Alpha-Terpineol, còn viết là α-terpineol, là một monoterpene alcohol có trong nhiều tinh dầu thực vật và được dùng phổ biến trong hương liệu, mỹ phẩm, sản phẩm chăm sóc cá nhân và một số ứng dụng công nghiệp. FDA liệt kê alpha-terpineol trong cơ sở dữ liệu “Substances Added to Food” với vai trò chất tạo hương/hỗ trợ tạo hương, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc hoạt chất này được phê duyệt như thuốc điều trị bệnh. Hiện chưa có đủ nguồn nhãn thuốc/SmPC chính thức cho alpha-terpineol đơn hoạt chất để khẳng định chỉ định điều trị cụ thể. Một số nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận hoạt tính kháng viêm, kháng khuẩn, chống oxy hóa hoặc chống ung thư, nhưng các dữ liệu này không nên diễn giải thành hiệu quả điều trị trên người. Nội dung dưới đây chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa trung lập, không thay thế tư vấn bác sĩ/dược sĩ. (FDA HFP App External)
Nội dung chính
- Alpha-Terpineol là gì?: Một monoterpene alcohol có trong tinh dầu của nhiều loài cây thơm. (NCATS Inxight Drugs)
- Có phải thuốc điều trị bệnh không?: Chưa tìm thấy đủ nhãn thuốc/SmPC chính thức cho alpha-terpineol đơn hoạt chất; field chỉ định điều trị.
- Có được dùng làm hương liệu thực phẩm không?: FDA liệt kê alpha-terpineol là chất dùng cho mục đích tạo hương/hỗ trợ tạo hương, FEMA No. 3045, JECFA No. 366. (FDA HFP App External)
- Bằng chứng y khoa mạnh đến đâu?: Chủ yếu là dữ liệu hóa học, an toàn, tiền lâm sàng hoặc trong tinh dầu; chưa đủ để tự dùng như thuốc chữa bệnh.
- Nguy cơ cần lưu ý?: Có thể gây kích ứng da, kích ứng mắt nghiêm trọng và kích ứng hô hấp khi hít phải hơi/sương. (Carl Roth)
Hoạt chất Alpha-Terpineol là gì?
Alpha-Terpineol là một monoterpene có trong tinh dầu của nhiều loài thực vật thơm. Tài liệu NCATS/Inxight Drugs mô tả alpha-terpineol là thành phần hương liệu dùng trong mỹ phẩm, nước hoa, dầu gội, xà phòng, sản phẩm vệ sinh và một số sản phẩm không phải mỹ phẩm. (NCATS Inxight Drugs)
Alpha-Terpineol
INN Alpha-Terpineol; α-Terpineol. INN chính thức.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Alpha-Terpineol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Alpha-Terpineol; α-Terpineol. INN chính thức. |
| Tên IUPAC | 2-(4-methylcyclohex-3-en-1-yl)propan-2-ol |
| Tên hóa học khác | p-Menth-1-en-8-ol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | α-terpineol; p-menth-1-en-8-ol; 1-menthene-8-ol; 1-p-menthen-8-ol; terpineol, alpha-; 3-cyclohexene-1-methanol, alpha,alpha,4-trimethyl-. FDA liệt kê CAS 98-55-5 và các tên đồng nghĩa này trong cơ sở dữ liệu Substances Added to Food. (FDA HFP App External) |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 98-55-5 |
|---|---|
| UNII | 21334LVV8W |
| PubChem CID | 17100 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C10H18O |
Dược động học của Alpha-Terpineol
Dữ liệu dược động học trên người cho Alpha-Terpineol đơn hoạt chất dùng như thuốc điều trị. Do đây là hợp chất terpene nhỏ, thân lipid vừa phải, các thông số hấp thu/phân bố/chuyển hóa/thải trừ cần dựa trên nghiên cứu cụ thể về dạng dùng và liều dùng, không nên suy đoán từ tinh dầu hoặc sản phẩm hương liệu.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Alpha-Terpineol
Nhóm dược lý điều trị chính thức. Về nhóm hóa học, Alpha-Terpineol thuộc nhóm monoterpene alcohol và có liên quan đến nhóm “terpenic derivatives” trong một số tài liệu an toàn của EMA. (European Commission)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế tác dụng điều trị được phê duyệt trên người. Một số nghiên cứu tiền lâm sàng gợi ý Alpha-Terpineol có thể ảnh hưởng các chất trung gian viêm, hoạt tính kháng khuẩn, chống oxy hóa hoặc đường tín hiệu tế bào, nhưng các dữ liệu này chưa đủ để kết luận hiệu quả điều trị bệnh ở người. (PubMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dược lực học lâm sàng của Alpha-Terpineol đơn hoạt chất. Tài liệu về một thuốc phối hợp chứa terpineol, chlorbutol, levomenthol, pine oil và thymol mô tả các chất bay hơi này “được cho là” tạo tác dụng kích thích đường hô hấp qua cơ chế mũi–phổi, nhưng thông tin này không chứng minh tác dụng riêng của Alpha-Terpineol. (HPRA Assets)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Alpha-Terpineol
Chỉ định điều trị được phê duyệt cho Alpha-Terpineol đơn hoạt chất. Không nên diễn giải việc Alpha-Terpineol có mặt trong hương liệu, tinh dầu hoặc tá dược thành chỉ định điều trị bệnh.
Một số nghiên cứu tiền lâm sàng đang khảo sát Alpha-Terpineol về hoạt tính kháng viêm, điều hòa miễn dịch, kháng khuẩn, chống oxy hóa và chống ung thư; ví dụ nghiên cứu trên mô hình/ tế bào cho thấy tín hiệu tiềm năng chống u. Đây là dữ liệu nghiên cứu, không phải chỉ định được phê duyệt và không nên dùng để tự điều trị ung thư, nhiễm khuẩn, viêm hoặc bệnh hô hấp. (PubMed)
Liều dùng và cách sử dụng
. Chưa có đủ nhãn thuốc/SmPC chính thức cho Alpha-Terpineol đơn hoạt chất để đưa liều dùng điều trị tham khảo. Không tự dùng Alpha-Terpineol tinh khiết, tinh dầu hoặc sản phẩm hương liệu như thuốc uống, thuốc hít, thuốc bôi điều trị bệnh nếu không có hướng dẫn của chuyên gia y tế.
. Cách dùng phụ thuộc dạng sản phẩm, nồng độ, mục đích sử dụng và nhãn được cơ quan quản lý phê duyệt. Alpha-Terpineol nguyên liệu/hương liệu không nên dùng trực tiếp trên da, niêm mạc, đường uống hoặc đường hít theo cách tự phát.
Nếu người dùng tiếp xúc với Alpha-Terpineol trong mỹ phẩm, hương liệu hoặc sản phẩm chứa tinh dầu, cần theo dõi dấu hiệu kích ứng da, đỏ da, ngứa, phù, kích ứng mắt, ho, khó thở hoặc kích ứng đường hô hấp. Khi có triệu chứng nghiêm trọng hoặc kéo dài, cần ngừng tiếp xúc và liên hệ cơ sở y tế. (Carl Roth)
Cảnh báo và lưu ý về Alpha-Terpineol
Chống chỉ định theo nhãn thuốc Alpha-Terpineol đơn hoạt chất. Về nguyên tắc an toàn, tránh dùng ở người đã từng dị ứng/quá mẫn với Alpha-Terpineol, terpineol, tinh dầu liên quan hoặc thành phần sản phẩm chứa chất này.
Dữ liệu tác dụng không mong muốn trong điều trị y khoa. Theo tài liệu SDS, Alpha-Terpineol có thể gây kích ứng da, kích ứng mắt nghiêm trọng; khi hít phải có thể gây ho, đau, nghẹn và khó thở; khi nuốt phải có thể gây tác dụng kích ứng. (Carl Roth)
Tác dụng phụ nghiêm trọng trong sử dụng thuốc điều trị. Cần đi khám/cấp cứu nếu sau tiếp xúc có khó thở, co thắt phế quản, sưng môi/mặt, phát ban lan rộng, tổn thương mắt, đau mắt, giảm thị lực hoặc nuốt nhầm lượng đáng kể.
Không dùng Alpha-Terpineol tinh khiết/hương liệu như thuốc điều trị. Cần thận trọng khi tiếp xúc qua da, mắt hoặc hô hấp vì nguy cơ kích ứng. Với các thuốc đặt hoặc sản phẩm chứa terpenic derivatives, EMA ghi nhận nguy cơ rối loạn thần kinh như co giật khi dùng quá liều hoặc kéo dài ở trẻ nhỏ, đồng thời giới hạn thời gian điều trị trong bối cảnh các sản phẩm đó. Thông tin này áp dụng cho nhóm dẫn xuất terpene trong sản phẩm cụ thể, không đồng nghĩa với chỉ định dùng Alpha-Terpineol đơn chất. (European Commission)
Xử trí quá liều theo nhãn thuốc Alpha-Terpineol đơn hoạt chất. Khi nuốt nhầm, hít phải lượng lớn hoặc tiếp xúc mắt/da gây triệu chứng nặng, cần đưa người bệnh ra khỏi nguồn tiếp xúc, rửa vùng tiếp xúc theo hướng dẫn an toàn hóa chất và liên hệ cơ sở y tế/trung tâm chống độc. Không tự gây nôn hoặc tự điều trị tại nhà nếu có triệu chứng nặng. (Carl Roth)
Điều kiện bảo quản thuốc chứa Alpha-Terpineol theo nhãn dược phẩm. Với Alpha-Terpineol nguyên liệu hóa chất, SDS khuyến cáo tránh tiếp xúc da/mắt, tránh hít hơi/sương và để xa nguồn bắt lửa. (PubChem)
Đối tượng đặc biệt
Dữ liệu an toàn/hiệu quả của Alpha-Terpineol đơn hoạt chất ở trẻ em. Với nhóm terpenic derivatives trong thuốc đặt trực tràng, EMA nêu chống chỉ định ở trẻ dưới 30 tháng và trẻ có tiền sử động kinh hoặc co giật do sốt, do nguy cơ rối loạn thần kinh/co giật khi dùng sai hoặc quá mức. Không tự dùng sản phẩm chứa terpene/tinh dầu cho trẻ nhỏ nếu chưa hỏi bác sĩ/dược sĩ. (European Commission)
Dữ liệu chuyên biệt ở người cao tuổi. Người cao tuổi có bệnh nền hô hấp, thần kinh, gan, thận hoặc đang dùng nhiều thuốc nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm chứa terpene/tinh dầu với mục đích y khoa.
Dữ liệu an toàn của Alpha-Terpineol đơn hoạt chất trong thai kỳ. EMA ghi với thuốc đặt trực tràng chứa terpenic derivatives, không dùng trong thai kỳ hoặc khi cho con bú trong bối cảnh sản phẩm đó. Phụ nữ có thai không nên tự dùng Alpha-Terpineol, tinh dầu hoặc sản phẩm chứa terpene để điều trị triệu chứng. (European Commission)
Dữ liệu an toàn của Alpha-Terpineol đơn hoạt chất khi cho con bú. Không tự bôi, hít hoặc uống sản phẩm chứa Alpha-Terpineol/tinh dầu trong giai đoạn cho con bú nếu chưa có tư vấn y tế, đặc biệt tránh để trẻ tiếp xúc trực tiếp với vùng da vừa bôi sản phẩm.
Dữ liệu ở bệnh nhân suy gan. Người suy gan nên tránh tự dùng tinh dầu, hương liệu hoặc sản phẩm chứa terpene với mục đích điều trị vì thiếu dữ liệu liều dùng và an toàn rõ ràng.
. Khuyến cáo thực hành thận trọng: không tự dùng Alpha-Terpineol như thuốc điều trị ở người suy gan/suy thận nếu không có chỉ định và theo dõi của chuyên gia y tế.
Dữ liệu ảnh hưởng của Alpha-Terpineol đơn hoạt chất lên khả năng lái xe/vận hành máy móc. Nếu sau tiếp xúc với sản phẩm chứa terpene/tinh dầu có chóng mặt, khó chịu, kích ứng hô hấp hoặc triệu chứng thần kinh, không nên lái xe/vận hành máy móc và cần được đánh giá y tế.
Tương tác thuốc của Alpha-Terpineol
Tương tác thuốc được xác lập cho Alpha-Terpineol đơn hoạt chất. Không nên dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa dẫn xuất terpene/tinh dầu, đặc biệt ở trẻ nhỏ, phụ nữ có thai/cho con bú hoặc người có tiền sử co giật, trừ khi có hướng dẫn y tế. EMA đã yêu cầu cảnh báo không dùng đồng thời các sản phẩm chứa terpenic derivatives như camphor, cineole, terpineol, menthol và một số tinh dầu trong bối cảnh thuốc đặt trực tràng chứa terpene. (European Commission)
Thắc mắc về hoạt chất Alpha-Terpineol
Alpha-Terpineol là một monoterpene alcohol có trong tinh dầu của nhiều loài thực vật thơm. Chất này được dùng nhiều trong hương liệu, mỹ phẩm, sản phẩm chăm sóc cá nhân và được FDA liệt kê là chất tạo hương/hỗ trợ tạo hương trong thực phẩm; thông tin này không đồng nghĩa với việc Alpha-Terpineol là thuốc chữa bệnh. (NCATS Inxight Drugs)
Chưa có đủ nhãn thuốc/SmPC chính thức cho Alpha-Terpineol đơn hoạt chất để khẳng định chỉ định điều trị ho, cảm lạnh hoặc viêm đường hô hấp. Một số sản phẩm chứa terpenic derivatives từng được dùng trong bối cảnh hô hấp, nhưng phải tuân theo nhãn thuốc cụ thể và cảnh báo an toàn, đặc biệt ở trẻ nhỏ. (European Commission)
Một số nghiên cứu tiền lâm sàng và nghiên cứu trên tế bào cho thấy Alpha-Terpineol hoặc thành phần tinh dầu chứa Alpha-Terpineol có hoạt tính kháng viêm, kháng khuẩn hoặc điều hòa miễn dịch. Tuy nhiên, dữ liệu này chưa đủ để tự dùng Alpha-Terpineol như thuốc điều trị nhiễm khuẩn, viêm hoặc bệnh lý khác. (PubMed)
Không có chất nào an toàn tuyệt đối. Theo dữ liệu an toàn hóa chất, Alpha-Terpineol có thể gây kích ứng da, kích ứng mắt nghiêm trọng và kích ứng hô hấp khi hít phải. Mức độ rủi ro phụ thuộc nồng độ, đường tiếp xúc, thời gian tiếp xúc và cơ địa từng người. (Carl Roth)
Không nên. Alpha-Terpineol trong hương liệu, tinh dầu hoặc mỹ phẩm không nên được tự dùng như thuốc uống, thuốc xông/hít hoặc thuốc bôi điều trị bệnh. Nếu có triệu chứng hô hấp, da liễu, tiêu hóa hoặc bệnh lý kéo dài, người bệnh cần được bác sĩ/dược sĩ tư vấn.

