Ethionamid

Ethionamid, tên tiếng Anh là ethionamide, là thuốc chống lao thuộc nhóm dẫn xuất thiocarbamide. Hoạt chất là tiền dược được vi khuẩn lao hoạt hóa, sau đó ức chế InhA và làm gián đoạn quá trình tổng hợp acid mycolic — thành phần thiết yếu của thành tế bào Mycobacterium tuberculosis. Ethionamid có thể kìm khuẩn hoặc diệt khuẩn tùy nồng độ thuốc và độ nhạy của chủng vi khuẩn.

Ethionamid chỉ được sử dụng cùng các thuốc chống lao khác. Dùng đơn độc làm vi khuẩn kháng thuốc nhanh chóng. Theo hướng dẫn WHO năm 2025, ethionamid vẫn có thể là thành phần của một biến thể phác đồ uống hoàn toàn trong 9 tháng dành cho một số người mắc lao đa kháng hoặc kháng rifampicin còn nhạy với fluoroquinolone; tuy nhiên, biến thể chứa linezolid được ưu tiên ở nhiều người bệnh phù hợp.

Tác dụng không mong muốn thường gặp nhất là buồn nôn, nôn, đau bụng, vị kim loại, chán ăn và giảm cân. Các nguy cơ quan trọng gồm viêm gan, suy giáp, hạ đường huyết, bệnh thần kinh ngoại biên, viêm thần kinh thị giác, rối loạn tâm thần và phản ứng da nghiêm trọng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc chống lao hàng hai, dẫn xuất thiocarbamide.
  • Vai trò: Thành phần của một số phác đồ điều trị lao kháng thuốc; không dùng đơn độc.
  • Dạng thường gặp: Viên nén hoặc viên nén bao phim 250 mg; có viên phân tán 125 mg dành cho trẻ em.
  • Liều người lớn theo nhãn: 15–20 mg/kg/ngày, tối đa 1.000 mg/ngày; thường tăng liều dần để cải thiện dung nạp.
  • Tác dụng phụ phổ biến: Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, chán ăn, vị kim loại và giảm cân.
  • Cảnh báo chính: Viêm gan, suy giáp, hạ đường huyết, độc tính thần kinh, rối loạn tâm thần và phản ứng da nặng.
  • Theo dõi: Men gan, đường huyết, TSH, thị lực, triệu chứng thần kinh và tâm thần.
  • Thai kỳ: Thường tránh sử dụng; WHO không khuyến nghị biến thể phác đồ 9 tháng chứa ethionamid trong thai kỳ.
  • Nguyên tắc bắt buộc: Tuân thủ đầy đủ phác đồ do chương trình chống lao hoặc bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

Hoạt chất Ethionamid là gì?

Ethionamid là thuốc kháng khuẩn chuyên biệt chống Mycobacterium tuberculosis. Hoạt chất thường được xếp vào nhóm thuốc chống lao hàng hai và chỉ được sử dụng trong các phác đồ phối hợp khi kiểu kháng thuốc, tiền sử điều trị hoặc khả năng dung nạp cho thấy thuốc có thể còn hiệu lực.

Ethionamid không điều trị cảm cúm, viêm họng do virus hoặc các nhiễm khuẩn thông thường và không được dùng để phòng bệnh lao một cách tùy tiện.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ethionamid

INN Ethionamide

CAS 536-33-4 Công thức C8H10N2S

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ethionamid

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ethionamide

Tên IUPAC

2-ethylpyridine-4-carbothioamide

Tên hóa học khác

2-Ethyl-thioisonicotinamide | 2-Ethylisonicotinic thioamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Ethionamidum; ETH; Eto; 2-ethylthioisonicotinamide; 2-ethylpyridine-4-carbothioamide; 2-ethylisothionicotinamide; mã nghiên cứu 1314. Trecator và Ethide là tên sản phẩm, không phải tên hoạt chất.

Tên viết tắt

Eto

Tên Latinh / tên dược điển

Ethionamidum

Tên USAN

ethionamide

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

536-33-4

UNII

OAY8ORS3CQ

PubChem CID

2761171

RxNorm CUI

4127

Công thức phân tử

C8H10N2S

Dược động học của Ethionamid

Ethionamid được hấp thu gần như hoàn toàn qua đường uống và không chịu chuyển hóa bước đầu đáng kể. Sau liều đơn 250 mg viên bao phim ở người khỏe mạnh, Cmax trung bình khoảng 2,16 microgam/ml, Tmax khoảng 1,02 giờ và AUC khoảng 7,67 microgam·giờ/ml.

Thuốc phân bố rộng vào mô và dịch cơ thể, có nồng độ đáng kể trong dịch não tủy, gắn protein khoảng 30%, được chuyển hóa mạnh tại gan và có thời gian bán thải trung bình khoảng 1,9 giờ. Dưới 1% liều uống được thải qua nước tiểu dưới dạng thuốc không đổi.

Giai đoạn I: Hấp thu

Thuốc được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa, với nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng một giờ. Nhãn thuốc cho phép uống không phụ thuộc bữa ăn, nhưng dùng cùng hoặc ngay sau bữa ăn thường được lựa chọn để giảm buồn nôn và kích ứng tiêu hóa.

Ở người mắc đồng thời lao và HIV có đáp ứng điều trị không phù hợp dù tuân thủ tốt, cần cân nhắc hội chứng kém hấp thu và theo dõi nồng độ thuốc khi có điều kiện.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Ethionamid được hấp thu gần như hoàn toàn sau khi uống. Một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối định lượng thống nhất chưa được nêu trong nhãn Trecator hiện hành.

Giai đoạn II: Phân bố

Ethionamid phân bố nhanh và rộng trong các mô, cơ quan và dịch cơ thể. Nồng độ trong huyết tương và nhiều cơ quan tương đối tương đương; thuốc có khả năng đạt nồng độ đáng kể trong dịch não tủy.

Khoảng 30% thuốc gắn với protein huyết tương. Thể tích phân bố biểu kiến trung bình sau liều uống 250 mg viên bao phim khoảng 93,5 lít trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Ethionamid được chuyển hóa mạnh, được cho là chủ yếu tại gan, tạo cả chất chuyển hóa có hoạt tính và không hoạt tính. Các chất chuyển hóa đã được xác định gồm ethionamide sulfoxide, 2-ethylisonicotinamide và một số dẫn xuất dihydropyridine. Ethionamide sulfoxide có hoạt tính chống Mycobacterium tuberculosis.

Quá trình hoạt hóa tạo tác dụng kháng khuẩn xảy ra trong vi khuẩn lao và khác với quá trình chuyển hóa thuốc của cơ thể người.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Dưới 1% liều uống được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng ethionamid không đổi. Phần lớn thuốc được thải dưới dạng các chất chuyển hóa; tỷ lệ thải qua nước tiểu và phân của từng chất chuyển hóa chưa được định lượng đầy đủ trong nhãn hiện hành.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình sau một liều 250 mg viên bao phim khoảng 1,92 giờ ở người trưởng thành khỏe mạnh. Một số tài liệu ghi khoảng 2–3 giờ.

Thời gian bán thải ngắn không đồng nghĩa thuốc có thể tự ngừng hoặc bỏ liều, vì hiệu quả điều trị phụ thuộc toàn bộ phác đồ phối hợp và sự tuân thủ kéo dài.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân hoặc độ thanh thải đường uống chuẩn áp dụng cho mọi người bệnh.

Độ thanh thải có thể bị ảnh hưởng bởi chức năng gan, khả năng hấp thu và mức độ bệnh, nhưng chưa có mô hình chỉnh liều dựa trên độ thanh thải được xác lập trong nhãn.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Kém hấp thu, đặc biệt ở một số người đồng nhiễm HIV.
  • Dạng viên bao phim, viên thông thường hoặc viên phân tán.
  • Thức ăn có thể ảnh hưởng tốc độ hấp thu nhưng thường được dùng để cải thiện dung nạp.
  • Bệnh gan có thể làm giảm chuyển hóa và tăng nguy cơ độc tính.
  • Liều dùng và cách chia liều.
  • Khả năng tuân thủ do tác dụng phụ tiêu hóa.
  • Tình trạng dinh dưỡng và cân nặng.
  • Các thuốc chống lao phối hợp có độc tính chồng lấp.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ethionamid

Ethionamid thuộc nhóm thioamide và có cấu trúc liên quan isoniazid. Cả hai thuốc đều tác động lên InhA, nhưng được hoạt hóa qua các enzym khác nhau: ethionamid chủ yếu được hoạt hóa bởi monooxygenase EthA, còn isoniazid cần catalase–peroxidase KatG.

Đột biến ethA có thể làm giảm hoạt hóa ethionamid. Đột biến hoặc tăng biểu hiện inhA có thể gây kháng chéo giữa ethionamid và isoniazid. Vì vậy, kết quả xét nghiệm kiểu gen và độ nhạy thuốc có thể ảnh hưởng quyết định đưa ethionamid vào phác đồ.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Ethionamid là tiền dược. Trong Mycobacterium tuberculosis, enzym EthA oxy hóa thuốc thành chất trung gian hoạt tính. Chất này tạo phức hợp với NAD và ức chế InhA — enzym enoyl-acyl carrier protein reductase tham gia tổng hợp acid mycolic.

Giảm tổng hợp acid mycolic làm suy yếu thành tế bào vi khuẩn lao, cản trở sinh trưởng và có thể dẫn đến chết vi khuẩn. Tác dụng có thể kìm khuẩn hoặc diệt khuẩn tùy nồng độ thuốc và độ nhạy của chủng vi khuẩn.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ethionamid có hoạt tính đối với Mycobacterium tuberculosis trong và ngoài tế bào. Hiệu quả phụ thuộc nồng độ tại vị trí nhiễm trùng, độ nhạy của vi khuẩn và số lượng thuốc còn hiệu lực trong phác đồ.

Kháng thuốc phát triển nhanh khi dùng đơn độc. Đột biến ethA, ethR, inhA hoặc vùng khởi động inhA có thể làm giảm độ nhạy với thuốc. Phát hiện đồng thời đột biến vùng inhA và katG có thể cho thấy phác đồ 9 tháng chứa cả isoniazid liều cao và thioamide không phù hợp.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ethionamid

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ethionamid

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ethionamid

Các tương tác và độc tính chồng lấp cần lưu ý gồm:

  • Isoniazid: ethionamid có thể làm tăng tạm thời nồng độ isoniazid; tăng nguy cơ độc tính gan và thần kinh.
  • Cycloserine hoặc terizidone: tăng nguy cơ co giật và tác dụng tâm thần–thần kinh.
  • Pyrazinamide, rifampicin và các thuốc độc gan khác: tăng nguy cơ viêm gan.
  • Para-aminosalicylic acid: tăng nguy cơ suy giáp khi dùng cùng ethionamid.
  • Rượu: có thể làm tăng độc tính gan và đã có báo cáo phản ứng loạn thần.
  • Thuốc hạ đường huyết: có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.
  • Các thuốc gây bệnh thần kinh ngoại biên: có thể làm nặng tê, đau hoặc yếu chi.
  • Thuốc gây suy giáp: có thể tạo tác dụng cộng hợp.
  • Thuốc chống lao khác: ethionamid có thể làm tăng hoặc chồng lấp tác dụng bất lợi của toàn bộ phác đồ.

Không tự dùng thuốc thảo dược, thực phẩm bổ sung hoặc thuốc không kê đơn trong quá trình điều trị lao nếu chưa được kiểm tra tương tác.

Thắc mắc về hoạt chất Ethionamid

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *