Cinnarizin, tên tiếng Anh là cinnarizine, là hoạt chất thuộc nhóm thuốc chống chóng mặt, đồng thời có đặc tính kháng histamin gây an thần và ức chế dòng calci ở cơ trơn. Trong SmPC Stugeron 15 mg của Cơ quan Quản lý Sản phẩm Y tế Ireland, chỉ định được phê duyệt là phòng ngừa và kiểm soát say tàu xe.[1] Một số hướng dẫn và hệ thống y tế còn sử dụng cinnarizin để giảm triệu chứng chóng mặt, ù tai hoặc bệnh Ménière, nhưng phạm vi chỉ định và mức độ bằng chứng khác nhau giữa từng quốc gia, sản phẩm và bệnh cảnh.[3][8] Thuốc có thể gây buồn ngủ, buồn nôn và tăng cân; rối loạn ngoại tháp hoặc hội chứng Parkinson cũng đã được báo cáo, đặc biệt cần lưu ý ở người cao tuổi và khi sử dụng kéo dài.[1][4][9] Cinnarizin có thể làm tăng tác dụng an thần của rượu và các thuốc ức chế thần kinh trung ương.[1][6] Liều trong bài chỉ mang tính tham khảo; người bệnh không tự sử dụng hoặc điều chỉnh liều.
Nội dung chính
- Cinnarizin là thuốc kháng histamin có liên quan kiểm soát buồn nôn, say tàu xe và chóng mặt.
- Thường dùng trong bối cảnh rối loạn tiền đình hoặc say chuyển động theo hướng dẫn phù hợp.
- Có thể gây buồn ngủ; tránh lái xe hoặc vận hành máy nếu bị ảnh hưởng.
- Thận trọng khi dùng cùng rượu, thuốc an thần hoặc thuốc gây ngủ.
- Hỏi bác sĩ/dược sĩ nếu dùng cho trẻ em, người cao tuổi, thai kỳ hoặc đang có bệnh nền.
Hoạt chất Cinnarizin là gì?
Cinnarizin là thuốc chống chóng mặt có đặc tính kháng histamin gây an thần và ức chế dòng calci. Thuốc làm giảm đáp ứng quá mức của hệ tiền đình và có thể giúp phòng ngừa triệu chứng say tàu xe.[1][7]
Cinnarizin
INN Cinnarizine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Cinnarizin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Cinnarizine |
| Tên IUPAC | 1-benzhydryl-4-[(E)-3-phenylprop-2-enyl]piperazine |
| Tên hóa học khác | 1-trans-Cinnamyl-4-diphenylmethylpiperazine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Cinnarizinum; (E)-1-(diphenylmethyl)-4-(3-phenylprop-2-enyl)piperazine.[12] |
| Tên viết tắt | CIN |
| Tên Latinh / tên dược điển | Cinnarizinum |
| Tên USAN | cinnarizine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 298-57-7 |
|---|---|
| UNII | 3DI2E1X18L |
| PubChem CID | 1547484 |
| RxNorm CUI | 2549 |
Dược động học của Cinnarizin
Sau khi uống, nồng độ cinnarizin trong huyết thanh đạt đỉnh sau khoảng 2,5–4 giờ. Khoảng 91% thuốc gắn với protein huyết tương. Cinnarizin được chuyển hóa rộng rãi, chủ yếu qua CYP2D6; thời gian bán thải được báo cáo trong khoảng 4–24 giờ. Các chất chuyển hóa được thải khoảng một phần ba qua nước tiểu và hai phần ba qua phân.[1]
Giai đoạn I: Hấp thu
Cinnarizin được hấp thu qua đường tiêu hóa sau khi uống; nồng độ huyết thanh tối đa thường đạt trong khoảng 2,5–4 giờ.[1]
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 91% cinnarizin gắn với protein huyết tương. Thể tích phân bố chính xác.[1]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Thuốc được chuyển hóa rộng rãi trong cơ thể, chủ yếu thông qua enzym CYP2D6. Mức độ chuyển hóa có thể khác nhau giữa các cá thể.[1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Cinnarizin được đào thải dưới dạng chất chuyển hóa; khoảng một phần ba qua nước tiểu và hai phần ba qua phân.[1]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải được ghi nhận trong khoảng 4–24 giờ.[1] Khoảng dao động rộng có thể phản ánh khác biệt chuyển hóa giữa các cá thể. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Cinnarizin
Cinnarizin được xếp vào nhóm chế phẩm chống chóng mặt theo mã ATC N07CA02.[2] Về dược lý, hoạt chất có tác dụng đối kháng đáp ứng do histamin và ức chế chọn lọc dòng ion calci đi vào tế bào cơ trơn mạch máu khi màng tế bào bị khử cực.[1] Thuốc cũng có đặc tính kháng histamin gây buồn ngủ.[7]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cinnarizin đối kháng không cạnh tranh các co thắt cơ trơn do histamin và một số chất trung gian khác gây ra. Thuốc ức chế dòng calci đi vào cơ trơn mạch máu bị khử cực mà không làm thay đổi đáng kể nồng độ calci huyết thanh. Ở hệ tiền đình, cinnarizin làm giảm phản xạ mắt–tiền đình và ức chế rung giật nhãn cầu, qua đó hỗ trợ kiểm soát triệu chứng say tàu xe và chóng mặt.[1]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học của cinnarizin gồm giảm đáp ứng của cơ trơn với histamin, hạn chế dòng calci qua màng tế bào và làm giảm kích thích tiền đình. Đặc tính tác động lên thần kinh trung ương cũng liên quan đến tác dụng an thần và buồn ngủ của thuốc.[1][7]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Cinnarizin
- Chỉ định được phê duyệt trong SmPC Stugeron 15 mg của HPRA: phòng ngừa và kiểm soát say tàu xe.[1]
- Hướng dẫn thông tin thuốc của NHS còn đề cập việc sử dụng cinnarizin để giảm chóng mặt, buồn nôn liên quan đến rối loạn tai trong, ù tai và bệnh Ménière.[3]
- Các ứng dụng đối với chóng mặt, ù tai hoặc bệnh Ménière không được tự động xem là chỉ định được phê duyệt tại Việt Nam. Cần kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng của đúng sản phẩm, vì phạm vi chỉ định và bằng chứng có thể khác nhau.[8]
Cinnarizin đơn trị và phối hợp cinnarizin–dimenhydrinat đã được nghiên cứu trong các bệnh cảnh chóng mặt tiền đình, ù tai và bệnh Ménière. Báo cáo HTA của Văn phòng Y tế Công cộng Liên bang Thụy Sĩ năm 2024 nhận định cơ sở bằng chứng còn hạn chế: một thử nghiệm về cinnarizin đơn trị cho ù tai có độ chắc chắn rất thấp, trong khi phối hợp cinnarizin–dimenhydrinat có bằng chứng mức độ vừa về cải thiện triệu chứng ở một số người trưởng thành bị chóng mặt do nhiều nguyên nhân.[8] Kết quả này không đồng nghĩa mọi trường hợp chóng mặt đều có chỉ định dùng thuốc hoặc phối hợp này được phê duyệt tại Việt Nam.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nguồn cụ thể và không dùng để cá nhân hóa điều trị:
- Phòng ngừa say tàu xe theo SmPC Stugeron 15 mg: người lớn uống 30 mg khoảng 2 giờ trước khi khởi hành, sau đó 15 mg mỗi 8 giờ trong hành trình nếu cần. Trẻ 5–12 tuổi dùng một nửa liều người lớn.[1]
- Theo hướng dẫn NHS đối với viên 15 mg, người từ 12 tuổi bị triệu chứng liên quan tai trong có thể được hướng dẫn dùng 30 mg, ngày 3 lần; trẻ 5–11 tuổi dùng 15 mg, ngày 3 lần.[3]
Liều phụ thuộc tuổi, chỉ định, hàm lượng, bệnh kèm và nhãn của từng sản phẩm. Không tự áp dụng, tăng liều, dùng kéo dài hoặc phối hợp thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Dùng đường uống và nên uống sau bữa ăn để giảm kích ứng dạ dày.[1][3]
- Với say tàu xe, cần uống liều đầu trước khi khởi hành theo thời điểm ghi trên nhãn hoặc hướng dẫn chuyên môn.
- Tránh uống rượu vì có thể làm tăng buồn ngủ và giảm khả năng phản ứng.[1]
- Không lái xe, vận hành máy hoặc làm việc trên cao khi cảm thấy buồn ngủ, chóng mặt hay giảm tỉnh táo.
- Không tự dùng liên tục trong thời gian dài để điều trị chóng mặt chưa rõ nguyên nhân.
Theo dõi mức độ buồn ngủ, khả năng tỉnh táo, buồn nôn, khó chịu tiêu hóa và thay đổi cân nặng. Khi dùng kéo dài hoặc ở người cao tuổi, cần chú ý run tay, cứng cơ, vận động chậm, dáng đi bất thường, bồn chồn hoặc các cử động không kiểm soát. Ngừng thuốc và liên hệ cơ sở y tế khi có vàng da, nước tiểu sẫm, phát ban nghiêm trọng, phản ứng dị ứng hoặc triệu chứng rối loạn vận động.[1][4][9]
Cảnh báo và lưu ý về Cinnarizin
Chống chỉ định ở người quá mẫn với cinnarizin hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.[1] Các chống chỉ định bổ sung có thể khác theo thành phần tá dược và nhãn của từng thuốc.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp được ghi nhận gồm:
- Buồn ngủ hoặc ngủ gà.
- Buồn nôn, khó chịu tiêu hóa.
- Tăng cân.[1][4]
Một số phản ứng khác đã được báo cáo gồm đau đầu, khô miệng, khó tiêu, tăng tiết mồ hôi, mệt mỏi và phản ứng trên da. Tần suất và biểu hiện có thể khác nhau giữa các sản phẩm, liều và thời gian sử dụng.
Các phản ứng nghiêm trọng hoặc cần được đánh giá y tế gồm:
- Rối loạn ngoại tháp, run, cứng cơ, rối loạn vận động và hội chứng Parkinson.
- Vàng da ứ mật hoặc các dấu hiệu tổn thương gan.
- Phản ứng da như lichen phẳng hoặc lupus ban đỏ da bán cấp.
- Phản ứng dị ứng nghiêm trọng với sưng môi, lưỡi hoặc họng và khó thở.[1][4]
Nguy cơ rối loạn vận động cần được đặc biệt lưu ý ở người cao tuổi và khi thuốc được sử dụng kéo dài.
- Tránh sử dụng ở người có rối loạn chuyển hóa porphyrin theo cảnh báo của SmPC.[1]
- Thận trọng ở người mắc bệnh Parkinson vì thuốc có thể làm nặng triệu chứng; chỉ cân nhắc khi lợi ích vượt trội nguy cơ.[1]
- Thận trọng ở người có bệnh động mạch vành hoặc huyết áp thấp do đặc tính tác động trên cơ trơn mạch máu.[1]
- Thận trọng ở người suy gan hoặc suy thận vì chưa có nghiên cứu đầy đủ để xác lập liều.
- Người cao tuổi và người dùng kéo dài cần được theo dõi dấu hiệu rối loạn ngoại tháp.
- Cần kiểm tra tá dược của từng sản phẩm nếu người bệnh có rối loạn dung nạp đường di truyền, vì cảnh báo tá dược không giống nhau giữa các thuốc.
Quá liều cinnarizin có thể gây ngủ gà, giảm ý thức từ sững sờ đến hôn mê, nôn, hạ trương lực cơ, triệu chứng ngoại tháp và co giật, đặc biệt ở trẻ em. Hiện không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí chủ yếu là điều trị hỗ trợ, theo dõi đường thở, hô hấp, tuần hoàn, tri giác và kiểm soát triệu chứng tại cơ sở y tế.[1] Khi nghi ngờ quá liều, cần liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc; không tự gây nôn.
Đối với Stugeron 15 mg được tra cứu: bảo quản ở nhiệt độ không quá 25°C và trong bao bì nguyên gốc.[1] Điều kiện bảo quản của sản phẩm khác phải tuân theo nhãn và tờ hướng dẫn sử dụng đi kèm.
Đối tượng đặc biệt
SmPC Stugeron 15 mg hướng dẫn trẻ 5–12 tuổi dùng một nửa liều người lớn để phòng ngừa và kiểm soát say tàu xe.[1] NHS có hướng dẫn liều cho trẻ 5–11 tuổi trong một số triệu chứng tai trong.[3] Dữ liệu và liều dùng cho trẻ dưới 5 tuổi. Không tự dùng thuốc cho trẻ khi chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá.
Chưa xác lập một chế độ hiệu chỉnh liều chung cho tất cả người cao tuổi. Nhóm này cần được theo dõi chặt chẽ hơn về buồn ngủ, té ngã, run, cứng cơ, chậm vận động và hội chứng Parkinson. Một nghiên cứu quan sát quần thể ghi nhận phơi nhiễm flunarizin hoặc cinnarizin liên quan đến nguy cơ parkinsonism cao hơn, trong đó tuổi cao là một yếu tố nguy cơ; kết quả quan sát không chứng minh quan hệ nhân quả tuyệt đối cho từng người bệnh.[9]
SmPC được tra cứu khuyến cáo không dùng cinnarizin trong thai kỳ, trừ khi bác sĩ đánh giá việc điều trị là thiết yếu.[1] NHS cũng cho biết thuốc thường không được khuyến cáo khi mang thai do thông tin an toàn còn hạn chế.[5] Phụ nữ có thai hoặc nghi ngờ mang thai cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng.
Khuyến cáo có sự khác biệt giữa các nguồn. SmPC Stugeron 15 mg cho biết chưa rõ cinnarizin có bài tiết vào sữa mẹ hay không và không khuyến cáo dùng trong thời kỳ cho con bú.[1] NHS cho rằng bác sĩ có thể cân nhắc dùng không thường xuyên hoặc trong thời gian ngắn nếu trẻ khỏe mạnh, đồng thời theo dõi trẻ về biểu hiện buồn ngủ hoặc bú kém.[5] Cần ưu tiên nhãn của đúng sản phẩm và quyết định của bác sĩ; không tự dùng khi đang cho con bú.
Chưa có nghiên cứu đầy đủ về cinnarizin ở người suy gan. SmPC khuyến cáo sử dụng thận trọng.[1] Chưa có căn cứ để đưa ra một mức giảm liều cố định áp dụng cho mọi người bệnh; bác sĩ cần đánh giá chức năng gan, thuốc dùng kèm và thời gian điều trị.
Chưa có nghiên cứu đầy đủ về cinnarizin ở người suy thận. SmPC khuyến cáo sử dụng thận trọng.[1] Chưa xác lập một chế độ hiệu chỉnh liều chung theo mức lọc cầu thận.
Cinnarizin có thể gây buồn ngủ, đặc biệt khi mới bắt đầu điều trị hoặc khi dùng cùng rượu và thuốc an thần. Không lái xe, vận hành máy móc hoặc thực hiện công việc đòi hỏi phản xạ nhanh nếu cảm thấy buồn ngủ, chóng mặt, giảm tập trung hoặc phối hợp vận động kém.[1][4]
Tương tác thuốc của Cinnarizin
- Rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần, opioid và các thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể làm tăng buồn ngủ.[1][6]
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng có thể làm tăng tác dụng an thần của cinnarizin.[1]
- Các thuốc có tác dụng kháng cholinergic hoặc gây khô miệng, bí tiểu có thể làm các triệu chứng này rõ hơn.[6]
- Cinnarizin có thể ảnh hưởng kết quả thử nghiệm dị ứng da; SmPC khuyến nghị ngừng thuốc ít nhất 4 ngày trước khi làm thử nghiệm nếu bác sĩ yêu cầu.[1]
Người bệnh cần cung cấp cho bác sĩ hoặc dược sĩ danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và sản phẩm thảo dược đang sử dụng.
Thắc mắc về hoạt chất Cinnarizin
Cinnarizin là thuốc chống chóng mặt có tác dụng kháng histamin gây an thần và ức chế dòng calci. Trong SmPC Stugeron 15 mg được tra cứu, thuốc được phê duyệt để phòng ngừa và kiểm soát say tàu xe.[1] Một số hệ thống y tế còn sử dụng thuốc cho triệu chứng tiền đình, nhưng cần kiểm tra chỉ định của đúng sản phẩm.[3][8]
Có. Buồn ngủ hoặc ngủ gà là một trong những tác dụng phụ thường gặp của cinnarizin.[1][4] Nguy cơ tăng lên khi dùng cùng rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm ba vòng. Không lái xe nếu thuốc làm giảm tỉnh táo.
Không nên tự dùng cinnarizin kéo dài. Việc sử dụng lâu ngày, đặc biệt ở người cao tuổi, liên quan đến nguy cơ rối loạn ngoại tháp và hội chứng Parkinson.[1][9] Nếu chóng mặt tái diễn hoặc phải dùng thuốc thường xuyên, cần được khám để xác định nguyên nhân và đánh giá lại điều trị.
Cinnarizin thường không được khuyến cáo trong thai kỳ, trừ khi bác sĩ đánh giá thuốc thực sự cần thiết.[1][5] Đối với cho con bú, SmPC không khuyến cáo sử dụng, trong khi NHS cho phép cân nhắc dùng ngắn hạn trong một số trường hợp có giám sát. Người bệnh cần tuân theo nhãn của đúng sản phẩm và hướng dẫn của bác sĩ.[1][5]
Cinnarizin có thể được dùng để giảm triệu chứng chóng mặt liên quan đến hệ tiền đình trong một số hướng dẫn và tại một số quốc gia.[3] Tuy nhiên, “rối loạn tiền đình” bao gồm nhiều nguyên nhân khác nhau và thuốc không điều trị được mọi nguyên nhân. Báo cáo HTA năm 2024 nhận định bằng chứng cho cinnarizin đơn trị ở một số bệnh cảnh như ù tai hoặc bệnh Ménière còn hạn chế.[8] Người bệnh cần được chẩn đoán trước khi dùng thuốc.

