Guanfacine là thuốc chủ vận chọn lọc thụ thể alpha-2A adrenergic tác động trung ương và không phải thuốc kích thích thần kinh trung ương. Viên giải phóng ngay được dùng trong điều trị tăng huyết áp, đơn trị hoặc phối hợp với thuốc hạ huyết áp khác. Viên giải phóng kéo dài được phê duyệt điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý ở trẻ em và thanh thiếu niên từ 6 đến 17 tuổi, có thể dùng đơn trị hoặc phối hợp thuốc kích thích. Hai dạng thuốc có đặc điểm hấp thu khác nhau nên không được tự thay thế theo cùng số miligam. Guanfacine có thể gây buồn ngủ, mệt mỏi, chóng mặt, hạ huyết áp, nhịp tim chậm và ngất. Cần đo huyết áp và nhịp tim trước điều trị, sau khi tăng liều và định kỳ. Không ngừng Guanfacine đột ngột vì có thể gây tăng huyết áp và nhịp tim hồi ứng; liều phải được giảm dần theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Chủ vận chọn lọc alpha-2A adrenergic tác động trung ương
- Có phải thuốc kích thích không: Không
- Chỉ định theo dạng thuốc: Dạng giải phóng ngay: tăng huyết áp; dạng giải phóng kéo dài: ADHD
- Độ tuổi ADHD theo nhãn Hoa Kỳ: Từ 6 đến 17 tuổi
- Tác dụng phụ thường gặp: Buồn ngủ, mệt mỏi, chóng mặt, khô miệng, đau bụng, hạ huyết áp và nhịp tim chậm
- Cảnh báo quan trọng: Không ngừng đột ngột vì có nguy cơ tăng huyết áp hồi ứng
- Theo dõi: Huyết áp, nhịp tim, ngất, mức độ buồn ngủ và đáp ứng ADHD
- Phân loại: Thuốc kê đơn
- Lưu ý: Không thay thế viên giải phóng ngay và giải phóng kéo dài theo cùng số miligam
Hoạt chất Guanfacine là gì?
Guanfacine là thuốc chủ vận chọn lọc thụ thể alpha-2A adrenergic trong hệ thần kinh trung ương. Thuốc làm giảm tín hiệu giao cảm đến tim và mạch máu, qua đó giảm sức cản mạch và nhịp tim. Dạng giải phóng kéo dài là thuốc không kích thích được sử dụng trong điều trị ADHD.
Guanfacine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Guanfacine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Guanfacine |
| Tên IUPAC | N-(diaminomethylidene)-2-(2,6-dichlorophenyl)acetamide |
| Tên hóa học khác | N-carbamimidoyl-2-(2,6-dichlorophenyl)acetamide | Benzeneacetamide, N-(aminoiminomethyl)-2,6-dichloro- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Guanfacine hydrochloride; Guanfacine HCl; Guanfacin hydroclorid |
| Tên Latinh / tên dược điển | Guanfacinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 29110-47-2 |
|---|---|
| UNII | 30OMY4G3MK |
| PubChem CID | 3519 |
| RxNorm CUI | 40114 |
Dược động học của Guanfacine
Guanfacine được hấp thu qua đường uống, gắn protein huyết tương khoảng 70% và phân bố rộng vào mô. Dạng giải phóng ngay có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 80%, đạt nồng độ đỉnh trung bình sau khoảng 2,6 giờ và có thời gian bán thải trung bình khoảng 17 giờ. Dạng giải phóng kéo dài đạt nồng độ đỉnh muộn hơn và có mức phơi nhiễm thấp hơn so với cùng liều dạng giải phóng ngay. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4 và được thải trừ đáng kể qua nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
- Viên giải phóng ngay: nồng độ đỉnh trong huyết tương xuất hiện sau khoảng 1–4 giờ, trung bình 2,6 giờ.
- Viên giải phóng kéo dài: thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 5 giờ ở trẻ em và thanh thiếu niên mắc ADHD; trong dữ liệu người lớn, trung vị khoảng 6 giờ.
- Bữa ăn nhiều chất béo làm tăng mức phơi nhiễm của dạng giải phóng kéo dài; nhãn ghi nhận Cmax tăng khoảng 75% và AUC tăng khoảng 40% so với khi đói.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của Guanfacine giải phóng ngay khoảng 80%. Sinh khả dụng tương đối của viên giải phóng kéo dài so với dạng giải phóng ngay khoảng 58%; do đó không được chuyển đổi hai dạng thuốc theo tỷ lệ 1 mg đổi 1 mg. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Guanfacine gắn với protein huyết tương khoảng 70%, không phụ thuộc đáng kể vào nồng độ thuốc. Thể tích phân bố toàn cơ thể trung bình của dạng giải phóng ngay khoảng 6,3 L/kg, cho thấy thuốc phân bố rộng vào các mô.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Guanfacine được chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4/5. Các chất chuyển hóa hình thành qua quá trình oxy hóa vòng thơm và sau đó được liên hợp. Guanfacine không ức chế đáng kể nhiều enzym CYP chính trong dữ liệu in vitro, nhưng nồng độ thuốc có thể thay đổi đáng kể khi phối hợp chất ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Guanfacine và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Khoảng 40–75% liều dạng giải phóng ngay, trung bình khoảng 50%, được bài tiết dưới dạng thuốc không đổi. Phần còn lại chủ yếu được thải dưới dạng các chất chuyển hóa liên hợp.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình của viên giải phóng ngay khoảng 17 giờ, với phạm vi khoảng 10–30 giờ ở người có chức năng thận bình thường. Dữ liệu ở người lớn dùng dạng giải phóng kéo dài ghi nhận thời gian bán thải trung bình khoảng 18 ± 4 giờ. Người trẻ thường có thời gian bán thải ngắn hơn, trong khi người cao tuổi có thể nằm ở phần trên của phạm vi. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Guanfacine được thanh thải qua cả gan và thận; khoảng 50% độ thanh thải ở người lớn liên quan đến gan. Độ thanh thải qua thận giảm khi chức năng thận suy giảm. Guanfacine chỉ được loại bỏ ở mức thấp bằng thẩm tách máu. Thông số định lượng độ thanh thải toàn thân theo từng dạng bào chế. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng gồm:
- Dạng giải phóng ngay hoặc giải phóng kéo dài.
- Tuổi, cân nặng và mức độ phơi nhiễm theo liều trên kilôgam.
- Suy giảm chức năng thận.
- Suy giảm chức năng gan.
- Bữa ăn nhiều chất béo đối với viên giải phóng kéo dài.
- Thuốc ức chế CYP3A4 như ketoconazole hoặc fluconazole.
- Thuốc cảm ứng CYP3A4 như rifampin, efavirenz, carbamazepine, phenytoin hoặc phenobarbital.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Guanfacine
Guanfacine thuộc các nhóm:
- Chủ vận chọn lọc alpha-2A adrenergic trung ương.
- Thuốc chủ vận thụ thể imidazoline.
- Thuốc hạ huyết áp tác động trung ương.
- Thuốc không kích thích thần kinh trung ương dùng trong điều trị ADHD.
- Thuốc làm giảm hoạt động giao cảm ngoại vi thông qua tác động trung ương.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong điều trị tăng huyết áp, Guanfacine kích thích thụ thể alpha-2A adrenergic trung ương, làm giảm luồng xung động giao cảm từ trung tâm vận mạch đến tim và mạch máu. Tác dụng này làm giảm sức cản mạch ngoại vi và nhịp tim.
Cơ chế chính xác tạo ra hiệu quả điều trị ADHD chưa được xác lập trong nhãn thuốc. Không nên trình bày giả thuyết về tác động lên não trước trán như một cơ chế đã được chứng minh đầy đủ.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Guanfacine có ái lực với thụ thể alpha-2A cao hơn khoảng 15–20 lần so với các phân nhóm alpha-2B hoặc alpha-2C. Tác dụng giảm hoạt động giao cảm có thể làm giảm huyết áp và nhịp tim theo liều. Trong nghiên cứu đánh giá QT chuyên biệt, Guanfacine không làm kéo dài QTc ở mức có ý nghĩa lâm sàng tại mức phơi nhiễm được nghiên cứu.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Guanfacine
Các chỉ định trong nhãn Hoa Kỳ được tham chiếu gồm:
- Viên Guanfacine giải phóng ngay: điều trị tăng huyết áp, dùng đơn độc hoặc phối hợp thuốc hạ huyết áp khác, đặc biệt là thuốc lợi tiểu thiazide.
- Viên Guanfacine giải phóng kéo dài: điều trị ADHD, dùng đơn trị hoặc phối hợp thuốc kích thích; hiệu quả và an toàn được nghiên cứu ở trẻ em và thanh thiếu niên từ 6 đến 17 tuổi.
Khuyến nghị của NICE về vị trí Guanfacine trong điều trị ADHD là hướng dẫn chuyên môn, không đồng nghĩa với mở rộng chỉ định được phê duyệt tại mọi quốc gia.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn Hoa Kỳ, chỉ nhằm cung cấp thông tin chuyên môn và không được tự áp dụng:
- Tăng huyết áp, viên giải phóng ngay: liều khởi đầu trong nhãn là 1 mg một lần mỗi ngày trước khi ngủ để giảm buồn ngủ ban ngày. Nếu sau 3–4 tuần đáp ứng chưa đạt yêu cầu, bác sĩ có thể cân nhắc tăng lên 2 mg mỗi ngày. Phản ứng bất lợi tăng rõ khi dùng liều trên 3 mg/ngày.
- ADHD, viên giải phóng kéo dài: bắt đầu 1 mg một lần mỗi ngày vào buổi sáng hoặc tối; tăng không quá 1 mg mỗi tuần. Khoảng liều mục tiêu theo nhãn là 0,05–0,12 mg/kg/ngày, với tổng liều 1–7 mg/ngày tùy cân nặng, đáp ứng và khả năng dung nạp.
- Liều trên 4 mg/ngày chưa được đánh giá ở trẻ 6–12 tuổi; liều trên 7 mg/ngày chưa được đánh giá ở thanh thiếu niên 13–17 tuổi. Trong thử nghiệm phối hợp thuốc kích thích, liều trên 4 mg/ngày chưa được nghiên cứu.
- Khi ngừng viên giải phóng kéo dài, nhãn yêu cầu giảm không quá 1 mg sau mỗi 3–7 ngày, đồng thời theo dõi huyết áp và mạch.
- Uống thuốc vào cùng thời điểm mỗi ngày theo đơn.
- Nuốt nguyên viên giải phóng kéo dài; không nghiền, nhai hoặc bẻ vì có thể làm tăng tốc độ giải phóng thuốc.
- Không dùng viên giải phóng kéo dài cùng bữa ăn nhiều chất béo.
- Không thay thế viên giải phóng ngay bằng viên giải phóng kéo dài theo cùng số miligam.
- Khi chuyển đổi dạng thuốc, phải ngừng dạng cũ và chuẩn độ lại dạng mới theo chỉ định.
- Nếu bỏ lỡ từ hai liều liên tiếp trở lên, cần hỏi bác sĩ vì có thể phải khởi động lại ở liều thấp hơn.
- Không uống gấp đôi để bù liều đã quên.
- Không tự ngừng thuốc đột ngột.
- Đo huyết áp và nhịp tim trước khi bắt đầu, sau mỗi lần tăng liều và định kỳ trong quá trình điều trị.
- Theo dõi hạ huyết áp tư thế, chóng mặt, ngất, nhịp tim chậm và dấu hiệu block dẫn truyền tim.
- Đánh giá mức độ buồn ngủ, an thần, mệt mỏi và ảnh hưởng đến học tập hoặc sinh hoạt.
- Với ADHD, đánh giá định kỳ triệu chứng chú ý, tăng hoạt động, bốc đồng, chức năng học tập và hành vi.
- Theo dõi chặt hơn khi phối hợp thuốc hạ huyết áp, thuốc làm chậm nhịp tim hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương.
- Theo dõi huyết áp và mạch trong thời gian giảm liều hoặc ngừng thuốc.
- Tránh mất nước và quá nóng vì có thể tăng nguy cơ hạ huyết áp hoặc ngất.
Cảnh báo và lưu ý về Guanfacine
Guanfacine chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn với Guanfacine, Guanfacine hydrochloride, thành phần tá dược hoặc sản phẩm khác chứa Guanfacine.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp hoặc đã được ghi nhận gồm:
- Buồn ngủ hoặc an thần.
- Mệt mỏi, lừ đừ hoặc suy nhược.
- Hạ huyết áp, chóng mặt hoặc hạ huyết áp tư thế.
- Nhịp tim chậm.
- Khô miệng.
- Đau bụng, buồn nôn hoặc nôn.
- Táo bón.
- Đau đầu.
- Mất ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ.
- Dễ cáu gắt.
- Giảm khả năng tình dục hoặc rối loạn cương ở một số người dùng dạng giải phóng ngay.
Các phản ứng nghiêm trọng cần được đánh giá y tế gồm:
- Hạ huyết áp nặng, hạ huyết áp tư thế hoặc ngất.
- Nhịp tim chậm có triệu chứng.
- Rối loạn chức năng nút xoang hoặc block nhĩ thất.
- Tăng huyết áp và nhịp tim hồi ứng sau ngừng thuốc đột ngột.
- Bệnh não do tăng huyết áp liên quan đến tăng huyết áp hồi ứng.
- Phản ứng quá mẫn.
- Co giật, lú lẫn hoặc ảo giác đã được ghi nhận sau lưu hành nhưng chưa thể xác định chính xác tần suất.
- Ức chế hô hấp, hôn mê hoặc bất ổn huyết động trong quá liều.
- Không ngừng Guanfacine đột ngột.
- Thận trọng ở người có huyết áp thấp, hạ huyết áp tư thế, nhịp tim chậm, tiền sử ngất, block tim hoặc bệnh nút xoang.
- Thận trọng ở người mắc bệnh tim mạch, bệnh mạch máu, bệnh mạch máu não, suy thận hoặc suy gan.
- Tránh mất nước, sốt nóng kéo dài và vận động trong môi trường quá nóng.
- Tránh rượu và không tự phối hợp thuốc gây buồn ngủ.
- Trẻ bị nôn hoặc không thể uống thuốc có thể có nguy cơ bỏ liều đột ngột và tăng huyết áp hồi ứng.
- Đo huyết áp và nhịp tim khi tăng, giảm hoặc ngừng liều.
- Thuốc có thể làm chậm suy nghĩ và phản xạ vận động.
Quá liều Guanfacine có thể gây buồn ngủ sâu, lừ đừ, nhịp tim chậm và hạ huyết áp. Một số người có thể xuất hiện tăng huyết áp ban đầu trước khi chuyển sang hạ huyết áp; co đồng tử và ức chế hô hấp cũng có thể xảy ra. Hạ huyết áp có thể khởi phát muộn, đặc biệt ở trẻ em.
Khi nghi quá liều:
- Đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc ngay.
- Không tự gây nôn.
- Theo dõi huyết áp, nhịp tim, ý thức và hô hấp.
- Trẻ em hoặc thanh thiếu niên xuất hiện lừ đừ có thể cần theo dõi đến 24 giờ vì nguy cơ độc tính tiến triển muộn.
- Xử trí chủ yếu là điều trị hỗ trợ và xử lý các bất thường huyết động hoặc hô hấp.
- Thẩm tách máu không loại bỏ Guanfacine ở mức có ý nghĩa lâm sàng.
- Viên giải phóng ngay: bảo quản ở 20–25°C trong bao bì kín, tránh ánh sáng.
- Viên giải phóng kéo dài: bảo quản ở 20–25°C; cho phép dao động trong khoảng 15–30°C theo nhãn tham chiếu.
- Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
- Luôn ưu tiên điều kiện bảo quản ghi trên bao bì sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
- Viên Guanfacine giải phóng kéo dài có dữ liệu an toàn và hiệu quả điều trị ADHD ở trẻ em và thanh thiếu niên từ 6 đến 17 tuổi.
- An toàn và hiệu quả của dạng giải phóng kéo dài chưa được xác lập ở trẻ dưới 6 tuổi.
- Liều trên 4 mg/ngày chưa được đánh giá ở trẻ 6–12 tuổi; liều trên 7 mg/ngày chưa được đánh giá ở người 13–17 tuổi.
- Nhãn viên giải phóng ngay điều trị tăng huyết áp chưa xác lập an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 12 tuổi.
- Quá liều có thể gây độc tính chậm; thuốc phải được bảo quản tuyệt đối ngoài tầm với của trẻ.
An toàn và hiệu quả của viên giải phóng kéo dài chưa được xác lập ở người cao tuổi. Các nghiên cứu của viên giải phóng ngay không có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để kết luận chắc chắn về khác biệt đáp ứng. Nên thận trọng khi lựa chọn liều, thường bắt đầu ở phần thấp của khoảng liều do người cao tuổi có thể suy giảm chức năng gan, thận, tim và đang dùng nhiều thuốc.
Dữ liệu qua nhiều thập kỷ sử dụng Guanfacine ở phụ nữ mang thai chưa xác định được nguy cơ liên quan đến dị tật lớn, sảy thai hoặc kết cục bất lợi cho mẹ và thai; tuy nhiên, số trường hợp sử dụng trong thai kỳ còn ít nên không thể kết luận thuốc an toàn cho mọi trường hợp. Nghiên cứu trên động vật cho thấy Guanfacine đi qua nhau thai.
Chỉ sử dụng khi bác sĩ đã cân nhắc lợi ích và nguy cơ. Không tự dùng Guanfacine để điều trị tăng huyết áp liên quan đến thai kỳ.
Chưa có dữ liệu đáng tin cậy về nồng độ Guanfacine trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến lượng sữa ở người. Nếu trẻ có phơi nhiễm qua sữa, nhãn khuyến cáo theo dõi buồn ngủ, lừ đừ, bú kém, hạ huyết áp và nhịp tim chậm.
LactMed cho rằng có thể ưu tiên thuốc khác có dữ liệu tốt hơn, đặc biệt khi nuôi trẻ sơ sinh hoặc trẻ sinh non.
Khoảng 50% độ thanh thải Guanfacine ở người lớn liên quan đến gan. Nhãn viên giải phóng kéo dài cho biết có thể cần giảm liều ở người suy gan đáng kể; viên giải phóng ngay cần dùng thận trọng ở người suy gan mạn tính.
Mức hiệu chỉnh liều chuẩn hóa theo từng phân độ suy gan.
Độ thanh thải qua thận và lượng Guanfacine bài tiết trong nước tiểu giảm khi chức năng thận suy giảm. Nhãn viên giải phóng kéo dài cho biết có thể cần giảm liều ở người suy thận đáng kể; nhãn viên giải phóng ngay khuyến cáo lựa chọn phần thấp của khoảng liều. Guanfacine được loại bỏ kém bằng thẩm tách máu.
Guanfacine có thể gây buồn ngủ, an thần, chóng mặt, giảm huyết áp và làm chậm khả năng suy nghĩ hoặc phản xạ vận động. Không lái xe, vận hành máy móc hoặc thực hiện công việc nguy hiểm cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng như thế nào. Rượu và các thuốc gây buồn ngủ có thể làm tình trạng suy giảm phản xạ nặng hơn.
Tương tác thuốc của Guanfacine
- Thuốc ức chế CYP3A4 mức độ mạnh hoặc trung bình như ketoconazole và fluconazole có thể làm tăng nồng độ Guanfacine; bác sĩ có thể phải giảm liều.
- Thuốc cảm ứng CYP3A4 như rifampin, efavirenz, carbamazepine, phenytoin hoặc phenobarbital có thể làm giảm nồng độ Guanfacine; việc hiệu chỉnh liều phải do bác sĩ thực hiện.
- Rượu, benzodiazepine, barbiturate, thuốc an thần, thuốc chống loạn thần và các thuốc ức chế thần kinh trung ương khác có thể làm tăng buồn ngủ, chóng mặt hoặc giảm khả năng phản ứng.
- Thuốc hạ huyết áp và thuốc làm giảm nhịp tim có thể làm tăng nguy cơ hạ huyết áp, nhịp tim chậm hoặc ngất.
- Khi phối hợp thuốc kích thích điều trị ADHD, cần đặc biệt tránh ngừng Guanfacine đột ngột vì phản ứng tăng huyết áp có thể rõ hơn.
Thắc mắc về hoạt chất Guanfacine
Guanfacine là thuốc chủ vận chọn lọc thụ thể alpha-2A adrenergic tác động trung ương. Dạng giải phóng ngay được dùng điều trị tăng huyết áp; dạng giải phóng kéo dài là thuốc không kích thích dùng điều trị ADHD, đơn trị hoặc phối hợp thuốc kích thích.
Không. Guanfacine giải phóng kéo dài là thuốc điều trị ADHD không thuộc nhóm kích thích thần kinh trung ương. Thuốc có thể gây buồn ngủ và giảm huyết áp, khác với tác dụng thường gặp của thuốc kích thích.
Ngừng Guanfacine đột ngột có thể gây tăng huyết áp và nhịp tim hồi ứng. Một số trường hợp sau lưu hành đã xuất hiện tăng huyết áp kéo dài hoặc bệnh não do tăng huyết áp. Với dạng giải phóng kéo dài, nhãn yêu cầu giảm không quá 1 mg sau mỗi 3–7 ngày và theo dõi huyết áp, mạch.
Có. Buồn ngủ, an thần, mệt mỏi và lừ đừ là các tác dụng không mong muốn thường gặp, đặc biệt khi mới bắt đầu hoặc tăng liều. Không lái xe và tránh rượu cho đến khi biết rõ mức độ ảnh hưởng của thuốc.
Không được tự thay thế theo cùng số miligam. Dạng giải phóng kéo dài có nồng độ đỉnh thấp hơn, sinh khả dụng thấp hơn và đạt nồng độ đỉnh muộn hơn so với dạng giải phóng ngay. Khi cần chuyển dạng, bác sĩ phải ngừng dạng cũ và chuẩn độ lại dạng mới theo lịch riêng.

