Ambroxol là hoạt chất tiêu chất nhầy, long đờm, thường được dùng trong các bệnh đường hô hấp có tăng tiết chất nhầy hoặc rối loạn vận chuyển chất nhầy. Ambroxol không phải thuốc cắt ho khan và không thay thế việc điều trị nguyên nhân gây ho, sốt, khó thở hoặc nhiễm khuẩn. Người bệnh không nên tự ý phối hợp Ambroxol với thuốc ức chế ho vì có thể làm ứ đọng chất nhầy trong đường thở. Cần ngừng thuốc và đi khám nếu xuất hiện phát ban tiến triển, phồng rộp da, tổn thương niêm mạc, khó thở, phù mặt/môi/lưỡi hoặc dấu hiệu phản vệ. Thông tin dưới đây chỉ nhằm cung cấp kiến thức y khoa trung lập, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ. (HPRA Assets)
Nội dung chính
- Ambroxol là gì?: Hoạt chất tiêu chất nhầy/long đờm, là chất chuyển hóa của bromhexine.
- Nhóm dược lý: Thuốc tiêu chất nhầy, mã ATC R05CB06.
- Chỉ định thường gặp: Hỗ trợ điều trị bệnh đường hô hấp có tiết chất nhầy bất thường và rối loạn thanh thải chất nhầy.
- Không phù hợp khi nào?: Không dùng nếu quá mẫn với Ambroxol; trẻ dưới 2 tuổi bị chống chỉ định trong SmPC dung dịch uống Ambrobene 6 mg/ml.
- Liều tham khảo: Phụ thuộc tuổi, dạng thuốc và hàm lượng. SmPC dung dịch uống 6 mg/ml nêu người lớn/trẻ >12 tuổi thường 60–90 mg/ngày, có thể đến 120 mg/ngày trong một số trường hợp theo hướng dẫn chuyên môn.
- Cảnh báo nổi bật: Đã có báo cáo phản vệ và phản ứng da nghiêm trọng như SJS/TEN, AGEP; cần ngừng thuốc và đi khám khi có phát ban tiến triển hoặc tổn thương niêm mạc.
- Tương tác cần lưu ý: Phối hợp với thuốc ức chế ho có thể gây ứ đọng chất nhầy do giảm phản xạ ho.
- Thai kỳ/cho con bú: Không khuyến cáo dùng trong 3 tháng đầu thai kỳ; khi cho con bú chỉ dùng sau khi bác sĩ cân nhắc lợi ích – nguy cơ.
- Các điểm trên được tổng hợp từ SmPC của HPRA/eMC, ATC/DDD Index và thông tin an toàn của EMA. (HPRA Assets)
Hoạt chất Ambroxol là gì?
Ambroxol là hoạt chất tiêu chất nhầy/long đờm, dùng trong các bệnh đường hô hấp có tiết chất nhầy bất thường và rối loạn vận chuyển chất nhầy. Thuốc giúp chất nhầy dễ được tống xuất hơn qua ho có đờm, nhưng không phải thuốc điều trị nguyên nhân của mọi dạng ho. (HPRA Assets)
Ambroxol
INN Ambroxol; dạng muối thường gặp trong thuốc là Ambroxol hydrochloride. PubChem ghi Ambroxol là Ambroxol [INN:BAN], còn SmPC HPRA ghi thành phần là ambroxol hydrochloride. (PubChem)
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ambroxol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ambroxol; dạng muối thường gặp trong thuốc là Ambroxol hydrochloride. PubChem ghi Ambroxol là Ambroxol [INN:BAN], còn SmPC HPRA ghi thành phần là ambroxol hydrochloride. (PubChem) |
| Tên IUPAC | 4-[(2-amino-3,5-dibromophenyl)methylamino]cyclohexan-1-ol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ambroxol hydrochloride; Ambroxol hydroclorid; ambroxolum; chất chuyển hóa của bromhexine. SmPC mô tả Ambroxol là một metabolite của bromhexine. (HPRA Assets) |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ambroxolum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 18683-91-5 |
|---|---|
| UNII | 200168S0CL |
| PubChem CID | 2132 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C13H18Br2N2O |
Dược động học của Ambroxol
Ambroxol được hấp thu gần như hoàn toàn sau khi uống, đạt Tmax khoảng 1–3 giờ, gắn protein huyết tương khoảng 90%, chuyển hóa ở gan và thải trừ chủ yếu qua thận dưới dạng thuốc và chất chuyển hóa. (HPRA Assets)
Giai đoạn I: Hấp thu
Ambroxol gần như được hấp thu hoàn toàn sau khi dùng đường uống; Tmax khoảng 1–3 giờ theo SmPC dung dịch uống. (HPRA Assets)
| F · Sinh khả dụng | SmPC ghi sinh khả dụng của phần Ambroxol được hấp thu bị giảm khoảng một phần ba do chuyển hóa bước đầu qua gan; trị số sinh khả dụng tuyệt đối. (HPRA Assets) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ambroxol gắn protein huyết tương khoảng 90%, có thể qua nhau thai, vào dịch ối và được tiết vào sữa mẹ. SmPC cũng ghi thuốc có thể tích phân bố lớn, nhưng không cung cấp trị số cụ thể trong nguồn đã tra cứu. (HPRA Assets)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ambroxol được chuyển hóa ở gan; chuyển hóa bước đầu làm giảm sinh khả dụng của phần thuốc được hấp thu khoảng một phần ba. (HPRA Assets)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 90% Ambroxol và các chất chuyển hóa được thải trừ qua thận; dưới 10% được thải trừ qua thận ở dạng không đổi. (HPRA Assets)
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thời gian bán thải Ambroxol trong huyết tương khoảng 7–12 giờ; tổng thời gian bán thải của Ambroxol và các chất chuyển hóa trong huyết tương khoảng 22 giờ. (HPRA Assets)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ambroxol
Ambroxol thuộc nhóm thuốc tiêu chất nhầy, ATC R05CB06. SmPC mô tả thuốc có đặc tính secretolytic và secretomotoric, tác động lên chất lượng chất nhầy, chức năng lông chuyển và sản xuất surfactant phế nang. (HPRA Assets)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ambroxol làm tăng hoạt động tế bào tuyến thanh dịch, bình thường hóa độ nhớt của chất tiết, tăng hoạt động lông chuyển và kích thích tổng hợp/giải phóng surfactant ở tế bào phế nang type II. Các tác dụng này hỗ trợ thanh thải chất nhầy và giúp ho có đờm hiệu quả hơn. (HPRA Assets)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dược lực học chính của Ambroxol là tác động lên chất nhầy đường hô hấp: cải thiện chất lượng chất nhầy, tăng vận chuyển chất tiết qua biểu mô lông chuyển và hỗ trợ cơ chế bảo vệ sinh lý của đường thở. SmPC cũng ghi hiệu ứng chống oxy hóa được quan sát trong tiền lâm sàng, nhưng chưa xác nhận ý nghĩa lâm sàng. (HPRA Assets)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ambroxol
Theo SmPC HPRA của dung dịch uống Ambroxol 6 mg/ml, thuốc được chỉ định là liệu pháp tiêu chất nhầy trong điều trị bệnh đường hô hấp có tiết chất nhầy bất thường và rối loạn vận chuyển/thanh thải chất nhầy ở người lớn và trẻ trên 2 tuổi. Chỉ định cụ thể tại Việt Nam cần đối chiếu tờ hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt của từng sản phẩm. (HPRA Assets)
Ambroxol đang được nghiên cứu ngoài lĩnh vực hô hấp, đặc biệt liên quan đến tác dụng chaperone trên glucocerebrosidase trong bệnh Gaucher và bệnh Parkinson/Parkinson dementia. Một thử nghiệm ngẫu nhiên về Parkinson dementia cho thấy Ambroxol dung nạp được và có dấu hiệu tác động lên đích sinh học, nhưng chưa xác nhận hiệu quả trên nhận thức; các nghiên cứu Gaucher còn cần thêm thử nghiệm lâm sàng. Đây là ứng dụng nghiên cứu/ngoài chỉ định, không nên tự dùng Ambroxol cho các mục đích này. (PubMed)
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin tham khảo từ SmPC dung dịch uống Ambroxol 6 mg/ml, không thay thế chỉ định cá nhân hóa. Trẻ 2–5 tuổi: 1,25 ml/lần, ngày 3 lần, tương đương 22,5 mg Ambroxol hydrochloride/ngày. Trẻ 6–12 tuổi: 2,5 ml/lần, ngày 2–3 lần, tương đương 30–45 mg/ngày. Người lớn và trẻ trên 12 tuổi: thường dùng 5 ml/lần, ngày 3 lần trong 2–3 ngày đầu, sau đó 5 ml/lần, ngày 2 lần; một số trường hợp có thể dùng 10 ml/lần, ngày 2 lần theo hướng dẫn chuyên môn. Không tự ý áp dụng hoặc điều chỉnh liều khi chưa hỏi bác sĩ/dược sĩ. (HPRA Assets)
Với dạng dung dịch uống trong SmPC, thuốc dùng đường uống, nên dùng sau bữa ăn, uống thêm một cốc nước sau khi dùng và uống đủ nước trong ngày. Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc nặng hơn sau 5 ngày điều trị, cần hỏi ý kiến bác sĩ. (HPRA Assets)
Cần theo dõi mức độ ho có đờm, khả năng khạc đờm, sốt, khó thở, đau ngực, triệu chứng tiêu hóa và dấu hiệu dị ứng. Đặc biệt cần theo dõi phát ban tiến triển, phồng rộp da hoặc tổn thương niêm mạc vì đã có báo cáo phản ứng da nghiêm trọng liên quan Ambroxol. (HPRA Assets)
Cảnh báo và lưu ý về Ambroxol
Chống chỉ định gồm quá mẫn với Ambroxol hoặc bất kỳ tá dược nào. Với dung dịch uống Ambrobene 6 mg/ml chứa sorbitol, SmPC chống chỉ định ở trẻ dưới 2 tuổi và người có vấn đề di truyền hiếm gặp không dung nạp fructose. Chống chỉ định cụ thể có thể khác nhau theo tá dược/dạng thuốc, cần đọc tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm đang dùng. (HPRA Assets)
Tác dụng không mong muốn thường gặp/được ghi nhận gồm tiêu chảy, buồn nôn, giảm cảm giác miệng/họng, rối loạn vị giác; ít gặp hơn có nôn, đau bụng, khó tiêu, khô miệng, sốt; hiếm hoặc rất hiếm có phản ứng quá mẫn, phát ban, mày đay, khô đường thở, chảy mũi, táo bón, tăng tiết nước bọt hoặc tiểu khó. (HPRA Assets)
Tác dụng phụ nghiêm trọng cần lưu ý gồm phản vệ, sốc phản vệ, phù mạch, ngứa nặng và phản ứng da nghiêm trọng như hồng ban đa dạng, hội chứng Stevens-Johnson/hoại tử thượng bì nhiễm độc và ban mụn mủ toàn thân cấp tính. Cần ngừng thuốc và đi khám ngay nếu xuất hiện phát ban tiến triển, phồng rộp, tổn thương niêm mạc, khó thở, phù mặt/môi/lưỡi hoặc biểu hiện dị ứng nặng. (HPRA Assets)
Cần thận trọng ở người suy thận, suy gan nặng, người có rối loạn vận động đường thở như rối loạn vận động lông chuyển nguyên phát, người có tiền sử loét dạ dày/tá tràng, người bị hen và cơn hen nặng. Không tự dùng Ambroxol kéo dài nếu ho có đờm không cải thiện, nặng hơn hoặc kèm sốt, khó thở, đau ngực hay đờm bất thường. (HPRA Assets)
SmPC ghi chưa ghi nhận triệu chứng nghiêm trọng khi quá liều Ambroxol; bồn chồn ngắn hạn và tiêu chảy là các biểu hiện thường gặp hơn. Trong quá liều rất lớn, có thể dự kiến tăng tiết nước bọt, buồn nôn, nôn và hạ huyết áp. Xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng; không tự xử trí quá liều tại nhà mà cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc. (HPRA Assets)
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng chế phẩm. SmPC dung dịch uống Ambrobene 6 mg/ml ghi không bảo quản trên 30°C và bảo quản chai ở tư thế thẳng đứng; sau khi mở nắp lần đầu dùng trong 6 tháng. Cần ưu tiên thông tin trên nhãn và tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm đang dùng. (HPRA Assets)
Đối tượng đặc biệt
Theo SmPC dung dịch uống Ambroxol 6 mg/ml, trẻ dưới 2 tuổi bị chống chỉ định; trẻ từ 2 tuổi trở lên chỉ dùng theo đúng liều và dạng thuốc phù hợp. Phụ huynh không nên tự phối hợp Ambroxol với thuốc ức chế ho hoặc dùng kéo dài nếu trẻ không cải thiện. (HPRA Assets)
SmPC ghi chưa có dữ liệu đầy đủ ở phụ nữ có thai, đặc biệt trong 28 tuần đầu. Kinh nghiệm lâm sàng đến nay chưa cho thấy bằng chứng gây hại cho thai, nhưng vẫn cần thận trọng; đặc biệt không khuyến cáo dùng Ambroxol trong 3 tháng đầu thai kỳ. Phụ nữ có thai hoặc nghi ngờ mang thai cần hỏi bác sĩ trước khi dùng. (HPRA Assets)
SmPC ghi Ambroxol được bài tiết vào sữa trong nghiên cứu trên động vật; do chưa có đủ dữ liệu ở phụ nữ cho con bú, chỉ nên dùng sau khi bác sĩ cân nhắc lợi ích – nguy cơ. (HPRA Assets)
Ở người suy gan nặng, Ambroxol cần dùng thận trọng, có thể cần giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách dùng thuốc theo đánh giá của bác sĩ. SmPC ghi độ thanh thải Ambroxol giảm khoảng 20–40% ở bệnh nhân suy gan nặng. (HPRA Assets)
Người suy gan hoặc suy thận nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng Ambroxol, vì có thể cần thay đổi liều hoặc khoảng cách dùng tùy mức độ suy chức năng và dạng thuốc. (HPRA Assets)
SmPC ghi chưa có nghiên cứu riêng về ảnh hưởng lên khả năng lái xe/vận hành máy móc; dựa trên dược động học và phản ứng bất lợi đã báo cáo, thuốc được xem là không ảnh hưởng hoặc ảnh hưởng không đáng kể. Tuy nhiên, người dùng nên thận trọng nếu có chóng mặt, khó chịu hoặc phản ứng bất thường. (HPRA Assets)
Tương tác thuốc của Ambroxol
Phối hợp Ambroxol với thuốc ức chế ho có thể gây ứ đọng chất nhầy nghiêm trọng do phản xạ ho bị ức chế. SmPC ghi Ambroxol có thể làm tăng nồng độ một số kháng sinh như amoxicillin, cefuroxime, erythromycin và doxycycline trong đờm/dịch tiết phế quản, nhưng không ghi nhận ý nghĩa lâm sàng rõ. Người bệnh nên báo cho bác sĩ/dược sĩ tất cả thuốc đang dùng. (HPRA Assets)
Thắc mắc về hoạt chất Ambroxol
Ambroxol là thuốc tiêu chất nhầy/long đờm, giúp hỗ trợ thanh thải chất nhầy trong các bệnh đường hô hấp có tăng tiết đờm hoặc rối loạn vận chuyển chất nhầy. Thuốc không phải thuốc trị mọi nguyên nhân gây ho. (HPRA Assets)
Ambroxol phù hợp hơn với tình trạng ho có đờm hoặc chất nhầy đặc, vì thuốc có tác dụng tiêu chất nhầy và hỗ trợ tống xuất đờm. Không nên tự dùng Ambroxol cho ho khan kéo dài hoặc phối hợp với thuốc ức chế ho nếu chưa hỏi bác sĩ/dược sĩ. (HPRA Assets)
Có thể dùng cho trẻ em trong một số độ tuổi và dạng thuốc phù hợp, nhưng không nên tự ý dùng. SmPC dung dịch uống Ambroxol 6 mg/ml chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi và có liều tham khảo riêng cho trẻ 2–5 tuổi, 6–12 tuổi. Cần đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng và hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng cho trẻ. (HPRA Assets)
Có thể có, dù không phổ biến. EMA và SmPC ghi nhận phản vệ và phản ứng da nghiêm trọng như SJS/TEN, AGEP liên quan Ambroxol. Cần ngừng thuốc và đi khám ngay nếu có phát ban tiến triển, phồng rộp, tổn thương niêm mạc, khó thở hoặc phù mặt/môi/lưỡi. (European Medicines Agency (EMA))
Không nên tự phối hợp. SmPC cảnh báo phối hợp Ambroxol với thuốc ức chế ho có thể gây ứ đọng chất nhầy nghiêm trọng do phản xạ ho bị ức chế. Việc phối hợp thuốc ho cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. (HPRA Assets)

