Amikacin là kháng sinh aminoglycoside bán tổng hợp, thường dùng đường tiêm bắp hoặc truyền tĩnh mạch trong điều trị ngắn hạn các nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm, đặc biệt là nhiều vi khuẩn Gram âm. Đây là thuốc có nguy cơ độc thận, độc tai và phong bế thần kinh-cơ, nên cần được dùng theo chỉ định và theo dõi bởi nhân viên y tế. Amikacin không có tác dụng với cảm lạnh, cúm hoặc nhiễm virus; dùng sai chỉ định có thể góp phần gây kháng kháng sinh. Liều dùng phải tính theo cân nặng, chức năng thận, mức độ nhiễm khuẩn và nồng độ thuốc trong máu khi có điều kiện. Thông tin dưới đây chỉ nhằm cung cấp kiến thức y khoa, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ. (DailyMed)
Nội dung chính
- Hoạt chất: Amikacin, thường dùng dưới dạng Amikacin sulfate/Amikacin sulfat.
- Nhóm dược lý: Kháng sinh aminoglycoside, tác dụng diệt khuẩn.
- Mã ATC: J01GB06.
- Dạng dùng phổ biến: Dung dịch tiêm/truyền; một dạng hít liposomal có chỉ định riêng cho bệnh phổi do MAC ở người lớn tại một số thị trường.
- Đường dùng phổ biến: Tiêm bắp hoặc truyền tĩnh mạch; dạng hít liposomal không thay thế dạng tiêm.
- Chỉ định chính theo nhãn: Điều trị ngắn hạn nhiễm khuẩn nặng do chủng vi khuẩn nhạy cảm, nhất là Gram âm như Pseudomonas, E. coli, Proteus, Providencia, Klebsiella, Enterobacter, Serratia, Acinetobacter.
- Cảnh báo nổi bật: Độc tai, độc thận, phong bế thần kinh-cơ; cần theo dõi chức năng thận, thính giác/tiền đình và nồng độ thuốc khi phù hợp.
- Không dùng/tự dùng: Không tự mua hoặc tự dùng; không dùng cho nhiễm virus; không tự ngừng sớm hoặc bỏ liều khi đã được kê.
- Đối tượng cần thận trọng: Người suy thận, người cao tuổi, trẻ sơ sinh/trẻ sinh non, người có bệnh tai-tiền đình, nhược cơ, phụ nữ có thai/cho con bú.
- Thông tin tóm tắt trên dựa trên nhãn DailyMed, SmPC eMC và ATC/DDD Index. (DailyMed)
Hoạt chất Amikacin là gì?
Amikacin là kháng sinh aminoglycoside diệt khuẩn, dùng ngắn hạn cho các nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc không dùng để điều trị cảm lạnh, cúm hoặc nhiễm virus. (DailyMed)
Amikacin
INN Amikacin. KEGG ghi Amikacin là tên USP/INN. (KEGG)
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Amikacin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Amikacin. KEGG ghi Amikacin là tên USP/INN. (KEGG) |
| Tên IUPAC | (2S)-4-amino-N-[(1R,2S,3S,4R,5S)-5-amino-2-[(2S,3R,4S,5S,6R)-4-amino-3,5-dihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy-4-[(2R,3R,4S,5S,6R)-6-(aminomethyl)-3,4,5-trihydroxyoxan-2-yl]oxy-3-hydroxycyclohexyl]-2-hydroxybutanamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Amikacin sulfate; Amikacin sulfat; amikacin sulphate; amikacin disulfate salt; dạng biệt dược/dạng thương mại có thể gặp gồm thuốc tiêm amikacin sulfate và amikacin liposome inhalation suspension. (DailyMed) |
| Tên viết tắt | AMK |
| Tên Latinh / tên dược điển | Amikacinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 37517-28-5 |
|---|---|
| UNII | 84319SGC3C |
| PubChem CID | 37768 |
| RxNorm CUI | 641 |
| Công thức phân tử | C22H43N5O13 |
Dược động học của Amikacin
Sau tiêm bắp, Amikacin hấp thu nhanh; sau truyền tĩnh mạch 500 mg trong 30 phút, SmPC ghi nồng độ đỉnh trung bình khoảng 38 µg/ml. Thuốc gắn protein huyết thanh thấp, khuếch tán vào dịch ngoại bào và được thải trừ chủ yếu qua lọc cầu thận dưới dạng không đổi. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn I: Hấp thu
Amikacin hấp thu nhanh sau tiêm bắp; SmPC ghi sau liều tiêm bắp 500 mg, nồng độ đỉnh huyết tương khoảng 20 µg/ml đạt sau khoảng 1 giờ và giảm còn khoảng 2 µg/ml sau 10 giờ. (Medicines.org.uk)
| F · Sinh khả dụng | Với đường tĩnh mạch, thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn. Sinh khả dụng định lượng sau tiêm bắp trong nguồn nhãn/SmPC đã tra cứu. SmPC chỉ ghi thuốc hấp thu nhanh sau tiêm bắp. (Medicines.org.uk) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Amikacin gắn protein huyết thanh khoảng 20% hoặc thấp hơn, khuếch tán dễ vào dịch ngoại bào và đã được phát hiện trong dịch màng phổi, dịch ối, khoang phúc mạc; nồng độ dịch não tủy ở trẻ sơ sinh bình thường khoảng 10–20% nồng độ huyết thanh và có thể đạt 50% khi viêm màng não. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Amikacin được thải trừ chủ yếu dưới dạng không đổi; dữ liệu trong SmPC không mô tả chuyển hóa đáng kể. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 94–98% liều tiêm bắp hoặc tĩnh mạch đơn được thải trừ dưới dạng không đổi qua lọc cầu thận trong vòng 24 giờ ở người lớn có chức năng thận bình thường. (Medicines.org.uk)
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ở trẻ sơ sinh 1–6 ngày tuổi có cân nặng >3.000 g trong một nghiên cứu được SmPC trích dẫn, độ thanh thải khoảng 0,84 ml/phút/kg; nhóm cân nặng thấp hơn có độ thanh thải theo kg thấp hơn và thời gian bán thải dài hơn. Trị số độ thanh thải ở người lớn trong nguồn đã tra cứu. (Medicines.org.uk) |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Ở người lớn có chức năng thận bình thường, thời gian bán thải trong huyết tương thường khoảng 2–3 giờ. Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ sinh non, thải trừ qua thận giảm và thời gian bán thải kéo dài hơn. (Medicines.org.uk)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Amikacin
Amikacin thuộc nhóm aminoglycoside antibacterials, mã ATC J01GB06. Nhóm aminoglycoside ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn thông qua gắn vào tiểu đơn vị ribosome 30S. (FHI)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Amikacin gắn vào ribosome của vi khuẩn, ức chế tổng hợp protein ở vi khuẩn nhạy cảm và có tác dụng diệt khuẩn in vitro. SmPC mô tả aminoglycoside có vẻ ức chế tổng hợp protein bằng cách gắn không hồi phục vào tiểu đơn vị ribosome 30S. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Amikacin có hoạt tính trên nhiều vi khuẩn Gram âm, bao gồm Pseudomonas aeruginosa, E. coli, Proteus, Klebsiella, Enterobacter, Serratia, Acinetobacter và một số vi khuẩn Gram dương như Staphylococcus aureus. DailyMed cũng ghi amikacin có thể kháng lại sự bất hoạt bởi một số enzym bất hoạt aminoglycoside ảnh hưởng đến gentamicin, tobramycin và kanamycin. (Medicines.org.uk)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Amikacin
Theo DailyMed, Amikacin sulfate injection được chỉ định điều trị ngắn hạn các nhiễm khuẩn nghiêm trọng do chủng Gram âm nhạy cảm, gồm Pseudomonas, E. coli, Proteus, Providencia, Klebsiella, Enterobacter, Serratia và Acinetobacter. SmPC nêu amikacin không phải lựa chọn ưu tiên cho nhiễm tụ cầu, nhưng đôi khi có thể được chỉ định khi nghi ngờ/khẳng định bệnh do tụ cầu trong bối cảnh nhiễm khuẩn nặng, dị ứng với kháng sinh khác hoặc nhiễm hỗn hợp Gram âm/tụ cầu. (DailyMed)
Dạng amikacin liposomal hít là một chế phẩm khác với chỉ định riêng: EMA ghi ARIKAYCE liposomal được chỉ định điều trị nhiễm khuẩn phổi do Mycobacterium avium complex ở người lớn có lựa chọn điều trị hạn chế và không mắc xơ nang; thông tin này không đồng nghĩa dạng tiêm Amikacin được tự dùng cho mục đích này. Các ứng dụng ngoài chỉ định khác. (European Medicines Agency (EMA))
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ mang tính tham khảo từ nhãn/SmPC, không dùng để tự tính liều. DailyMed nêu người lớn, trẻ em và trẻ lớn hơn có chức năng thận bình thường: 15 mg/kg/ngày, chia 2–3 liều bằng nhau, ví dụ 7,5 mg/kg mỗi 12 giờ hoặc 5 mg/kg mỗi 8 giờ; không vượt quá 1,5 g/ngày. Trẻ sơ sinh: liều nạp 10 mg/kg, sau đó 7,5 mg/kg mỗi 12 giờ. SmPC nêu thời gian điều trị thường 7–10 ngày; nếu điều trị kéo dài cần đánh giá lại và theo dõi thận, thính giác, tiền đình và nồng độ thuốc. (DailyMed)
Amikacin sulfate injection có thể dùng tiêm bắp hoặc truyền tĩnh mạch. Với truyền tĩnh mạch, SmPC ghi người lớn thường truyền trong 30–60 phút; trẻ sơ sinh nên truyền trong 1–2 giờ. Amikacin không nên trộn vật lý với thuốc khác trong cùng bơm tiêm/chai truyền mà cần dùng riêng theo đường và liều được chỉ định. (DailyMed)
Cần theo dõi cân nặng trước điều trị để tính liều, creatinine huyết thanh hoặc độ thanh thải creatinine, chức năng thận định kỳ, nồng độ đỉnh/đáy của Amikacin khi có điều kiện, nước tiểu, BUN/creatinine, chức năng dây thần kinh sọ VIII và thính lực/tiền đình ở nhóm nguy cơ. DailyMed khuyến cáo tránh nồng độ đỉnh trên 35 µg/ml và nồng độ đáy trên 10 µg/ml. (DailyMed)
Cảnh báo và lưu ý về Amikacin
Chống chỉ định gồm tiền sử quá mẫn với Amikacin hoặc thành phần thuốc. Tiền sử quá mẫn hoặc phản ứng độc nghiêm trọng với aminoglycoside có thể là chống chỉ định với aminoglycoside khác do nguy cơ nhạy cảm chéo; SmPC cũng nêu aminoglycoside có thể làm suy giảm dẫn truyền thần kinh-cơ và không nên dùng cho người bệnh nhược cơ. (DailyMed)
Các tác dụng không mong muốn quan trọng gồm độc tai, mất thăng bằng, ù tai, giảm thính lực/điếc, độc thận, tăng creatinine, albumin niệu, trụ niệu, azotemia, thiểu niệu, phong bế thần kinh-cơ, liệt cơ cấp và ngừng thở. Các phản ứng khác được ghi nhận gồm phát ban, sốt do thuốc, đau đầu, dị cảm, run, buồn nôn, nôn, eosinophilia, đau khớp, thiếu máu, hạ huyết áp và hạ magnesi máu. (DailyMed)
Cần liên hệ cơ sở y tế ngay nếu có giảm nghe, ù tai, chóng mặt/vertigo, mất thăng bằng, giảm lượng nước tiểu, phù, yếu cơ, khó thở, ngừng thở, tiêu chảy nặng hoặc tiêu chảy có máu sau dùng kháng sinh. DailyMed cảnh báo aminoglycoside có thể gây độc thận, độc tai và phong bế thần kinh-cơ; tiêu chảy liên quan Clostridioides difficile cũng đã được ghi nhận với gần như mọi kháng sinh, gồm Amikacin. (DailyMed)
Người dùng Amikacin đường tiêm cần được theo dõi lâm sàng chặt vì nguy cơ độc tai và độc thận; an toàn khi điều trị quá 14 ngày chưa được thiết lập trong nhãn DailyMed. Cần thận trọng đặc biệt ở người suy thận, người có tổn thương thính giác/tiền đình, người cao tuổi, mất nước, trẻ sơ sinh/trẻ sinh non và người có biến thể mitochondrial DNA liên quan tăng nguy cơ mất thính lực do aminoglycoside. (DailyMed)
Quá liều hoặc phản ứng độc có thể gây độc thận, độc tai và phong bế thần kinh-cơ; trường hợp phong bế thần kinh-cơ có ngừng thở cần xử trí y tế thích hợp. DailyMed và SmPC nêu thẩm phân phúc mạc hoặc thẩm tách máu có thể hỗ trợ loại Amikacin khỏi máu; ở trẻ sơ sinh có thể cân nhắc thay máu. Người bệnh không tự xử trí quá liều tại nhà. (DailyMed)
Điều kiện bảo quản phụ thuộc chế phẩm. DailyMed ghi dung dịch tiêm Amikacin sulfate không cần bảo quản lạnh và đôi khi chuyển vàng nhạt nhưng không cho thấy giảm hiệu lực; SmPC ghi trước khi dùng không bảo quản trên 25°C, sau pha loãng trong NaCl 0,9% hoặc glucose 5% ổn định hóa-lý 24 giờ ở nhiệt độ không quá 25°C, nhưng từ góc độ vi sinh nên dùng ngay nếu không pha trong điều kiện vô khuẩn đã thẩm định. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
Có thể dùng cho trẻ em khi có chỉ định, nhưng liều phải tính theo cân nặng, tuổi thai/tuổi sau sinh và chức năng thận. DailyMed khuyến cáo dùng thận trọng ở trẻ sinh non và trẻ sơ sinh do thận chưa trưởng thành làm kéo dài thời gian bán thải của aminoglycoside. (DailyMed)
Người cao tuổi có nguy cơ cao hơn do chức năng thận có thể giảm dù creatinine hoặc BUN không phản ánh rõ. SmPC khuyến cáo đánh giá chức năng thận, trong đó độ thanh thải creatinine có thể hữu ích hơn, và theo dõi chức năng thận đặc biệt quan trọng khi dùng aminoglycoside ở người cao tuổi. (Medicines.org.uk)
Aminoglycoside có thể gây hại cho thai; thuốc qua nhau thai và đã có báo cáo điếc bẩm sinh hai bên không hồi phục ở trẻ có mẹ dùng streptomycin khi mang thai. SmPC nêu an toàn của Amikacin trong thai kỳ chưa được thiết lập và chỉ nên dùng khi thật sự cần, dưới giám sát y tế; người mang thai hoặc nghi ngờ mang thai không được tự dùng. (DailyMed)
DailyMed ghi chưa biết Amikacin có bài tiết vào sữa mẹ hay không; SmPC ghi Amikacin được bài tiết vào sữa mẹ và cần quyết định ngừng cho bú hoặc ngừng điều trị. Người đang cho con bú cần hỏi bác sĩ để cân nhắc lợi ích và nguy cơ. (DailyMed)
. Nguồn nhãn/SmPC đã tra cứu không cung cấp khuyến cáo chỉnh liều cụ thể cho suy gan; Amikacin được thải trừ chủ yếu qua thận dưới dạng không đổi. (Medicines.org.uk)
Với người suy thận, suy gan kèm bệnh nặng hoặc dùng nhiều thuốc độc thận/độc tai, cần bác sĩ đánh giá nguy cơ – lợi ích, lựa chọn kháng sinh, chỉnh liều và theo dõi xét nghiệm. Dữ liệu chỉnh liều riêng cho suy gan. (Medicines.org.uk)
SmPC ghi chưa có nghiên cứu về ảnh hưởng lên khả năng lái xe/vận hành máy móc; do một số phản ứng bất lợi có thể làm suy giảm khả năng này, người bệnh cần tránh lái xe/vận hành máy nếu có chóng mặt, vertigo, mất thăng bằng, giảm nghe hoặc triệu chứng thần kinh-cơ. (Medicines.org.uk)
Tương tác thuốc của Amikacin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Cidofovir
Amikacin đường tĩnh mạch được nhãn cidofovir nêu cụ thể trong các thuốc có độc tính thận chống chỉ định dùng đồng thời. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp độc tính ống thận; suy giảm chức năng thận cũng có thể làm giảm thải trừ cidofovir. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ tổn thương thận cấp, tăng creatinine, protein niệu và độc tính ống thận gần. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp cidofovir với Amikacin đường tĩnh mạch. Ngừng thuốc ít nhất 7 ngày trước cidofovir và lựa chọn kháng sinh thay thế khi có thể. | Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, lượng nước tiểu; nếu đã dùng Amikacin, theo dõi nồng độ thuốc theo thực hành lâm sàng và các điện giải liên quan. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Cidofovir
Kháng sinh aminoglycosid đường tĩnh mạch được nhãn cidofovir liệt kê là nhóm thuốc gây độc thận chống chỉ định dùng đồng thời. Rule này chỉ áp dụng khi aminoglycosid được dùng đường tĩnh mạch. Kế thừa từ nhóm: | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp độc tính trên ống thận, làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp và tích lũy cidofovir. Ảnh hưởng: Tăng creatinine, giảm độ thanh thải creatinine, tổn thương ống thận và suy thận cấp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp aminoglycoside tĩnh mạch với cidofovir. Ngừng ít nhất 7 ngày trước cidofovir và dùng kháng sinh thay thế nếu có thể. | Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, lượng nước tiểu và điện giải; theo dõi nồng độ aminoglycoside nếu có phơi nhiễm ngoài ý muốn. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Amikacin
Amikacin là kháng sinh aminoglycoside bán tổng hợp, có tác dụng diệt khuẩn bằng cách ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc thường dùng đường tiêm bắp hoặc truyền tĩnh mạch cho nhiễm khuẩn nặng, không dùng cho cảm lạnh, cúm hoặc nhiễm virus. (DailyMed)
Theo DailyMed, Amikacin sulfate injection được chỉ định điều trị ngắn hạn nhiễm khuẩn nghiêm trọng do vi khuẩn Gram âm nhạy cảm như Pseudomonas, E. coli, Proteus, Providencia, Klebsiella, Enterobacter, Serratia và Acinetobacter. Việc lựa chọn thuốc nên dựa trên mức độ nhiễm khuẩn, yếu tố nguy cơ, dịch tễ địa phương và kháng sinh đồ khi có. (DailyMed)
Có. Amikacin và các aminoglycoside đường tiêm có thể gây độc thận, độc tai và tổn thương tiền đình; nguy cơ cao hơn ở người suy thận, người cao tuổi, mất nước, dùng liều cao/kéo dài hoặc dùng đồng thời thuốc độc thận/độc tai khác. Cần theo dõi chức năng thận, thính lực/tiền đình và nồng độ thuốc khi phù hợp. (DailyMed)
Không. Amikacin là thuốc kê đơn theo nhãn DailyMed, dùng cho nhiễm khuẩn nghiêm trọng và cần tính liều theo cân nặng, chức năng thận, mức độ bệnh và theo dõi độc tính. Tự dùng có thể gây phản ứng nghiêm trọng và góp phần làm tăng kháng kháng sinh. (DailyMed)
Không nên tự dùng. Aminoglycoside có thể gây hại cho thai và có nguy cơ liên quan độc tai; SmPC nêu Amikacin chỉ dùng trong thai kỳ khi thật sự cần và dưới giám sát y tế. Khi cho con bú, cần bác sĩ cân nhắc ngừng cho bú hoặc ngừng điều trị tùy tình huống lâm sàng. (DailyMed)

