Abacavir là hoạt chất kháng retrovirus thuộc nhóm thuốc ức chế men sao chép ngược nucleoside, thường được viết tắt là NRTI. Hoạt chất này được dùng phối hợp với các thuốc kháng HIV khác trong điều trị nhiễm HIV-1, không dùng đơn độc và không có tác dụng chữa khỏi HIV/AIDS. Một điểm an toàn rất quan trọng của Abacavir là nguy cơ phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, đặc biệt ở người mang alen HLA-B5701; vì vậy, các nhãn thuốc chính thức khuyến cáo sàng lọc HLA-B5701 trước khi bắt đầu hoặc dùng lại Abacavir. Bài viết này cung cấp thông tin y khoa tham khảo về cơ chế, chỉ định, dược động học, liều dùng tham khảo, tác dụng không mong muốn và lưu ý cho các nhóm người bệnh đặc biệt. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng, dùng lại hoặc thay đổi liều Abacavir nếu chưa có ý kiến của bác sĩ/dược sĩ. ([DailyMed][1])
Nội dung chính
- Abacavir là gì?: Thuốc kháng retrovirus nhóm NRTI, dùng phối hợp trong điều trị HIV-1. ([Essential Medicines List][2])
- Có chữa khỏi HIV không?: Không. Thuốc HIV giúp kiểm soát HIV khi dùng theo chỉ định, nhưng không chữa khỏi HIV/AIDS. ([Clinicalinfo][3])
- Cảnh báo quan trọng nhất: Phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng; cần sàng lọc HLA-B*5701 trước khi dùng. ([DailyMed][1])
- Có dùng đơn độc không?: Không. Abacavir được dùng phối hợp với thuốc kháng retrovirus khác. ([DailyMed][1])
- Dạng dùng phổ biến: Viên nén 300 mg và dung dịch uống 20 mg/mL. ([Clinicalinfo][3])
- Đường dùng: Đường uống, có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn theo nhãn thuốc. ([DailyMed][1])
- Tương tác cần chú ý: Methadone, riociguat và rượu/ethanol là các điểm cần được bác sĩ/dược sĩ đánh giá. ([DailyMed][1])
Hoạt chất Abacavir là gì?
Abacavir là hoạt chất kháng retrovirus nhóm NRTI, dùng phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác để điều trị nhiễm HIV-1. Abacavir không chữa khỏi HIV/AIDS và không được dùng đơn độc. ([DailyMed][1])
Abacavir
INN Abacavir. WHO eEML ghi INN là Abacavir. ([Essential Medicines List][2])
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Abacavir |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Abacavir. WHO eEML ghi INN là Abacavir. ([Essential Medicines List][2]) |
| Tên IUPAC | [(1S,4R)-4-[2-amino-6-(cyclopropylamino)purin-9-yl]cyclopent-2-en-1-yl]methanol |
| Tên hóa học khác | (1S,4R)-4-[2-Amino-6-(cyclopropylamino)-9H-purin-9-yl]-2-cyclopentene-1-methanol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | ABC; abacavir sulfate. NIH HIVinfo ghi tên khác gồm “ABC” và “abacavir sulfate”. ([Clinicalinfo][3]) |
| Tên viết tắt | ABC |
| Tên Latinh / tên dược điển | Abacavirum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 136470-78-5 |
|---|---|
| UNII | WR2TIP26VS |
| PubChem CID | 441300 |
| RxNorm CUI | 190521 |
| Công thức phân tử | C14H18N6O |
Nhóm thuốc và phân loại dược học
| Cơ chất của | Alcohol dehydrogenase (ADH) |
|---|---|
| Cơ chất của | UDP-glucuronosyltransferase (UGT) |
Dược động học của Abacavir
Abacavir hấp thu nhanh qua đường uống, phân bố rộng, chuyển hóa chủ yếu qua alcohol dehydrogenase và glucuronyl transferase, không chuyển hóa đáng kể qua cytochrome P450. Thời gian bán thải quan sát trong nghiên cứu đơn liều khoảng 1,54 ± 0,63 giờ. ([DailyMed][1])
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, Abacavir được hấp thu nhanh. Thức ăn không tạo khác biệt đáng kể về phơi nhiễm toàn thân, vì vậy viên Abacavir có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn theo nhãn thuốc. ([DailyMed][1])
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình hình học của viên nén Abacavir là khoảng 83%. ([DailyMed][1]) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến sau tiêm tĩnh mạch khoảng 0,86 ± 0,15 L/kg. Tỷ lệ AUC dịch não tủy so với huyết tương trong 3 đối tượng dao động 27%–33%. Tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 50% và Abacavir phân bố vào hồng cầu. ([DailyMed][1])
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Abacavir không được chuyển hóa đáng kể bởi enzym cytochrome P450. Hai đường chuyển hóa chính là alcohol dehydrogenase tạo chất chuyển hóa 5’-carboxylic acid và glucuronyl transferase tạo chất chuyển hóa 5’-glucuronide; các chất chuyển hóa này không có hoạt tính kháng virus. ([DailyMed][1])
Giai đoạn IV: Thải trừ
Trong nghiên cứu cân bằng khối lượng với 14C-abacavir, 99% hoạt tính phóng xạ được thu hồi; 1,2% liều được bài xuất qua nước tiểu dưới dạng Abacavir không đổi, 30% dưới dạng chất chuyển hóa 5’-carboxylic acid, 36% dưới dạng 5’-glucuronide và 16% qua phân. ([DailyMed][1])
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải thải trừ quan sát trong nghiên cứu đơn liều là 1,54 ± 0,63 giờ. ([DailyMed][1]) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Sau dùng đường tĩnh mạch, độ thanh thải toàn phần trung bình là 0,80 ± 0,24 L/giờ/kg. ([DailyMed][1]) |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn không làm thay đổi đáng kể phơi nhiễm Abacavir. Suy gan nhẹ làm tăng AUC trung bình khoảng 89% và tăng thời gian bán thải khoảng 58%; độ an toàn, hiệu quả và dược động học ở suy gan vừa/nặng chưa được thiết lập và Abacavir chống chỉ định ở nhóm này. Bài tiết Abacavir không đổi qua thận là đường thải trừ thứ yếu. Ethanol làm giảm thải trừ Abacavir, làm tăng AUC khoảng 41% và tăng thời gian bán thải khoảng 26% trong nghiên cứu ở nam giới nhiễm HIV-1. ([DailyMed][1])
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Abacavir
Abacavir thuộc nhóm nucleoside reverse transcriptase inhibitors, tức thuốc ức chế men sao chép ngược nucleoside. WHO xếp Abacavir trong nhóm thuốc kháng retrovirus, mục “Antiretrovirals > Nucleoside/Nucleotide reverse transcriptase inhibitors”. ([Essential Medicines List][2])
Phần III: Cơ chế tác dụng
Abacavir được enzym trong tế bào chuyển thành chất chuyển hóa có hoạt tính carbovir triphosphate. Carbovir triphosphate ức chế men sao chép ngược HIV-1 bằng cách cạnh tranh với cơ chất tự nhiên deoxyguanosine-5’-triphosphate và được gắn vào DNA virus, từ đó cản trở quá trình tổng hợp DNA virus. ([DailyMed][1])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là ức chế sao chép HIV thông qua ức chế men reverse transcriptase của HIV. EMA mô tả Abacavir, khi dùng cùng thuốc kháng virus khác, làm giảm lượng HIV trong máu và duy trì ở mức thấp; thuốc không chữa khỏi HIV. ([European Medicines Agency (EMA)][4])
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Abacavir
Chỉ định được phê duyệt: dùng phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác để điều trị nhiễm HIV-1. ([DailyMed][1]) Chỉ định cụ thể của từng chế phẩm cần tuân theo tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt tại nơi lưu hành.
Trong các nguồn chính thức đã đối chiếu cho bài viết này, chỉ định phê duyệt trọng tâm là điều trị HIV-1 phối hợp với thuốc kháng retrovirus khác. Ứng dụng đang nghiên cứu hoặc dùng ngoài chỉ định khác.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây chỉ để tham khảo chuyên môn, không dùng để tự điều trị. Theo nhãn DailyMed, liều người lớn thường được khuyến cáo là tổng 600 mg/ngày đường uống, dùng 300 mg hai lần mỗi ngày hoặc 600 mg một lần mỗi ngày, phối hợp với thuốc kháng retrovirus khác. Ở trẻ từ 3 tháng tuổi trở lên, liều dựa trên cân nặng và không vượt quá 600 mg/ngày; viên nén có khía được dùng cho trẻ ≥14 kg khi phù hợp dạng rắn. Ở người suy gan nhẹ, nhãn thuốc khuyến cáo dùng dung dịch uống để giảm liều; suy gan vừa/nặng là chống chỉ định. Mọi quyết định liều phải do bác sĩ điều trị HIV chỉ định. ([DailyMed][1])
Dùng đường uống, cùng hoặc không cùng thức ăn. Luôn dùng Abacavir phối hợp với thuốc HIV khác theo phác đồ bác sĩ chỉ định. Không tự ý thay đổi liều, bỏ liều, ngừng thuốc hoặc dùng lại sau khi đã ngưng mà chưa hỏi bác sĩ/dược sĩ. Nếu đã ngừng Abacavir vài ngày hoặc nghi ngờ phản ứng dị ứng/quá mẫn, cần liên hệ chuyên gia y tế trước khi dùng lại vì có thể xảy ra phản ứng nghiêm trọng. ([Clinicalinfo][3])
Cần theo dõi dấu hiệu quá mẫn, đặc biệt trong 6 tuần đầu nhưng phản ứng có thể xảy ra bất kỳ thời điểm nào. Các nhóm triệu chứng cần chú ý gồm sốt, phát ban, buồn nôn/nôn/tiêu chảy/đau bụng, mệt mỏi/đau nhức toàn thân, khó thở/ho/đau họng. Ngoài ra cần theo dõi triệu chứng gợi ý nhiễm toan lactic, độc tính gan, hội chứng phục hồi miễn dịch và nguy cơ tim mạch tùy nền bệnh. ([DailyMed][1])
Cảnh báo và lưu ý về Abacavir
Abacavir chống chỉ định ở người có HLA-B*5701 dương tính, người từng có phản ứng quá mẫn với Abacavir và người suy gan mức độ vừa hoặc nặng. ([DailyMed][1])
Ở người lớn trong thử nghiệm HIV-1, các tác dụng không mong muốn mức độ ít nhất trung bình được báo cáo thường gặp gồm buồn nôn, đau đầu, khó chịu/mệt mỏi, buồn nôn và nôn, ác mộng hoặc rối loạn giấc ngủ. Ở trẻ em, các phản ứng được báo cáo gồm sốt và/hoặc rét run, buồn nôn và nôn, phát ban da, nhiễm trùng tai/mũi/họng. ([DailyMed][1])
Các nguy cơ nghiêm trọng gồm phản ứng quá mẫn đa cơ quan, phản vệ, tụt huyết áp, suy gan, suy thận, suy hô hấp và tử vong; nhiễm toan lactic và gan to nặng kèm gan nhiễm mỡ; hội chứng phục hồi miễn dịch; các báo cáo hậu mại về nhồi máu cơ tim; nghi ngờ hội chứng Stevens-Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc và hồng ban đa dạng. ([DailyMed][1])
Cảnh báo quan trọng nhất là phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, có thể tử vong. Người bệnh cần được sàng lọc HLA-B*5701 trước khi bắt đầu hoặc dùng lại Abacavir nếu chưa có kết quả trước đó. Nếu nghi ngờ quá mẫn, cần ngừng ngay và không dùng lại Abacavir hoặc thuốc chứa Abacavir nếu không loại trừ được quá mẫn. Cần thận trọng với nguy cơ nhiễm toan lactic, gan to kèm gan nhiễm mỡ, hội chứng phục hồi miễn dịch và nguy cơ tim mạch; bằng chứng về quan hệ nhân quả giữa Abacavir và nhồi máu cơ tim còn chưa thống nhất, nhưng nhãn thuốc khuyến cáo đánh giá yếu tố nguy cơ tim mạch nền. ([DailyMed][1])
Không có điều trị đặc hiệu đã biết cho quá liều Abacavir. Nếu quá liều xảy ra, người bệnh cần được theo dõi và điều trị hỗ trợ chuẩn khi cần. Chưa rõ Abacavir có thể được loại bỏ bằng thẩm phân phúc mạc hoặc thẩm tách máu hay không. ([DailyMed][1])
Bảo quản viên Abacavir ở nhiệt độ phòng 20°C–25°C. Dung dịch uống có thể bảo quản ở nhiệt độ phòng 20°C–25°C hoặc trong tủ lạnh, không để đông lạnh. Giữ thuốc trong bao bì gốc, đóng kín và để xa tầm tay trẻ em. ([Clinicalinfo][3])
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Abacavir đã được thiết lập ở trẻ từ 3 tháng tuổi trở lên. Liều ở trẻ em dựa trên cân nặng và cần bác sĩ chỉ định; dạng viên chỉ phù hợp khi trẻ có khả năng nuốt viên và đạt cân nặng theo khuyến cáo. Độ an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 3 tháng tuổi chưa được thiết lập. ([DailyMed][1])
Các thử nghiệm lâm sàng của Abacavir không có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để xác định đáp ứng có khác người trẻ hay không. Cần thận trọng do người cao tuổi thường có tỷ lệ cao hơn về suy giảm chức năng gan, thận, tim, bệnh đi kèm và dùng nhiều thuốc. ([DailyMed][1])
Dữ liệu từ Antiretroviral Pregnancy Registry trong nhãn thuốc cho thấy không có khác biệt về nguy cơ dị tật bẩm sinh chung của Abacavir so với tỷ lệ nền trong quần thể tham chiếu Hoa Kỳ; tuy nhiên, việc dùng Abacavir trong thai kỳ cần cân nhắc lợi ích-nguy cơ và tuân theo phác đồ điều trị HIV do bác sĩ chỉ định. ([DailyMed][1])
Abacavir có mặt trong sữa mẹ; dữ liệu về ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ và sản xuất sữa còn hạn chế. Nhãn DailyMed theo bối cảnh Hoa Kỳ khuyến cáo phụ nữ nhiễm HIV-1 không cho con bú để tránh lây truyền HIV sau sinh, trong khi NIH HIVinfo 2026 nêu người mẹ cần trao đổi với bác sĩ về lựa chọn nuôi dưỡng trẻ và nguy cơ lây truyền qua sữa mẹ khi tải lượng virus được ức chế là dưới 1%. Tại Việt Nam, quyết định cho con bú ở người mẹ nhiễm HIV cần theo hướng dẫn chuyên khoa và bác sĩ điều trị. ([DailyMed][1])
Suy gan nhẹ làm tăng phơi nhiễm Abacavir; nhãn thuốc khuyến cáo giảm liều và dùng dạng dung dịch uống để điều chỉnh liều. Abacavir chống chỉ định ở người suy gan vừa hoặc nặng vì độ an toàn, hiệu quả và dược động học chưa được thiết lập. ([DailyMed][1])
Dược động học của Abacavir chưa được xác định ở người suy thận trong nhãn DailyMed; bài tiết Abacavir không đổi qua thận là đường thải trừ thứ yếu. Người bệnh suy thận cần được bác sĩ đánh giá trong bối cảnh toàn bộ phác đồ ARV và bệnh đi kèm. ([DailyMed][1])
Tương tác thuốc của Abacavir
Methadone: Abacavir có thể làm tăng độ thanh thải methadone; một số ít người bệnh có thể cần điều chỉnh methadone dưới giám sát y tế. Riociguat: dùng cùng phối hợp cố định chứa Abacavir/Dolutegravir/Lamivudine làm tăng phơi nhiễm riociguat và có thể cần giảm liều riociguat. Ethanol/rượu: ethanol làm tăng AUC Abacavir khoảng 41% và tăng thời gian bán thải khoảng 26% trong nghiên cứu ở nam giới. Abacavir không được dự đoán gây tương tác đáng kể với nhiều thuốc chuyển hóa qua CYP2C9, CYP2D6 hoặc CYP3A4 ở phơi nhiễm điều trị, nhưng người bệnh vẫn cần báo cho bác sĩ/dược sĩ tất cả thuốc, thực phẩm bổ sung và sản phẩm đang dùng. ([DailyMed][1])
Thắc mắc về hoạt chất Abacavir
Abacavir là thuốc kháng HIV thuộc nhóm NRTI, dùng phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác để điều trị nhiễm HIV-1. Thuốc không chữa khỏi HIV/AIDS và không nên dùng đơn độc. ([DailyMed][1])
Người mang alen HLA-B5701 có nguy cơ cao bị phản ứng quá mẫn với Abacavir. Các nhãn thuốc chính thức khuyến cáo sàng lọc HLA-B5701 trước khi bắt đầu hoặc dùng lại Abacavir nếu chưa có kết quả trước đó; Abacavir chống chỉ định ở người HLA-B*5701 dương tính. ([DailyMed][1])
Có. Abacavir có thể gây phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, đôi khi tử vong. Triệu chứng thường liên quan nhiều cơ quan, có thể gồm sốt, phát ban, buồn nôn/nôn/tiêu chảy/đau bụng, mệt mỏi/đau nhức và triệu chứng hô hấp như khó thở, ho hoặc đau họng. Khi nghi ngờ, người bệnh cần liên hệ bác sĩ ngay và không tự dùng lại thuốc. ([DailyMed][1])
Abacavir có thể được dùng cho trẻ từ 3 tháng tuổi trở lên theo chỉ định của bác sĩ. Liều dùng ở trẻ dựa trên cân nặng và không được tự tính liều tại nhà. Độ an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 3 tháng tuổi chưa được thiết lập. ([DailyMed][1])
Không nên tự ý ngừng hoặc dùng lại Abacavir. Nếu đã ngừng thuốc vài ngày, kể cả không phải do dị ứng, người bệnh cần hỏi bác sĩ trước khi dùng lại vì có thể xảy ra phản ứng quá mẫn nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng. ([Clinicalinfo][3])

