Alprazolam

Alprazolam là thuốc nhóm benzodiazepine, tác động lên hệ thần kinh trung ương thông qua thụ thể GABA-A, được dùng theo đơn trong điều trị cấp rối loạn lo âu lan tỏa và rối loạn hoảng sợ ở người lớn theo nhãn FDA/DailyMed. Thuốc có thể gây buồn ngủ, giảm phối hợp vận động, suy giảm trí nhớ, lệ thuộc, lạm dụng và hội chứng cai nếu ngừng đột ngột. Dùng cùng opioid, rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê hoặc tử vong. Tại Việt Nam, Alprazolam thuộc danh mục dược chất hướng thần theo Thông tư 20/2017/TT-BYT, vì vậy chỉ nên dùng khi có bác sĩ kê đơn và được dược sĩ hướng dẫn. Nội dung này chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa, không thay thế tư vấn chuyên môn. (DailyMed)

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 09/07/2026

Nội dung chính

  • Alprazolam là gì?: Benzodiazepine tác dụng trên thụ thể GABA-A, dùng trong một số rối loạn lo âu/hoảng sợ ở người lớn. (DailyMed)
  • Có phải thuốc kê đơn không?: Có. Nhãn DailyMed ghi “Rx only”; tại Việt Nam, Alprazolam nằm trong danh mục dược chất hướng thần. (DailyMed)
  • Có dùng để tự chữa mất ngủ không?: Không nên. Chỉ định chính thức cần theo nhãn thuốc và bác sĩ; không tự dùng để ngủ hoặc giảm căng thẳng.
  • Nguy cơ quan trọng nhất là gì?: Lệ thuộc, lạm dụng, cai thuốc, buồn ngủ, suy hô hấp khi phối hợp opioid/rượu/CNS depressants. (DailyMed)
  • Có được ngừng thuốc đột ngột không?: Không. Ngừng đột ngột hoặc giảm liều nhanh có thể gây hội chứng cai, co giật và phản ứng đe dọa tính mạng. (DailyMed)

Hoạt chất Alprazolam là gì?

Alprazolam là thuốc benzodiazepine tác động lên hệ thần kinh trung ương, làm tăng ức chế qua GABA tại thụ thể GABA-A, từ đó tạo tác dụng giải lo âu, an thần và chống hoảng sợ theo chỉ định y khoa. (DailyMed)

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Alprazolam

CAS 28981-97-7 Công thức C17H13ClN4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Alprazolam

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Alprazolam

Tên IUPAC

8-chloro-1-methyl-6-phenyl-4H-[1,2,4]triazolo[4,3-a][1,4]benzodiazepine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Xanax, Niravam, Solanax; tên hóa học: 8-chloro-1-methyl-6-phenyl-4H-s-triazolo4,3-abenzodiazepine. (PubChem)

Tên Latinh / tên dược điển

Alprazolamum

Tên USAN

alprazolam

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

28981-97-7

UNII

YU55MQ3IZY

PubChem CID

2118

RxNorm CUI

596

Công thức phân tử

C17H13ClN4

Dược động học của Alprazolam

Alprazolam được hấp thu nhanh sau uống, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1–2 giờ, gắn protein huyết thanh khoảng 80%, chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4 thành 4-hydroxyalprazolam và α-hydroxyalprazolam, sau đó thải trừ chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng thuốc và chất chuyển hóa. (DailyMed)

Giai đoạn I: Hấp thu

Alprazolam hấp thu tốt qua đường uống; nồng độ đỉnh huyết tương thường đạt sau 1–2 giờ. (DailyMed)

Giai đoạn II: Phân bố

Alprazolam gắn khoảng 80% với protein huyết thanh người, chủ yếu là albumin. (DailyMed)

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Alprazolam được chuyển hóa rộng rãi ở người, chủ yếu qua cytochrome P450 3A4, tạo hai chất chuyển hóa có hoạt tính trong huyết tương là 4-hydroxyalprazolam và α-hydroxyalprazolam; nồng độ lưu hành của hai chất này thấp hơn 4% so với thuốc mẹ nên được cho là ít đóng góp vào tác dụng lâm sàng. (DailyMed)

Giai đoạn IV: Thải trừ

Alprazolam và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. (DailyMed)

Các thông số và đường thải trừ
CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa cho từng nhóm bệnh nhân. Nhãn DailyMed ghi người cao tuổi có nồng độ alprazolam huyết tương cao hơn do giảm thanh thải; bệnh nhân bệnh gan do rượu có thời gian bán thải kéo dài, có thể do giảm thanh thải. (DailyMed)

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Thời gian bán thải trung bình trong huyết tương khoảng 11,2 giờ ở người lớn khỏe mạnh theo DailyMed; SmPC Xanax UK ghi thời gian bán thải trung bình khoảng 12–15 giờ. Ở người cao tuổi, người béo phì và người suy gan, thời gian bán thải có thể kéo dài. (DailyMed)

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Alprazolam

Nhóm benzodiazepine derivatives, ATC N05BA12; đây là nhóm thuốc giải lo âu có tác dụng ức chế thần kinh trung ương và cần kiểm soát nguy cơ lệ thuộc, lạm dụng, suy hô hấp khi phối hợp thuốc ức chế thần kinh trung ương. (FHI)

Phần III: Cơ chế tác dụng

Alprazolam gắn vào vị trí benzodiazepine trên thụ thể GABA-A trong não và tăng cường ức chế synap qua GABA. SmPC mô tả Alprazolam có ái lực cao với vị trí gắn benzodiazepine và hỗ trợ hoạt tính ức chế của GABA trong hệ thần kinh trung ương. (DailyMed)

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học chính là giải lo âu, an thần, giảm kích hoạt thần kinh trung ương và tác động chống hoảng sợ. Đồng thời, thuốc có thể gây buồn ngủ, giảm phối hợp vận động, suy giảm tập trung, giảm trí nhớ, yếu cơ và ức chế hô hấp, đặc biệt khi dùng cùng opioid, rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác. (Medicines.org.uk)

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Alprazolam

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Alprazolam

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Alprazolam

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Desipramine

Benzodiazepine và desipramine có tác dụng an thần cộng hợp, làm giảm tỉnh táo và phối hợp vận động.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do cộng hợp ức chế thần kinh trung ương.

Ảnh hưởng:

Tăng buồn ngủ, chóng mặt, mất điều hòa, té ngã và suy giảm khả năng lái xe/vận hành máy; nguy cơ cao hơn khi có rượu hoặc thuốc an thần khác.

Khuyến nghị:

counsel_patient

Xử trí:

Dùng liều thấp, tránh lái xe cho đến khi biết đáp ứng và không dùng thêm rượu hay thuốc an thần không cần thiết.

Theo dõi mức độ an thần, nhịp thở ở người nguy cơ cao, dáng đi, té ngã và khả năng nhận thức.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Warnings—General; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Clofazimine

Clofazimine có thể làm tăng nồng độ các thuốc là cơ chất CYP3A4/5 và làm tăng nguy cơ độc tính của thuốc cơ chất. Đây là tương tác được nêu trực tiếp trong mục Drug Interactions của nhãn FDA.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Clofazimine ức chế chuyển hóa qua CYP3A4/5. Các mô hình DDI dự đoán clofazimine có thể là chất ức chế CYP3A4/5 mức trung bình đến mạnh, nhưng mức ảnh hưởng thực tế phụ thuộc từng cơ chất.

Ảnh hưởng:

Nồng độ và AUC của cơ chất CYP3A4/5 có thể tăng; hậu quả phụ thuộc thuốc cụ thể và đáng lưu ý hơn với thuốc có khoảng điều trị hẹp hoặc độc tính phụ thuộc nồng độ.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Rà soát từng cơ chất CYP3A4/5 đang dùng và áp dụng hướng dẫn của chính thuốc cơ chất đối với chất ức chế CYP3A. Theo dõi độc tính; cân nhắc điều chỉnh liều hoặc lựa chọn thay thế khi nhãn của thuốc cơ chất yêu cầu. Không áp dụng một mức chỉnh liều chung cho toàn bộ nhóm.

Dấu hiệu độc tính đặc hiệu của thuốc cơ chất; nồng độ thuốc điều trị nếu có chỉ định; xét nghiệm hoặc ECG tùy cơ chất.

Bằng chứng: high
Nguồn:

FDA | LAMPRENE Prescribing Information | Mục 7.1: clofazimine có thể tăng nồng độ cơ chất CYP3A4/5; theo dõi độc tính | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2019/019500s014lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03
Drug Metabolism and Disposition | Evaluation of Clinical Drug Interaction Potential of Clofazimine Using Static and Dynamic Modeling Approaches | PBPK/static modeling dự đoán ức chế CYP3A4/5 mức trung bình đến mạnh | https://doi.org/10.1124/dmd.117.077834 | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Thắc mắc về hoạt chất Alprazolam

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 18 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *