Clofibrate là thuốc hạ lipid máu thế hệ cũ thuộc nhóm fibrate. Sau khi uống, thuốc được thủy phân nhanh thành clofibric acid có hoạt tính, tác động lên chuyển hóa acid béo và làm tăng quá trình loại bỏ các lipoprotein giàu triglyceride.[1][2] Trước đây, Clofibrate được dùng chủ yếu cho tăng triglyceride và một số kiểu tăng lipoprotein máu, đặc biệt tăng lipoprotein máu týp III. Liều lịch sử thường được ghi nhận là 2 g mỗi ngày, chia thành nhiều lần.[1][2] Tuy nhiên, thuốc làm tăng nguy cơ sỏi mật, viêm túi mật, bệnh cơ và có thể gây tổn thương gan.[1][2] Các thử nghiệm lớn trước đây không chứng minh lợi ích giảm tử vong tim mạch và ghi nhận tín hiệu tăng tử vong toàn bộ trong một nghiên cứu dự phòng tiên phát.[6][7] Clofibrate đã ngừng sử dụng tại Hoa Kỳ và không còn là lựa chọn điều trị lipid máu thường quy.[1][4][5]
Nội dung chính
- Clofibrate là thuốc fibrate, tác động chủ yếu lên triglyceride và chuyển hóa lipid.
- Hoạt chất này hiện ít được ưu tiên ở nhiều nơi và cần đánh giá lợi ích-nguy cơ.
- Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định; không tự thay thế bằng thuốc hạ lipid khác.
- Cần lưu ý nguy cơ rối loạn tiêu hóa, sỏi mật, ảnh hưởng gan hoặc cơ.
- Báo bác sĩ về bệnh gan, bệnh thận, bệnh túi mật, thuốc chống đông hoặc statin đang dùng.
Hoạt chất Clofibrate là gì?
Clofibrate là một fibrate hạ lipid máu thế hệ cũ. Thuốc từng được dùng để làm giảm triglyceride và VLDL ở người mắc một số dạng rối loạn lipid máu, nhưng hiện không còn được sử dụng thường quy do có các lựa chọn an toàn, hiệu quả hơn và do những quan ngại từ dữ liệu an toàn dài hạn.[1][2][4]
Clofibrate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Clofibrate |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Clofibrate |
| Tên IUPAC | ethyl 2-(4-chlorophenoxy)-2-methylpropanoate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Clofibrat; clofibric acid ethyl ester; ethyl 2-(4-chlorophenoxy)-2-methylpropanoate; chlorophenoxyisobutyric acid ethyl ester; CPIB ethyl ester. Tên thương mại lịch sử gồm Atromid-S.[1][2] |
| Tên Latinh / tên dược điển | Clofibratum |
| Tên USAN | clofibrate |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 637-07-0 |
|---|---|
| UNII | HPN91K7FU3 |
| PubChem CID | 2796 |
| RxNorm CUI | 2598 |
Dược động học của Clofibrate
Clofibrate được thủy phân nhanh bởi esterase trong huyết thanh và mô thành clofibric acid. Sau liều uống, nồng độ clofibric acid trong huyết tương đạt đỉnh sau khoảng 4–6 giờ. Clofibric acid gắn mạnh với protein huyết tương, được liên hợp với acid glucuronic và thải trừ chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng clofibryl glucuronide.[2]
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, Clofibrate được hấp thu và thủy phân nhanh thành clofibric acid. Liều đơn 500–2.000 mg tạo nồng độ đỉnh clofibric acid trung bình sau khoảng 4–6 giờ.[2]
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của Clofibrate. Các nghiên cứu lịch sử cho thấy thuốc được hấp thu qua đường tiêu hóa và nhanh chóng được chuyển thành clofibric acid, nhưng không tìm thấy giá trị sinh khả dụng tuyệt đối đã được xác minh trong nhãn thuốc hiện hành.[2] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Clofibric acid gắn rất mạnh với protein huyết tương. Mức gắn protein được ghi nhận khoảng 98,5% ở nồng độ 10 microgam/mL và khoảng 96,8% ở nồng độ 100 microgam/mL.[2]
Thể tích phân bố ở người.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Clofibrate được esterase trong huyết thanh và mô thủy phân nhanh thành clofibric acid. Clofibric acid sau đó được liên hợp với acid glucuronic. Chất chuyển hóa chính trong nước tiểu là clofibryl glucuronide.[2]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Clofibrate và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua thận. Trong các nghiên cứu nhỏ trên người, khoảng 56% liều Clofibrate và khoảng 80% liều clofibric acid được thu hồi trong nước tiểu trong vòng 48 giờ. Chỉ khoảng 2% liều được thải dưới dạng clofibric acid không liên hợp.[2]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình của clofibric acid khoảng 15–18 giờ sau liều đơn 500–2.000 mg hoặc sau khi dùng 1.000 mg hai lần mỗi ngày trong tám ngày.[2] Thời gian bán thải có thể kéo dài khi chức năng thận suy giảm. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải huyết tương toàn phần của clofibric acid được ghi nhận khoảng 5,6 mL/phút sau liều Clofibrate 500 mg và khoảng 6,8 mL/phút sau liều 2.000 mg trong một nghiên cứu nhỏ trên người tình nguyện.[2] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học Clofibrate gồm:
- Chức năng thận vì thuốc và chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu.[2]
- Nồng độ albumin và khả năng gắn protein huyết tương.
- Liều dùng, do mức gắn protein của clofibric acid có thể giảm khi nồng độ thuốc tăng.[2]
- Tuổi cao và bệnh lý làm giảm độ lọc cầu thận.
- Sử dụng đồng thời các thuốc gắn mạnh với protein huyết tương.
Dữ liệu định lượng theo từng nhóm người bệnh.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Clofibrate
Clofibrate thuộc nhóm dẫn xuất acid fibric. Dạng có hoạt tính là clofibric acid, một chất chủ vận PPAR-alpha. Hoạt hóa PPAR-alpha làm thay đổi biểu hiện của các gen tham gia oxy hóa acid béo và chuyển hóa lipoprotein giàu triglyceride.[1]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế tác dụng của Clofibrate được cho là gồm:
- Hoạt hóa thụ thể PPAR-alpha.
- Làm tăng hoạt tính hoặc mức biểu hiện của lipoprotein lipase.
- Tăng quá trình phân giải và thanh thải VLDL cùng các lipoprotein giàu triglyceride.
- Làm giảm acid béo tự do cung cấp cho gan.
- Ảnh hưởng đến tổng hợp triglyceride tại gan.
- Có thể làm tăng HDL-C ở một số người bệnh.[1][2]
Clofibrate tác động rõ hơn lên triglyceride và VLDL so với LDL-C.[2]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Clofibrate có thể làm giảm triglyceride và VLDL trong vòng khoảng 2–5 ngày sau khi bắt đầu điều trị lịch sử. Hiệu quả rõ nhất từng được ghi nhận ở tăng lipoprotein máu týp III; đáp ứng trong týp IIb, IV và V không đồng nhất.[2]
Trong một nghiên cứu nhỏ ở người tăng lipoprotein máu týp III, Clofibrate làm giảm khoảng 40% cholesterol toàn phần, 60% VLDL-C và 50% triglyceride, đồng thời tăng HDL-C khoảng 9%. Những số liệu này xuất phát từ nghiên cứu cũ, quy mô nhỏ và không nên dùng để dự đoán đáp ứng của một cá nhân.[2]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Clofibrate
Các ứng dụng được mô tả trong tài liệu lịch sử gồm:
- Tăng lipoprotein máu týp III.[2]
- Một số trường hợp tăng lipoprotein máu týp IIb, IV hoặc V không đáp ứng đầy đủ với chế độ ăn.[1][2]
- Tăng triglyceride máu.
- Tăng cholesterol máu trước thời kỳ statin được sử dụng rộng rãi.[1]
Đây là các chỉ định lịch sử, không phải khuyến nghị sử dụng hiện hành. Clofibrate không còn được dùng thường quy và không nên được lựa chọn để dự phòng biến cố tim mạch.[1][4][5]
Clofibrate đã được nghiên cứu ngoài chỉ định kết hợp với chiếu đèn trong điều trị tăng bilirubin máu không liên hợp ở trẻ sơ sinh. Tổng quan Cochrane nhận thấy các nghiên cứu có quy mô nhỏ, phương pháp không đồng nhất và chưa đủ dữ liệu về những kết cục quan trọng như bệnh não do bilirubin hoặc độ an toàn dài hạn.[8]
Việc dùng Clofibrate cho vàng da sơ sinh không phải thực hành tiêu chuẩn và không được tự áp dụng.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có chế độ liều hiện hành được xác minh từ nhãn thuốc còn lưu hành.
Liều lịch sử được ghi nhận:
- Tổng liều người lớn: 2 g mỗi ngày.
- Thường dùng dưới dạng viên nang 500 mg.
- Chia thành 2–3 lần uống trong ngày.[1][2]
Đây chỉ là dữ liệu lịch sử. Clofibrate đã ngừng lưu hành tại Hoa Kỳ và không còn là thuốc điều trị lipid máu thường quy.[1][5] Không được tự tìm mua, nhập khẩu, pha chế hoặc sử dụng theo liều trên.
Liều cho trẻ em, người cao tuổi, người suy thận hoặc suy gan theo nhãn hiện hành.
Hướng dẫn sử dụng từ nhãn thuốc hiện hành.
Theo dữ liệu lịch sử, Clofibrate được dùng bằng đường uống và chia liều trong ngày.[1][2] Tuy nhiên:
- Không tự sử dụng hoạt chất dựa trên tài liệu cũ.
- Không dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc thuốc đã hết hạn.
- Không thay thế statin hoặc fibrate hiện hành bằng Clofibrate.
- Người đang giữ thuốc Clofibrate cũ cần hỏi dược sĩ về cách thu hồi hoặc tiêu hủy an toàn.
- Rối loạn lipid máu cần được đánh giá nguyên nhân thứ phát, nguy cơ tim mạch và mục tiêu điều trị trước khi lựa chọn thuốc.
Không có quy trình theo dõi hiện hành được xác minh vì Clofibrate không còn được sử dụng thường quy.
Trong thực hành lịch sử, những nội dung cần theo dõi gồm:
- Hồ sơ lipid để đánh giá đáp ứng.
- ALT, AST, bilirubin và triệu chứng tổn thương gan.[1]
- Creatine kinase khi có đau hoặc yếu cơ.[2]
- Chức năng thận vì clofibric acid được thải chủ yếu qua nước tiểu.[2]
- Triệu chứng sỏi mật hoặc viêm túi mật như đau hạ sườn phải, sốt, vàng da hoặc nôn.[1][2]
- Thời gian prothrombin hoặc INR khi dùng thuốc chống đông coumarin.
- Công thức máu nếu có biểu hiện nhiễm trùng, bầm tím hoặc chảy máu bất thường.
Cảnh báo và lưu ý về Clofibrate
Danh sách chống chỉ định theo một nhãn Clofibrate hiện hành.
Dựa trên dược lý và dữ liệu an toàn lịch sử, Clofibrate không nên được sử dụng trong các trường hợp sau nếu không có đánh giá chuyên khoa:
- Quá mẫn với Clofibrate hoặc fibrate.
- Bệnh túi mật hoặc sỏi mật.
- Bệnh gan đang hoạt động hoặc tổn thương gan không giải thích được.
- Suy thận nặng.
- Tiền sử bệnh cơ liên quan fibrate.
- Mang thai hoặc cho con bú do thiếu dữ liệu an toàn đáng tin cậy.
- Sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc gây độc cơ mà chưa được đánh giá tương tác.
Do Clofibrate đã ngừng sử dụng tại nhiều thị trường, không nên xem danh sách trên là cơ sở để kê đơn hoặc tự dùng thuốc.[1][2][5]
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận trong tài liệu lịch sử gồm:
- Đau đầu.
- Buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc khó chịu đường tiêu hóa.
- Tiêu chảy.
- Đau cơ hoặc yếu cơ.
- Mệt mỏi.
- Phát ban hoặc phản ứng da.
- Tăng aminotransferase.
- Tăng nguy cơ hình thành sỏi mật.
- Có thể xảy ra tăng LDL-C nghịch lý ở một số người bệnh.[1][2]
Tần suất chính xác của từng phản ứng theo tiêu chuẩn thử nghiệm hiện đại.
Các phản ứng nghiêm trọng đã được ghi nhận hoặc cần đặc biệt cảnh giác gồm:
- Sỏi mật và viêm túi mật, đôi khi cần phẫu thuật.[1][2]
- Bệnh cơ với đau, yếu cơ và tăng creatine kinase.[2]
- Tổn thương cơ tim được mô tả trong một số báo cáo bệnh cơ liên quan Clofibrate.[2]
- Tổn thương gan dạng tế bào gan hoặc ứ mật, thường xuất hiện sau khoảng 2–3 tháng điều trị.[1]
- Viêm thận kẽ.
- Viêm phổi tăng bạch cầu ái toan.
- Hồng ban đa dạng.[2]
- Viêm tụy có thể liên quan đến sỏi hoặc bùn mật.
- Huyết khối tĩnh mạch và thuyên tắc phổi xuất hiện nhiều hơn trong nhóm Clofibrate ở một số dữ liệu thử nghiệm cũ; mối quan hệ nhân quả cần được diễn giải thận trọng.[7]
Cảnh báo quan trọng gồm:
- Clofibrate không chứng minh làm giảm tử vong tim mạch trong các thử nghiệm lịch sử.[6][7]
- Thử nghiệm WHO ghi nhận tử vong toàn bộ ở nhóm Clofibrate cao hơn nhóm chứng có cholesterol cao, dù thuốc làm giảm cholesterol.[6]
- Clofibrate làm tăng cholesterol trong mật, qua đó tăng nguy cơ sỏi mật và viêm túi mật.[1][2]
- Nguy cơ bệnh cơ tăng khi suy thận hoặc dùng thuốc gây độc cơ.
- Clofibric acid gắn mạnh với protein và thải qua thận; thuốc có thể tích lũy khi chức năng thận suy giảm.[2]
- Tổn thương gan có thể xuất hiện sau nhiều tuần hoặc nhiều tháng.[1]
- Không dùng Clofibrate để thay thế thuốc hạ lipid hiện hành có bằng chứng lợi ích tim mạch.
- NICE không khuyến nghị cung cấp fibrate thường quy để phòng ngừa bệnh tim mạch.[4]
Dữ liệu quá liều Clofibrate ở người còn hạn chế và không có thuốc giải độc đặc hiệu đã được xác minh.
Xử trí dự kiến gồm:
- Đưa người bệnh đến cơ sở y tế hoặc liên hệ trung tâm chống độc.
- Điều trị hỗ trợ và theo dõi dấu hiệu sinh tồn.
- Theo dõi chức năng thận, chức năng gan, điện giải và creatine kinase.
- Đánh giá đau cơ, yếu cơ, thiểu niệu hoặc nước tiểu sẫm màu.
- Theo dõi thời gian đông máu nếu người bệnh dùng thuốc chống đông.
- Không tự gây nôn.
Hiệu quả của thẩm tách máu có thể hạn chế do clofibric acid gắn mạnh với protein huyết tương.[2]
Điều kiện bảo quản theo nhãn sản phẩm Clofibrate hiện hành.
Không nên tiếp tục lưu giữ hoặc sử dụng thuốc Clofibrate cũ, hết hạn hoặc không rõ nguồn gốc. Người dùng nên liên hệ nhà thuốc hoặc cơ sở y tế để được hướng dẫn thu hồi và tiêu hủy thuốc an toàn.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Clofibrate để điều trị rối loạn lipid máu ở trẻ em theo tiêu chuẩn hiện hành chưa được xác lập.
Clofibrate từng được nghiên cứu kết hợp với chiếu đèn trong tăng bilirubin máu không liên hợp ở trẻ sơ sinh, nhưng tổng quan Cochrane cho thấy bằng chứng còn hạn chế và thiếu dữ liệu về độ an toàn dài hạn.[8]
Không sử dụng Clofibrate cho trẻ sơ sinh hoặc trẻ em ngoài nghiên cứu được phê duyệt và giám sát chuyên khoa.
Không có chế độ liều hiện hành được xác minh riêng cho người cao tuổi.
Người cao tuổi có thể tăng nguy cơ tích lũy thuốc và bệnh cơ do:
- Chức năng thận suy giảm.
- Nồng độ albumin thay đổi.
- Dùng đồng thời nhiều thuốc.
- Tăng nguy cơ bệnh túi mật.
- Tăng nguy cơ tương tác với thuốc chống đông.
Clofibrate không nên được lựa chọn chỉ dựa trên liều lịch sử.
Không có dữ liệu lâm sàng hiện đại đầy đủ để xác định độ an toàn của Clofibrate trong thai kỳ. Các nghiên cứu động vật cũ ghi nhận ảnh hưởng đến cân nặng, khả năng sống của thai hoặc con non ở một số mức liều.[2]
Điều trị rối loạn lipid máu thường có thể trì hoãn trong thai kỳ, trừ những trường hợp rất đặc biệt được chuyên gia đánh giá. Không sử dụng Clofibrate trong thai kỳ khi chưa có chỉ định và giám sát chuyên khoa.
Dữ liệu về nồng độ Clofibrate hoặc clofibric acid trong sữa mẹ và ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ.
Do thiếu dữ liệu an toàn, thời gian bán thải tương đối dài và tác động lên chuyển hóa lipid, không nên dùng Clofibrate trong thời gian cho con bú.
Clofibrate đã được liên kết với tăng aminotransferase và hiếm gặp tổn thương gan có biểu hiện lâm sàng. Tổn thương có thể theo kiểu tế bào gan hoặc ứ mật và thường xuất hiện sau khoảng 2–3 tháng.[1]
Không sử dụng Clofibrate ở người có bệnh gan đang hoạt động hoặc xét nghiệm chức năng gan bất thường chưa rõ nguyên nhân. Chế độ điều chỉnh liều trong suy gan.
Clofibric acid và chất liên hợp được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Suy thận có thể làm kéo dài thời gian bán thải và tăng nguy cơ tích lũy, bệnh cơ hoặc các phản ứng bất lợi khác.[2]
Không tìm thấy chế độ hiệu chỉnh liều hiện hành đáng tin cậy. Clofibrate không nên được sử dụng ở người suy thận dựa trên liều lịch sử.
Dữ liệu hiện hành về ảnh hưởng của Clofibrate lên khả năng lái xe và vận hành máy móc.
Không lái xe hoặc vận hành thiết bị nếu xuất hiện đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi, yếu cơ hoặc triệu chứng ảnh hưởng đến sự tỉnh táo.
Tương tác thuốc của Clofibrate
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Colchicine
Colchicine phối hợp fibrate có thể làm tăng nguy cơ myopathy và rhabdomyolysis. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học do độc tính cơ cộng hợp; nguy cơ tăng khi suy thận hoặc có thuốc tương tác khác. Ảnh hưởng: Đau/yếu cơ, tăng CK, tiêu cơ vân và tổn thương thận cấp thứ phát. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc lợi ích–nguy cơ, dùng lựa chọn khác khi phù hợp và theo dõi triệu chứng cơ; ưu tiên rule exact-pair cho gemfibrozil/fenofibrate. | Triệu chứng cơ, CK khi có triệu chứng và chức năng thận. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Clofibrate
Clofibrate là thuốc hạ lipid máu thuộc nhóm fibrate. Thuốc được chuyển thành clofibric acid, làm tăng thanh thải các lipoprotein giàu triglyceride và giảm VLDL.[1][2] Đây là thuốc thế hệ cũ và không còn được dùng thường quy.
Clofibrate đã ngừng sử dụng tại Hoa Kỳ và Atromid-S được FDA ghi nhận là sản phẩm đã ngừng, không có thuốc generic tương ứng.[1][5] Tình trạng lưu hành hiện hành tại Việt Nam.
Clofibrate gây tăng nguy cơ sỏi mật và viêm túi mật, có thể gây bệnh cơ và tổn thương gan. Các thử nghiệm lớn cũ không chứng minh lợi ích giảm tử vong; thử nghiệm WHO còn ghi nhận tỷ lệ tử vong toàn bộ cao hơn ở nhóm Clofibrate.[1][2][6][7]
Cả hai đều thuộc nhóm fibrate và tác động lên chuyển hóa triglyceride, nhưng là hai hoạt chất khác nhau. Fenofibrate có nhãn thuốc và dữ liệu sử dụng hiện hành tại nhiều quốc gia, trong khi Clofibrate là thuốc cũ đã ngừng sử dụng tại Hoa Kỳ. Không được tự thay thế hai thuốc cho nhau.
Clofibrate từng được nghiên cứu phối hợp với chiếu đèn để giảm bilirubin ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, bằng chứng còn hạn chế, các nghiên cứu nhỏ và thiếu dữ liệu về kết cục thần kinh cũng như độ an toàn dài hạn.[8] Đây không phải phương pháp để phụ huynh tự áp dụng.

