Bệnh loãng xương ở người cao tuổi là một vấn đề sức khỏe phổ biến, xảy ra do quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. Mức độ nghiêm trọng của bệnh có thể khác nhau ở từng người, nhưng nhìn chung, loãng xương làm suy giảm mật độ và khối lượng xương, khiến xương trở nên giòn, xốp và dễ gãy. Hệ quả của tình trạng này là nguy cơ cao bị gãy xương, lún cột sống, gây đau đớn kéo dài và hạn chế khả năng vận động. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày mà còn làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống của người già.
Nguyên nhân gây ra bệnh loãng xương ở người già
Quá trình lão hóa ở người cao tuổi khiến khả năng hấp thu dinh dưỡng, đặc biệt là canxi, bị suy giảm. Bên cạnh đó, chế độ ăn thiếu cân đối và không cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết cho xương càng làm tăng nguy cơ loãng xương.
Ngoài ra, bệnh loãng xương ở người già do tuổi tác, người già thường ít vận động, làm chậm quá trình tái tạo xương. Việc hạn chế di chuyển và ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời – nguồn cung cấp vitamin D quan trọng – dẫn đến khả năng hấp thu canxi kém hơn, đồng thời làm tăng lượng canxi bị đào thải khỏi cơ thể. Tình trạng này kéo dài có thể gây thiếu hụt canxi và làm xương trở nên giòn, dễ gãy.
Ngoài ra, nhiều bệnh lý mãn tính như suy thận, rối loạn nội tiết (cường giáp, tiểu đường, suy giảm chức năng tuyến sinh dục…) khiến người già phải dùng thuốc kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa và hấp thu canxi. Các bệnh xương khớp mạn tính như thoái hóa khớp hay viêm khớp dạng thấp cũng là yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ loãng xương.
Không chỉ vậy, người cao tuổi còn dễ mắc các bệnh mãn tính như bệnh thận, rối loạn nội tiết và có thể phải sử dụng corticoid trong thời gian dài. Những yếu tố này cũng góp phần làm giảm mật độ xương và gia tăng nguy cơ loãng xương. Bên cạnh đó, một số bộ phận người cao tuổi thường xuyên lạm dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI) cũng là nguyên nhân gây loãng xương ở người già.
Nhiều người già nhầm tưởng rằng thuốc này có tác dụng bảo vệ dạ dày do uống thuốc giảm đau xương khớp nhiều. Dẫn đến tình trạng loãng xương ở người già ngày càng trở nên trầm trọng hơn.
Phương pháp chữa bệnh loãng xương ở người già
Tại Bệnh viện Đa khoa Bắc Quảng Bình, tình trạng loãng xương ở người già có thể được chẩn đoán bằng phương pháp đo mật độ xương sử dụng hệ thống máy đo loãng xương toàn thân Primus theo công nghệ Dexa Model tiên tiến. Đây là phương pháp hiện đại giúp đánh giá sức khỏe xương khớp một cách chính xác, từ đó hỗ trợ phát hiện sớm các nguy cơ loãng xương và có biện pháp can thiệp kịp thời.
Tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương ở người cao tuổi
Theo tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương ở người cao tuổi do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban hành năm 1994, mật độ xương được đo tại vùng cột sống thắt lưng và cổ xương đùi bằng phương pháp Dexa. Kết quả được đánh giá dựa trên chỉ số T-score như sau:
- Xương bình thường: T-score > -1 SD.
- Thiếu xương (Osteopenia): T-score trong khoảng từ dưới -1 SD đến -2,5 SD.
- Loãng xương (Osteoporosis): T-score < -2,5 SD.
- Loãng xương nặng: T-score < -2,5 SD kèm theo tiền sử hoặc hiện tại có gãy xương.
Các đối tượng người cao tuổi nào cần đo mật độ xương
Những người già có thể trạng kém, chỉ số BMI<19, từng bị còi xương, suy dinh dưỡng hoặc có chế độ ăn thiếu protein, canxi, mất cân đối giữa tỷ lệ canxi và photpho, hay thiếu vitamin D hoặc gặp vấn đề trong việc hấp thu vitamin D đều có nguy cơ cao bị loãng xương.
Bên cạnh đó, yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng, đặc biệt ở những người có cha mẹ từng mắc loãng xương hoặc bị gãy xương. Lối sống ít vận động, ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, phải nằm bất động lâu ngày do bệnh tật hoặc tính chất công việc cũng làm tăng nguy cơ loãng xương.
Ngoài ra, việc sử dụng thường xuyên các chất kích thích như rượu, bia, cà phê, thuốc lá có thể khiến lượng canxi bị đào thải nhiều hơn qua thận và làm giảm khả năng hấp thu canxi ở đường tiêu hóa.
Một số bệnh lý cũng làm tăng nguy cơ loãng xương, chẳng hạn như suy giảm chức năng tuyến sinh dục ở cả nam và nữ, các bệnh nội tiết (cường giáp, cường tuyến cận giáp, cường vỏ thượng thận), bệnh mạn tính ở đường tiêu hóa khiến cơ thể không hấp thu đủ canxi và vitamin D, bệnh suy thận mạn hoặc chạy thận nhân tạo kéo dài gây mất canxi qua đường tiết niệu, cùng với các bệnh lý xương khớp mãn tính như viêm khớp dạng thấp và thoái hóa khớp.
Việc sử dụng một số loại thuốc trong thời gian dài cũng ảnh hưởng đến mật độ xương, điển hình là thuốc chống động kinh (Dihydan), thuốc điều trị tiểu đường (Insulin), thuốc chống đông (Heparin) và đặc biệt là corticosteroid. Nhóm thuốc này không chỉ ức chế quá trình tạo xương mà còn làm giảm hấp thu canxi tại ruột, tăng đào thải canxi qua thận và thúc đẩy quá trình hủy xương.
Người cao tuổi thuộc nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị loãng xương do sự suy giảm hormone và quá trình lão hóa tự nhiên làm giảm mật độ xương.
Nên chữa bệnh loãng xương ở người già như thế nào?
Trong điều trị loãng xương ở người cao tuổi, việc sử dụng thuốc đóng vai trò quan trọng. Các loại thuốc thường được kê đơn bao gồm thuốc giảm đau, thuốc bổ sung giúp hỗ trợ tái tạo xương (sử dụng hàng ngày trong suốt quá trình điều trị), thuốc chống hủy xương và tăng mật độ xương, giúp hạn chế hoạt động của tế bào hủy xương và kích thích quá trình tạo xương.
Bên cạnh sử dụng thuốc, Bệnh viện Đa khoa Bắc Quảng Bình còn áp dụng các phương pháp phục hồi chức năng nhằm nâng cao hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ té ngã và các biến chứng do loãng xương gây ra. Các phương pháp phổ biến bao gồm:
- Vật lý trị liệu giúp giảm đau thông qua liệu pháp chườm nóng, kích thích điện thần kinh qua da.
- Vận động trị liệu, khuyến khích người bệnh vận động sớm với các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe, tập thở sâu và các bài tập giúp tăng cường sức mạnh cơ, đặc biệt là nhóm cơ vùng bụng nhằm giảm nguy cơ biến dạng cột sống.
- Hoạt động trị liệu kết hợp với việc sử dụng các dụng cụ hỗ trợ chỉnh hình để giúp người bệnh vận động an toàn hơn.
Người già bị loãng xương nên ăn gì?
Người cao tuổi nên bổ sung canxi vào chế độ ăn bằng cách tăng cường tiêu thụ các thực phẩm giàu canxi như tôm, cua, cá, rau xanh đậm, sữa và các chế phẩm từ sữa.
Bên cạnh đó, việc bổ sung vitamin D từ thực phẩm như trứng, cá hồi cũng rất quan trọng để hỗ trợ cơ thể hấp thu canxi hiệu quả hơn. Ngoài ra, người cao tuổi nên hạn chế uống nước có ga để giảm nguy cơ loãng xương và bảo vệ sức khỏe xương tốt hơn.
Loãng xương hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng cách xây dựng mật độ xương tốt từ khi còn trẻ, duy trì khối lượng xương ổn định và giảm nguy cơ mất xương khi về già. Để phòng ngừa loãng xương, người cao tuổi cần thực hiện chế độ ăn uống khoa học, kết hợp tập thể dục thường xuyên. Chế độ dinh dưỡng nên đa dạng, đầy đủ dưỡng chất, đặc biệt là bổ sung các khoáng chất cần thiết cho xương.
Ngoài các bữa ăn chính, người cao tuổi được khuyến khích uống từ 500-1000ml sữa mỗi ngày, có thể chọn sữa tươi, sữa chua hoặc sữa bột. Bên cạnh đó, duy trì vận động thường xuyên với các bài tập phù hợp như đi bộ, tập dưỡng sinh, yoga và tham gia các hoạt động ngoài trời sẽ giúp tăng cường hấp thu canxi, kích thích tế bào tạo xương và hạn chế quá trình thoái hóa xương khớp.
Đối với những người đang trong quá trình điều trị loãng xương, việc duy trì lối sống lành mạnh, sinh hoạt hợp lý là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng. Nên tập thể dục thường xuyên với các bài tập phù hợp từ 30-45 phút mỗi ngày, đồng thời nghỉ ngơi đầy đủ, tránh lao động nặng để giảm nguy cơ tổn thương xương.
Hạn chế sử dụng các chất kích thích như rượu, bia, nước có ga, thuốc lá vì chúng có thể làm suy giảm hiệu quả điều trị và khiến tình trạng loãng xương trở nên nghiêm trọng hơn. Ngoài ra, người bệnh cũng cần bổ sung dinh dưỡng hợp lý, đặc biệt là thực phẩm giàu canxi, vitamin D, đồng thời hạn chế tiêu thụ muối để tránh làm bệnh tiến triển nặng hơn.
Tài liệu tham khảo
Tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương ở người cao tuổi: https://www.osteoporosis.foundation/health-professionals/diagnosis
