Ether mê (Diethyl ether)

Ether mê thường chỉ diethyl ether đạt tiêu chuẩn dược dụng để gây mê, còn được gọi là anaesthetic ether hoặc ether anaesthesicus. Đây là chất lỏng trong, không màu, rất dễ bay hơi, từng được dùng để khởi mê và duy trì gây mê toàn thân qua đường hô hấp. Diethyl ether có tác dụng gây ngủ, giảm đau và giãn cơ, nhưng khởi mê và hồi tỉnh chậm do độ hòa tan trong máu cao.

Ether mê hiện hiếm được sử dụng trong thực hành gây mê hiện đại vì gây kích ứng đường thở, tăng tiết nước bọt, buồn nôn–nôn sau mổ và đặc biệt có nguy cơ cháy, nổ rất cao. Hơi ether có thể bắt cháy bởi ngọn lửa, thiết bị đốt điện, tia lửa điện hoặc tĩnh điện; hỗn hợp hơi ether với không khí, oxy hay nitrous oxide có thể phát nổ.

Chỉ được sử dụng ether đạt tiêu chuẩn gây mê trong cơ sở y tế có bác sĩ gây mê, hệ thống kiểm soát đường thở, thông khí, theo dõi liên tục và quy trình phòng cháy nổ. Diethyl ether dùng trong phòng thí nghiệm, công nghiệp hoặc làm dung môi không được sử dụng để gây mê.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Tên hoạt chất: Diethyl ether, còn gọi ethyl ether hoặc ether anaesthesicus.
  • Nhóm thuốc: Thuốc gây mê toàn thân đường hô hấp thuộc nhóm ether.
  • Tình trạng sử dụng: Chủ yếu có giá trị lịch sử; hiện rất hiếm dùng trong gây mê hiện đại.
  • Ưu điểm lịch sử: Có tác dụng gây mê, giảm đau, giãn cơ và ít ức chế tim hơn một số thuốc mê cũ.
  • Nhược điểm: Khởi mê chậm, hồi tỉnh chậm, kích ứng đường thở, tăng tiết dịch và gây buồn nôn–nôn.
  • Nguy cơ lớn nhất: Rất dễ cháy; hơi ether trộn với không khí, oxy hoặc nitrous oxide có thể phát nổ.
  • Dược động học: MAC khoảng 1,92%; hệ số phân bố máu/khí khoảng 12–12,1 nên khởi mê chậm.
  • Điều kiện sử dụng: Chỉ dùng bởi đội ngũ gây mê với theo dõi và phương tiện hồi sức đầy đủ.
  • Lưu ý chất lượng: Chỉ ether đạt tiêu chuẩn dược dụng mới có thể dùng gây mê; không dùng ether công nghiệp hoặc thuốc thử.

Hoạt chất Ether mê (Diethyl ether) là gì?

Ether mê là diethyl ether đạt tiêu chuẩn dược dụng, được hóa hơi và đưa vào đường hô hấp để gây mất ý thức, giảm đau và giãn cơ trong phẫu thuật. Đây là một trong những thuốc gây mê toàn thân đầu tiên được sử dụng rộng rãi trong lịch sử y học.

Ether mê hiện không phải lựa chọn thường quy tại phần lớn cơ sở gây mê hiện đại do khởi phát chậm, hồi tỉnh kéo dài, tác dụng phụ đường hô hấp và nguy cơ cháy nổ.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ether mê (Diethyl ether)

INN Anaesthetic ether; Diethyl ether

CAS 60-29-7 Công thức C4H10O

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ether mê (Diethyl ether)

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Anaesthetic ether; Diethyl ether

Tên IUPAC

ethoxyethane

Tên hóa học khác

Diethyl ether | Ethyl ether

Tên khác / tên đồng nghĩa

Ethyl ether; ethoxyethane; diethyl oxide; 1,1′-oxybisethane; ether anaesthesicus; sulfuric ether; ether gây mê. CAS 60-29-7. “Ether” là tên gọi chung của một nhóm hợp chất nên phải xác định chính xác diethyl ether khi nói đến Ether mê.

Tên viết tắt

Et2O

Tên Latinh / tên dược điển

Aether Anaesthesicus

Tên USAN

ether

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

60-29-7

UNII

0F5N573A2Y

PubChem CID

3283

RxNorm CUI

3283

Công thức phân tử

C4H10O

Dược động học của Ether mê (Diethyl ether)

Ether được hấp thu qua phế nang vào máu rồi phân bố đến não và các mô. Hệ số phân bố máu/khí khoảng 12–12,1 cho thấy thuốc hòa tan mạnh trong máu, khiến nồng độ trong não tăng chậm và khởi mê kéo dài.

Khoảng 85–90% lượng ether hấp thu được đào thải không đổi qua phổi. Một phần nhỏ được chuyển hóa tại gan thành ethanol, acetaldehyde, acid acetic và các sản phẩm chuyển hóa khác.

Giai đoạn I: Hấp thu

Ether bay hơi được hấp thu nhanh qua màng phế nang. Tuy nhiên, do độ hòa tan trong máu rất cao, phải có lượng thuốc đáng kể hòa tan trong máu và các mô trước khi áp suất riêng phần tại não đạt mức gây mê; vì vậy quá trình khởi mê chậm hơn các thuốc mê bay hơi hiện đại.

Kích ứng mùi và niêm mạc đường thở có thể gây ho, nín thở, co thắt thanh quản và kéo dài giai đoạn khởi mê.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không áp dụng sinh khả dụng đường uống theo cách thông thường. Ether được hấp thu qua phổi và tác dụng phụ thuộc nồng độ hít vào, thông khí phế nang, cung lượng tim, độ hòa tan máu/khí và thời gian tiếp xúc.

Một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối chuẩn cho Ether mê.

Giai đoạn II: Phân bố

Ether được máu vận chuyển đến não, tim, cơ, mô mỡ và các cơ quan khác. Hệ số phân bố dầu/khí khoảng 65, phản ánh khả năng hòa tan trong lipid và tác dụng gây mê.

Sau gây mê kéo dài, ether có thể tích lũy trong cơ và mô mỡ, góp phần làm quá trình tỉnh mê chậm.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Khoảng 6–10% lượng ether hấp thu được ước tính chuyển hóa trong cơ thể. Quá trình chuyển hóa có sự tham gia của hệ enzym microsome gan và có thể tạo ethanol, acetaldehyde, acid acetic cùng các sản phẩm khác.

Ether có thể ảnh hưởng quá trình chuyển hóa của ethanol và một số thuốc cần oxy hóa tại gan. Ý nghĩa lâm sàng cụ thể phụ thuộc liều, thời gian gây mê và thuốc phối hợp.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Phần lớn ether hấp thu được thải không đổi qua phổi trong khí thở ra. Một lượng nhỏ chất chuyển hóa có thể được đào thải qua nước tiểu hoặc tiếp tục chuyển hóa theo các con đường sinh lý.

Khí thở ra của người bệnh tiếp tục chứa ether và có thể tạo nguy cơ cháy nổ hoặc phơi nhiễm nghề nghiệp nếu hệ thống thu gom khí mê không hiệu quả.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Không xác lập một thời gian bán thải duy nhất có ý nghĩa tương tự thuốc uống hoặc thuốc tiêm. Quá trình tỉnh mê phụ thuộc vào việc ngừng cung cấp ether, thông khí, lượng thuốc đã hấp thu và giải phóng thuốc từ mô mỡ.

Các nghiên cứu cũ ghi nhận quá trình thải qua phổi có thể tương đối nhanh ban đầu nhưng buồn ngủ và hồi phục tâm thần–vận động có thể kéo dài sau gây mê lâu.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Không có một giá trị độ thanh thải huyết tương chuẩn được sử dụng trong thực hành lâm sàng với Ether mê. Tốc độ loại bỏ phụ thuộc chủ yếu vào thông khí phế nang, tưới máu, thời gian gây mê, lượng thuốc tích lũy trong mô và hiệu quả của hệ thống hô hấp.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng gồm:

  • Nồng độ ether trong khí hít vào.
  • Thông khí phế nang và khả năng tự thở.
  • Cung lượng tim và tưới máu mô.
  • Thời gian gây mê.
  • Khối lượng mô mỡ.
  • Nhiệt độ môi trường và độ cao làm thay đổi tốc độ bay hơi.
  • Thiết kế và hiệu suất của bình bốc hơi.
  • Thuốc gây mê, opioid, thuốc an thần hoặc thuốc giãn cơ phối hợp.
  • Bệnh phổi, suy tuần hoàn, suy gan hoặc suy thận.
  • Rò rỉ hệ thống hoặc hệ thống thu gom khí mê không đầy đủ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ether mê (Diethyl ether)

Diethyl ether thuộc nhóm thuốc mê hô hấp bay hơi không halogen hóa. Độ mạnh gây mê được mô tả bằng nồng độ phế nang tối thiểu — MAC — khoảng 1,92%. MAC là nồng độ thuốc trong phế nang ngăn vận động trước kích thích phẫu thuật ở 50% người bệnh, không phải nồng độ tự sử dụng.

Ether có tác dụng giảm đau rõ hơn nhiều thuốc mê bay hơi hiện đại và có thể tạo giãn cơ đủ cho một số phẫu thuật. Thuốc đồng thời kích hoạt hệ giao cảm, có thể duy trì nhịp tim, huyết áp và cung lượng tim trong giai đoạn đầu.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế gây mê toàn thân của diethyl ether chưa được giải thích bằng một đích phân tử duy nhất. Giống các thuốc mê bay hơi khác, ether làm thay đổi hoạt động của nhiều kênh ion và protein màng trong não và tủy sống, làm giảm dẫn truyền thần kinh, mất ý thức, giảm phản ứng với đau và mất vận động.

Ở nồng độ cao, tác dụng ức chế thần kinh trung ương lan đến trung tâm hô hấp và các chức năng sống, có thể gây ngừng thở, tụt huyết áp, hôn mê sâu và tử vong.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ether có các tác dụng:

  • Gây ngủ, mất ý thức và mất trí nhớ.
  • Giảm đau.
  • Giãn cơ.
  • Ban đầu có thể kích thích hô hấp và hệ giao cảm.
  • Duy trì nhịp tim, huyết áp và cung lượng tim tương đối tốt ở một số người bệnh.
  • Gây giãn phế quản nhưng đồng thời kích ứng niêm mạc đường thở.
  • Ở độ mê sâu, gây ức chế hô hấp và ức chế cơ tim.
  • Làm giãn mạch não và có thể tăng áp lực nội sọ.
  • Tăng tiết nước bọt, nước mắt và dịch đường hô hấp.
  • Giảm nhu động dạ dày và lưu lượng máu thận, tạng.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ether mê (Diethyl ether)

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ether mê (Diethyl ether)

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ether mê (Diethyl ether)

Các tương tác cần lưu ý gồm:

  • Opioid, benzodiazepine, barbiturate, thuốc ngủ và các thuốc mê khác làm tăng ức chế thần kinh trung ương và hô hấp.
  • Thuốc giãn cơ có thể được tăng cường tác dụng, làm kéo dài yếu cơ và nhu cầu thông khí.
  • Rượu làm tăng tác dụng gây ngủ, mất phối hợp và ức chế hô hấp.
  • Thuốc hạ huyết áp có thể làm tăng nguy cơ tụt huyết áp trong gây mê.
  • Ether có thể ảnh hưởng chuyển hóa ethanol và một số thuốc phụ thuộc quá trình oxy hóa tại gan.
  • Tác dụng kích hoạt giao cảm có thể gây đáp ứng huyết động khó dự đoán khi phối hợp thuốc cường giao cảm.
  • Không phối hợp với bất kỳ nguồn bắt lửa nào; đây là tương tác vật lý nguy hiểm hơn nhiều tương tác dược lý.

Thắc mắc về hoạt chất Ether mê (Diethyl ether)

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *