Tobramycin là kháng sinh aminoglycoside có tác dụng diệt khuẩn bằng cách gắn vào RNA 16S của tiểu đơn vị ribosome 30S, làm gián đoạn quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn. Thuốc có hoạt tính đáng chú ý đối với nhiều vi khuẩn Gram âm hiếu khí, đặc biệt là Pseudomonas aeruginosa. [1]
Chỉ định và cách sử dụng tobramycin thay đổi rõ rệt theo đường dùng. Dạng tiêm được dùng tại bệnh viện cho một số nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm. Dạng hít được ghi nhãn để kiểm soát nhiễm P. aeruginosa ở người bệnh xơ nang từ 6 tuổi. Dạng nhỏ hoặc tra mắt 0,3% được dùng cho nhiễm khuẩn bên ngoài mắt và phần phụ của mắt. [1][2][3][6][7]
Tobramycin toàn thân có thể gây tổn thương thận, giảm thính lực không hồi phục và phong bế thần kinh – cơ. Liều phải được cá thể hóa theo cân nặng, chức năng thận, nồng độ thuốc và loại chế phẩm; không được tự áp dụng liều giữa các đường dùng.
Nội dung chính
- Kháng sinh aminoglycoside có tác dụng diệt khuẩn thông qua ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn. [1]
- J01GB01 đối với dạng toàn thân và dạng hít; S01AA12 đối với dạng dùng riêng cho mắt. [4][5]
- Điều trị một số nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm; phải theo dõi chức năng thận và nồng độ thuốc. [1]
- Kiểm soát nhiễm P. aeruginosa ở người bệnh xơ nang từ 6 tuổi theo nhãn sản phẩm. [2][6]
- Điều trị nhiễm khuẩn bên ngoài mắt và phần phụ của mắt do vi khuẩn nhạy cảm. [3][7]
- Tổn thương thận, độc tính thính giác hoặc tiền đình, phong bế thần kinh – cơ và nguy cơ đối với thai. [1]
- Thuốc gây độc thận, độc tai, thuốc lợi tiểu quai và thuốc phong bế thần kinh – cơ. [1][2][6]
- Không dùng cho nhiễm virus, không tự đổi đường dùng và không sử dụng nếu chưa xác định hoặc nghi ngờ hợp lý vi khuẩn nhạy cảm. [1][3]
Hoạt chất Tobramycin là gì?
Tobramycin là kháng sinh aminoglycoside diệt khuẩn, chủ yếu được sử dụng cho các nhiễm khuẩn do vi khuẩn hiếu khí nhạy cảm, đặc biệt nhiều vi khuẩn Gram âm như Pseudomonas aeruginosa.
Thuốc có nhiều đường dùng khác nhau. Chỉ định, liều và mức độ hấp thu toàn thân của dạng tiêm, dạng hít và dạng dùng tại mắt không giống nhau. [1][2][3]
Tobramycin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Tobramycin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Tobramycin |
| Tên IUPAC | (2S,3R,4S,5S,6R)-4-amino-2-[(1S,2S,3R,4S,6R)-4,6-diamino-3-[(2R,3R,5S,6R)-3-amino-6-(aminomethyl)-5-hydroxyoxan-2-yl]oxy-2-hydroxycyclohexyl]oxy-6-(hydroxymethyl)oxane-3,5-diol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tobramycin sulfate là dạng muối thường được sử dụng trong chế phẩm tiêm và một số dạng bào chế khác.; Cách viết tiếng Việt thường gặp: Tobramycin hoặc Tobramicin. Tên chung quốc tế được sử dụng thống nhất là Tobramycin. [1] |
| Tên viết tắt | TOB |
| Tên Latinh / tên dược điển | Tobramycinum |
| Tên USAN | tobramycin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 32986-56-4 |
|---|---|
| UNII | VZ8RRZ51VK |
| PubChem CID | 36294 |
| RxNorm CUI | 10627 |
Dược động học của Tobramycin
Dược động học phụ thuộc đường dùng:
- Dạng tiêm: hấp thu nhanh sau tiêm bắp; nồng độ đỉnh đạt trong khoảng 30–90 phút. Tobramycin hầu như không gắn protein, chuyển hóa rất ít và được thải gần như hoàn toàn qua lọc cầu thận. Thời gian bán thải khoảng 2 giờ khi chức năng thận bình thường. [1]
- Dạng hít: thuốc tập trung chủ yếu tại đường thở, trong khi nồng độ huyết thanh trung bình thấp hơn đáng kể so với điều trị toàn thân. Sau một liều dung dịch hít 300 mg, nồng độ huyết thanh trung bình sau một giờ khoảng 0,95 microgam/mL. [2]
- Bột hít: sau liều 112 mg, nồng độ huyết thanh tối đa trung bình khoảng 1,02 microgam/mL và thời gian bán thải biểu kiến khoảng 3 giờ. [6]
- Dạng nhỏ mắt: dữ liệu định lượng về hấp thu toàn thân trong nhãn được trích dẫn còn hạn chế. [3]
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau tiêm bắp, nồng độ đỉnh của tobramycin xuất hiện sau khoảng 30–90 phút. Truyền tĩnh mạch trong một giờ tạo nồng độ huyết thanh tương tự liều tiêm bắp tương ứng. Thuốc hấp thu kém qua đường tiêu hóa. [1]
Sau khi hít, một phần thuốc được giữ ở đường thở và một phần được hấp thu qua phổi vào tuần hoàn; mức hấp thu thay đổi giữa các cá thể. [2][6]
| F · Sinh khả dụng |
|
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tobramycin hầu như không gắn với protein huyết thanh. Sau khi dùng toàn thân, thuốc được phát hiện trong nhiều mô và dịch cơ thể, nhưng nồng độ trong dịch não tủy thường thấp và phụ thuộc mức độ viêm màng não.
Thuốc tích lũy ở vỏ thận với nồng độ cao hơn huyết thanh và có thể đi qua nhau thai. Sau đường hít, thuốc tập trung chủ yếu tại đường thở. [1][2]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Tobramycin gần như không được chuyển hóa. Thuốc được loại bỏ chủ yếu dưới dạng không đổi qua thận. [1][2][6]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Tobramycin toàn thân được đào thải gần như hoàn toàn qua lọc cầu thận. Ở người có chức năng thận bình thường, tối đa khoảng 84% liều được thu hồi trong nước tiểu sau 8 giờ và khoảng 93% sau 24 giờ. [1]
Phần tobramycin được hấp thu vào tuần hoàn sau khi hít cũng được thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua thận.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải huyết thanh của tobramycin dạng tiêm khoảng 2 giờ ở người có chức năng thận bình thường. Thời gian này kéo dài ở trẻ sơ sinh và người suy thận. [1] Sau một liều TOBI Podhaler 112 mg, thời gian bán thải biểu kiến trong huyết thanh khoảng 3 giờ ở người bệnh xơ nang. [6] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải thận của tobramycin tương tự độ thanh thải creatinine nội sinh và giảm khi chức năng thận suy giảm. [1] Đối với TOBI Podhaler, phân tích dược động học quần thể ở người bệnh xơ nang từ 6–58 tuổi ước tính độ thanh thải huyết thanh biểu kiến khoảng 14,5 L/giờ. Giá trị này không được dùng để tính liều cho dạng tiêm. [6] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố quan trọng gồm:
- Suy thận: làm giảm thải trừ, kéo dài thời gian bán thải và tăng nguy cơ tích lũy.
- Trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ sinh non: chức năng thận chưa trưởng thành.
- Tuổi cao: có thể suy giảm chức năng thận dù creatinine huyết thanh chưa tăng rõ.
- Mất nước hoặc giảm thể tích tuần hoàn: làm tăng nguy cơ độc tính trên thận.
- Xơ nang hoặc bỏng rộng: có thể làm giảm nồng độ huyết thanh do thay đổi thể tích phân bố và độ thanh thải.
- Hiệu năng máy khí dung và bệnh lý đường thở: ảnh hưởng lượng thuốc hấp thu khi dùng dạng hít.
- Béo phì: nhãn tiêm khuyến nghị tính liều dựa trên cân nặng hiệu chỉnh thay vì toàn bộ cân nặng thực tế. [1][2]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Tobramycin
Tobramycin thuộc nhóm aminoglycoside. Nhóm thuốc này mang điện tích dương, thấm kém qua đường tiêu hóa và được thải chủ yếu qua thận khi vào tuần hoàn.
Tobramycin có hoạt tính đáng chú ý đối với P. aeruginosa và nhiều trực khuẩn Gram âm hiếu khí. Thuốc nhìn chung không có hiệu lực đáng tin cậy đối với vi khuẩn kỵ khí và nhiều cầu khuẩn Gram dương; lựa chọn điều trị phải dựa trên vị trí nhiễm khuẩn, kháng sinh đồ và phác đồ phối hợp phù hợp. [1]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Tobramycin gắn vào vị trí aminoacyl của RNA 16S trong tiểu đơn vị ribosome 30S của vi khuẩn. Sự gắn kết này làm gián đoạn quá trình tổng hợp protein, gây thay đổi tính thấm màng, tổn thương vỏ tế bào và cuối cùng dẫn đến chết tế bào vi khuẩn. Thuốc có tác dụng diệt khuẩn đối với các chủng nhạy cảm. [1][6]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tobramycin thể hiện hoạt tính diệt khuẩn in vitro khi đạt nồng độ đỉnh bằng hoặc cao hơn nhẹ so với nồng độ ức chế tối thiểu của vi khuẩn nhạy cảm. [6]
Cơ chế kháng có thể bao gồm enzym biến đổi aminoglycoside, methyl hóa RNA 16S, tăng bơm tống thuốc hoặc giảm tính thấm của màng ngoài. Kháng chéo giữa các aminoglycoside có thể xảy ra. [1]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Tobramycin
Chỉ định phụ thuộc chế phẩm:
Dạng tiêm được ghi nhãn cho một số nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm, bao gồm:
- Nhiễm khuẩn huyết.
- Nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới.
- Viêm màng não do vi khuẩn.
- Nhiễm khuẩn trong ổ bụng, bao gồm viêm phúc mạc.
- Nhiễm khuẩn da và cấu trúc da.
- Nhiễm khuẩn xương.
- Nhiễm khuẩn tiết niệu phức tạp hoặc tái phát. [1]
Dạng hít được chỉ định để kiểm soát xơ nang ở người lớn và trẻ từ 6 tuổi có P. aeruginosa. [2][6]
Dạng nhỏ hoặc tra mắt 0,3% được chỉ định cho nhiễm khuẩn bên ngoài mắt và phần phụ của mắt do vi khuẩn nhạy cảm. [3][7]
Các ứng dụng ngoài chỉ định như sử dụng tobramycin dạng hít trong giãn phế quản không liên quan đến xơ nang hoặc các phác đồ tại chỗ đặc biệt cần được đánh giá theo từng hướng dẫn và nghiên cứu cụ thể.
Dữ liệu đủ để trình bày một khuyến nghị ngoài chỉ định thống nhất trong phạm vi bài này.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn Hoa Kỳ và chỉ nhằm cung cấp thông tin chuyên môn. Không tự áp dụng hoặc chuyển đổi liều giữa các dạng thuốc.
Dạng tiêm:
- Người lớn có nhiễm khuẩn nặng và chức năng thận bình thường: tổng liều 3 mg/kg/ngày, chia 3 lần, tương đương 1 mg/kg mỗi 8 giờ.
- Nhiễm khuẩn đe dọa tính mạng: tối đa 5 mg/kg/ngày, chia 3–4 lần; cần giảm về 3 mg/kg/ngày sớm nhất khi lâm sàng cho phép.
- Trẻ trên 1 tuần tuổi: 6–7,5 mg/kg/ngày, chia 3–4 lần.
- Trẻ sinh non hoặc đủ tháng từ 1 tuần tuổi trở xuống: tối đa 4 mg/kg/ngày, chia 2 lần mỗi 12 giờ.
- Thời gian điều trị thông thường: 7–10 ngày; nếu kéo dài phải tăng cường theo dõi chức năng thận và thính giác.
- Suy thận: liều hoặc khoảng cách liều phải được điều chỉnh theo độ thanh thải creatinine, creatinine huyết thanh và nồng độ tobramycin. [1]
Dung dịch hít:
- Người lớn và trẻ từ 6 tuổi: một ống 300 mg/5 mL, hít hai lần mỗi ngày trong 28 ngày; sau đó nghỉ 28 ngày rồi lặp lại.
- Hai liều nên cách nhau gần 12 giờ và không được cách nhau dưới 6 giờ. [2]
Bột hít TOBI Podhaler:
- Người lớn và trẻ từ 6 tuổi: hít toàn bộ bốn nang 28 mg mỗi lần, hai lần mỗi ngày, tương đương 112 mg mỗi liều.
- Dùng 28 ngày, nghỉ 28 ngày rồi tiếp tục chu kỳ tiếp theo. [6]
Dung dịch nhỏ mắt 0,3%:
- Nhiễm khuẩn nhẹ đến vừa: nhỏ 1–2 giọt vào mắt bị bệnh mỗi 4 giờ.
- Nhiễm khuẩn nặng: nhỏ 2 giọt mỗi giờ cho đến khi cải thiện, sau đó giảm dần tần suất. [3]
Thuốc mỡ tra mắt 0,3%:
- Trường hợp nhẹ đến vừa: tra một dải thuốc dài khoảng 1,27 cm, ngày 2–3 lần.
- Trường hợp nặng: tra cùng lượng mỗi 3–4 giờ cho đến khi cải thiện rồi giảm dần. [7]
Dạng tiêm:
- Chỉ do nhân viên y tế chuẩn bị và sử dụng.
- Không tiêm trực tiếp dung dịch đậm đặc chưa pha loãng vào tĩnh mạch.
- Phải tính liều theo cân nặng, chức năng thận và nồng độ thuốc.
- Không trộn trực tiếp tobramycin với kháng sinh beta-lactam trong cùng dung dịch truyền vì có thể xảy ra bất hoạt. [1]
Dạng dung dịch hít:
- Chỉ hít qua đường miệng bằng máy khí dung được chỉ định cho sản phẩm.
- Không tiêm, không uống, không pha loãng hoặc trộn với dornase alfa trong cùng cốc khí dung.
- Nếu dùng nhiều liệu pháp hô hấp, cần thực hiện theo thứ tự do bác sĩ hướng dẫn. [2]
Dạng bột hít:
- Không nuốt nang.
- Chỉ sử dụng nang với dụng cụ Podhaler.
- Mỗi nang phải được lấy khỏi vỉ ngay trước khi sử dụng. [6]
Dạng nhỏ hoặc tra mắt:
- Rửa tay trước và sau khi dùng.
- Không để đầu lọ hoặc đầu tuýp chạm vào mắt, mi mắt hay bề mặt khác.
- Không đeo kính áp tròng khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn mắt.
- Chỉ dùng tại mắt, không tiêm vào nhãn cầu. [3][7]
Khi dùng dạng tiêm, cần theo dõi:
- Nồng độ đỉnh và đáy của tobramycin trong huyết thanh.
- Creatinine, BUN, lượng nước tiểu và xét nghiệm nước tiểu.
- Điện giải gồm natri, kali, magnesi, calci và phosphat.
- Ù tai, giảm thính lực, chóng mặt, mất thăng bằng.
- Thính lực đồ ở người nguy cơ cao hoặc điều trị kéo dài.
- Dấu hiệu yếu cơ hoặc phong bế thần kinh – cơ.
- Nuôi cấy và kháng sinh đồ khi có thể. [1]
Khi dùng dạng hít, cần theo dõi chức năng hô hấp, co thắt phế quản, ho, thay đổi giọng, thính lực và chức năng thận ở người nguy cơ cao. [2][6]
Khi dùng tại mắt, cần theo dõi đáp ứng vi khuẩn, phản ứng quá mẫn và dấu hiệu bội nhiễm nấm hoặc vi khuẩn không nhạy cảm. [3][7]
Cảnh báo và lưu ý về Tobramycin
- Dạng tiêm chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn hoặc phản ứng độc nghiêm trọng với tobramycin hay aminoglycoside khác. [1]
- Dạng hít chống chỉ định ở người đã biết quá mẫn với bất kỳ aminoglycoside nào. [2][6]
- Dạng dùng tại mắt chống chỉ định ở người quá mẫn với tobramycin hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm. [3][7]
Có thể xảy ra dị ứng chéo giữa các aminoglycoside.
Dạng tiêm:
- Tăng creatinine hoặc BUN, rối loạn điện giải.
- Ù tai, chóng mặt, giảm thính lực hoặc rối loạn thăng bằng.
- Buồn nôn, nôn, tiêu chảy.
- Đau đầu, tê bì, dị cảm.
- Sốt, mệt mỏi hoặc đau tại vị trí tiêm.
- Phát ban, ngứa hoặc nổi mề đay.
- Thay đổi công thức máu hoặc men gan. [1]
Dạng hít:
- Ho, tăng đờm, đau họng.
- Khó thở, ho ra máu.
- Khàn hoặc thay đổi giọng.
- Thay đổi vị giác.
- Đau đầu, sốt hoặc phát ban. [2][6]
Dạng dùng tại mắt:
- Ngứa hoặc sưng mi mắt.
- Đỏ kết mạc.
- Khó chịu, chảy nước mắt hoặc độc tính tại chỗ. [3][7]
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Tổn thương thận cấp, bao gồm suy thận cấp.
- Độc tính thính giác hoặc tiền đình, có thể không hồi phục và tiếp tục tiến triển sau khi ngừng thuốc.
- Phong bế thần kinh – cơ, liệt hô hấp hoặc suy hô hấp.
- Phản vệ và phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
- Hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc hoặc viêm da tróc vảy.
- Co giật hoặc độc tính thần kinh.
- Tiêu chảy liên quan đến Clostridioides difficile.
- Co thắt phế quản khi sử dụng dạng hít.
- Tổn thương thai, bao gồm nguy cơ điếc bẩm sinh không hồi phục thuộc cảnh báo của nhóm aminoglycoside. [1][2][6]
Người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp nếu xuất hiện khó thở, giảm lượng nước tiểu, ù tai, giảm thính lực, chóng mặt dữ dội, yếu cơ, phát ban lan rộng hoặc phù mặt.
- Nguy cơ độc thận tăng khi nồng độ đáy tăng, liều tích lũy cao, tuổi cao, mất nước, đái tháo đường, suy thận hoặc dùng đồng thời thuốc độc thận.
- Nguy cơ độc tai tăng khi điều trị kéo dài, dùng liều cao, suy thận hoặc phối hợp thuốc độc tai.
- Một số biến thể ty thể của gen MT-RNR1, đặc biệt m.1555A>G, có thể làm tăng nguy cơ mất thính lực vĩnh viễn ngay cả khi nồng độ aminoglycoside nằm trong phạm vi khuyến nghị.
- Aminoglycoside có thể làm nặng yếu cơ ở người mắc nhược cơ, bệnh Parkinson hoặc rối loạn thần kinh – cơ khác.
- Dạng hít có thể gây co thắt phế quản.
- Sử dụng kéo dài dạng dùng tại mắt có thể gây phát triển vi khuẩn không nhạy cảm hoặc nấm.
- Tobramycin không điều trị nhiễm virus và không nên dùng khi chưa có căn cứ về nhiễm khuẩn.
- Dạng tiêm không được dùng trong nhãn cầu hoặc dưới kết mạc vì đã có báo cáo hoại tử hoàng điểm. [1][2][3][6][7]
Quá liều tobramycin toàn thân có thể làm tăng mức độ tổn thương thận, độc tính thính giác, độc tính tiền đình và phong bế thần kinh – cơ. Mức độ nặng phụ thuộc liều, chức năng thận, tình trạng mất nước, tuổi và thuốc dùng kèm. [1]
Xử trí tại cơ sở y tế có thể gồm:
- Ngừng tobramycin ngay.
- Đánh giá đường thở, hô hấp và tuần hoàn.
- Kiểm tra chức năng thận, điện giải và nồng độ tobramycin.
- Hỗ trợ hô hấp nếu có phong bế thần kinh – cơ.
- Thẩm tách máu có thể giúp loại bỏ tobramycin, đặc biệt ở người suy thận.
- Nuốt nhầm nang bột hít ít có khả năng gây độc toàn thân nặng vì thuốc hấp thu kém qua đường tiêu hóa, nhưng vẫn cần liên hệ chuyên gia y tế. [1][6]
Quá liều tại mắt có thể gây viêm giác mạc chấm, đỏ, chảy nước mắt, phù hoặc ngứa mi mắt. Không tự xử trí khi có triệu chứng nặng. [7]
Điều kiện bảo quản phụ thuộc dạng thuốc:
- Bột pha tiêm: trước hoàn nguyên, bảo quản ở 20–25°C. Sau hoàn nguyên, có thể bảo quản lạnh và dùng trong 96 giờ; nếu để ở nhiệt độ phòng, phải dùng trong 24 giờ theo nhãn sản phẩm được trích dẫn. [1]
- Dung dịch hít: bảo quản lạnh ở 2–8°C. Khi không có tủ lạnh, túi thuốc có thể được giữ ở nhiệt độ không quá 25°C trong tối đa 28 ngày; tránh ánh sáng mạnh. [2]
- TOBI Podhaler: bảo quản ở 25°C, cho phép dao động 15–30°C; tránh ẩm và giữ nang trong vỉ đến ngay trước khi dùng. [6]
- Dung dịch nhỏ mắt: bảo quản ở 20–25°C, đóng kín và tránh nhiệt độ quá cao. [3]
- Thuốc mỡ tra mắt Tobrex trong nhãn được trích dẫn: bảo quản ở 8–27°C. [7]
Luôn ưu tiên điều kiện ghi trên bao bì của sản phẩm thực tế.
Đối tượng đặc biệt
Dạng tiêm:
- Trẻ trên 1 tuần tuổi có thể được dùng theo liều cân nặng trong nhãn.
- Trẻ sinh non và trẻ sơ sinh phải được theo dõi đặc biệt vì chức năng thận chưa trưởng thành và thời gian bán thải kéo dài. [1]
Dạng hít:
- Tính an toàn và hiệu quả được thiết lập theo nhãn ở trẻ từ 6 tuổi mắc xơ nang có P. aeruginosa.
- Chưa xác lập đầy đủ ở trẻ dưới 6 tuổi. [2][6]
Dạng nhỏ hoặc tra mắt:
- Nhãn ghi nhận hiệu quả ở trẻ em, nhưng tính an toàn và hiệu quả dưới 2 tháng tuổi chưa được xác lập đối với các chế phẩm được trích dẫn. [3][7]
Không tự tính liều tiêm theo cân nặng cho trẻ.
Người cao tuổi có nguy cơ độc thận và độc tai cao hơn khi dùng tobramycin toàn thân, chủ yếu do chức năng thận suy giảm và khả năng tích lũy thuốc. Cần đánh giá độ thanh thải creatinine, không chỉ dựa vào creatinine huyết thanh, đồng thời theo dõi nồng độ thuốc và thính lực. [1]
Nhãn thuốc nhỏ mắt không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về an toàn hoặc hiệu quả giữa người cao tuổi và người trẻ hơn. [3][7]
Tobramycin dạng tiêm và các aminoglycoside có thể gây hại cho thai. Nhãn cảnh báo nguy cơ điếc bẩm sinh hai bên, toàn bộ và không hồi phục đã được ghi nhận với aminoglycoside trong thai kỳ; người mang thai phải được thông báo về nguy cơ tiềm ẩn. [1]
Với dạng hít, mức hấp thu toàn thân dự kiến thấp, nhưng nhãn vẫn yêu cầu cảnh báo nguy cơ đối với thai của nhóm aminoglycoside. [2][6]
Nhãn dạng dùng tại mắt cho biết nghiên cứu động vật không phát hiện tác hại ở các liều được thử nghiệm, nhưng chưa có nghiên cứu đầy đủ ở phụ nữ mang thai; chỉ sử dụng khi thật sự cần thiết. [3][7]
Không tự dùng tobramycin trong thai kỳ.
Dữ liệu hạn chế cho thấy tobramycin dạng tiêm có thể hiện diện trong sữa mẹ. Thuốc có thể làm thay đổi hệ vi khuẩn đường ruột của trẻ; cần theo dõi tiêu chảy, phân có máu, tưa miệng hoặc hăm tã. [1]
Đối với dạng hít, hấp thu toàn thân dự kiến thấp nhưng chưa có dữ liệu đầy đủ về lượng thuốc trong sữa sau khi hít. [2][6]
Nhãn dạng dùng tại mắt khuyến nghị cân nhắc giữa nhu cầu điều trị của mẹ và nguy cơ phản ứng bất lợi ở trẻ bú mẹ. [3][7]
Quyết định sử dụng phải do bác sĩ cân nhắc theo đường dùng, liều, thời gian điều trị và tuổi của trẻ.
Tobramycin hầu như không được chuyển hóa tại gan nên suy gan đơn thuần không được dự kiến làm thay đổi đáng kể mức phơi nhiễm của dạng hít. Nhãn TOBI Podhaler không đưa ra điều chỉnh liều riêng cho suy gan. [6]
Tuy nhiên, người bệnh gan nặng có thể đồng thời suy thận, rối loạn dịch hoặc dùng nhiều thuốc độc thận. Cần đánh giá toàn diện và theo dõi chức năng thận.
Khuyến cáo liều tiêm riêng theo từng mức độ suy gan.
Tobramycin được thải chủ yếu qua thận và có thể tích lũy đến nồng độ độc khi chức năng thận giảm.
Đối với dạng tiêm:
- Sau liều nạp, liều tiếp theo phải được giảm hoặc kéo dài khoảng cách.
- Điều chỉnh dựa trên độ thanh thải creatinine, creatinine huyết thanh và nồng độ tobramycin.
- Các công thức ước tính chỉ mang tính hướng dẫn và không thay thế theo dõi nồng độ thuốc.
- Thẩm tách máu có thể loại bỏ khoảng 25–70% liều, tùy phương pháp và thời gian lọc. [1]
Đối với dạng hít:
- Thận trọng ở người có hoặc nghi ngờ suy thận.
- Chưa có đủ dữ liệu để đưa ra điều chỉnh liều TOBI Podhaler ở người creatinine từ 2 mg/dL hoặc BUN từ 40 mg/dL trở lên. [2][6]
Không tự giảm hoặc kéo dài khoảng cách liều.
Tobramycin có thể gây chóng mặt, rối loạn thăng bằng, ù tai hoặc giảm thính lực do độc tính tiền đình và thính giác. Người có các triệu chứng này không nên lái xe, vận hành máy hoặc làm việc trên cao cho đến khi được đánh giá. [1]
Dạng thuốc mỡ tra mắt cũng có thể làm mờ thị lực tạm thời ngay sau khi tra; cần chờ thị lực rõ trở lại trước khi lái xe. Đây là lưu ý thực hành suy ra từ đặc tính của thuốc mỡ tra mắt. [7]
Tương tác thuốc của Tobramycin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Cidofovir
Tobramycin đường tĩnh mạch được nhãn cidofovir nêu cụ thể trong các thuốc có độc tính thận chống chỉ định dùng đồng thời. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp độc tính ống thận; suy giảm chức năng thận cũng có thể làm giảm thải trừ cidofovir. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ tổn thương thận cấp, tăng creatinine, protein niệu và độc tính ống thận gần. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp cidofovir với Tobramycin đường tĩnh mạch. Ngừng thuốc ít nhất 7 ngày trước cidofovir và lựa chọn kháng sinh thay thế khi có thể. | Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, lượng nước tiểu; nếu đã dùng Tobramycin, theo dõi nồng độ thuốc theo thực hành lâm sàng và các điện giải liên quan. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Cidofovir
Kháng sinh aminoglycosid đường tĩnh mạch được nhãn cidofovir liệt kê là nhóm thuốc gây độc thận chống chỉ định dùng đồng thời. Rule này chỉ áp dụng khi aminoglycosid được dùng đường tĩnh mạch. Kế thừa từ nhóm: | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp độc tính trên ống thận, làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp và tích lũy cidofovir. Ảnh hưởng: Tăng creatinine, giảm độ thanh thải creatinine, tổn thương ống thận và suy thận cấp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp aminoglycoside tĩnh mạch với cidofovir. Ngừng ít nhất 7 ngày trước cidofovir và dùng kháng sinh thay thế nếu có thể. | Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, lượng nước tiểu và điện giải; theo dõi nồng độ aminoglycoside nếu có phơi nhiễm ngoài ý muốn. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Tobramycin
Tobramycin là kháng sinh aminoglycoside có tác dụng diệt khuẩn bằng cách gắn vào tiểu đơn vị ribosome 30S và ức chế tổng hợp protein. Thuốc có dạng tiêm, dạng hít và dạng dùng tại mắt, với chỉ định và liều hoàn toàn khác nhau. [1][2][3]
Tobramycin nhỏ mắt 0,3% được chỉ định điều trị nhiễm khuẩn bên ngoài mắt và phần phụ của mắt do vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc không điều trị viêm mắt do virus, dị ứng hoặc các nguyên nhân không nhiễm khuẩn. [3]
Có. Tobramycin toàn thân có thể gây tổn thương thận cấp và độc tính thính giác hoặc tiền đình không hồi phục. Nguy cơ tăng khi suy thận, mất nước, điều trị kéo dài, nồng độ thuốc cao hoặc dùng cùng thuốc độc thận, độc tai. Vì vậy dạng tiêm cần theo dõi nồng độ thuốc, chức năng thận và triệu chứng thính giác. [1]
Không. Dạng hít được thiết kế để đưa nồng độ cao đến đường thở ở người bệnh xơ nang có P. aeruginosa, trong khi mức hấp thu vào máu thường thấp. Dạng hít không được tiêm, và liều 300 mg qua khí dung hoặc 112 mg bột hít không thể chuyển đổi thành liều tiêm. [2][6]
Aminoglycoside có thể gây hại cho thai và có nguy cơ độc tính thính giác bẩm sinh. Tobramycin dạng tiêm chỉ được dùng khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ. Dạng hít có hấp thu toàn thân thấp hơn nhưng vẫn cần cảnh báo; dạng nhỏ mắt chỉ nên dùng khi thật sự cần thiết. [1][2][3][6]

