Alprazolam là thuốc nhóm benzodiazepine, tác động lên hệ thần kinh trung ương thông qua thụ thể GABA-A, được dùng theo đơn trong điều trị cấp rối loạn lo âu lan tỏa và rối loạn hoảng sợ ở người lớn theo nhãn FDA/DailyMed. Thuốc có thể gây buồn ngủ, giảm phối hợp vận động, suy giảm trí nhớ, lệ thuộc, lạm dụng và hội chứng cai nếu ngừng đột ngột. Dùng cùng opioid, rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê hoặc tử vong. Tại Việt Nam, Alprazolam thuộc danh mục dược chất hướng thần theo Thông tư 20/2017/TT-BYT, vì vậy chỉ nên dùng khi có bác sĩ kê đơn và được dược sĩ hướng dẫn. Nội dung này chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa, không thay thế tư vấn chuyên môn. (DailyMed)
Nội dung chính
- Alprazolam là gì?: Benzodiazepine tác dụng trên thụ thể GABA-A, dùng trong một số rối loạn lo âu/hoảng sợ ở người lớn. (DailyMed)
- Có phải thuốc kê đơn không?: Có. Nhãn DailyMed ghi “Rx only”; tại Việt Nam, Alprazolam nằm trong danh mục dược chất hướng thần. (DailyMed)
- Có dùng để tự chữa mất ngủ không?: Không nên. Chỉ định chính thức cần theo nhãn thuốc và bác sĩ; không tự dùng để ngủ hoặc giảm căng thẳng.
- Nguy cơ quan trọng nhất là gì?: Lệ thuộc, lạm dụng, cai thuốc, buồn ngủ, suy hô hấp khi phối hợp opioid/rượu/CNS depressants. (DailyMed)
- Có được ngừng thuốc đột ngột không?: Không. Ngừng đột ngột hoặc giảm liều nhanh có thể gây hội chứng cai, co giật và phản ứng đe dọa tính mạng. (DailyMed)
Hoạt chất Alprazolam là gì?
Alprazolam là thuốc benzodiazepine tác động lên hệ thần kinh trung ương, làm tăng ức chế qua GABA tại thụ thể GABA-A, từ đó tạo tác dụng giải lo âu, an thần và chống hoảng sợ theo chỉ định y khoa. (DailyMed)
Alprazolam
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Alprazolam |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Alprazolam |
| Tên IUPAC | 8-chloro-1-methyl-6-phenyl-4H-[1,2,4]triazolo[4,3-a][1,4]benzodiazepine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Xanax, Niravam, Solanax; tên hóa học: 8-chloro-1-methyl-6-phenyl-4H-s-triazolo4,3-abenzodiazepine. (PubChem) |
| Tên Latinh / tên dược điển | Alprazolamum |
| Tên USAN | alprazolam |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 28981-97-7 |
|---|---|
| UNII | YU55MQ3IZY |
| PubChem CID | 2118 |
| RxNorm CUI | 596 |
| Công thức phân tử | C17H13ClN4 |
Dược động học của Alprazolam
Alprazolam được hấp thu nhanh sau uống, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1–2 giờ, gắn protein huyết thanh khoảng 80%, chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4 thành 4-hydroxyalprazolam và α-hydroxyalprazolam, sau đó thải trừ chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng thuốc và chất chuyển hóa. (DailyMed)
Giai đoạn I: Hấp thu
Alprazolam hấp thu tốt qua đường uống; nồng độ đỉnh huyết tương thường đạt sau 1–2 giờ. (DailyMed)
Giai đoạn II: Phân bố
Alprazolam gắn khoảng 80% với protein huyết thanh người, chủ yếu là albumin. (DailyMed)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Alprazolam được chuyển hóa rộng rãi ở người, chủ yếu qua cytochrome P450 3A4, tạo hai chất chuyển hóa có hoạt tính trong huyết tương là 4-hydroxyalprazolam và α-hydroxyalprazolam; nồng độ lưu hành của hai chất này thấp hơn 4% so với thuốc mẹ nên được cho là ít đóng góp vào tác dụng lâm sàng. (DailyMed)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Alprazolam và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. (DailyMed)
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa cho từng nhóm bệnh nhân. Nhãn DailyMed ghi người cao tuổi có nồng độ alprazolam huyết tương cao hơn do giảm thanh thải; bệnh nhân bệnh gan do rượu có thời gian bán thải kéo dài, có thể do giảm thanh thải. (DailyMed) |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Alprazolam
Nhóm benzodiazepine derivatives, ATC N05BA12; đây là nhóm thuốc giải lo âu có tác dụng ức chế thần kinh trung ương và cần kiểm soát nguy cơ lệ thuộc, lạm dụng, suy hô hấp khi phối hợp thuốc ức chế thần kinh trung ương. (FHI)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Alprazolam gắn vào vị trí benzodiazepine trên thụ thể GABA-A trong não và tăng cường ức chế synap qua GABA. SmPC mô tả Alprazolam có ái lực cao với vị trí gắn benzodiazepine và hỗ trợ hoạt tính ức chế của GABA trong hệ thần kinh trung ương. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là giải lo âu, an thần, giảm kích hoạt thần kinh trung ương và tác động chống hoảng sợ. Đồng thời, thuốc có thể gây buồn ngủ, giảm phối hợp vận động, suy giảm tập trung, giảm trí nhớ, yếu cơ và ức chế hô hấp, đặc biệt khi dùng cùng opioid, rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác. (Medicines.org.uk)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Alprazolam
Theo nhãn DailyMed, viên Alprazolam được chỉ định ở người lớn để điều trị cấp rối loạn lo âu lan tỏa và điều trị rối loạn hoảng sợ, có hoặc không kèm sợ khoảng trống. SmPC Xanax UK ghi chỉ định điều trị triệu chứng ngắn hạn lo âu ở người lớn khi rối loạn nặng, gây mất khả năng hoặc gây đau khổ đáng kể. (DailyMed)
. Không nên tự dùng Alprazolam cho mất ngủ, căng thẳng thông thường, trầm cảm, cai rượu, co cơ hoặc bất kỳ mục đích ngoài chỉ định nào nếu chưa được bác sĩ đánh giá và kê đơn.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin sau chỉ là tham khảo từ nhãn thuốc, không dùng để tự kê đơn. Theo DailyMed, trong điều trị cấp rối loạn lo âu lan tỏa ở người lớn, liều khởi đầu đường uống thường là 0,25–0,5 mg, ngày 3 lần; có thể điều chỉnh mỗi 3–4 ngày, tối đa 4 mg/ngày chia liều. Trong rối loạn hoảng sợ, liều khởi đầu thường là 0,5 mg, ngày 3 lần; có thể tăng mỗi 3–4 ngày với mức tăng không quá 1 mg/ngày. Ở người cao tuổi hoặc suy gan, liều khởi đầu khuyến cáo là 0,25 mg, ngày 2–3 lần và tăng thận trọng nếu cần. (DailyMed)
Dùng đường uống đúng theo đơn. Không tự ý tăng liều, dùng lâu hơn chỉ định, dùng chung với rượu/opioid/thuốc ngủ/thuốc an thần khác hoặc chia sẻ thuốc cho người khác. Khi cần ngừng hoặc giảm liều, phải giảm từ từ theo kế hoạch cá nhân hóa của bác sĩ; DailyMed khuyến cáo giảm không quá 0,5 mg mỗi 3 ngày, một số bệnh nhân cần giảm chậm hơn. (DailyMed)
Cần theo dõi mức độ buồn ngủ, chóng mặt, suy giảm phối hợp, thay đổi hành vi, ý nghĩ tự sát, dấu hiệu lạm dụng/lệ thuộc, triệu chứng cai, chức năng hô hấp khi có bệnh phổi hoặc phối hợp opioid/CNS depressants, và tương tác thuốc qua CYP3A. Người bệnh nên tái đánh giá thường xuyên nhu cầu tiếp tục điều trị và dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất phù hợp. (DailyMed)
Cảnh báo và lưu ý về Alprazolam
Theo DailyMed, chống chỉ định ở người quá mẫn với Alprazolam hoặc benzodiazepine khác và người đang dùng thuốc ức chế CYP3A mạnh như ketoconazole, itraconazole, ngoại trừ ritonavir theo hướng dẫn riêng. SmPC Xanax UK cũng ghi chống chỉ định với nhược cơ, suy hô hấp nặng, hội chứng ngưng thở khi ngủ và suy gan nặng. (DailyMed)
Tác dụng không mong muốn thường gặp gồm buồn ngủ, chóng mặt, mệt mỏi, giảm phối hợp vận động, suy giảm trí nhớ, rối loạn nhận thức, nói khó, khô miệng, táo bón, buồn nôn, thay đổi libido, hạ huyết áp, nhìn mờ, phát ban hoặc viêm da. Trong thử nghiệm rối loạn hoảng sợ, DailyMed ghi buồn ngủ, mệt mỏi, giảm phối hợp, kích thích, suy giảm trí nhớ và rối loạn nhận thức là các phản ứng được báo cáo thường xuyên hơn giả dược. (DailyMed)
Cần lưu ý suy hô hấp, an thần sâu, hôn mê khi phối hợp opioid/rượu/CNS depressants; lạm dụng, nghiện, lệ thuộc; hội chứng cai, co giật khi ngừng đột ngột; phản ứng nghịch thường như kích động, hung hăng, ảo giác; mania/hypomania; ý nghĩ tự sát ở người trầm cảm; phù mạch, hội chứng Stevens-Johnson, viêm gan hoặc suy gan hiếm gặp sau lưu hành. (DailyMed)
Alprazolam có cảnh báo hộp về nguy cơ khi dùng cùng opioid, nguy cơ lạm dụng/sai mục đích/nghiện và nguy cơ lệ thuộc/hội chứng cai. Thận trọng ở người trầm cảm, có ý nghĩ tự sát, tiền sử lạm dụng rượu/ma túy, bệnh phổi hoặc suy hô hấp, người cao tuổi, suy gan, suy thận, phụ nữ có thai/cho con bú và người dùng nhiều thuốc tác động thần kinh trung ương. (DailyMed)
Quá liều benzodiazepine có thể gây ức chế thần kinh trung ương từ buồn ngủ đến hôn mê; trường hợp nặng có thể gây suy hô hấp, hôn mê và tử vong, nhất là khi phối hợp rượu, opioid hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương. Xử trí cần hỗ trợ chung, bảo vệ đường thở, theo dõi hô hấp–tuần hoàn và cân nhắc flumazenil trong điều kiện phù hợp; flumazenil có thể gây cai thuốc và co giật, đặc biệt ở người lệ thuộc benzodiazepine hoặc quá liều phối hợp. Khi nghi ngờ quá liều, cần cấp cứu ngay. (DailyMed)
Nhãn DailyMed khuyến cáo bảo quản Alprazolam ở nhiệt độ phòng kiểm soát 20–25°C, trong bao bì kín, tránh ánh sáng; SmPC Xanax UK ghi không bảo quản trên 25°C và giữ trong bao bì gốc để tránh ẩm. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
An toàn và hiệu quả của Alprazolam chưa được thiết lập ở bệnh nhi; SmPC UK không khuyến cáo dùng cho trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi. Không tự dùng Alprazolam cho trẻ em. (DailyMed)
Người cao tuổi có nồng độ Alprazolam cao hơn do giảm thanh thải, nhạy cảm hơn với benzodiazepine và tăng nguy cơ an thần, mất điều hòa, té ngã, suy giảm nhận thức. DailyMed khuyến cáo giảm liều; liều khởi đầu tham khảo ở người cao tuổi là 0,25 mg, ngày 2–3 lần, tăng thận trọng nếu cần và dung nạp. (DailyMed)
Benzodiazepine đi qua nhau thai; dùng Alprazolam cuối thai kỳ có thể gây an thần sơ sinh, suy hô hấp, giảm trương lực cơ, khó bú và hội chứng cai ở trẻ sơ sinh. Dữ liệu quan sát hiện có không cho thấy mối liên quan rõ ràng giữa benzodiazepine và dị tật lớn, nhưng việc dùng trong thai kỳ phải do bác sĩ cân nhắc lợi ích – nguy cơ. (DailyMed)
Alprazolam có trong sữa mẹ; đã có báo cáo an thần, bú kém và tăng cân kém ở trẻ phơi nhiễm benzodiazepine qua sữa mẹ. DailyMed khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị bằng Alprazolam; SmPC UK cũng không khuyến cáo dùng khi cho con bú. (DailyMed)
Suy gan làm kéo dài thời gian bán thải Alprazolam; DailyMed ghi bệnh gan do rượu có thời gian bán thải trung bình khoảng 19,7 giờ so với 11,4 giờ ở người khỏe mạnh và khuyến cáo giảm liều ở bệnh nhân suy gan. SmPC UK chống chỉ định ở suy gan nặng và thận trọng ở suy gan nhẹ đến trung bình. (DailyMed)
Người suy gan hoặc suy thận cần được bác sĩ đánh giá, chọn liều thấp, theo dõi an thần quá mức, suy hô hấp, tích lũy thuốc, tương tác và hội chứng cai. Không tự ý dùng hoặc tự điều chỉnh liều. (Medicines.org.uk)
Alprazolam có thể gây an thần, ngủ gà, giảm tập trung, giảm trí nhớ, giảm phối hợp và yếu cơ, làm ảnh hưởng khả năng lái xe/vận hành máy móc. Người bệnh không nên lái xe hoặc làm việc nguy hiểm cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng thế nào; rượu làm tăng tác dụng này. (DailyMed)
Tương tác thuốc của Alprazolam
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Desipramine
Benzodiazepine và desipramine có tác dụng an thần cộng hợp, làm giảm tỉnh táo và phối hợp vận động. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp ức chế thần kinh trung ương. Ảnh hưởng: Tăng buồn ngủ, chóng mặt, mất điều hòa, té ngã và suy giảm khả năng lái xe/vận hành máy; nguy cơ cao hơn khi có rượu hoặc thuốc an thần khác. | Khuyến nghị: counsel_patient Xử trí: Dùng liều thấp, tránh lái xe cho đến khi biết đáp ứng và không dùng thêm rượu hay thuốc an thần không cần thiết. | Theo dõi mức độ an thần, nhịp thở ở người nguy cơ cao, dáng đi, té ngã và khả năng nhận thức. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Warnings—General; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Clofazimine
Clofazimine có thể làm tăng nồng độ các thuốc là cơ chất CYP3A4/5 và làm tăng nguy cơ độc tính của thuốc cơ chất. Đây là tương tác được nêu trực tiếp trong mục Drug Interactions của nhãn FDA. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Clofazimine ức chế chuyển hóa qua CYP3A4/5. Các mô hình DDI dự đoán clofazimine có thể là chất ức chế CYP3A4/5 mức trung bình đến mạnh, nhưng mức ảnh hưởng thực tế phụ thuộc từng cơ chất. Ảnh hưởng: Nồng độ và AUC của cơ chất CYP3A4/5 có thể tăng; hậu quả phụ thuộc thuốc cụ thể và đáng lưu ý hơn với thuốc có khoảng điều trị hẹp hoặc độc tính phụ thuộc nồng độ. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Rà soát từng cơ chất CYP3A4/5 đang dùng và áp dụng hướng dẫn của chính thuốc cơ chất đối với chất ức chế CYP3A. Theo dõi độc tính; cân nhắc điều chỉnh liều hoặc lựa chọn thay thế khi nhãn của thuốc cơ chất yêu cầu. Không áp dụng một mức chỉnh liều chung cho toàn bộ nhóm. | Dấu hiệu độc tính đặc hiệu của thuốc cơ chất; nồng độ thuốc điều trị nếu có chỉ định; xét nghiệm hoặc ECG tùy cơ chất. | Bằng chứng: high Nguồn: FDA | LAMPRENE Prescribing Information | Mục 7.1: clofazimine có thể tăng nồng độ cơ chất CYP3A4/5; theo dõi độc tính | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2019/019500s014lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Alprazolam
Alprazolam là thuốc benzodiazepine tác động lên thụ thể GABA-A trong não, được dùng theo đơn trong điều trị cấp rối loạn lo âu lan tỏa và rối loạn hoảng sợ ở người lớn theo nhãn FDA/DailyMed. Thuốc có nguy cơ lệ thuộc, lạm dụng và hội chứng cai nên không được tự ý dùng. (DailyMed)
Có. Nhãn DailyMed cảnh báo benzodiazepine, bao gồm Alprazolam, có thể gây lạm dụng, dùng sai mục đích, nghiện, lệ thuộc thể chất và hội chứng cai; nguy cơ tăng khi dùng liều cao, dùng lâu hoặc phối hợp rượu, opioid, thuốc ức chế thần kinh trung ương. (DailyMed)
Không. Ngừng đột ngột hoặc giảm liều nhanh có thể gây hội chứng cai, mất ngủ, lo âu bật lại, run, rối loạn cảm giác, co giật và các phản ứng có thể đe dọa tính mạng. Việc giảm liều cần theo kế hoạch của bác sĩ, thường giảm từ từ và cá nhân hóa. (DailyMed)
Không tự phối hợp. Dùng Alprazolam cùng rượu, opioid hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể gây buồn ngủ nặng, suy hô hấp, hôn mê hoặc tử vong. Nếu bác sĩ bắt buộc phối hợp, cần dùng liều và thời gian thấp nhất có thể, đồng thời theo dõi sát. (DailyMed)
Alprazolam có thể gây buồn ngủ nhưng không nên tự dùng để điều trị mất ngủ. Chỉ định chính thức cần theo nhãn thuốc và bác sĩ; tự dùng để ngủ có thể dẫn đến lệ thuộc, dung nạp, tai nạn do buồn ngủ và hội chứng cai khi ngừng thuốc. (DailyMed)

