Zaleplon

Zaleplon là thuốc an thần nhóm Z-drugs không thuộc nhóm benzodiazepine, có tác dụng ngắn và được dùng điều trị ngắn hạn triệu chứng khó đi vào giấc ngủ ở người lớn. Thuốc tác động lên phức hợp thụ thể GABA-A/benzodiazepine, ưu tiên vị trí omega-1 và làm tăng ức chế thần kinh trung ương. Theo nhãn DailyMed, Zaleplon giúp rút ngắn thời gian bắt đầu ngủ nhưng chưa được chứng minh làm tăng tổng thời gian ngủ hoặc giảm số lần thức giấc. Thuốc dùng ngay trước khi ngủ hoặc sau khi đã lên giường mà vẫn khó ngủ, chỉ khi còn đủ 7–8 giờ để ngủ. Cảnh báo quan trọng nhất là hành vi giấc ngủ phức tạp như mộng du hoặc lái xe khi chưa tỉnh hoàn toàn, có thể gây chấn thương nghiêm trọng hoặc tử vong. Zaleplon cũng có thể gây buồn ngủ, suy giảm khả năng lái xe, lệ thuộc và tương tác với rượu, opioid cùng thuốc an thần khác. Không tự mua, tăng liều hoặc dùng kéo dài.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Zaleplon là gì?: Thuốc ngủ không benzodiazepine thuộc nhóm pyrazolopyrimidine, tác động lên phức hợp thụ thể GABA-A.
  • Chỉ định theo nhãn Hoa Kỳ: Điều trị ngắn hạn chứng mất ngủ có biểu hiện khó đi vào giấc ngủ.
  • Giới hạn tác dụng: Đã chứng minh rút ngắn thời gian bắt đầu ngủ; chưa chứng minh tăng tổng thời gian ngủ hoặc giảm số lần thức giấc.
  • Liều thường dùng theo nhãn: Phần lớn người lớn không cao tuổi: 10 mg ngay trước khi ngủ; liều phải được cá thể hóa bởi bác sĩ.
  • Cảnh báo quan trọng: Hành vi giấc ngủ phức tạp có thể gây chấn thương nghiêm trọng hoặc tử vong.
  • Tương tác nổi bật: Rượu, opioid, benzodiazepine, thuốc ngủ khác, cimetidine và thuốc ảnh hưởng CYP3A4.
  • Nguy cơ lệ thuộc: Zaleplon là chất kiểm soát Schedule IV tại Hoa Kỳ và có khả năng bị lạm dụng hoặc gây lệ thuộc.
  • Liên minh châu Âu: Giấy phép lưu hành Sonata đã bị rút năm 2015 theo yêu cầu thương mại của chủ sở hữu.
  • Việt Nam: Tình trạng đăng ký, lưu hành và phân loại quản lý hiện hành.

Hoạt chất Zaleplon là gì?

Zaleplon là thuốc ngủ tác dụng ngắn, không thuộc nhóm benzodiazepine về cấu trúc hóa học. Thuốc tương tác với phức hợp thụ thể GABA-A/benzodiazepine trong não, tạo tác dụng an thần và hỗ trợ rút ngắn thời gian đi vào giấc ngủ.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Zaleplon

CAS 151319-34-5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Zaleplon

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Zaleplon

Tên IUPAC

N-[3-(3-cyanopyrazolo[1,5-a]pyrimidin-7-yl)phenyl]-N-ethylacetamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

ZAL-846 là mã phát triển được ghi nhận trong hồ sơ FDA. Sonata là tên biệt dược gốc thường được nhắc đến; giấy phép lưu hành Sonata tại Liên minh châu Âu đã bị rút năm 2015 vì lý do thương mại.

Tên Latinh / tên dược điển

Zaleplonum

Tên USAN

zaleplon

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

151319-34-5

UNII

S62U8G099H

PubChem CID

5719

RxNorm CUI

Chưa xác minh

Dược động học của Zaleplon

Zaleplon được hấp thu nhanh, đạt nồng độ tối đa sau khoảng một giờ và có thời gian bán thải cuối khoảng một giờ. Sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 30% do chuyển hóa trước khi vào tuần hoàn toàn thân. Thuốc phân bố ra ngoài lòng mạch, gắn protein huyết tương ở mức trung bình, được chuyển hóa mạnh thành các chất không hoạt tính và chủ yếu thải qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa.

Giai đoạn I: Hấp thu

Zaleplon được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn, với thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng một giờ. Bữa ăn nặng, nhiều chất béo có thể làm thời gian đạt đỉnh chậm khoảng hai giờ và giảm Cmax khoảng 35%, trong khi AUC và thời gian bán thải không thay đổi đáng kể. Vì vậy, dùng thuốc cùng hoặc ngay sau bữa ăn nhiều chất béo có thể làm chậm tác dụng hỗ trợ bắt đầu giấc ngủ.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối đường uống khoảng 30% mặc dù thuốc được hấp thu gần như hoàn toàn, do Zaleplon chịu chuyển hóa bước đầu đáng kể.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố sau tiêm tĩnh mạch khoảng 1,4 L/kg, cho thấy thuốc phân bố đáng kể vào mô ngoài mạch. Mức gắn protein huyết tương in vitro khoảng 60% ± 15%; tỷ lệ nồng độ trong máu so với huyết tương xấp xỉ 1.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Zaleplon được chuyển hóa chủ yếu bởi aldehyde oxidase thành 5-oxo-zaleplon. Một phần nhỏ hơn được chuyển hóa qua CYP3A4 thành desethylzaleplon, sau đó tiếp tục tạo 5-oxo-desethylzaleplon. Các chất chuyển hóa oxy hóa được liên hợp glucuronide và không có hoạt tính dược lý được xác định.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 70% liều đánh dấu phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu trong 48 giờ, hầu hết dưới dạng chất chuyển hóa và glucuronide; tổng lượng thu hồi trong sáu ngày khoảng 71%. Khoảng 17% được thu hồi trong phân, chủ yếu dưới dạng 5-oxo-zaleplon. Dưới 1% liều được bài tiết không đổi qua nước tiểu.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải thải trừ trung bình khoảng một giờ. Thuốc không tích lũy đáng kể khi dùng một lần mỗi ngày trong dữ liệu dược động học được nêu trên nhãn.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải huyết tương biểu kiến sau đường uống khoảng 3 L/giờ/kg; sau tiêm tĩnh mạch khoảng 1 L/giờ/kg. Tỷ lệ chiết xuất qua gan ước tính khoảng 0,7, phù hợp với chuyển hóa bước đầu cao. Các thông số này không được sử dụng để tự tính liều.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học gồm:

  • Bữa ăn nhiều chất béo làm chậm hấp thu và giảm nồng độ đỉnh.
  • Suy gan nhẹ đến vừa làm giảm độ thanh thải và cần dùng mức liều thấp hơn theo nhãn.
  • Cimetidine ức chế cả aldehyde oxidase và CYP3A4, làm Cmax và AUC tăng khoảng 85%.
  • Rifampin làm Cmax và AUC giảm khoảng 80%.
  • Erythromycin và các thuốc ức chế mạnh CYP3A4 khác có thể làm tăng mức phơi nhiễm.
  • Tuổi cao không làm thay đổi rõ dược động học, nhưng người cao tuổi nhạy cảm hơn với tác dụng an thần và nguy cơ té ngã.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Zaleplon

Zaleplon thuộc nhóm pyrazolopyrimidine và được phân loại ATC là thuốc liên quan đến benzodiazepine. Thuốc thường được gọi là thuốc Z, cùng nhóm phân loại rộng với zolpidem và zopiclone, nhưng không nên suy luận rằng các thuốc này có hiệu quả, liều hoặc hồ sơ an toàn hoàn toàn giống nhau.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Zaleplon tương tác với phức hợp thụ thể GABA–benzodiazepine và có xu hướng gắn ưu tiên vào vị trí omega-1 trên tiểu đơn vị alpha của phức hợp thụ thể GABA-A/kênh chloride. Sự điều biến phức hợp này làm tăng dẫn truyền ức chế qua GABA và tạo tác dụng gây ngủ. Cơ chế phân tử đầy đủ liên quan đến hiệu quả lâm sàng vẫn được mô tả trên nhãn dưới dạng giả thuyết dược lý.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng an thần và suy giảm chức năng tâm thần vận động thường rõ nhất vào khoảng một giờ sau liều, tương ứng với thời điểm nồng độ đỉnh. Trong các nghiên cứu ở người khỏe mạnh, suy giảm thường không còn phát hiện sau khoảng 3–4 giờ; tuy nhiên, nguy cơ suy giảm vào ngày hôm sau vẫn tăng khi dùng liều cao, phối hợp chất ức chế thần kinh trung ương hoặc không còn đủ 7–8 giờ để ngủ.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Zaleplon

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Zaleplon

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Zaleplon

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Rượu làm tăng suy giảm thăng bằng, phản xạ và hiệu suất tâm thần vận động.
  • Opioid, benzodiazepine, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc ngủ khác, thuốc kháng histamine gây buồn ngủ và các chất ức chế thần kinh trung ương có thể làm tăng an thần hoặc ức chế hô hấp.
  • Imipramine và thioridazine có tác dụng cộng hợp làm giảm tỉnh táo và hiệu suất tâm thần vận động.
  • Rifampin làm Cmax và AUC của Zaleplon giảm khoảng 80%; phenytoin, carbamazepine và phenobarbital cũng có thể làm giảm hiệu quả qua cảm ứng CYP3A4.
  • Erythromycin làm tăng Cmax khoảng 34% và AUC khoảng 20%; ketoconazole và thuốc ức chế mạnh CYP3A4 khác có thể làm tăng mức phơi nhiễm.
  • Cimetidine làm Cmax và AUC tăng khoảng 85%, nên nhãn khuyến cáo liều khởi đầu thấp hơn.
  • Diphenhydramine có thể tạo tác dụng ức chế thần kinh trung ương cộng hợp dù chưa thấy tương tác dược động học đáng kể.

Không tự ngừng hoặc thay đổi thuốc đang dùng để xử lý tương tác.

Thắc mắc về hoạt chất Zaleplon

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *