khác biệt.
Cần thận trọng hơn nếu người cao tuổi có bệnh tim mạch, bất thường huyết áp, bệnh mạch máu hoặc đang dùng nhiều thuốc.
Dữ liệu sử dụng Oxymetazoline ở phụ nữ mang thai còn hạn chế và chưa đủ để xác định nguy cơ dị tật hoặc sảy thai liên quan đến thuốc. Nhãn dạng xịt mũi OTC yêu cầu hỏi chuyên gia y tế trước khi dùng. Nhãn dạng nhỏ mắt và kem bôi cũng chưa có dữ liệu đầy đủ trên người; các dữ liệu động vật không thay thế được đánh giá nguy cơ lâm sàng.
Chỉ sử dụng khi bác sĩ hoặc dược sĩ đã cân nhắc lợi ích, nguy cơ, đường dùng, nồng độ và thời gian điều trị. Không tự tăng liều hoặc kéo dài sử dụng.
Chưa có dữ liệu lâm sàng xác định nồng độ Oxymetazoline trong sữa mẹ hoặc ảnh hưởng đến lượng sữa ở người. Oxymetazoline được phát hiện trong sữa của chuột đang cho con bú. Nhãn xịt mũi OTC yêu cầu hỏi chuyên gia y tế trước khi sử dụng.
Cần cân nhắc lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ tiềm tàng đối với trẻ bú mẹ.
Dung dịch nhỏ mắt Oxymetazoline 0,1% có thể gây nhìn mờ, kích ứng mắt hoặc đau đầu. Không lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc đòi hỏi thị lực rõ cho đến khi thị lực trở lại bình thường.
Đối với dạng xịt mũi và kem bôi, dữ liệu chuyên biệt về ảnh hưởng đến khả năng lái xe, vận hành máy.
Tương tác thuốc của Oxymetazoline
Cần thận trọng khi phối hợp Oxymetazoline dạng kê đơn với:
- Thuốc chẹn beta, thuốc hạ huyết áp và glycoside tim vì các thuốc chủ vận alpha có thể ảnh hưởng huyết áp.
- Thuốc đối kháng thụ thể alpha-adrenergic dùng trong bệnh tim mạch, tăng sản tuyến tiền liệt hoặc bệnh Raynaud.
- Thuốc ức chế monoamine oxidase vì có thể ảnh hưởng chuyển hóa và thu nhận các amin lưu hành.
Khi sử dụng nhiều thuốc nhỏ mắt, cần dùng cách nhau ít nhất 15 phút.
Người dùng cần thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về toàn bộ thuốc kê đơn, không kê đơn và sản phẩm bổ sung đang sử dụng.
Thắc mắc về hoạt chất Oxymetazoline
Oxymetazoline là thuốc chủ vận alpha-adrenergic có tác dụng co mạch tại chỗ. Dạng xịt mũi giúp giảm sưng niêm mạc và nghẹt mũi tạm thời. Một số dạng kê đơn được dùng để điều trị sụp mi mắc phải ở người lớn hoặc ban đỏ dai dẳng do rosacea.
Theo nhãn và chuyên luận Hoa Kỳ được tham chiếu, dạng xịt hoặc nhỏ mũi Oxymetazoline không nên dùng quá 3 ngày. Dùng thường xuyên hoặc kéo dài có thể khiến nghẹt mũi tái phát hay nặng hơn. Nếu triệu chứng vẫn tồn tại, cần ngừng thuốc và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Việc kích thích co mạch niêm mạc lặp lại quá thường xuyên có thể dẫn đến tình trạng nghẹt mũi hồi ứng, còn được gọi là viêm mũi do thuốc. Người dùng có thể cảm thấy cần xịt thường xuyên hơn nhưng tình trạng tắc nghẽn lại ngày càng kéo dài. Không tự tăng liều; cần được chuyên gia y tế hướng dẫn ngừng thuốc và xử trí phù hợp.
Có thể, nhưng phải đúng nồng độ, độ tuổi và thiết bị định liều. Dung dịch mũi 0,05% trong nhãn tham chiếu dành cho trẻ từ 6 đến dưới 12 tuổi dưới sự giám sát của người lớn; trẻ nhỏ hơn phải hỏi bác sĩ. Dạng kem bôi và dung dịch nhỏ mắt có giới hạn độ tuổi khác. Không dùng thuốc của người lớn cho trẻ nếu nhãn không cho phép.
Dữ liệu trên người còn hạn chế nên không thể kết luận thuốc phù hợp cho mọi trường hợp. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng, kể cả với thuốc xịt mũi không kê đơn. Không tự dùng kéo dài hoặc vượt liều trên nhãn.

