Streptomycin là kháng sinh aminoglycoside có tác dụng diệt khuẩn thông qua cản trở quá trình tổng hợp protein tại tiểu đơn vị ribosome 30S. Thuốc hiện chủ yếu được cung cấp dưới dạng streptomycin sulfate pha tiêm bắp và được dành cho một số nhiễm khuẩn vừa đến nặng do vi khuẩn nhạy cảm, như dịch hạch, tularemia, một số trường hợp brucellosis phức tạp và viêm nội tâm mạc cần điều trị phối hợp. [1][5][6][7]
Streptomycin từng là thuốc quan trọng trong điều trị lao, nhưng không còn nằm trong phác đồ ưu tiên cho lao phổi nhạy thuốc của CDC. Trong lao đa kháng hoặc kháng rifampicin, WHO chỉ cân nhắc streptomycin khi kháng sinh đồ xác nhận còn nhạy, amikacin không thể sử dụng và có điều kiện theo dõi thính lực chất lượng cao. [2][3]
Thuốc có thể gây tổn thương tiền đình hoặc thính giác không hồi phục, độc tính thận và phong bế thần kinh – cơ. Vì vậy, streptomycin chỉ nên được sử dụng tại cơ sở có khả năng theo dõi chức năng thận, nồng độ thuốc và thính lực.
Nội dung chính
- Streptomycin là kháng sinh aminoglycoside, thường thuộc nhóm thuốc dùng theo đơn.
- Có thể được dùng trong một số nhiễm khuẩn đặc biệt khi bác sĩ đánh giá vi khuẩn còn nhạy cảm.
- Không tự dùng hoặc tự ngừng thuốc; cần tuân thủ hướng dẫn chuyên môn.
- Cảnh báo chính gồm độc tính trên thính giác, tiền đình và thận.
- Báo bác sĩ nếu có bệnh thận, rối loạn nghe-thăng bằng, đang dùng thuốc khác hoặc mang thai.
Hoạt chất Streptomycin là gì?
Streptomycin là kháng sinh aminoglycoside có tác dụng diệt khuẩn. Thuốc được sử dụng qua đường tiêm cho một số nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm khi lựa chọn ít độc hơn không phù hợp.
Streptomycin không điều trị nhiễm virus và không nên được sử dụng chỉ dựa trên triệu chứng mà không có chẩn đoán hoặc nghi ngờ hợp lý về nhiễm khuẩn. [1]
Streptomycin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Streptomycin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Streptomycin |
| Tên IUPAC | 2-[(1R,2R,3S,4R,5R,6S)-3-(diaminomethylideneamino)-4-[(2R,3R,4R,5S)-3-[(2S,3S,4S,5R,6S)-4,5-dihydroxy-6-(hydroxymethyl)-3-(methylamino)oxan-2-yl]oxy-4-formyl-4-hydroxy-5-methyloxolan-2-yl]oxy-2,5,6-trihydroxycyclohexyl]guanidine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tên dạng muối thường dùng trong thuốc tiêm: Streptomycin sulfate hoặc Streptomycin sulphate.; Cách viết tiếng Việt thường gặp: Streptomycin sulfat.; Streptomycin sulfate không nên bị nhầm với dihydrostreptomycin hoặc các sản phẩm streptomycin dành cho thú y, nông nghiệp. [1] |
| Tên viết tắt | STR |
| Tên Latinh / tên dược điển | Streptomycinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 57-92-1 |
|---|---|
| UNII | Y45QSO73OB |
| PubChem CID | 19649 |
| RxNorm CUI | 10109 |
Dược động học của Streptomycin
Sau khi tiêm bắp 1 g streptomycin sulfate, nồng độ đỉnh trong huyết thanh khoảng 25–50 microgam/mL, đạt trong vòng khoảng 1 giờ. Nồng độ giảm dần còn khoảng một nửa sau 5–6 giờ.
Thuốc phân bố vào nhiều mô nhưng nồng độ trong não thấp. Nồng độ đáng kể có thể đạt được trong dịch màng phổi và các hang lao. Streptomycin đi qua nhau thai, đồng thời một lượng nhỏ được bài tiết vào sữa, nước bọt và mồ hôi.
Thuốc được đào thải qua lọc cầu thận. Khi chức năng lọc cầu thận suy giảm, mức thải trừ giảm và nồng độ trong huyết thanh, mô tăng lên. [1]
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau tiêm bắp 1 g, nồng độ đỉnh trong huyết thanh khoảng 25–50 microgam/mL xuất hiện trong vòng một giờ. Mức hấp thu và nồng độ đạt được có thể thay đổi theo khối cơ, vị trí tiêm, tuần hoàn tại chỗ và chức năng thận. [1]
| F · Sinh khả dụng | Nhãn DailyMed không công bố một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối cụ thể. Streptomycin được hấp thu nhanh vào tuần hoàn sau khi tiêm bắp và đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 1 giờ. [1] Streptomycin hấp thu kém qua đường tiêu hóa nên dạng uống không được sử dụng để đạt tác dụng điều trị nhiễm khuẩn toàn thân. Dữ liệu định lượng chính thức về sinh khả dụng đường uống trong nhãn được trích dẫn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Streptomycin phân bố vào nhiều mô và dịch cơ thể nhưng thấm vào não kém khi màng não không viêm. Nồng độ đáng kể đã được ghi nhận trong dịch màng phổi và các hang lao.
Thuốc đi qua nhau thai và nồng độ trong máu cuống rốn có thể gần tương đương nồng độ trong huyết thanh của người mẹ. Một lượng nhỏ được bài tiết vào sữa mẹ. [1]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Nhãn DailyMed không mô tả chất chuyển hóa có ý nghĩa hoặc con đường chuyển hóa đặc hiệu. Thuốc được loại bỏ chủ yếu qua lọc cầu thận.
Dữ liệu định lượng về tỷ lệ streptomycin bị chuyển hóa ở người trong nhãn hiện hành. [1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Streptomycin được thải trừ chủ yếu qua lọc cầu thận. Ở người có chức năng thận bình thường, khoảng 29–89% một liều 600 mg được tìm thấy trong nước tiểu trong vòng 24 giờ.
Bất kỳ suy giảm nào của chức năng cầu thận đều có thể làm giảm thải trừ và tăng nồng độ thuốc trong huyết thanh, mô. [1]
| t½ · Thời gian bán thải | Nhãn hiện hành không ghi trực tiếp một giá trị “thời gian bán thải” duy nhất, nhưng mô tả rằng sau liều tiêm bắp 1 g, nồng độ streptomycin giảm còn khoảng 50% sau 5–6 giờ. Khoảng thời gian này có thể kéo dài đáng kể ở người suy thận, trẻ sơ sinh và người cao tuổi có chức năng lọc cầu thận giảm. [1] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải streptomycin phụ thuộc mạnh vào mức lọc cầu thận. Nhãn không cung cấp một giá trị độ thanh thải trung bình chung có thể áp dụng cho mọi người bệnh. Ở người suy thận hoặc tăng nitơ máu trước thận, độ thanh thải giảm đáng kể và một liều đơn có thể duy trì nồng độ cao trong nhiều ngày. [1] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố quan trọng gồm:
- Suy thận hoặc tăng nitơ máu trước thận: làm giảm đào thải và tăng tích lũy.
- Tuổi cao: thường đi kèm suy giảm chức năng thận và tăng nguy cơ độc tính.
- Trẻ sơ sinh: chức năng thận chưa trưởng thành, dễ tích lũy nếu dùng quá liều.
- Mất nước hoặc giảm tưới máu thận: có thể làm tăng nồng độ thuốc.
- Tổng liều và thời gian điều trị kéo dài: làm tăng nguy cơ độc tính tích lũy.
- Dùng đồng thời thuốc độc tai hoặc độc thận: không nhất thiết thay đổi dược động học nhưng làm tăng nguy cơ tổn thương cơ quan. [1]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Streptomycin
Streptomycin thuộc nhóm aminoglycoside, cùng nhóm dược lý với gentamicin, tobramycin, amikacin và một số thuốc khác. Đây là các kháng sinh mang tính phân cực cao, hấp thu kém qua đường tiêu hóa và được thải trừ chủ yếu qua thận khi vào tuần hoàn.
Streptomycin có hoạt tính đối với Mycobacterium tuberculosis và một số vi khuẩn hiếu khí, nhưng vi khuẩn có thể nhanh chóng hình thành kháng thuốc nếu sử dụng đơn độc. Trong điều trị lao, brucellosis hoặc viêm nội tâm mạc, thuốc phải được phối hợp theo phác đồ chuyên môn. [1][3][7]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Streptomycin gắn vào tiểu đơn vị 30S của ribosome vi khuẩn, cản trở quá trình khởi đầu tổng hợp protein và làm sai lệch việc đọc mã RNA thông tin. Kết quả là tạo ra các protein bất thường, tổn thương chức năng tế bào và dẫn đến tác dụng diệt khuẩn.
Nhãn thuốc mô tả streptomycin là kháng sinh diệt khuẩn thông qua can thiệp vào quá trình tổng hợp protein bình thường. [1][9]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Streptomycin có tác dụng diệt khuẩn đối với các chủng nhạy cảm. Hiệu lực phụ thuộc vào nồng độ thuốc tại vị trí nhiễm khuẩn và mức độ nhạy của vi khuẩn.
Kháng streptomycin có thể hình thành nhanh, đặc biệt khi sử dụng đơn trị trong lao. Vì vậy, nuôi cấy, kháng sinh đồ và phối hợp thuốc phù hợp là những yếu tố quan trọng để giảm thất bại điều trị và hạn chế kháng thuốc. [1][3]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Streptomycin
Theo nhãn thuốc Hoa Kỳ, streptomycin được chỉ định cho nhiễm khuẩn vừa đến nặng do chủng nhạy cảm trong các tình trạng:
- Lao, trong một số trường hợp cần phối hợp với các thuốc chống lao khác.
- Dịch hạch do Yersinia pestis.
- Tularemia do Francisella tularensis.
- Brucellosis, dưới dạng điều trị phối hợp.
- Granuloma inguinale hoặc donovanosis.
- Hạ cam mềm do Haemophilus ducreyi.
- Một số nhiễm Haemophilus influenzae hoặc Klebsiella pneumoniae khi phối hợp kháng sinh khác.
- Một số nhiễm khuẩn đường tiết niệu do vi khuẩn nhạy cảm.
- Viêm nội tâm mạc do liên cầu viridans hoặc Enterococcus faecalis khi phối hợp penicillin.
- Nhiễm khuẩn huyết do trực khuẩn Gram âm khi phối hợp thuốc khác. [1]
Các chỉ định trong nhãn có tính lịch sử và không phải tất cả đều còn là lựa chọn ưu tiên trong hướng dẫn hiện hành. Đối với tularemia, CDC năm 2025 đã chuyển streptomycin xuống lựa chọn điều trị bậc ba. [6]
Các nghiên cứu hiện nay chủ yếu tập trung vào:
- Xác định đột biến và cơ chế kháng streptomycin của Mycobacterium tuberculosis.
- Tối ưu hóa phác đồ trong lao kháng thuốc khi các thuốc đường uống hiệu quả hơn không thể sử dụng.
- Dược động học, giám sát nồng độ và yếu tố di truyền MT-RNR1 liên quan đến độc tính tai.
Ứng dụng ngoài chỉ định cụ thể có đủ bằng chứng để khuyến nghị thường quy.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn thuốc hoặc hướng dẫn cơ quan y tế và chỉ nhằm cung cấp thông tin chuyên môn. Không tự áp dụng.
Lao:
- Nhãn thuốc ghi liều người lớn 15 mg/kg tiêm bắp mỗi ngày, tối đa 1 g/ngày.
- Phác đồ hai hoặc ba lần mỗi tuần trong nhãn: 25–30 mg/kg mỗi liều, tối đa 1,5 g.
- Trẻ em theo nhãn: 20–40 mg/kg mỗi ngày, tối đa 1 g; phác đồ gián đoạn 25–30 mg/kg, tối đa 1,5 g. [1]
- Đây không phải phác đồ ưu tiên cho lao nhạy thuốc hiện nay. Trong lao kháng thuốc, chỉ dùng khi kháng sinh đồ xác nhận nhạy và chuyên gia lao xây dựng phác đồ. [2][3]
Dịch hạch:
- CDC ghi liều người lớn 1 g mỗi 12 giờ, đường tiêm bắp hoặc tĩnh mạch.
- Trẻ từ 1 tháng đến 17 tuổi: 15 mg/kg mỗi 12 giờ, tối đa 1 g mỗi liều.
- Đường tĩnh mạch là sử dụng ngoài chỉ định tại Hoa Kỳ; nhãn streptomycin hiện hành chỉ ghi đường tiêm bắp. [5]
Tularemia:
- Nhãn thuốc ghi tổng liều 1–2 g/ngày, chia liều, trong 7–14 ngày và tiếp tục đến khi hết sốt 5–7 ngày. [1]
- CDC năm 2025 chỉ xem streptomycin là lựa chọn bậc ba khi thuốc ưu tiên và thuốc thay thế không thể sử dụng. [6]
Viêm nội tâm mạc:
- Nhãn thuốc có các phác đồ streptomycin phối hợp penicillin cho viêm nội tâm mạc do liên cầu hoặc enterococcus.
- Do kháng thuốc, độc tính và thay đổi hướng dẫn điều trị, không nên áp dụng các phác đồ lịch sử này nếu chưa được bác sĩ chuyên khoa nhiễm trùng đánh giá. [1]
Các nhiễm khuẩn khác:
- Nhãn ghi người lớn 1–2 g/ngày, chia mỗi 6–12 giờ, thường không vượt quá 2 g/ngày.
- Trẻ em: 20–40 mg/kg/ngày, chia mỗi 6–12 giờ. [1]
- Thuốc phải được hoàn nguyên và tiêm bởi nhân viên y tế.
- Nhãn sản phẩm được trích dẫn chỉ cho phép tiêm bắp.
- Tiêm sâu vào một khối cơ lớn và luân phiên vị trí tiêm.
- Trẻ em thường được tiêm ở vùng giữa – bên của đùi để giảm nguy cơ tổn thương dây thần kinh.
- Tránh tiêm vào phần giữa hoặc phần dưới cánh tay vì nguy cơ tổn thương thần kinh quay.
- Không tự pha, tự tiêm hoặc tự thay đổi nồng độ dung dịch.
- Không dùng streptomycin đơn độc để điều trị lao.
- Phải hoàn thành đúng số liều được chỉ định; bỏ liều hoặc ngừng sớm có thể thúc đẩy kháng thuốc.
- Cần báo ngay nếu xuất hiện ù tai, giảm thính lực, cảm giác đầy tai, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc giảm lượng nước tiểu. [1]
Các nội dung theo dõi có thể gồm:
- Creatinine huyết thanh, BUN, độ thanh thải creatinine và lượng nước tiểu.
- Nồng độ streptomycin trong huyết thanh khi điều trị kéo dài, liều cao hoặc suy thận.
- Nhãn khuyến cáo nồng độ đỉnh ở người tổn thương thận không vượt quá 20–25 microgam/mL.
- Thính lực đồ trước điều trị và định kỳ.
- Kiểm tra chức năng tiền đình hoặc nghiệm pháp kích thích nhiệt khi điều trị kéo dài.
- Ù tai, giảm thính lực tần số cao, đau đầu, buồn nôn, nôn, chóng mặt và mất thăng bằng.
- Dấu hiệu tê bì, yếu cơ, giảm phản xạ hoặc suy hô hấp.
- Công thức máu khi có sốt, bầm tím, chảy máu hoặc nhiễm trùng bất thường.
- Nuôi cấy và kháng sinh đồ.
- Trong lao kháng thuốc, WHO yêu cầu có khả năng theo dõi thính lực chất lượng cao trước khi cân nhắc streptomycin. [1][3]
Cảnh báo và lưu ý về Streptomycin
Streptomycin chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn có ý nghĩa lâm sàng với streptomycin.
Tiền sử quá mẫn nghiêm trọng với aminoglycoside khác cũng có thể là chống chỉ định do nguy cơ dị ứng chéo trong nhóm. [1]
Các tác dụng không mong muốn thường gặp hoặc đã được ghi nhận gồm:
- Buồn nôn, nôn và chóng mặt do độc tính tiền đình.
- Tê hoặc dị cảm vùng mặt.
- Phát ban, sốt, nổi mề đay.
- Phù mạch.
- Tăng bạch cầu ái toan.
- Đau hoặc khó chịu tại vị trí tiêm.
- Đau đầu, mất thăng bằng hoặc đi không vững.
- Tăng nitơ máu hoặc thay đổi chức năng thận.
- Yếu cơ.
- Giảm thị lực hoặc nhìn mờ hiếm gặp. [1]
Nguy cơ và mức độ độc tính tăng theo tổng liều, thời gian điều trị, tuổi, chức năng thận và tình trạng thính giác ban đầu.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Tổn thương tiền đình không hồi phục.
- Giảm thính lực hoặc điếc do độc tính ốc tai.
- Viêm dây thần kinh ngoại biên, rối loạn thần kinh thị giác, viêm màng nhện hoặc bệnh não.
- Tổn thương thận và tăng nitơ máu.
- Phong bế thần kinh – cơ gây liệt hô hấp.
- Phản vệ.
- Viêm da tróc vảy.
- Giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, giảm toàn thể huyết cầu hoặc thiếu máu tan máu.
- Tiêu chảy và viêm đại tràng do Clostridioides difficile.
- Mất thính lực liên quan biến thể ty thể MT-RNR1, có thể xảy ra ngay cả khi nồng độ aminoglycoside nằm trong giới hạn khuyến nghị. [1]
Độc tính tiền đình của streptomycin thường nổi bật hơn độc tính ốc tai. Tổn thương tiền đình có thể biểu hiện bằng đau đầu, buồn nôn, nôn và mất thăng bằng trước khi trở nên không hồi phục.
- Chỉ sử dụng khi nhiễm khuẩn đã được xác định hoặc nghi ngờ hợp lý do vi khuẩn nhạy cảm.
- Nguy cơ độc thần kinh tăng mạnh ở người suy thận hoặc tăng nitơ máu trước thận.
- Độc tính tiền đình và thính giác có thể không hồi phục.
- Người có tiền sử gia đình mất thính lực do aminoglycoside hoặc mang biến thể MT-RNR1 có thể có nguy cơ cao hơn.
- Thận trọng đặc biệt ở người cao tuổi, trẻ sơ sinh, người mất nước và người có bệnh thận.
- Streptomycin có thể gây phong bế thần kinh – cơ và suy hô hấp, nhất là sau thuốc gây mê hoặc thuốc giãn cơ.
- Có thể xảy ra bội nhiễm vi khuẩn không nhạy cảm hoặc nấm khi dùng kéo dài.
- Không sử dụng đơn độc trong lao hoặc các bệnh dễ hình thành kháng thuốc.
- Không dùng sản phẩm streptomycin dành cho thú y hoặc nông nghiệp để điều trị cho người.
- Việc cải thiện triệu chứng không phải cơ sở để tự ngừng thuốc. [1]
Quá liều hoặc tích lũy streptomycin có thể gây:
- Chóng mặt và mất thăng bằng nặng.
- Ù tai, giảm thính lực hoặc điếc.
- Tổn thương thận.
- Tê bì, yếu cơ.
- Ức chế thần kinh trung ương ở trẻ nhỏ.
- Phong bế thần kinh – cơ và liệt hô hấp. [1]
Khi nghi ngờ quá liều:
- Ngừng thuốc và liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
- Đánh giá đường thở, hô hấp và tuần hoàn.
- Theo dõi chức năng thận, điện giải và nồng độ streptomycin.
- Thực hiện đánh giá thính giác, tiền đình khi phù hợp.
- Hỗ trợ hô hấp nếu xảy ra phong bế thần kinh – cơ.
- Nhãn hiện hành không cung cấp một thuốc giải độc đặc hiệu hoặc phác đồ lọc máu cụ thể; xử trí phải do bác sĩ hồi sức và chống độc quyết định. [1]
Theo nhãn sản phẩm được trích dẫn:
- Bột khô chưa hoàn nguyên: bảo quản ở 20–25°C.
- Tránh ánh sáng.
- Sau hoàn nguyên, dung dịch phải được bảo vệ khỏi ánh sáng.
- Nhãn ghi dung dịch hoàn nguyên có thể được giữ ở nhiệt độ phòng trong một tuần mà không giảm hoạt lực đáng kể.
- Kiểm tra dung dịch về tiểu phân và thay đổi màu sắc trước khi tiêm.
- Tuân thủ quy trình vô khuẩn và quy định của cơ sở y tế.
Điều kiện trên chỉ áp dụng cho sản phẩm trong nhãn nguồn. Cần ưu tiên hướng dẫn bảo quản của sản phẩm thực tế. [1]
Đối tượng đặc biệt
Nhãn thuốc ghi:
- Trẻ em trong một số nhiễm khuẩn: tổng liều 20–40 mg/kg/ngày, chia mỗi 6–12 giờ.
- Lao dùng hằng ngày: 20–40 mg/kg, tối đa 1 g.
- Lao dùng gián đoạn: 25–30 mg/kg mỗi liều, tối đa 1,5 g.
- Dịch hạch theo CDC: 15 mg/kg mỗi 12 giờ, tối đa 1 g mỗi liều ở trẻ từ 1 tháng đến 17 tuổi. [1][5]
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đặc biệt dễ bị tích lũy thuốc. Nhãn ghi nhận hội chứng ức chế thần kinh trung ương, mềm nhẽo, hôn mê và ức chế hô hấp ở trẻ rất nhỏ dùng liều vượt mức khuyến nghị.
Liều phải được bác sĩ tính theo cân nặng, tuổi thai, tuổi sau sinh và chức năng thận; không tự tính hoặc tự tiêm cho trẻ.
Người cao tuổi có nguy cơ độc tính tiền đình, thính giác và thận cao hơn do chức năng thận suy giảm, bệnh tai có sẵn và sử dụng nhiều thuốc.
Nhãn yêu cầu giảm liều ở người trên 60 tuổi. Việc lựa chọn liều phải căn cứ vào chức năng thận, tình trạng thính giác, cân nặng và nồng độ thuốc, không chỉ dựa trên tuổi hoặc creatinine huyết thanh đơn lẻ. [1]
WHO cũng lưu ý người cao tuổi mắc lao kháng thuốc thường dễ gặp độc tính hơn do suy thận, tổn thương tai nền và đa bệnh lý. [3]
Streptomycin đi qua nhau thai và có thể gây hại cho thai, đặc biệt là độc tính thính giác. Nhãn yêu cầu thông báo cho người mang thai về nguy cơ tiềm ẩn đối với thai nếu thuốc được sử dụng. [1]
WHO khuyến cáo tránh streptomycin trong thai kỳ. Thuốc chỉ nên được cân nhắc khi không còn lựa chọn hiệu quả khác và tính mạng của người mang thai cùng thai nhi đang bị đe dọa. [3]
Không tự sử dụng streptomycin trong thai kỳ.
Nhãn thuốc ghi một lượng nhỏ streptomycin được bài tiết vào sữa và đưa ra khuyến cáo thận trọng: cần cân nhắc ngừng cho con bú hoặc ngừng thuốc dựa trên tầm quan trọng của điều trị đối với người mẹ. [1]
LactMed nhận định streptomycin bài tiết kém vào sữa và trẻ bú mẹ hấp thu rất ít aminoglycoside qua đường tiêu hóa, nên tác dụng toàn thân được dự kiến là không đáng kể. Tuy nhiên, cần theo dõi trẻ về:
- Tiêu chảy.
- Tưa miệng.
- Hăm tã do Candida.
- Hiếm gặp phân có máu hoặc viêm đại tràng liên quan kháng sinh. [10]
Do đánh giá của nhãn và LactMed có mức độ thận trọng khác nhau, quyết định tiếp tục cho bú phải do bác sĩ cân nhắc theo tuổi trẻ, liều, thời gian điều trị và tình trạng nhiễm khuẩn.
Streptomycin không được mô tả là chuyển hóa đáng kể tại gan; chức năng thận là yếu tố chính quyết định thải trừ và nguy cơ tích lũy.
Nhãn hiện hành không cung cấp phác đồ giảm liều riêng theo mức độ suy gan. Tuy nhiên, người bệnh gan nặng có thể đồng thời giảm tưới máu thận, rối loạn dịch hoặc dùng nhiều thuốc độc thận.
Khuyến cáo liều riêng cho từng mức độ suy gan khi chức năng thận bình thường. [1]
Suy thận làm giảm đào thải streptomycin, tăng mạnh nguy cơ độc tính thần kinh, tiền đình và thính giác.
Nhãn yêu cầu:
- Giảm liều ở người suy thận hoặc giữ nitơ.
- Theo dõi chức năng thận cẩn thận.
- Theo dõi nồng độ thuốc khi có điều kiện.
- Nồng độ đỉnh ở người tổn thương thận không nên vượt quá 20–25 microgam/mL.
- Tránh phối hợp thuốc độc thận hoặc độc tai. [1]
Nhãn không cung cấp bảng liều điều chỉnh đầy đủ theo từng mức độ thanh thải creatinine. Liều và khoảng cách liều phải được bác sĩ chuyên khoa cá thể hóa theo chức năng thận và nồng độ thuốc.
Streptomycin có thể gây chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ, ù tai và rối loạn chức năng tiền đình.
Người có các triệu chứng này không nên lái xe, vận hành máy móc, làm việc trên cao hoặc thực hiện công việc cần khả năng giữ thăng bằng cho đến khi được bác sĩ đánh giá. [1]
Tương tác thuốc của Streptomycin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Cidofovir
Kháng sinh aminoglycosid đường tĩnh mạch được nhãn cidofovir liệt kê là nhóm thuốc gây độc thận chống chỉ định dùng đồng thời. Rule này chỉ áp dụng khi aminoglycosid được dùng đường tĩnh mạch. Kế thừa từ nhóm: | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp độc tính trên ống thận, làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp và tích lũy cidofovir. Ảnh hưởng: Tăng creatinine, giảm độ thanh thải creatinine, tổn thương ống thận và suy thận cấp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp aminoglycoside tĩnh mạch với cidofovir. Ngừng ít nhất 7 ngày trước cidofovir và dùng kháng sinh thay thế nếu có thể. | Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, lượng nước tiểu và điện giải; theo dõi nồng độ aminoglycoside nếu có phơi nhiễm ngoài ý muốn. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Streptomycin
Streptomycin là kháng sinh aminoglycoside dạng tiêm có tác dụng diệt khuẩn thông qua cản trở tổng hợp protein tại ribosome 30S. Thuốc được dành cho một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm và phải được sử dụng dưới sự giám sát y tế. [1]
Có, nhưng vai trò đã bị thu hẹp. Streptomycin không thuộc các phác đồ ưu tiên hiện hành cho lao phổi nhạy thuốc của CDC. Trong lao đa kháng hoặc kháng rifampicin, WHO chỉ cân nhắc thuốc khi kháng sinh đồ xác nhận còn nhạy, có điều kiện theo dõi thính lực và amikacin hoặc các lựa chọn tốt hơn không thể sử dụng. [2][3][4]
Có. Streptomycin có thể gây tổn thương ốc tai hoặc tiền đình, trong đó tổn thương thính giác có thể không hồi phục. Nguy cơ tăng khi dùng liều cao, điều trị kéo dài, suy thận, tuổi cao, có bệnh tai nền hoặc dùng cùng thuốc độc tai. [1]
Nhãn Hoa Kỳ hiện hành của sản phẩm được trích dẫn chỉ cho phép tiêm bắp. CDC có đề cập đường tĩnh mạch trong điều trị dịch hạch, nhưng xác định đây là sử dụng ngoài chỉ định tại Hoa Kỳ. Người bệnh không được tự chuyển đổi đường dùng. [1][5]
Streptomycin thường được tránh trong thai kỳ vì đi qua nhau thai và có nguy cơ gây độc tai cho thai. WHO chỉ cân nhắc trong tình huống không còn phương án hiệu quả khác và tính mạng của người mang thai cùng thai nhi bị đe dọa. [1][3]

