Ethionamid, tên tiếng Anh là ethionamide, là thuốc chống lao thuộc nhóm dẫn xuất thiocarbamide. Hoạt chất là tiền dược được vi khuẩn lao hoạt hóa, sau đó ức chế InhA và làm gián đoạn quá trình tổng hợp acid mycolic — thành phần thiết yếu của thành tế bào Mycobacterium tuberculosis. Ethionamid có thể kìm khuẩn hoặc diệt khuẩn tùy nồng độ thuốc và độ nhạy của chủng vi khuẩn.
Ethionamid chỉ được sử dụng cùng các thuốc chống lao khác. Dùng đơn độc làm vi khuẩn kháng thuốc nhanh chóng. Theo hướng dẫn WHO năm 2025, ethionamid vẫn có thể là thành phần của một biến thể phác đồ uống hoàn toàn trong 9 tháng dành cho một số người mắc lao đa kháng hoặc kháng rifampicin còn nhạy với fluoroquinolone; tuy nhiên, biến thể chứa linezolid được ưu tiên ở nhiều người bệnh phù hợp.
Tác dụng không mong muốn thường gặp nhất là buồn nôn, nôn, đau bụng, vị kim loại, chán ăn và giảm cân. Các nguy cơ quan trọng gồm viêm gan, suy giáp, hạ đường huyết, bệnh thần kinh ngoại biên, viêm thần kinh thị giác, rối loạn tâm thần và phản ứng da nghiêm trọng.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc chống lao hàng hai, dẫn xuất thiocarbamide.
- Vai trò: Thành phần của một số phác đồ điều trị lao kháng thuốc; không dùng đơn độc.
- Dạng thường gặp: Viên nén hoặc viên nén bao phim 250 mg; có viên phân tán 125 mg dành cho trẻ em.
- Liều người lớn theo nhãn: 15–20 mg/kg/ngày, tối đa 1.000 mg/ngày; thường tăng liều dần để cải thiện dung nạp.
- Tác dụng phụ phổ biến: Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, chán ăn, vị kim loại và giảm cân.
- Cảnh báo chính: Viêm gan, suy giáp, hạ đường huyết, độc tính thần kinh, rối loạn tâm thần và phản ứng da nặng.
- Theo dõi: Men gan, đường huyết, TSH, thị lực, triệu chứng thần kinh và tâm thần.
- Thai kỳ: Thường tránh sử dụng; WHO không khuyến nghị biến thể phác đồ 9 tháng chứa ethionamid trong thai kỳ.
- Nguyên tắc bắt buộc: Tuân thủ đầy đủ phác đồ do chương trình chống lao hoặc bác sĩ chuyên khoa chỉ định.
Hoạt chất Ethionamid là gì?
Ethionamid là thuốc kháng khuẩn chuyên biệt chống Mycobacterium tuberculosis. Hoạt chất thường được xếp vào nhóm thuốc chống lao hàng hai và chỉ được sử dụng trong các phác đồ phối hợp khi kiểu kháng thuốc, tiền sử điều trị hoặc khả năng dung nạp cho thấy thuốc có thể còn hiệu lực.
Ethionamid không điều trị cảm cúm, viêm họng do virus hoặc các nhiễm khuẩn thông thường và không được dùng để phòng bệnh lao một cách tùy tiện.
Ethionamid
INN Ethionamide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ethionamid |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ethionamide |
| Tên IUPAC | 2-ethylpyridine-4-carbothioamide |
| Tên hóa học khác | 2-Ethyl-thioisonicotinamide | 2-Ethylisonicotinic thioamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ethionamidum; ETH; Eto; 2-ethylthioisonicotinamide; 2-ethylpyridine-4-carbothioamide; 2-ethylisothionicotinamide; mã nghiên cứu 1314. Trecator và Ethide là tên sản phẩm, không phải tên hoạt chất. |
| Tên viết tắt | Eto |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ethionamidum |
| Tên USAN | ethionamide |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 536-33-4 |
|---|---|
| UNII | OAY8ORS3CQ |
| PubChem CID | 2761171 |
| RxNorm CUI | 4127 |
| Công thức phân tử | C8H10N2S |
Dược động học của Ethionamid
Ethionamid được hấp thu gần như hoàn toàn qua đường uống và không chịu chuyển hóa bước đầu đáng kể. Sau liều đơn 250 mg viên bao phim ở người khỏe mạnh, Cmax trung bình khoảng 2,16 microgam/ml, Tmax khoảng 1,02 giờ và AUC khoảng 7,67 microgam·giờ/ml.
Thuốc phân bố rộng vào mô và dịch cơ thể, có nồng độ đáng kể trong dịch não tủy, gắn protein khoảng 30%, được chuyển hóa mạnh tại gan và có thời gian bán thải trung bình khoảng 1,9 giờ. Dưới 1% liều uống được thải qua nước tiểu dưới dạng thuốc không đổi.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thuốc được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa, với nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng một giờ. Nhãn thuốc cho phép uống không phụ thuộc bữa ăn, nhưng dùng cùng hoặc ngay sau bữa ăn thường được lựa chọn để giảm buồn nôn và kích ứng tiêu hóa.
Ở người mắc đồng thời lao và HIV có đáp ứng điều trị không phù hợp dù tuân thủ tốt, cần cân nhắc hội chứng kém hấp thu và theo dõi nồng độ thuốc khi có điều kiện.
| F · Sinh khả dụng | Ethionamid được hấp thu gần như hoàn toàn sau khi uống. Một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối định lượng thống nhất chưa được nêu trong nhãn Trecator hiện hành. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ethionamid phân bố nhanh và rộng trong các mô, cơ quan và dịch cơ thể. Nồng độ trong huyết tương và nhiều cơ quan tương đối tương đương; thuốc có khả năng đạt nồng độ đáng kể trong dịch não tủy.
Khoảng 30% thuốc gắn với protein huyết tương. Thể tích phân bố biểu kiến trung bình sau liều uống 250 mg viên bao phim khoảng 93,5 lít trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ethionamid được chuyển hóa mạnh, được cho là chủ yếu tại gan, tạo cả chất chuyển hóa có hoạt tính và không hoạt tính. Các chất chuyển hóa đã được xác định gồm ethionamide sulfoxide, 2-ethylisonicotinamide và một số dẫn xuất dihydropyridine. Ethionamide sulfoxide có hoạt tính chống Mycobacterium tuberculosis.
Quá trình hoạt hóa tạo tác dụng kháng khuẩn xảy ra trong vi khuẩn lao và khác với quá trình chuyển hóa thuốc của cơ thể người.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Dưới 1% liều uống được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng ethionamid không đổi. Phần lớn thuốc được thải dưới dạng các chất chuyển hóa; tỷ lệ thải qua nước tiểu và phân của từng chất chuyển hóa chưa được định lượng đầy đủ trong nhãn hiện hành.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình sau một liều 250 mg viên bao phim khoảng 1,92 giờ ở người trưởng thành khỏe mạnh. Một số tài liệu ghi khoảng 2–3 giờ. Thời gian bán thải ngắn không đồng nghĩa thuốc có thể tự ngừng hoặc bỏ liều, vì hiệu quả điều trị phụ thuộc toàn bộ phác đồ phối hợp và sự tuân thủ kéo dài. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân hoặc độ thanh thải đường uống chuẩn áp dụng cho mọi người bệnh. Độ thanh thải có thể bị ảnh hưởng bởi chức năng gan, khả năng hấp thu và mức độ bệnh, nhưng chưa có mô hình chỉnh liều dựa trên độ thanh thải được xác lập trong nhãn. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:
- Kém hấp thu, đặc biệt ở một số người đồng nhiễm HIV.
- Dạng viên bao phim, viên thông thường hoặc viên phân tán.
- Thức ăn có thể ảnh hưởng tốc độ hấp thu nhưng thường được dùng để cải thiện dung nạp.
- Bệnh gan có thể làm giảm chuyển hóa và tăng nguy cơ độc tính.
- Liều dùng và cách chia liều.
- Khả năng tuân thủ do tác dụng phụ tiêu hóa.
- Tình trạng dinh dưỡng và cân nặng.
- Các thuốc chống lao phối hợp có độc tính chồng lấp.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ethionamid
Ethionamid thuộc nhóm thioamide và có cấu trúc liên quan isoniazid. Cả hai thuốc đều tác động lên InhA, nhưng được hoạt hóa qua các enzym khác nhau: ethionamid chủ yếu được hoạt hóa bởi monooxygenase EthA, còn isoniazid cần catalase–peroxidase KatG.
Đột biến ethA có thể làm giảm hoạt hóa ethionamid. Đột biến hoặc tăng biểu hiện inhA có thể gây kháng chéo giữa ethionamid và isoniazid. Vì vậy, kết quả xét nghiệm kiểu gen và độ nhạy thuốc có thể ảnh hưởng quyết định đưa ethionamid vào phác đồ.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ethionamid là tiền dược. Trong Mycobacterium tuberculosis, enzym EthA oxy hóa thuốc thành chất trung gian hoạt tính. Chất này tạo phức hợp với NAD và ức chế InhA — enzym enoyl-acyl carrier protein reductase tham gia tổng hợp acid mycolic.
Giảm tổng hợp acid mycolic làm suy yếu thành tế bào vi khuẩn lao, cản trở sinh trưởng và có thể dẫn đến chết vi khuẩn. Tác dụng có thể kìm khuẩn hoặc diệt khuẩn tùy nồng độ thuốc và độ nhạy của chủng vi khuẩn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ethionamid có hoạt tính đối với Mycobacterium tuberculosis trong và ngoài tế bào. Hiệu quả phụ thuộc nồng độ tại vị trí nhiễm trùng, độ nhạy của vi khuẩn và số lượng thuốc còn hiệu lực trong phác đồ.
Kháng thuốc phát triển nhanh khi dùng đơn độc. Đột biến ethA, ethR, inhA hoặc vùng khởi động inhA có thể làm giảm độ nhạy với thuốc. Phát hiện đồng thời đột biến vùng inhA và katG có thể cho thấy phác đồ 9 tháng chứa cả isoniazid liều cao và thioamide không phù hợp.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ethionamid
Ethionamid được sử dụng phối hợp trong điều trị lao hoạt động khi:
- Chủng Mycobacterium tuberculosis kháng isoniazid hoặc rifampicin nhưng còn nhạy với ethionamid.
- Người bệnh không dung nạp hoặc có chống chỉ định với một số thuốc chống lao khác.
- Ethionamid là thành phần phù hợp của phác đồ MDR/RR-TB dựa trên kết quả xét nghiệm độ nhạy thuốc.
- Người bệnh đủ điều kiện dùng biến thể phác đồ uống hoàn toàn 9 tháng có ethionamid theo WHO.
- Cần xây dựng phác đồ dài cá thể hóa và ethionamid được dự đoán còn hiệu lực.
Thuốc không được dùng đơn độc và không nên được bổ sung riêng lẻ vào một phác đồ đang thất bại.
Các hướng nghiên cứu liên quan ethionamid gồm:
- Phát triển chất ức chế EthR nhằm tăng biểu hiện EthA và tăng khả năng hoạt hóa ethionamid.
- Xác định nhanh đột biến ethA, inhA và vùng khởi động inhA để dự đoán kháng thuốc.
- Tối ưu liều theo cân nặng và theo dõi nồng độ thuốc ở người kém hấp thu.
- Phát triển viên phân tán phù hợp cho trẻ em.
- Nghiên cứu các chất ức chế InhA trực tiếp không cần hoạt hóa bởi EthA.
Các ứng dụng này không thay đổi chỉ định hoặc liều sử dụng hiện hành nếu chưa được cơ quan quản lý phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ mang tính tham khảo và không được tự áp dụng:
Người lớn theo nhãn Trecator:
- Liều thông thường: 15–20 mg/kg/ngày.
- Có thể uống một lần mỗi ngày hoặc chia liều nếu dung nạp tiêu hóa kém.
- Liều tối đa: 1.000 mg/ngày.
- Thường bắt đầu 250 mg/ngày và tăng dần theo khả năng dung nạp.
- Khoảng liều thường dung nạp ở người lớn: 500–1.000 mg/ngày; liều trung bình khoảng 750 mg/ngày.
Trẻ em theo nhãn Trecator:
- 10–20 mg/kg/ngày chia 2–3 lần sau ăn; hoặc
- 15 mg/kg/ngày uống một lần.
- Liều tối ưu chưa được xác lập trong nhãn Hoa Kỳ.
WHO sử dụng bảng liều theo cân nặng cho ethionamid hoặc prothionamide trong các phác đồ MDR/RR-TB. Liều thực tế phải căn cứ tuổi, cân nặng, dạng viên, phác đồ, kết quả kháng thuốc và khả năng dung nạp.
Ethionamid có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn, nhưng uống trong hoặc ngay sau bữa ăn thường giúp giảm buồn nôn. Liều có thể được tăng dần và chia nhỏ theo chỉ định để cải thiện khả năng dung nạp.
Các lưu ý gồm:
- Uống cùng đầy đủ các thuốc trong phác đồ.
- Dùng đúng giờ và đủ thời gian.
- Không bỏ thuốc khi triệu chứng lao đã giảm.
- Không dùng gấp đôi để bù liều đã quên.
- Không tự giảm liều vì buồn nôn mà chưa trao đổi với cơ sở điều trị.
- Có thể cần thuốc chống nôn theo chỉ định.
- Pyridoxine thường được dùng phối hợp để phòng hoặc giảm độc tính thần kinh.
- Hạn chế hoặc tránh hoàn toàn đồ uống có cồn.
- Viên phân tán phải được hòa theo hướng dẫn và uống đủ toàn bộ lượng thuốc đã pha.
Trước và trong quá trình điều trị cần theo dõi:
- Nuôi cấy, xét nghiệm phân tử và độ nhạy thuốc của Mycobacterium tuberculosis.
- Tuân thủ và đáp ứng của toàn bộ phác đồ.
- AST, ALT, bilirubin trước điều trị và ít nhất hằng tháng theo nhãn Trecator.
- Đường huyết trước và định kỳ, đặc biệt ở người đái tháo đường.
- TSH định kỳ; WHO khuyến nghị khoảng mỗi 3 tháng trong thời gian dùng ethionamid hoặc prothionamide.
- Triệu chứng suy giáp như mệt mỏi, tăng cân, táo bón, lạnh và bướu cổ.
- Khám mắt trước và định kỳ; đánh giá ngay khi nhìn mờ, song thị hoặc giảm thị lực.
- Tê, đau rát, yếu chi hoặc mất cảm giác.
- Trầm cảm, kích động, mất ngủ, lú lẫn, ảo giác hoặc ý nghĩ tự sát.
- Cân nặng, dinh dưỡng, buồn nôn, nôn và khả năng uống thuốc.
- Phát ban, sốt, tổn thương niêm mạc hoặc phù mặt.
Cảnh báo và lưu ý về Ethionamid
Ethionamid chống chỉ định trong các trường hợp:
- Suy gan nặng.
- Quá mẫn với ethionamid hoặc thành phần của sản phẩm.
Không nên đưa thuốc vào phác đồ khi đã xác nhận vi khuẩn kháng ethionamid hoặc khi không còn đủ thuốc phối hợp có hiệu lực. Thai kỳ không được nhãn Hoa Kỳ liệt kê là chống chỉ định tuyệt đối, nhưng thuốc thường phải tránh trừ khi được đánh giá là thành phần thiết yếu của phác đồ.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Buồn nôn và nôn.
- Đau hoặc khó chịu ở bụng.
- Tiêu chảy.
- Tăng tiết nước bọt.
- Vị kim loại hoặc vị khó chịu trong miệng.
- Viêm miệng.
- Chán ăn và giảm cân.
- Đau đầu.
- Chóng mặt hoặc buồn ngủ.
- Bồn chồn.
- Hạ huyết áp tư thế.
- Mệt mỏi.
- Mụn trứng cá.
- Vú to ở nam giới hoặc suy giảm chức năng tình dục.
- Tăng men gan.
- Suy giáp hoặc bướu cổ.
- Hạ đường huyết.
Tác dụng phụ tiêu hóa có liên quan đến liều và là nguyên nhân quan trọng làm người bệnh khó tuân thủ điều trị.
Các biến cố nghiêm trọng có thể gồm:
- Viêm gan có hoặc không kèm vàng da.
- Tổn thương gan nặng hoặc suy gan.
- Rối loạn tâm thần, trầm cảm nặng hoặc phản ứng loạn thần.
- Co giật.
- Bệnh thần kinh ngoại biên.
- Viêm thần kinh thị giác, giảm thị lực, song thị hoặc nhìn mờ.
- Hội chứng giống pellagra.
- Hạ đường huyết nặng.
- Suy giáp có triệu chứng.
- Giảm tiểu cầu và ban xuất huyết.
- Hội chứng Stevens–Johnson.
- Hoại tử thượng bì nhiễm độc.
- DRESS.
- Ngoại ban mụn mủ toàn thân cấp tính.
- Phản ứng quá mẫn nặng.
Không được sử dụng ethionamid đơn độc vì kháng thuốc phát triển nhanh. Việc thêm riêng ethionamid vào một phác đồ thất bại cũng có thể làm mất hiệu lực của thuốc.
Độc tính gan có thể xuất hiện trong quá trình điều trị. Người bệnh phải báo ngay khi chán ăn tăng lên, nôn kéo dài, mệt bất thường, đau hạ sườn phải, nước tiểu sẫm, phân bạc màu hoặc vàng da.
Phải ngừng thuốc nghi ngờ và điều trị khẩn cấp khi có phát ban lan rộng, phồng rộp, bong da, sốt, phù mặt hoặc tổn thương mắt, miệng và cơ quan sinh dục.
Tác dụng phụ tâm thần có thể bị nhầm với căng thẳng do bệnh lao. Cần hỏi chủ động về trầm cảm, lú lẫn, ảo giác và ý nghĩ tự sát.
Buồn nôn không phải lý do để tự ngừng phác đồ; cơ sở điều trị có thể thay đổi thời điểm uống, chia liều, tăng liều chậm hoặc kê thuốc hỗ trợ.
Thông tin lâm sàng cụ thể về quá liều ethionamid còn hạn chế. Quá liều có thể làm tăng buồn nôn, nôn, đau bụng, chóng mặt, rối loạn tâm thần, hạ đường huyết, co giật và tổn thương gan.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí gồm:
- Liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
- Đánh giá đường thở, hô hấp và tuần hoàn.
- Theo dõi đường huyết, điện giải, men gan và trạng thái thần kinh.
- Điều trị co giật, hạ đường huyết và các biến chứng theo phác đồ.
- Cân nhắc than hoạt hoặc biện pháp hạn chế hấp thu khi còn phù hợp và do nhân viên y tế thực hiện.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ.
Hiệu quả của thẩm tách máu trong loại bỏ ethionamid.
Trecator được bảo quản ở nhiệt độ phòng có kiểm soát 20–25°C, trong vật chứa kín.
Điều kiện có thể khác theo từng sản phẩm. Cần:
- Giữ thuốc trong bao bì gốc.
- Tránh ẩm và nhiệt quá mức.
- Không sử dụng viên bị đổi màu, ẩm, nứt hoặc quá hạn.
- Để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
- Không chia sẻ thuốc chống lao cho người khác.
- Dung dịch sau khi pha viên phân tán phải được dùng theo thời gian ghi trong hướng dẫn sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn Trecator Hoa Kỳ nêu dữ liệu ở trẻ dưới 12 tuổi còn hạn chế và chỉ nên sử dụng khi vi khuẩn chắc chắn kháng thuốc hàng đầu hoặc bệnh có nguy cơ lan tỏa, đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, hướng dẫn WHO hiện cho phép điều trị MDR/RR-TB ở trẻ mọi lứa tuổi bằng phác đồ và liều theo cân nặng phù hợp.
WHO đã tiền thẩm định viên phân tán ethionamid 125 mg để hỗ trợ định liều cho trẻ em. Liều phải được điều chỉnh khi cân nặng thay đổi và cần dùng dạng bào chế thân thiện với trẻ khi có sẵn.
Trẻ cần được theo dõi đặc biệt về buồn nôn, dinh dưỡng, suy giáp, hạ đường huyết, bệnh thần kinh và thay đổi hành vi.
Không có chế độ chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Người cao tuổi thường có dự trữ gan thấp hơn, nhiều bệnh đồng mắc, suy dinh dưỡng và sử dụng nhiều thuốc, nên có nguy cơ cao hơn về độc tính gan, hạ đường huyết, suy giáp, chóng mặt và rối loạn thần kinh.
Cần lựa chọn liều theo cân nặng, tăng liều thận trọng, đánh giá tương tác và theo dõi thường xuyên hơn khi cần.
Ethionamid thường phải tránh trong thai kỳ. Nghiên cứu động vật cho thấy khả năng gây quái thai ở liều cao và chưa có nghiên cứu đối chứng đầy đủ ở người. Nhãn Trecator khuyến nghị không dùng cho người đang hoặc có khả năng mang thai, trừ khi bác sĩ đánh giá thuốc là thành phần thiết yếu của điều trị.
WHO năm 2025 yêu cầu tránh biến thể phác đồ 9 tháng chứa ethionamid trong thai kỳ; biến thể chứa linezolid hoặc phác đồ khác có thể được cân nhắc tùy tình trạng kháng thuốc và nguy cơ của người bệnh.
Không được trì hoãn điều trị lao kháng thuốc nghiêm trọng chỉ vì mang thai; phác đồ phải được hội chẩn giữa chuyên khoa lao, sản khoa và nhi khoa.
Dữ liệu về ethionamid trong sữa mẹ còn rất hạn chế. Nhãn Trecator cho phép cân nhắc khi lợi ích vượt nguy cơ và khuyến nghị theo dõi trẻ bú mẹ về tác dụng bất lợi.
LactMed nhận định ethionamid không nhất thiết là lý do ngừng cho bú khi người mẹ cần điều trị và trẻ đã lớn hơn, nhưng có thể ưu tiên thuốc thay thế nếu đang nuôi trẻ sơ sinh hoặc trẻ sinh non.
Quyết định tiếp tục cho bú phải dựa trên mức độ bệnh lao, nguy cơ lây truyền, toàn bộ phác đồ thuốc và khả năng theo dõi trẻ. Trẻ cần được đánh giá bú kém, nôn, vàng da, tăng trưởng và phát triển.
Suy gan nặng là chống chỉ định.
Ở người có bệnh gan mạn ổn định, WHO lưu ý phác đồ chứa ethionamid cùng pyrazinamide và isoniazid có nhiều thuốc độc gan, nên có thể không phải lựa chọn thích hợp nếu không thể theo dõi sát.
Không có bảng chỉnh liều chuẩn theo Child-Pugh. Phải kiểm tra men gan trước điều trị, theo dõi ít nhất hằng tháng và ngừng hoặc thay đổi thuốc khi xuất hiện tổn thương gan theo đánh giá chuyên khoa.
Ethionamid được chuyển hóa mạnh và dưới 1% liều được thải qua nước tiểu dưới dạng thuốc mẹ. Nhãn không cung cấp chế độ chỉnh liều chuẩn theo độ thanh thải creatinin.
WHO không liệt kê ethionamid trong nhóm thuốc bắt buộc phải chỉnh liều khi độ thanh thải creatinin dưới 30 ml/phút trong phác đồ 9 tháng; tuy nhiên, người suy thận vẫn cần được theo dõi về tác dụng phụ và độc tính của toàn bộ phác đồ.
Ethionamid có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, đau đầu, hạ huyết áp tư thế, nhìn mờ hoặc rối loạn tâm thần. Không lái xe, vận hành máy hoặc làm việc trên cao khi xuất hiện các triệu chứng này.
Người có nhìn mờ, song thị, mất thị lực, lú lẫn, ảo giác hoặc ngất phải ngừng hoạt động nguy hiểm và liên hệ cơ sở điều trị ngay.
Tương tác thuốc của Ethionamid
Các tương tác và độc tính chồng lấp cần lưu ý gồm:
- Isoniazid: ethionamid có thể làm tăng tạm thời nồng độ isoniazid; tăng nguy cơ độc tính gan và thần kinh.
- Cycloserine hoặc terizidone: tăng nguy cơ co giật và tác dụng tâm thần–thần kinh.
- Pyrazinamide, rifampicin và các thuốc độc gan khác: tăng nguy cơ viêm gan.
- Para-aminosalicylic acid: tăng nguy cơ suy giáp khi dùng cùng ethionamid.
- Rượu: có thể làm tăng độc tính gan và đã có báo cáo phản ứng loạn thần.
- Thuốc hạ đường huyết: có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.
- Các thuốc gây bệnh thần kinh ngoại biên: có thể làm nặng tê, đau hoặc yếu chi.
- Thuốc gây suy giáp: có thể tạo tác dụng cộng hợp.
- Thuốc chống lao khác: ethionamid có thể làm tăng hoặc chồng lấp tác dụng bất lợi của toàn bộ phác đồ.
Không tự dùng thuốc thảo dược, thực phẩm bổ sung hoặc thuốc không kê đơn trong quá trình điều trị lao nếu chưa được kiểm tra tương tác.
Thắc mắc về hoạt chất Ethionamid
Ethionamid là thuốc chống lao hàng hai dùng phối hợp trong một số phác đồ lao kháng thuốc. Thuốc được vi khuẩn lao hoạt hóa rồi ức chế tổng hợp acid mycolic của thành tế bào. Ethionamid không được dùng đơn độc.
Thuốc có thể uống không phụ thuộc bữa ăn, nhưng thường được dùng trong hoặc ngay sau bữa ăn để giảm buồn nôn và đau bụng. Bác sĩ có thể tăng liều từ từ hoặc chia liều nếu người bệnh khó dung nạp.
Pyridoxine — vitamin B6 — thường được dùng để phòng hoặc giảm bệnh thần kinh ngoại biên và một số tác dụng độc thần kinh của ethionamid. Liều vitamin B6 phải do cơ sở điều trị xác định theo tuổi, thai kỳ, dinh dưỡng và các thuốc phối hợp.
Có. Ethionamid có thể gây suy giáp, đặc biệt khi phối hợp para-aminosalicylic acid. WHO khuyến nghị theo dõi TSH khoảng mỗi ba tháng trong thời gian phơi nhiễm và xét nghiệm sớm hơn khi có mệt mỏi, tăng cân, táo bón, lạnh hoặc bướu cổ.
Cần liên hệ cơ sở điều trị ngay khi có vàng da, nước tiểu sẫm, nôn kéo dài, đau hạ sườn phải, nhìn mờ, mất thị lực, co giật, tê yếu tăng dần, ảo giác, ý nghĩ tự sát hoặc hạ đường huyết. Phát ban phồng rộp, bong da, loét miệng, phù mặt hoặc khó thở cần được cấp cứu.

