Acid Aminosalicylic (Acid 4-aminosalicylic)

Acid aminosalicylic, còn gọi là Acid 4-aminosalicylic, para-aminosalicylic acid hoặc PAS, là thuốc kháng lao có tác dụng kìm khuẩn với Mycobacterium tuberculosis. Hoạt chất này không được dùng đơn độc mà phải phối hợp với các thuốc kháng lao khác theo phác đồ do bác sĩ chuyên khoa chỉ định. Trong thực hành hiện nay, PAS thường được xem xét trong các phác đồ lao kháng thuốc hoặc khi không thể xây dựng phác đồ hiệu quả bằng lựa chọn khác do kháng thuốc hoặc không dung nạp. Các lưu ý quan trọng gồm nguy cơ không dung nạp đường tiêu hóa, phản ứng quá mẫn, viêm gan do thuốc, suy giáp ở người đồng nhiễm HIV khi dùng cùng ethionamide/prothionamide, tương tác với vitamin B12, digoxin, tenofovir và chống chỉ định ở bệnh thận nặng. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều nếu chưa có hướng dẫn y tế. ([European Medicines Agency (EMA)][1])

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 09/07/2026

Nội dung chính

  • Acid aminosalicylic là gì?: Thuốc kháng lao/antimycobacterial, có tác dụng kìm khuẩn với Mycobacterium tuberculosis. ([European Medicines Agency (EMA)][2])
  • Tên khác: Acid 4-aminosalicylic, para-aminosalicylic acid, p-aminosalicylic acid, PAS. ([DailyMed][3])
  • Mã ATC: J04AA01. ([European Medicines Agency (EMA)][1])
  • Chỉ định chính: Dùng phối hợp trong điều trị lao; tại EU trước đây Granupas được chỉ định trong lao đa kháng thuốc khi không thể xây dựng phác đồ hiệu quả khác vì kháng thuốc hoặc không dung nạp. ([European Medicines Agency (EMA)][1])
  • Không dùng đơn độc: PAS cần dùng cùng các thuốc kháng lao khác mà vi khuẩn được biết hoặc dự kiến còn nhạy cảm. ([DailyMed][3])
  • Chống chỉ định quan trọng: Quá mẫn với hoạt chất/tá dược và bệnh thận nặng. ([European Medicines Agency (EMA)][2])
  • Tác dụng phụ thường gặp: Buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng; phản ứng quá mẫn da cũng thường được ghi nhận. ([European Medicines Agency (EMA)][2])
  • Theo dõi đặc biệt: Theo dõi 3 tháng đầu để phát hiện phát ban, sốt, dấu hiệu không dung nạp hoặc viêm gan. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Hoạt chất Acid aminosalicylic là gì?

Acid aminosalicylic là thuốc kháng lao có tác dụng kìm khuẩn đối với Mycobacterium tuberculosis. Thuốc chỉ được dùng phối hợp với các thuốc kháng lao khác, không dùng đơn độc để điều trị lao. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Acid aminosalicylic

INN Para-aminosalicylic acid; p-aminosalicylic acid; aminosalicylic acid. EMA ghi INN/common name là “para-aminosalicylic acid”. ([European Medicines Agency (EMA)][1])

CAS 65-49-6 Công thức C7H7NO3

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Acid aminosalicylic

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Para-aminosalicylic acid; p-aminosalicylic acid; aminosalicylic acid. EMA ghi INN/common name là “para-aminosalicylic acid”. ([European Medicines Agency (EMA)][1])

Tên IUPAC

4-amino-2-hydroxybenzoic acid

Tên khác / tên đồng nghĩa

PAS; p-aminosalicylic acid; 4-aminosalicylic acid; 4-amino-2-hydroxybenzoic acid; aminosalicylic acid. ([DailyMed][3])

Tên viết tắt

PAS

Tên Latinh / tên dược điển

Acidum aminosalicylicum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

65-49-6

UNII

5B2658E0N2

PubChem CID

4649

RxNorm CUI

7833

Công thức phân tử

C7H7NO3

Dược động học của Acid aminosalicylic

Dạng hạt kháng dịch vị được thiết kế để tránh phân hủy trong dạ dày và bắt đầu hấp thu sau khi rời dạ dày. PAS phân bố vào nhiều mô/dịch, gắn protein huyết tương khoảng 50–60%, được acetyl hóa ở gan thành chất chuyển hóa không còn hoạt tính kìm khuẩn, và được thải trừ chủ yếu qua thận dưới dạng thuốc và chất chuyển hóa. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Giai đoạn I: Hấp thu

Với dạng hạt kháng dịch vị, hấp thu không bắt đầu cho đến khi hạt rời dạ dày. Trong nghiên cứu đơn liều 4 g ở người trưởng thành khỏe mạnh, thời gian trung vị đạt nồng độ đỉnh là 6 giờ, khoảng dao động 1,5–24 giờ; nồng độ đỉnh trung bình khoảng 20 µg/mL, dao động 9–35 µg/mL. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của dạng hạt kháng dịch vị Acid aminosalicylic.

Giai đoạn II: Phân bố

PAS phân bố vào phổi, thận, gan và dịch phúc mạc; nồng độ trong dịch màng phổi hoặc dịch khớp xấp xỉ huyết tương. Thuốc thường không qua hàng rào máu não trừ khi màng não bị viêm; khi đó nồng độ trong dịch não tủy khoảng 10–50% nồng độ huyết tương. Gắn protein huyết tương khoảng 50–60%, thể tích phân bố khoảng 1,001 L/kg. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Giai đoạn III: Chuyển hóa

PAS được acetyl hóa ở gan thành N-acetyl-para-aminosalicylic acid, là chất chuyển hóa không có hoạt tính kìm khuẩn. Các chất chuyển hóa chính gồm para-aminosalicyluric acid và N-acetyl para-aminosalicylic acid, chiếm hơn 90% tổng chất chuyển hóa PAS trong nước tiểu. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Giai đoạn IV: Thải trừ

Acid aminosalicylic và các chất chuyển hóa được thải trừ qua thận bằng lọc cầu thận và bài tiết ống thận. Nhãn DailyMed ghi khoảng 80% Acid aminosalicylic được thải qua nước tiểu, trong đó từ 50% liều trở lên ở dạng acetyl hóa. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải huyết tương của para-aminosalicylic acid sau dùng Granupas trong nghiên cứu đơn liều là 1,62 ± 0,85 giờ. Nhãn PASER cũng mô tả thuốc có thời gian bán thải huyết thanh ngắn khoảng 1 giờ đối với dạng tự do. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Môi trường acid có thể làm phân hủy PAS không được bảo vệ thành meta-aminophenol, một chất được mô tả là có độc tính gan; vì vậy dạng hạt kháng dịch vị cần được bảo vệ bằng thức ăn/đồ uống có tính acid trong khi uống. Bệnh thận nặng làm tích lũy chất chuyển hóa acetyl không hoạt tính và là chống chỉ định. Ở suy gan, nồng độ PAS được EMA ghi là không thay đổi đáng kể, nhưng người suy gan vẫn cần thận trọng do nguy cơ độc tính gan. ([DailyMed][3])

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Acid aminosalicylic

Thuốc kháng mycobacteria, nhóm thuốc điều trị lao, mã ATC J04AA01. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế của Acid aminosalicylic được mô tả là tương tự sulfonamide: cạnh tranh với PABA tại enzym dihydropteroate synthetase, một enzym liên quan tổng hợp folate của vi khuẩn. EMA cũng lưu ý PAS có vẻ là chất ức chế DHP yếu in vitro, nên có thể còn đích tác dụng khác. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học chính là kìm khuẩn với Mycobacterium tuberculosis và giúp ức chế sự xuất hiện kháng thuốc với streptomycin và isoniazid trong phác đồ phối hợp. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Acid aminosalicylic

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Acid aminosalicylic

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Acid aminosalicylic

Các tương tác cần chú ý gồm: giảm hấp thu vitamin B12 khi dùng kéo dài; giảm hấp thu digoxin nên cần theo dõi nồng độ digoxin khi phối hợp; ethionamide/prothionamide có thể làm tăng tác dụng bất lợi của PAS, đặc biệt tiêu hóa và độc tính gan; diphenhydramine làm giảm hấp thu PAS và không nên dùng đồng thời theo EMA; một nghiên cứu với PAS-Ca ghi phơi nhiễm tenofovir giảm khoảng 3 lần, do đó cần chú ý nguy cơ giảm hiệu quả tenofovir khi phối hợp. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Thắc mắc về hoạt chất Acid aminosalicylic

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *