Fluconazole là thuốc kháng nấm triazole dùng đường uống hoặc truyền tĩnh mạch. Thuốc ức chế enzyme cần thiết cho quá trình tạo ergosterol của màng tế bào nấm, qua đó kìm hãm sự phát triển của các chủng nấm nhạy cảm. Fluconazole được một số nhãn chính thức chỉ định cho candidiasis âm đạo, hầu họng và thực quản, một số nhiễm Candida toàn thân, viêm màng não do Cryptococcus và dự phòng Candida ở người ghép tủy có nguy cơ cao. Một số SmPC ngoài Hoa Kỳ còn phê duyệt fluconazole cho coccidioidomycosis, nấm da hoặc nấm móng trong những tình huống chọn lọc. Thuốc có sinh khả dụng đường uống trên 90%, phân bố tốt vào dịch não tủy và được thải trừ chủ yếu qua thận. Các nguy cơ quan trọng gồm tổn thương gan, phản ứng da nặng, kéo dài QT, tương tác thuốc và tích lũy khi suy thận. Không nên tự dùng fluconazole chỉ dựa trên triệu chứng vì nhiều bệnh nhiễm trùng hoặc viêm khác có biểu hiện tương tự nhiễm nấm.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc kháng nấm triazole dùng toàn thân.
- Mã ATC: J02AC01.
- Dạng dùng: Viên nén hoặc viên nang, bột pha hỗn dịch uống và dung dịch truyền tĩnh mạch.
- Chỉ định chính: Nhiễm Candida niêm mạc hoặc toàn thân, viêm màng não do Cryptococcus và một số chỉ định dự phòng.
- Dược động học nổi bật: Sinh khả dụng uống trên 90%, thời gian bán thải khoảng 30 giờ, khoảng 80% liều thải nguyên dạng qua nước tiểu.
- Nguy cơ quan trọng: Độc tính gan, phản vệ, phản ứng da nặng, kéo dài QT, xoắn đỉnh và tương tác qua CYP.
- Lưu ý: Liều nhiều ngày thường phải giảm khi độ thanh thải creatinin không quá 50 mL/phút; không tự áp dụng liều.
Hoạt chất Fluconazol là gì?
Fluconazole là thuốc kháng nấm triazole dùng toàn thân. Thuốc kìm hãm nấm nhạy cảm bằng cách ngăn tổng hợp ergosterol, thành phần thiết yếu giúp duy trì cấu trúc và chức năng của màng tế bào nấm.
Fluconazol
INN Fluconazole
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Fluconazol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Fluconazole |
| Tên IUPAC | 2-(2,4-difluorophenyl)-1,3-bis(1,2,4-triazol-1-yl)propan-2-ol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tên hóa học được ghi trong nhãn là 2,4-difluoro-alpha,alpha-1-bis(1H-1,2,4-triazol-1-ylmethyl) benzyl alcohol. |
| Tên viết tắt | FLC | FCZ | FLU |
| Tên Latinh / tên dược điển | Fluconazolum |
| Tên USAN | fluconazole |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 86386-73-4 |
|---|---|
| UNII | 8VZV102JFY |
| PubChem CID | 3365 |
| RxNorm CUI | 4450 |
| Công thức phân tử | C13H12F2N6O |
Dược động học của Fluconazol
Fluconazole hấp thu nhanh qua đường uống, có sinh khả dụng trên 90% so với đường tĩnh mạch và đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 1–2 giờ khi uống lúc đói. Thuốc gắn protein huyết tương thấp, phân bố rộng vào nước toàn cơ thể và nhiều dịch sinh học, bao gồm dịch não tủy. Fluconazole chỉ được chuyển hóa ở mức nhỏ; phần lớn liều được thải nguyên dạng qua thận. Thời gian bán thải khoảng 30 giờ cho phép dùng một lần mỗi ngày và, trong một số chỉ định được phê duyệt, dùng liều đơn hoặc mỗi tuần.
Giai đoạn I: Hấp thu
Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 1–2 giờ khi uống lúc đói. Thức ăn giàu chất béo không làm thay đổi đáng kể Cmax hoặc AUC, vì vậy có thể uống fluconazole cùng hoặc không cùng thức ăn.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống trên 90% so với đường tĩnh mạch. Viên 100 mg và các nồng độ hỗn dịch uống được nghiên cứu có tính tương đương sinh học trong điều kiện ghi trên nhãn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến xấp xỉ tổng lượng nước trong cơ thể; tỷ lệ gắn protein huyết tương thấp, khoảng 11–12%. Fluconazole thấm vào nhiều dịch và mô. Nồng độ trong dịch não tủy ở người viêm màng não do nấm khoảng 50–90% nồng độ huyết tương; thuốc cũng đạt nồng độ đáng kể trong nước bọt, đờm, da, móng, nước tiểu và mô âm đạo.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Fluconazole chỉ được chuyển hóa một phần nhỏ. Khoảng 11% liều được phát hiện trong nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa.
Về tương tác, fluconazole là chất ức chế mạnh CYP2C19 và ức chế mức độ vừa CYP2C9 cùng CYP3A4. Tác dụng ức chế enzyme có thể kéo dài khoảng 4–5 ngày sau khi ngừng thuốc do thời gian bán thải dài.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 80% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng fluconazole không đổi và khoảng 11% dưới dạng chất chuyển hóa. Một buổi thẩm tách máu kéo dài ba giờ làm giảm nồng độ fluconazole trong huyết tương khoảng 50%.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 30 giờ, với khoảng được ghi nhận khoảng 20–50 giờ ở người có chức năng thận bình thường. SmPC Anh ghi thời gian bán thải có thể tăng từ khoảng 30 giờ lên đến khoảng 98 giờ ở suy thận nặng. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân trung bình ở người trưởng thành khỏe mạnh được nhãn ghi nhận khoảng 0,23 mL/phút/kg. Độ thanh thải fluconazole tỷ lệ với độ thanh thải creatinin và giảm đáng kể khi chức năng thận suy giảm. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố quan trọng gồm:
- Suy thận: làm giảm độ thanh thải và kéo dài thời gian bán thải; đây là yếu tố chính quyết định hiệu chỉnh liều nhiều ngày.
- Tuổi cao: mức phơi nhiễm có thể tăng chủ yếu do chức năng thận giảm theo tuổi.
- Trẻ sơ sinh, đặc biệt sinh non: thời gian bán thải dài hơn và thay đổi theo tuổi sau sinh.
- Hỗ trợ ECMO ở trẻ: làm tăng thể tích phân bố và có thể đòi hỏi phác đồ liều chuyên biệt tại hồi sức nhi.
- Rifampin: làm giảm AUC và rút ngắn thời gian bán thải của fluconazole.
- Hydrochlorothiazide: có thể làm tăng mức phơi nhiễm fluconazole, nhưng ý nghĩa hiệu chỉnh liều phụ thuộc đánh giá lâm sàng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Fluconazol
Fluconazole thuộc phân nhóm triazole trong nhóm thuốc kháng nấm azole dùng toàn thân, mã ATC J02AC01. So với một số azole thế hệ cũ, fluconazole có tính chọn lọc tương đối cao đối với enzyme cytochrome P450 của nấm, nhưng vẫn có thể ức chế các enzyme CYP của người và gây tương tác thuốc đáng kể.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Fluconazole ức chế chọn lọc enzyme lanosterol 14-alpha-demethylase phụ thuộc cytochrome P450 của nấm. Enzyme này chuyển lanosterol thành ergosterol. Khi quá trình này bị gián đoạn, tế bào nấm giảm sterol bình thường và tích lũy 14-alpha-methyl sterol, dẫn đến rối loạn cấu trúc màng và tác dụng kìm nấm.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Fluconazole chủ yếu có tác dụng kìm nấm đối với các chủng nhạy cảm. Đáp ứng phụ thuộc loài nấm, vị trí nhiễm, mức độ miễn dịch của người bệnh, nồng độ thuốc và độ nhạy cảm vi sinh.
Kháng thuốc có thể xuất hiện do biến đổi hoặc tăng biểu hiện enzyme đích ERG11 và tăng bơm tống thuốc ra khỏi tế bào nấm. Candida krusei được xem là kháng fluconazole; Candida glabrata có thể giảm nhạy cảm hoặc kháng, vì vậy nhiễm nấm xâm lấn cần định danh loài và làm kháng nấm đồ khi phù hợp.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Fluconazol
Theo nhãn Hoa Kỳ, fluconazole được chỉ định hoặc có dữ liệu nhãn cho:
- Candidiasis âm đạo.
- Candidiasis hầu họng và thực quản.
- Một số nhiễm Candida đường tiết niệu, viêm phúc mạc và nhiễm Candida toàn thân, gồm candidemia hoặc candidiasis lan tỏa.
- Viêm màng não do Cryptococcus.
- Giảm tỷ lệ candidiasis ở người ghép tủy nhận hóa trị độc tế bào hoặc xạ trị.
Theo SmPC Anh, các chỉ định còn có thể bao gồm:
- Coccidioidomycosis.
- Candiduria và candidiasis niêm mạc mạn tính.
- Candidal balanitis khi điều trị tại chỗ không thích hợp.
- Dự phòng tái phát candidiasis niêm mạc hoặc âm đạo trong nhóm được chọn lọc.
- Một số nấm da, lang ben và nấm móng khi cần điều trị toàn thân và thuốc khác không phù hợp.
Trong candidemia, IDSA khuyến nghị echinocandin là điều trị ban đầu ưu tiên ở nhiều người bệnh; fluconazole là lựa chọn thay thế ở người không nguy kịch, chưa dùng azole gần đây và có nguy cơ kháng thấp, hoặc thuốc chuyển tiếp khi chủng nấm nhạy cảm và người bệnh ổn định.
Trong viêm màng não do Cryptococcus liên quan HIV, WHO khuyến nghị giai đoạn tấn công bằng phác đồ phối hợp chứa amphotericin B liposomal, flucytosine và fluconazole, sau đó mới đến các giai đoạn củng cố và duy trì phù hợp.
Fluconazole được sử dụng ngoài chỉ định tại một số nơi cho tình trạng nghi candidiasis ở vú hoặc núm vú trong thời gian cho con bú, đặc biệt khi điều trị khác không đáp ứng. LactMed lưu ý chưa có nghiên cứu lâm sàng đầy đủ xác nhận hiệu quả cho candidiasis tuyến vú; đây không nên được xem là chỉ định đã được thiết lập cho mọi sản phẩm.
Liều dùng và cách sử dụng
Các mức liều sau chỉ nhằm trình bày thông tin từ nhãn hoặc hướng dẫn chuyên môn. Không tự áp dụng vì liều còn phụ thuộc loài nấm, vị trí nhiễm, kháng nấm đồ, tuổi, cân nặng, chức năng thận và thuốc dùng đồng thời.
Theo nhãn Hoa Kỳ ở người lớn:
- Candidiasis âm đạo không biến chứng: 150 mg uống một liều duy nhất.
- Candidiasis hầu họng: 200 mg ngày đầu, sau đó 100 mg mỗi ngày; tiếp tục ít nhất hai tuần.
- Candidiasis thực quản: 200 mg ngày đầu, sau đó 100 mg mỗi ngày; có thể tăng đến 400 mg/ngày theo đáp ứng. Điều trị tối thiểu ba tuần và ít nhất hai tuần sau khi hết triệu chứng.
- Viêm màng não do Cryptococcus: 400 mg ngày đầu, sau đó 200 mg mỗi ngày; có thể dùng 400 mg/ngày theo đánh giá lâm sàng. Nhãn đề xuất điều trị ban đầu 10–12 tuần sau khi dịch não tủy âm tính và dùng 200 mg/ngày để phòng tái phát ở người bệnh AIDS.
- Dự phòng candidiasis khi ghép tủy: 400 mg một lần mỗi ngày, bắt đầu trước giai đoạn giảm bạch cầu hạt dự kiến và tiếp tục bảy ngày sau khi bạch cầu trung tính vượt 1.000 tế bào/mm³.
Theo SmPC Anh:
- Candidiasis xâm lấn: liều nạp 800 mg ngày đầu, sau đó 400 mg mỗi ngày.
- Candidiasis âm đạo tái phát: 150 mg vào ngày 1, 4 và 7, sau đó 150 mg mỗi tuần trong sáu tháng theo nhãn này.
- Một số nấm da: 50 mg mỗi ngày hoặc 150 mg mỗi tuần; thời gian tùy vị trí và đáp ứng.
- Nấm móng: 150 mg mỗi tuần đến khi móng lành mọc thay thế; liệu trình có thể kéo dài nhiều tháng.
Theo IDSA, fluconazole 800 mg liều nạp rồi 400 mg/ngày là lựa chọn ban đầu thay thế trong candidemia ở người được chọn lọc; không phải phác đồ mặc định cho mọi người bệnh nặng.
Theo WHO, fluconazole trong viêm màng não do Cryptococcus liên quan HIV phải được sử dụng trong phác đồ theo từng giai đoạn và thường phối hợp thuốc ở giai đoạn tấn công.
- Viên hoặc hỗn dịch uống có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Hỗn dịch cần được pha đúng thể tích bởi dược sĩ hoặc nhân viên chuyên môn và lắc kỹ trước mỗi lần dùng.
- Dùng đủ thời gian bác sĩ chỉ định, kể cả khi triệu chứng cải thiện sớm; điều trị quá ngắn có thể dẫn đến tái phát.
- Không dùng lại đơn cũ cho đợt ngứa hoặc tiết dịch âm đạo mới vì triệu chứng có thể do vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Không tự tăng liều khi nghi nhiễm nấm “nặng hơn”.
- Dung dịch tiêm chỉ dùng bằng truyền tĩnh mạch tại cơ sở y tế; nhãn tham khảo giới hạn tốc độ khoảng 200 mg/giờ.
- Có thể chuyển giữa đường uống và đường tĩnh mạch mà không đổi liều hằng ngày nếu tình trạng lâm sàng cho phép.
Tùy chỉ định và thời gian điều trị, bác sĩ có thể theo dõi:
- Đáp ứng lâm sàng và kết quả nuôi cấy hoặc kháng nấm đồ, đặc biệt với candidemia, nhiễm nấm xâm lấn hoặc tái phát.
- Chức năng gan trước và trong điều trị kéo dài hoặc khi có bệnh gan.
- Creatinin, độ thanh thải creatinin và lượng nước tiểu để hiệu chỉnh liều.
- Điện giải, nhất là kali và magnesi, cùng điện tâm đồ ở người có nguy cơ kéo dài QT.
- INR hoặc thời gian prothrombin khi dùng warfarin hay thuốc chống đông tương tự.
- Đường huyết khi dùng sulfonylurea.
- Nồng độ hoặc độc tính của phenytoin, carbamazepine, cyclosporine, tacrolimus, sirolimus và các thuốc có khoảng điều trị hẹp.
- Công thức máu khi điều trị kéo dài hoặc người bệnh suy giảm miễn dịch.
- Dấu hiệu phản ứng da nặng, phản vệ hoặc suy tuyến thượng thận.
Cảnh báo và lưu ý về Fluconazol
Theo nhãn Hoa Kỳ, chống chỉ định gồm:
- Quá mẫn với fluconazole hoặc tá dược của sản phẩm.
- Dùng đồng thời với erythromycin, pimozide hoặc quinidine do nguy cơ kéo dài QT và xoắn đỉnh.
SmPC Anh còn chống chỉ định hoặc giới hạn:
- Quá mẫn với các hợp chất azole liên quan.
- Dùng cùng cisapride, astemizole, pimozide, quinidine hoặc erythromycin.
- Dùng terfenadine khi fluconazole được sử dụng nhiều liều từ 400 mg/ngày trở lên.
Danh sách chính xác phụ thuộc nhãn của từng sản phẩm và quốc gia.
Các tác dụng không mong muốn thường được ghi nhận gồm:
- Đau đầu.
- Buồn nôn, nôn.
- Đau bụng, khó tiêu.
- Tiêu chảy.
- Phát ban hoặc ngứa.
- Chóng mặt.
- Thay đổi vị giác.
- Tăng men gan.
- Mệt mỏi hoặc khó chịu.
Trong thử nghiệm liều đơn 150 mg điều trị candidiasis âm đạo, các phản ứng liên quan thuốc thường gặp gồm đau đầu, buồn nôn, đau bụng và tiêu chảy. Khi dùng nhiều ngày, buồn nôn, đau đầu, phát ban, nôn, đau bụng và tiêu chảy là những phản ứng được báo cáo với tỷ lệ từ khoảng 1% trở lên trong dữ liệu nhãn.
Các phản ứng nghiêm trọng cần ngừng thuốc và được đánh giá y tế khẩn cấp hoặc sớm gồm:
- Tổn thương gan nặng, viêm gan, ứ mật, hoại tử tế bào gan hoặc suy gan, đôi khi gây tử vong.
- Phản vệ hoặc phù mạch.
- Hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc, ngoại ban mụn mủ toàn thân cấp hoặc DRESS.
- Kéo dài QT, xoắn đỉnh và loạn nhịp thất.
- Co giật.
- Giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu hoặc các bất thường huyết học nghiêm trọng.
- Suy tuyến thượng thận có hồi phục.
- Hạ kali máu nặng.
- Tiêu cơ vân khi tương tác với một số statin.
Dấu hiệu cảnh báo gồm vàng da, nước tiểu sẫm màu, ngứa dữ dội, phát ban lan rộng hoặc phồng rộp, sưng mặt hoặc họng, khó thở, ngất, đánh trống ngực hoặc co giật.
Cần thận trọng trong các trường hợp:
- Bệnh gan hoặc men gan bất thường.
- Suy thận, đặc biệt khi dùng nhiều liều.
- Bệnh tim cấu trúc, suy tim tiến triển, nhịp chậm, QT kéo dài, hạ kali hoặc hạ magnesi máu.
- Dùng đồng thời thuốc kéo dài QT hoặc thuốc có khoảng điều trị hẹp.
- Tiền sử phản ứng với thuốc azole khác.
- Suy giảm miễn dịch, AIDS hoặc ung thư, do nguy cơ phản ứng da nặng và nhiễm chủng nấm kháng.
- Mang thai hoặc có khả năng mang thai.
- Điều trị kéo dài hoặc liều cao.
- Nhiễm Candida không phải C. albicans; một số loài giảm nhạy hoặc kháng fluconazole.
- Hỗn dịch chứa sucrose ở người có rối loạn dung nạp đường di truyền phù hợp với cảnh báo của sản phẩm.
Fluconazole không có tác dụng trên vi khuẩn hoặc virus và không nên dùng để “phòng nấm” sau kháng sinh nếu chưa có chỉ định chuyên môn.
Quá liều fluconazole đã được báo cáo kèm ảo giác và hành vi hoang tưởng. Xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng, hỗ trợ đường thở, hô hấp và tuần hoàn; rửa dạ dày chỉ được cân nhắc tại cơ sở y tế khi phù hợp.
Fluconazole thải chủ yếu qua nước tiểu. Một buổi thẩm tách máu kéo dài ba giờ có thể giảm nồng độ huyết tương khoảng 50% và có thể được bác sĩ cân nhắc trong ngộ độc nặng.
Người nghi quá liều cần đến cơ sở cấp cứu hoặc liên hệ trung tâm chống độc; không tự gây nôn hoặc tự xử trí tại nhà.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Viên nén DIFLUCAN: bảo quản dưới 30°C.
- Bột pha hỗn dịch chưa pha: dưới 30°C.
- Hỗn dịch sau pha: bảo quản trong khoảng 5–30°C, tránh đông lạnh và bỏ phần còn lại sau hai tuần theo nhãn tham khảo.
- Dung dịch truyền tĩnh mạch: bảo quản ở 20–25°C, tránh nhiệt quá mức và tránh đông lạnh.
Luôn ưu tiên điều kiện ghi trên bao bì sản phẩm cụ thể, không dùng thuốc đổi màu, hỏng bao bì hoặc quá hạn và để ngoài tầm nhìn, tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Việc dùng fluconazole ở trẻ phụ thuộc tuổi, chỉ định và nhãn sản phẩm:
- Nhãn Hoa Kỳ xác lập liều cho candidiasis hầu họng và thực quản ở trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên.
- Dữ liệu nhãn hỗ trợ sử dụng cho nhiễm Candida toàn thân từ sơ sinh đến dưới 17 tuổi, với liều dựa trên mg/kg và tuổi thai hoặc tuổi sau sinh.
- Trẻ sơ sinh có thời gian bán thải dài hơn; một số nhãn ngoài Hoa Kỳ áp dụng khoảng cách liều 48–72 giờ trong những tuần đầu đời.
- Trẻ đang hỗ trợ ECMO có thể cần liều nạp chuyên biệt do thể tích phân bố lớn hơn; chỉ áp dụng tại hồi sức nhi.
- Nhãn Hoa Kỳ năm 2026 ghi an toàn và hiệu quả dự phòng Candida xâm lấn ở trẻ sinh non cân nặng lúc sinh dưới 750 g chưa được xác lập.
- Liều trẻ em không được vượt giới hạn tối đa của nhãn và phải do bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên khoa nhiễm xác định.
Không cần giảm liều chỉ vì tuổi. Tuy nhiên, fluconazole được thải chủ yếu qua thận và người cao tuổi thường có độ thanh thải creatinin thấp hơn, làm AUC và thời gian bán thải tăng. Liều nhiều ngày cần được điều chỉnh theo chức năng thận và có thể cần theo dõi creatinin.
Các báo cáo hậu mãi về thiếu máu và suy thận cấp xuất hiện nhiều hơn ở người từ 65 tuổi, nhưng dữ liệu không đủ để khẳng định quan hệ nhân quả trực tiếp với fluconazole.
Nên tránh fluconazole trong thai kỳ, trừ khi người bệnh có nhiễm nấm nặng hoặc đe dọa tính mạng và bác sĩ đánh giá lợi ích điều trị vượt nguy cơ đối với thai.
Phơi nhiễm liều cao 400–800 mg/ngày trong phần lớn hoặc toàn bộ ba tháng đầu đã được báo cáo liên quan đến một kiểu dị tật bẩm sinh hiếm, gồm bất thường sọ mặt, xương và tim. Các nghiên cứu dịch tễ cũng gợi ý nguy cơ sảy thai tự nhiên hoặc dị tật khi dùng một hay nhiều liều 150 mg trong ba tháng đầu, dù dữ liệu có hạn chế.
Đối với candidiasis âm đạo trong thai kỳ, CDC chỉ khuyến nghị azole dùng tại chỗ trong bảy ngày và nêu không nên dùng fluconazole uống 150 mg.
Người có khả năng mang thai được điều trị liều 400–800 mg/ngày nên trao đổi về biện pháp tránh thai trong điều trị và khoảng một tuần sau liều cuối theo nhãn Hoa Kỳ. Không tự ngừng một phác đồ điều trị nhiễm nấm xâm lấn khi phát hiện mang thai; cần liên hệ bác sĩ ngay.
Fluconazole đi vào sữa mẹ. Sau một liều uống 150 mg, liều ước tính trẻ nhận qua sữa thấp hơn nhiều liều fluconazole dùng điều trị trực tiếp cho trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ.
Có khác biệt về cách diễn giải:
- Nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị thận trọng vì dữ liệu về dùng lặp lại hoặc liều cao còn hạn chế.
- LactMed đánh giá fluconazole có thể chấp nhận ở người đang cho con bú vì lượng thuốc qua sữa thấp hơn liều điều trị cho trẻ sơ sinh.
- Một số SmPC cho phép tiếp tục cho bú sau liều đơn không quá 200 mg nhưng không khuyến nghị cho bú khi dùng lặp lại liều cao.
Quyết định cần xét tuổi và tình trạng trẻ, liều, thời gian điều trị cùng mức độ nhiễm nấm của người mẹ. Fluconazole trong sữa không tạo nồng độ đủ để điều trị nấm miệng của trẻ; nếu cả mẹ và trẻ có nhiễm nấm, mỗi người cần được đánh giá riêng.
Không có phác đồ giảm liều định lượng được xác lập chỉ dựa trên mức độ suy gan. Tuy nhiên, fluconazole có liên quan đến các trường hợp độc tính gan nghiêm trọng, gồm suy gan gây tử vong, nên phải dùng thận trọng.
Người có men gan bất thường cần được theo dõi sát. Phải ngừng thuốc và đánh giá y tế nếu xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm màu, ngứa dữ dội, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn kéo dài, mệt lả hay đau vùng gan.
Fluconazole được thải chủ yếu qua thận dưới dạng không đổi. Theo nhãn tham khảo:
- Liều đơn điều trị candidiasis âm đạo thường không cần hiệu chỉnh chỉ vì suy thận.
- Khi dùng nhiều liều, vẫn dùng liều nạp theo chỉ định.
- Độ thanh thải creatinin trên 50 mL/phút: dùng 100% liều duy trì.
- Độ thanh thải creatinin không quá 50 mL/phút và không thẩm tách: dùng khoảng 50% liều duy trì.
- Thẩm tách máu: dùng 100% liều khuyến nghị sau mỗi buổi thẩm tách; ngày không thẩm tách dùng liều giảm theo chức năng thận.
Đây là hướng dẫn khái quát từ nhãn, không phải chỉ dẫn tự hiệu chỉnh. Bác sĩ có thể thay đổi theo loại nhiễm nấm, mục tiêu phơi nhiễm và tình trạng lâm sàng.
Fluconazole thường ít ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lái xe, nhưng có thể gây chóng mặt hoặc co giật. Không lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc trên cao nếu xuất hiện chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn thị giác, lú lẫn hoặc triệu chứng thần kinh.
Tương tác thuốc của Fluconazol
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Colchicine
Fluconazole có thể làm tăng nồng độ colchicine và nguy cơ độc tính. Tương tác thường cần giảm liều hoặc tạm ngừng colchicine và theo dõi sát. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dược động học: Fluconazole ức chế CYP3A4 và/hoặc P-glycoprotein, làm giảm chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó tăng phơi nhiễm toàn thân. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện tiêu chảy, buồn nôn/nôn, đau bụng sớm; sau đó là yếu cơ, bệnh cơ–thần kinh, tiêu cơ vân, giảm bạch cầu/tiểu cầu hoặc pancytopenia, suy đa cơ quan và rối loạn nhịp. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu có lựa chọn phù hợp, ưu tiên thuốc thay thế. Khi bắt buộc phối hợp, điều chỉnh hoặc tạm ngừng colchicine theo bảng liều trong nhãn; thận trọng đặc biệt ở người suy thận, suy gan và người cao tuổi. | Theo dõi triệu chứng tiêu hóa và thần kinh–cơ; CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT và CK khi có nguy cơ hoặc triệu chứng. Ngừng colchicine và đánh giá khẩn nếu yếu/đau cơ, tê bì, sốt, xuất huyết bất thường, tiêu chảy/nôn nặng hoặc dấu hiệu suy cơ quan. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Ubrogepant
Fluconazole có thể làm tăng phơi nhiễm ubrogepant do ức chế CYP3A4. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Fluconazole được nhãn liệt kê là chất ức chế CYP3A4 trung bình; tác động lên CYP3A4 làm giảm chuyển hóa ubrogepant. Ảnh hưởng: Có thể tăng phản ứng bất lợi của ubrogepant; mức tăng cụ thể cho cặp này chưa được định lượng trong nhãn. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Dùng ubrogepant 50 mg; tránh liều thứ hai trong vòng 24 giờ. | Theo dõi dung nạp, huyết áp, quá mẫn và việc dùng liều thứ hai. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Fluconazol
Fluconazole là thuốc kháng nấm triazole dùng đường uống hoặc truyền tĩnh mạch. Thuốc ức chế quá trình tạo ergosterol của màng tế bào nấm và được dùng cho một số nhiễm Candida, viêm màng não do Cryptococcus cùng các chỉ định khác tùy nhãn sản phẩm.
Không. Liều 150 mg một lần là phác đồ nhãn cho candidiasis âm đạo không biến chứng ở một số người trưởng thành không mang thai. Nhiễm nấm tái phát, nặng, do chủng không phải Candida albicans hoặc ở người suy giảm miễn dịch có thể cần phác đồ khác sau khi được chẩn đoán. Không dùng liều này trong thai kỳ để điều trị candidiasis âm đạo; CDC khuyến nghị azole tại chỗ trong bảy ngày.
Nồng độ đỉnh đạt trong khoảng 1–2 giờ, nhưng thời gian cải thiện triệu chứng phụ thuộc vị trí và mức độ nhiễm nấm. Candidiasis âm đạo có thể cần vài ngày mới giảm rõ; candidiasis thực quản, candidemia hoặc viêm màng não cần điều trị nhiều tuần và theo dõi xét nghiệm. Không tự uống thêm liều chỉ vì chưa hết triệu chứng trong ngày đầu.
Có. Thức ăn không làm thay đổi đáng kể mức phơi nhiễm fluconazole, nên viên hoặc hỗn dịch có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Hỗn dịch phải được lắc kỹ và đo bằng dụng cụ chia liều phù hợp.
Có, và một số tương tác có thể nghiêm trọng. Fluconazole làm tăng nồng độ của warfarin, phenytoin, carbamazepine, tacrolimus, một số statin, benzodiazepine và nhiều thuốc khác. Thuốc cũng có thể làm tăng nguy cơ kéo dài QT khi phối hợp với thuốc chống loạn nhịp hoặc thuốc có tác dụng tương tự. Cần để bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra toàn bộ danh sách thuốc trước khi dùng.

