Streptomycin

Streptomycin là kháng sinh aminoglycoside có tác dụng diệt khuẩn thông qua cản trở quá trình tổng hợp protein tại tiểu đơn vị ribosome 30S. Thuốc hiện chủ yếu được cung cấp dưới dạng streptomycin sulfate pha tiêm bắp và được dành cho một số nhiễm khuẩn vừa đến nặng do vi khuẩn nhạy cảm, như dịch hạch, tularemia, một số trường hợp brucellosis phức tạp và viêm nội tâm mạc cần điều trị phối hợp. [1][5][6][7]

Streptomycin từng là thuốc quan trọng trong điều trị lao, nhưng không còn nằm trong phác đồ ưu tiên cho lao phổi nhạy thuốc của CDC. Trong lao đa kháng hoặc kháng rifampicin, WHO chỉ cân nhắc streptomycin khi kháng sinh đồ xác nhận còn nhạy, amikacin không thể sử dụng và có điều kiện theo dõi thính lực chất lượng cao. [2][3]

Thuốc có thể gây tổn thương tiền đình hoặc thính giác không hồi phục, độc tính thận và phong bế thần kinh – cơ. Vì vậy, streptomycin chỉ nên được sử dụng tại cơ sở có khả năng theo dõi chức năng thận, nồng độ thuốc và thính lực.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Streptomycin là kháng sinh aminoglycoside, thường thuộc nhóm thuốc dùng theo đơn.
  • Có thể được dùng trong một số nhiễm khuẩn đặc biệt khi bác sĩ đánh giá vi khuẩn còn nhạy cảm.
  • Không tự dùng hoặc tự ngừng thuốc; cần tuân thủ hướng dẫn chuyên môn.
  • Cảnh báo chính gồm độc tính trên thính giác, tiền đình và thận.
  • Báo bác sĩ nếu có bệnh thận, rối loạn nghe-thăng bằng, đang dùng thuốc khác hoặc mang thai.

Hoạt chất Streptomycin là gì?

Streptomycin là kháng sinh aminoglycoside có tác dụng diệt khuẩn. Thuốc được sử dụng qua đường tiêm cho một số nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm khi lựa chọn ít độc hơn không phù hợp.

Streptomycin không điều trị nhiễm virus và không nên được sử dụng chỉ dựa trên triệu chứng mà không có chẩn đoán hoặc nghi ngờ hợp lý về nhiễm khuẩn. [1]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Streptomycin

CAS 57-92-1

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Streptomycin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Streptomycin

Tên IUPAC

2-[(1R,2R,3S,4R,5R,6S)-3-(diaminomethylideneamino)-4-[(2R,3R,4R,5S)-3-[(2S,3S,4S,5R,6S)-4,5-dihydroxy-6-(hydroxymethyl)-3-(methylamino)oxan-2-yl]oxy-4-formyl-4-hydroxy-5-methyloxolan-2-yl]oxy-2,5,6-trihydroxycyclohexyl]guanidine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tên dạng muối thường dùng trong thuốc tiêm: Streptomycin sulfate hoặc Streptomycin sulphate.; Cách viết tiếng Việt thường gặp: Streptomycin sulfat.; Streptomycin sulfate không nên bị nhầm với dihydrostreptomycin hoặc các sản phẩm streptomycin dành cho thú y, nông nghiệp. [1]

Tên viết tắt

STR

Tên Latinh / tên dược điển

Streptomycinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

57-92-1

UNII

Y45QSO73OB

PubChem CID

19649

RxNorm CUI

10109

Dược động học của Streptomycin

Sau khi tiêm bắp 1 g streptomycin sulfate, nồng độ đỉnh trong huyết thanh khoảng 25–50 microgam/mL, đạt trong vòng khoảng 1 giờ. Nồng độ giảm dần còn khoảng một nửa sau 5–6 giờ.

Thuốc phân bố vào nhiều mô nhưng nồng độ trong não thấp. Nồng độ đáng kể có thể đạt được trong dịch màng phổi và các hang lao. Streptomycin đi qua nhau thai, đồng thời một lượng nhỏ được bài tiết vào sữa, nước bọt và mồ hôi.

Thuốc được đào thải qua lọc cầu thận. Khi chức năng lọc cầu thận suy giảm, mức thải trừ giảm và nồng độ trong huyết thanh, mô tăng lên. [1]

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau tiêm bắp 1 g, nồng độ đỉnh trong huyết thanh khoảng 25–50 microgam/mL xuất hiện trong vòng một giờ. Mức hấp thu và nồng độ đạt được có thể thay đổi theo khối cơ, vị trí tiêm, tuần hoàn tại chỗ và chức năng thận. [1]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Nhãn DailyMed không công bố một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối cụ thể. Streptomycin được hấp thu nhanh vào tuần hoàn sau khi tiêm bắp và đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 1 giờ. [1]

Streptomycin hấp thu kém qua đường tiêu hóa nên dạng uống không được sử dụng để đạt tác dụng điều trị nhiễm khuẩn toàn thân. Dữ liệu định lượng chính thức về sinh khả dụng đường uống trong nhãn được trích dẫn.

Giai đoạn II: Phân bố

Streptomycin phân bố vào nhiều mô và dịch cơ thể nhưng thấm vào não kém khi màng não không viêm. Nồng độ đáng kể đã được ghi nhận trong dịch màng phổi và các hang lao.

Thuốc đi qua nhau thai và nồng độ trong máu cuống rốn có thể gần tương đương nồng độ trong huyết thanh của người mẹ. Một lượng nhỏ được bài tiết vào sữa mẹ. [1]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Nhãn DailyMed không mô tả chất chuyển hóa có ý nghĩa hoặc con đường chuyển hóa đặc hiệu. Thuốc được loại bỏ chủ yếu qua lọc cầu thận.

Dữ liệu định lượng về tỷ lệ streptomycin bị chuyển hóa ở người trong nhãn hiện hành. [1]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Streptomycin được thải trừ chủ yếu qua lọc cầu thận. Ở người có chức năng thận bình thường, khoảng 29–89% một liều 600 mg được tìm thấy trong nước tiểu trong vòng 24 giờ.

Bất kỳ suy giảm nào của chức năng cầu thận đều có thể làm giảm thải trừ và tăng nồng độ thuốc trong huyết thanh, mô. [1]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Nhãn hiện hành không ghi trực tiếp một giá trị “thời gian bán thải” duy nhất, nhưng mô tả rằng sau liều tiêm bắp 1 g, nồng độ streptomycin giảm còn khoảng 50% sau 5–6 giờ.

Khoảng thời gian này có thể kéo dài đáng kể ở người suy thận, trẻ sơ sinh và người cao tuổi có chức năng lọc cầu thận giảm. [1]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải streptomycin phụ thuộc mạnh vào mức lọc cầu thận. Nhãn không cung cấp một giá trị độ thanh thải trung bình chung có thể áp dụng cho mọi người bệnh.

Ở người suy thận hoặc tăng nitơ máu trước thận, độ thanh thải giảm đáng kể và một liều đơn có thể duy trì nồng độ cao trong nhiều ngày. [1]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm:

  • Suy thận hoặc tăng nitơ máu trước thận: làm giảm đào thải và tăng tích lũy.
  • Tuổi cao: thường đi kèm suy giảm chức năng thận và tăng nguy cơ độc tính.
  • Trẻ sơ sinh: chức năng thận chưa trưởng thành, dễ tích lũy nếu dùng quá liều.
  • Mất nước hoặc giảm tưới máu thận: có thể làm tăng nồng độ thuốc.
  • Tổng liều và thời gian điều trị kéo dài: làm tăng nguy cơ độc tính tích lũy.
  • Dùng đồng thời thuốc độc tai hoặc độc thận: không nhất thiết thay đổi dược động học nhưng làm tăng nguy cơ tổn thương cơ quan. [1]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Streptomycin

Streptomycin thuộc nhóm aminoglycoside, cùng nhóm dược lý với gentamicin, tobramycin, amikacin và một số thuốc khác. Đây là các kháng sinh mang tính phân cực cao, hấp thu kém qua đường tiêu hóa và được thải trừ chủ yếu qua thận khi vào tuần hoàn.

Streptomycin có hoạt tính đối với Mycobacterium tuberculosis và một số vi khuẩn hiếu khí, nhưng vi khuẩn có thể nhanh chóng hình thành kháng thuốc nếu sử dụng đơn độc. Trong điều trị lao, brucellosis hoặc viêm nội tâm mạc, thuốc phải được phối hợp theo phác đồ chuyên môn. [1][3][7]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Streptomycin gắn vào tiểu đơn vị 30S của ribosome vi khuẩn, cản trở quá trình khởi đầu tổng hợp protein và làm sai lệch việc đọc mã RNA thông tin. Kết quả là tạo ra các protein bất thường, tổn thương chức năng tế bào và dẫn đến tác dụng diệt khuẩn.

Nhãn thuốc mô tả streptomycin là kháng sinh diệt khuẩn thông qua can thiệp vào quá trình tổng hợp protein bình thường. [1][9]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Streptomycin có tác dụng diệt khuẩn đối với các chủng nhạy cảm. Hiệu lực phụ thuộc vào nồng độ thuốc tại vị trí nhiễm khuẩn và mức độ nhạy của vi khuẩn.

Kháng streptomycin có thể hình thành nhanh, đặc biệt khi sử dụng đơn trị trong lao. Vì vậy, nuôi cấy, kháng sinh đồ và phối hợp thuốc phù hợp là những yếu tố quan trọng để giảm thất bại điều trị và hạn chế kháng thuốc. [1][3]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Streptomycin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Streptomycin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Streptomycin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Cidofovir

Kháng sinh aminoglycosid đường tĩnh mạch được nhãn cidofovir liệt kê là nhóm thuốc gây độc thận chống chỉ định dùng đồng thời. Rule này chỉ áp dụng khi aminoglycosid được dùng đường tĩnh mạch.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do cộng hợp độc tính trên ống thận, làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp và tích lũy cidofovir.

Ảnh hưởng:

Tăng creatinine, giảm độ thanh thải creatinine, tổn thương ống thận và suy thận cấp.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không phối hợp aminoglycoside tĩnh mạch với cidofovir. Ngừng ít nhất 7 ngày trước cidofovir và dùng kháng sinh thay thế nếu có thể.

Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, lượng nước tiểu và điện giải; theo dõi nồng độ aminoglycoside nếu có phơi nhiễm ngoài ý muốn.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02
emc/UK SmPC | Cidofovir 75 mg/ml Concentrate for Solution for Infusion | Sections 4.3–4.5: nephrotoxicity and concomitant nephrotoxic agents | https://www.medicines.org.uk/emc/product/11151/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Streptomycin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 7 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *