Block nhánh trái là tình trạng dẫn truyền điện qua nhánh trái bị chậm hoặc gián đoạn, làm vách liên thất và tâm thất trái được kích hoạt theo trình tự bất thường. Nhiều người không cảm nhận trực tiếp block, nhưng phát hiện này thường liên quan tăng huyết áp lâu năm, bệnh mạch vành, bệnh van động mạch chủ, viêm cơ tim hoặc bệnh cơ tim. Điện tâm đồ cho thấy QRS giãn rộng với hình thái đặc trưng; siêu âm tim giúp đánh giá chức năng thất trái và bệnh cấu trúc. Block nhánh trái mới xuất hiện cùng đau ngực, khó thở, vã mồ hôi hoặc ngất cần được đánh giá khẩn cấp, dù LBBB không phải tiêu chuẩn duy nhất của nhồi máu cơ tim. Điều trị nhắm vào bệnh nền. Một số người suy tim, phân suất tống máu giảm và QRS rộng có thể phù hợp với tái đồng bộ tim hoặc tạo nhịp hệ dẫn truyền.
Block nhánh trái là bệnh gì?
Block nhánh trái xảy ra khi xung điện không truyền bình thường qua nhánh trái của bó His. Tâm thất phải và một phần vách được kích hoạt trước, sau đó dòng điện lan chậm qua cơ tim để hoạt hóa thất trái. Kết quả là QRS rộng, sóng R rộng hoặc khấc ở các chuyển đạo bên và mất trình tự khử cực bình thường của vách. LBBB khác với phì đại thất trái, dù hai tình trạng có thể cùng tồn tại; cũng không đồng nghĩa với block nhĩ thất vì xung từ tâm nhĩ vẫn có thể xuống tâm thất. Về cơ học, sự hoạt hóa không đồng bộ có thể làm giảm hiệu quả co bóp và ở một số người góp phần vào bệnh cơ tim do mất đồng bộ. Ý nghĩa lâm sàng phụ thuộc việc LBBB mới hay cũ, có triệu chứng hay không và chức năng thất trái.

| Tên bệnh | Block nhánh trái |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Left bundle branch block |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | LBBB; chậm dẫn truyền nhánh trái; block nhánh trái hoàn toàn |
| Mã ICD-10 | I44.7 – Block nhánh trái, không xác định |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tim mạch; rối loạn dẫn truyền trong thất và rối loạn đồng bộ thất |
| Cơ quan ảnh hưởng | Nhánh trái của bó His, trình tự khử cực tâm thất trái và sự phối hợp co bóp giữa vách liên thất với thành bên thất trái. |
| Tính chất bệnh | Bất thường dẫn truyền thường kéo dài, không lây; có thể là dấu hiệu bệnh tim cấu trúc hoặc xuất hiện sau can thiệp. Một số trường hợp gây hoặc làm nặng mất đồng bộ thất. |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp hơn block nhánh phải trong cộng đồng, tăng rõ theo tuổi và ở người có tăng huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh van hoặc bệnh cơ tim. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Block nhánh trái
Tổn thương ở nhánh trái hoặc hệ Purkinje làm xung điện đi xuống thất trái bị trì hoãn. Thất phải khử cực trước, sau đó kích hoạt thất trái từ phải sang trái qua mô cơ tim. Co bóp vách và thành bên không còn đồng thời, làm giảm hiệu suất tống máu, tăng thời gian co đẳng tích và có thể thúc đẩy tái cấu trúc thất. Khi nền tim đã suy, mất đồng bộ này có thể làm nặng hở van hai lá cơ năng và triệu chứng suy tim.
LBBB có thể hoàn toàn, không hoàn toàn, cố định hoặc phụ thuộc tần số. Một số mẫu hình đáp ứng tiêu chuẩn LBBB điển hình dùng trong lựa chọn CRT, trong khi các rối loạn dẫn truyền không điển hình có lợi ích khác. Cũng cần phân biệt LBBB tự nhiên với LBBB do tạo nhịp hoặc sau TAVI. Phân loại theo thời điểm mới xuất hiện hay mạn tính giúp định hướng đánh giá nguyên nhân cấp.
LBBB hiếm ở người trẻ khỏe và tăng theo tuổi. Tần suất cao hơn ở người có tăng huyết áp lâu năm, bệnh mạch vành, bệnh van động mạch chủ, suy tim hoặc bệnh cơ tim. Dữ liệu Việt Nam theo quần thể còn thiếu. Vì tiêu chuẩn điện tâm đồ và cấu trúc dân số khác nhau, không nên áp dụng máy móc tỷ lệ từ một nghiên cứu đơn lẻ.
Không có đường lây. LBBB hình thành do xơ hóa, thiếu máu, viêm, thâm nhiễm hoặc tổn thương cơ học làm gián đoạn nhánh trái. Sau khi trình tự điện thay đổi, sự mất đồng bộ co bóp có thể tạo vòng xoắn tái cấu trúc và suy chức năng thất ở người nhạy cảm.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Block nhánh trái
Nguyên nhân thường gặp gồm xơ hóa hệ dẫn truyền do tuổi; tăng huyết áp gây tái cấu trúc thất trái; bệnh mạch vành và sẹo sau nhồi máu; bệnh cơ tim giãn; viêm cơ tim; bệnh van động mạch chủ; bệnh thâm nhiễm; và biến chứng sau TAVI hoặc phẫu thuật. LBBB phụ thuộc tần số xuất hiện khi nhịp tăng vượt khả năng hồi phục của nhánh trái. Một số trường hợp không tìm thấy bệnh cấu trúc ban đầu nhưng vẫn cần theo dõi.
Tuổi cao, tăng huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh van động mạch chủ, suy tim, bệnh cơ tim, viêm cơ tim và tiền sử TAVI làm tăng nguy cơ. Người có tiền sử gia đình bệnh cơ tim hoặc bệnh dẫn truyền khởi phát sớm cần được cân nhắc đánh giá nguyên nhân di truyền khi phù hợp.
Người có suy tim, phân suất tống máu giảm, tiếng thổi van tim, đau ngực khi gắng sức hoặc LBBB mới là nhóm cần đánh giá kỹ. Sau TAVI, LBBB mới có thể đi kèm nguy cơ block nhĩ thất muộn. Người trẻ với LBBB không giải thích được nên được khảo sát bệnh cơ tim hoặc viêm cơ tim thay vì chỉ theo dõi thụ động.
Triệu chứng và dấu hiệu của Block nhánh trái
Nhiều người không có triệu chứng trực tiếp. Khi có biểu hiện, thường là khó thở, mệt, giảm khả năng gắng sức hoặc phù do suy tim; đau ngực do bệnh mạch vành; hoặc choáng, ngất khi kèm block nhĩ thất. LBBB do tần số có thể xuất hiện cùng khó chịu khi nhịp tăng, nhưng cần loại trừ thiếu máu cơ tim.
- Không có triệu chứng và được phát hiện tình cờ trên điện tâm đồ.
- Khó thở khi gắng sức, mệt và giảm sức bền khi có rối loạn chức năng thất trái.
- Phù chân, khó thở khi nằm hoặc thức giấc vì khó thở nếu suy tim tiến triển.
- Đau ngực hoặc nặng ngực do bệnh mạch vành hoặc bệnh van đi kèm.
- Chóng mặt, gần ngất hoặc ngất nếu rối loạn dẫn truyền lan rộng.
- Cảm giác đau ngực hoặc khó chịu chỉ khi LBBB xuất hiện phụ thuộc tần số, sau khi đã loại trừ thiếu máu cơ tim.
- Đánh trống ngực do ngoại tâm thu hoặc rối loạn nhịp cùng tồn tại.
- Biểu hiện suy tim mới ở người trước đây không có bệnh tim rõ, gợi ý bệnh cơ tim do mất đồng bộ hoặc nguyên nhân nền chưa phát hiện.
Nên khám tim mạch khi lần đầu phát hiện LBBB, ngay cả khi ít triệu chứng, để đánh giá cấu trúc và chức năng tim. Cần khám trong ngày nếu khó thở tăng, phù nhanh, ngất hoặc nhịp chậm. Đau ngực mới, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc khó thở đột ngột cần đánh giá cấp cứu, đặc biệt khi LBBB mới hoặc không có điện tâm đồ cũ để so sánh.
- Đau hoặc ép ngực kéo dài, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc yếu lả: gọi 115 để loại trừ hội chứng vành cấp.
- Ngất, lú lẫn, tụt huyết áp hoặc khó thở nặng: đến cơ sở cấp cứu ngay.
- Không thở bình thường và không đáp ứng: bắt đầu CPR, dùng AED nếu có và gọi cấp cứu.
- Không tự lái xe và không trì hoãn để chờ điện tâm đồ tại phòng khám thông thường.
Chẩn đoán Block nhánh trái
Bác sĩ xác nhận LBBB trên điện tâm đồ, so sánh với bản ghi cũ và đánh giá triệu chứng cấp. Siêu âm tim thường là bước tiếp theo để đo phân suất tống máu, kích thước buồng tim, bệnh van và vận động vùng. Khi nghi thiếu máu cơ tim, lựa chọn xét nghiệm gắng sức hoặc hình ảnh cần tính đến việc LBBB làm giảm độ chính xác của một số phương pháp. Holter giúp phát hiện block nhĩ thất hoặc loạn nhịp khi có ngất.
Khám tập trung vào huyết áp, mạch, tiếng tim, tiếng thổi van, ran phổi, phù và tĩnh mạch cổ. Bác sĩ hỏi về thời điểm xuất hiện triệu chứng, bệnh tăng huyết áp, nhồi máu, viêm nhiễm, thủ thuật van và tiền sử gia đình. Không thể chẩn đoán LBBB chỉ bằng nghe tim.
Xét nghiệm được chọn theo bối cảnh: men tim khi có đau ngực; điện giải, chức năng thận và tuyến giáp khi đánh giá rối loạn dẫn truyền; peptide lợi niệu khi nghi suy tim; chỉ dấu viêm khi nghi viêm cơ tim. Xét nghiệm di truyền không dùng thường quy nhưng có thể phù hợp ở người trẻ, bệnh cơ tim gia đình hoặc rối loạn dẫn truyền tiến triển.
Siêu âm tim là phương tiện đầu tay. Cộng hưởng từ tim giúp đánh giá sẹo, viêm và bệnh thâm nhiễm. CT hoặc chụp mạch vành được cân nhắc theo nguy cơ thiếu máu cơ tim. Trong đánh giá tái đồng bộ, siêu âm mô tả chức năng thất và hở van nhưng chỉ dấu mất đồng bộ cơ học đơn độc không thay thế tiêu chí lâm sàng và điện tâm đồ.
LBBB hoàn toàn ở người lớn thường có QRS từ 120 ms trở lên, sóng R rộng hoặc khấc ở I, aVL, V5–V6, mất sóng q bên và sóng S sâu ở V1. Các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn xem xét thời gian đỉnh R và hình thái khấc để xác định LBBB điển hình. Chẩn đoán phải do người có chuyên môn đọc vì phì đại thất, tạo nhịp thất và đặt điện cực sai có thể gây mẫu hình giống LBBB.
Điều trị Block nhánh trái
Điều trị trước hết nhắm vào bệnh mạch vành, tăng huyết áp, bệnh van hoặc suy tim. LBBB đơn độc không cần thuốc đặc hiệu. Người có suy tim triệu chứng, phân suất tống máu giảm và QRS rộng dạng LBBB dù đã điều trị nội khoa tối ưu có thể được đánh giá CRT. Người cần tạo nhịp nhiều có thể được cân nhắc chiến lược sinh lý hơn để hạn chế mất đồng bộ, tùy giải phẫu và kinh nghiệm trung tâm.
Không có thuốc phục hồi dẫn truyền nhánh trái. Thuốc suy tim, tăng huyết áp, bệnh mạch vành hoặc bệnh van được dùng theo chẩn đoán nền. Người bệnh không tự dùng thuốc chống loạn nhịp và không ngừng thuốc tim vì thấy QRS rộng. Điều trị nội khoa tối ưu là điều kiện quan trọng trước khi đánh giá lợi ích của CRT ở suy tim mạn.
Không có thuốc phục hồi dẫn truyền nhánh trái. Thuốc suy tim, tăng huyết áp, bệnh mạch vành hoặc bệnh van được dùng theo chẩn đoán nền. Người bệnh không tự dùng thuốc chống loạn nhịp và không ngừng thuốc tim vì thấy QRS rộng. Điều trị nội khoa tối ưu là điều kiện quan trọng trước khi đánh giá lợi ích của CRT ở suy tim mạn.
CRT bằng tạo nhịp hai thất là lựa chọn chuẩn cho một số người suy tim có LBBB và QRS đủ rộng theo tiêu chí hướng dẫn. Tạo nhịp bó His hoặc vùng nhánh trái là phương pháp ngày càng được sử dụng để kích hoạt hệ dẫn truyền sinh lý hơn, nhưng lựa chọn phải cá thể hóa. Máy tạo nhịp thường chỉ dùng khi có chỉ định nhịp chậm hoặc block nhĩ thất, không phải vì LBBB đơn độc.
Kiểm soát huyết áp, cân nặng, lượng muối và triệu chứng suy tim giúp giảm gánh tim. Phục hồi chức năng tim phù hợp có thể cải thiện khả năng gắng sức. Người có CRT hoặc máy tạo nhịp cần chăm sóc vết cấy, theo dõi thiết bị và được tư vấn về nguồn điện từ mạnh.
Theo dõi gồm điện tâm đồ, triệu chứng suy tim, cân nặng, huyết áp và siêu âm tim định kỳ theo mức độ bệnh. Sau CRT, bác sĩ đánh giá tỷ lệ tạo nhịp hai thất, đáp ứng triệu chứng, chức năng thất và loạn nhịp. LBBB mới sau TAVI cần kế hoạch theo dõi dẫn truyền để phát hiện block nhĩ thất muộn.
LBBB do xơ hóa thường tồn tại lâu dài. Nếu liên quan viêm hoặc rối loạn tạm thời, mẫu hình có thể thay đổi nhưng không có thời hạn hồi phục cố định. Điều trị suy tim là lâu dài; đáp ứng với CRT được đánh giá qua nhiều tháng chứ không chỉ vài ngày, và không phải mọi người đều đáp ứng giống nhau.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
LBBB có thể làm nặng mất đồng bộ, giảm chức năng thất, hở van hai lá cơ năng và suy tim. Ở người có bệnh dẫn truyền tiến triển, có thể xuất hiện block nhĩ thất và ngất. Biến chứng liên quan thiết bị gồm nhiễm trùng, hỏng điện cực và không đáp ứng CRT. Nguy cơ đột tử chủ yếu liên quan bệnh cơ tim và loạn nhịp thất nền, không chỉ do LBBB.
Tiên lượng rất khác nhau. LBBB đơn độc với tim cấu trúc bình thường có thể ổn định, nhưng LBBB trong suy tim hoặc bệnh mạch vành thường là dấu hiệu nguy cơ cao hơn. Điều trị bệnh nền và CRT đúng chỉ định có thể cải thiện triệu chứng, chức năng thất và kết cục ở nhóm phù hợp. Cần tránh dự đoán chỉ từ độ rộng QRS.
LBBB phụ thuộc tần số có thể xuất hiện và biến mất theo nhịp. Sau TAVI hoặc viêm cơ tim, dẫn truyền có thể thay đổi theo thời gian. Nếu LBBB đã cố định do xơ hóa, thường không hết; sau CRT, điện tâm đồ tạo nhịp thay đổi nhưng tổn thương dẫn truyền nền vẫn tồn tại.
Không phòng được mọi trường hợp. Kiểm soát tăng huyết áp, bệnh mạch vành và bệnh van; điều trị viêm cơ tim; tránh thuốc lá; và theo dõi sau TAVI giúp giảm các yếu tố liên quan. Người có bệnh cơ tim gia đình nên được đánh giá sớm nếu xuất hiện triệu chứng hoặc bất thường điện tâm đồ.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Block nhánh trái
Mức vận động phụ thuộc chức năng thất và triệu chứng. Người không triệu chứng, tim bình thường có thể hoạt động theo khả năng; người suy tim nên tham gia chương trình vận động tăng dần. Tránh tập qua đau ngực, khó thở bất thường hoặc choáng. Sau cấy CRT, cần tuân thủ hạn chế tay bên cấy trong giai đoạn đầu.
Người suy tim nên theo dõi cân nặng, phù, khó thở, huyết áp và mức hoạt động. Ghi lại cơn choáng hoặc đánh trống ngực để đối chiếu Holter. Thiết bị đeo không đủ để chẩn đoán LBBB nhưng có thể cung cấp dữ liệu nhịp bổ sung; kết quả cần được bác sĩ diễn giải.
- Không tự xem LBBB mới là nhồi máu hoặc ngược lại tự loại trừ nhồi máu vì không đau nhiều.
- Không trì hoãn cấp cứu khi đau ngực, khó thở hoặc ngất.
- Không dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung với mục tiêu làm hẹp QRS.
- Không bỏ thuốc suy tim hay tăng huyết áp nếu chưa trao đổi với bác sĩ.
- Không coi CRT là cần thiết cho mọi trường hợp LBBB.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
LBBB hiếm ở trẻ khỏe và thường cần tìm bệnh tim bẩm sinh, viêm cơ tim, bệnh cơ tim hoặc hậu quả phẫu thuật. Tiêu chuẩn QRS phụ thuộc tuổi. Trẻ có mệt khi bú, chậm tăng trưởng, ngất hoặc tiền sử gia đình bệnh cơ tim cần khám tim mạch nhi và siêu âm tim.
LBBB ở người cao tuổi thường đi cùng tăng huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh van và suy tim. Triệu chứng có thể là giảm vận động hoặc lú lẫn hơn là đau ngực điển hình. Đánh giá CRT phải cân nhắc chức năng, bệnh đồng mắc và mục tiêu chăm sóc, không dựa vào tuổi đơn thuần.
Thai phụ có LBBB mới cần được đánh giá bệnh cơ tim, tăng huyết áp hoặc viêm cơ tim, đặc biệt khi khó thở vượt mức sinh lý, phù phổi hoặc đau ngực. Người đã có LBBB và chức năng tim bình thường có thể được theo dõi phối hợp. Thuốc suy tim và chẩn đoán hình ảnh cần điều chỉnh theo thai kỳ; không tự ngừng thuốc.
Khả năng cho con bú phụ thuộc bệnh tim và thuốc, không phải LBBB đơn độc. Một số thuốc suy tim phù hợp hơn trong giai đoạn cho bú, số khác cần lựa chọn thay thế. Người có thiết bị CRT có thể cho bú sau khi hồi phục thủ thuật; tránh tì ép kéo dài lên vùng máy nếu gây đau.
LBBB mới ở người suy giảm miễn dịch có thể gợi ý viêm cơ tim do nhiễm trùng hoặc độc tính điều trị. Khó thở, đau ngực, men tim tăng hoặc suy chức năng thất cần đánh giá sớm. Điều trị nhiễm trùng và thuốc ức chế miễn dịch phải phối hợp với chuyên khoa tim mạch.
Tăng huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh van động mạch chủ và bệnh cơ tim là các bệnh nền liên quan nhất. Chức năng thận và huyết áp ảnh hưởng khả năng tối ưu thuốc suy tim. Đái tháo đường và bệnh phổi có thể làm triệu chứng khó thở phức tạp, nên cần đánh giá đa nguyên nhân.
Sau TAVI hoặc phẫu thuật van, LBBB mới có thể báo hiệu tổn thương hệ dẫn truyền và nguy cơ block nhĩ thất muộn. Người bệnh cần tuân thủ theo dõi điện tâm đồ, Holter hoặc thiết bị theo kế hoạch. Sau phẫu thuật bắc cầu hoặc sửa van, LBBB cũng có thể phản ánh thiếu máu, phù nề hoặc tổn thương cơ tim cần đánh giá.
Câu hỏi thường gặp về Block nhánh trái
LBBB không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng thường có ý nghĩa hơn block nhánh phải vì có thể đi kèm bệnh tim cấu trúc hoặc suy chức năng thất. Nguy cơ phụ thuộc việc block mới hay cũ, có đau ngực, ngất, khó thở hay không và phân suất tống máu. Người không triệu chứng, tim bình thường có thể ổn định; người suy tim hoặc bệnh mạch vành cần điều trị và theo dõi chặt hơn.
Không. LBBB là bất thường dẫn truyền, còn nhồi máu là tổn thương cơ tim do thiếu máu. Tuy nhiên, LBBB làm điện tâm đồ khó diễn giải và có thể xuất hiện trong bệnh mạch vành. LBBB mới cùng đau ngực, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc khó thở cần được đánh giá cấp cứu bằng triệu chứng, men tim, siêu âm và chiến lược mạch vành phù hợp; không dựa vào LBBB đơn lẻ để khẳng định hoặc loại trừ nhồi máu.
CRT được cân nhắc cho nhóm chọn lọc có suy tim triệu chứng, phân suất tống máu giảm, QRS rộng và hình thái LBBB dù đã điều trị nội khoa tối ưu. Ngưỡng QRS, nhịp nền, tình trạng rung nhĩ và khả năng tạo nhịp hai thất ảnh hưởng quyết định. Người chỉ có LBBB nhưng chức năng tim bình thường thường không cần CRT. Đánh giá phải do bác sĩ suy tim và điện sinh lý thực hiện.
LBBB cố định do xơ hóa hoặc sẹo cơ tim thường không tự hết. Dạng phụ thuộc tần số, do viêm hoặc xuất hiện sau thủ thuật có thể thay đổi theo thời gian. Việc mẫu hình biến mất không bảo đảm nguyên nhân nền đã khỏi, và việc tồn tại không đồng nghĩa chắc chắn suy tim. Theo dõi nên dựa vào triệu chứng, siêu âm tim và điện tâm đồ so sánh.
Có thể, nhưng cường độ phải phù hợp chức năng tim. Người không triệu chứng và siêu âm bình thường thường có thể tập mức vừa. Người suy tim nên tập theo chương trình phục hồi chức năng, tăng dần và theo dõi khó thở, mạch, huyết áp. Đau ngực, choáng, ngất hoặc khó thở tăng nhanh là lý do dừng tập và đi khám. Sau cấy CRT, cần tuân thủ hướng dẫn bảo vệ vùng cấy.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

