Erythromycin

Erythromycin là kháng sinh thuộc nhóm macrolid, tác động bằng cách gắn vào tiểu đơn vị 50S của ribosom vi khuẩn và ức chế tổng hợp protein. Thuốc có các dạng uống, truyền tĩnh mạch, tra mắt và bôi ngoài da; mỗi dạng có chỉ định, hàm lượng và cách dùng riêng. Erythromycin chỉ có tác dụng với một số vi khuẩn nhạy cảm, không điều trị cảm cúm hoặc các bệnh do virus. Thuốc có thể gây buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy và các phản ứng nghiêm trọng như tổn thương gan, kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh, tiêu chảy do Clostridioides difficile hoặc tương tác làm tăng nồng độ nhiều thuốc khác. Chỉ định erythromycin trong một số bệnh cũng đã thay đổi theo hướng dẫn hiện hành do tình trạng kháng thuốc và khả năng dung nạp. Người bệnh không nên tự mua, tự phối hợp hoặc dùng lại đơn thuốc cũ; việc lựa chọn dạng thuốc, liều và thời gian điều trị phải do bác sĩ quyết định.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Erythromycin là gì?: Kháng sinh macrolid ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn tại tiểu đơn vị ribosom 50S.
  • Các dạng dùng: Dạng uống, bột pha truyền tĩnh mạch, thuốc mỡ tra mắt và dung dịch bôi ngoài da.
  • Có trị bệnh do virus không?: Không. Thuốc chỉ nên dùng cho nhiễm khuẩn đã xác định hoặc nghi ngờ mạnh do vi khuẩn nhạy cảm.
  • Nguy cơ chính: Rối loạn tiêu hóa, độc tính gan, kéo dài QT, xoắn đỉnh, tiêu chảy do C. difficile, giảm thính lực và tương tác thuốc.
  • Tương tác đáng chú ý: Một số statin, thuốc kéo dài QT, ergotamin, thuốc chống đông, colchicin, theophyllin, carbamazepin, ciclosporin và tacrolimus.
  • Nguyên tắc sử dụng: Chọn đúng dạng thuốc, liều và thời gian theo chẩn đoán, vi khuẩn, độ nhạy cảm và hướng dẫn hiện hành; không tự dùng kháng sinh.

Hoạt chất Erythromycin là gì?

Erythromycin là kháng sinh macrolid được dùng để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc không có tác dụng với virus và không nên dùng chỉ vì có ho, sốt, đau họng hoặc cảm cúm khi chưa xác định nguyên nhân.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Erythromycin

INN Erythromycin.

CAS 114-07-8 Công thức C37H67NO13

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Erythromycin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Erythromycin.

Tên IUPAC

(3R,4S,5S,6R,7R,9R,11R,12R,13S,14R)-6-[(2S,3R,4S,6R)-4-(dimethylamino)-3-hydroxy-6-methyloxan-2-yl]oxy-14-ethyl-7,12,13-trihydroxy-4-[(2R,4R,5S,6S)-5-hydroxy-4-methoxy-4,6-dimethyloxan-2-yl]oxy-3,5,7,9,11,13-hexamethyl-oxacyclotetradecane-2,10-dione

Tên hóa học khác

Erythromycin A

Tên khác / tên đồng nghĩa

Erythromycin A; erythromycin base; erythromycin stearate; erythromycin ethylsuccinate; erythromycin lactobionate. Tên muối hoặc ester phải được ghi rõ vì dạng bào chế, đường dùng và hàm lượng tương đương có thể khác nhau.

Tên viết tắt

ERY

Tên Latinh / tên dược điển

Erythromycinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

114-07-8

UNII

63937KV33D

PubChem CID

12560

RxNorm CUI

4053

Công thức phân tử

C37H67NO13

Dược động học của Erythromycin

Dược động học thay đổi theo erythromycin base, muối hoặc ester, dạng bao tan trong ruột, thức ăn, đường dùng và tình trạng gan thận. Sau uống, thuốc được hấp thu ở ruột và phân bố rộng; erythromycin tập trung ở gan, thải chủ yếu qua mật và chỉ một tỷ lệ nhỏ thuốc có hoạt tính được bài tiết qua nước tiểu. Thuốc không được loại bỏ đáng kể bằng thẩm phân máu hoặc thẩm phân phúc mạc.

Giai đoạn I: Hấp thu

Erythromycin được hấp thu chủ yếu tại ruột non. Dạng base dễ bị bất hoạt bởi acid dạ dày nên một số viên được bao tan trong ruột. Erythromycin ethylsuccinate dạng hỗn dịch được hấp thu sau uống và đạt nồng độ đỉnh tương đối sớm; ảnh hưởng của thức ăn phụ thuộc chế phẩm cụ thể. Người bệnh cần làm theo hướng dẫn trên nhãn của đúng sản phẩm, không áp dụng quy tắc dùng lúc đói hoặc no của chế phẩm khác.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống thay đổi đáng kể giữa các dạng muối, ester và dạng bào chế. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối thống nhất có thể áp dụng cho mọi chế phẩm erythromycin.

Giai đoạn II: Phân bố

Erythromycin gắn nhiều với protein huyết tương và phân bố rộng vào phần lớn dịch, mô cơ thể. Nồng độ trong dịch não tủy thường thấp khi màng não không viêm. Thuốc qua nhau thai với nồng độ ở thai thấp và được bài tiết vào sữa mẹ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Erythromycin được chuyển hóa ở mức hạn chế và có liên quan đến hệ enzym CYP3A. Thuốc cũng có thể ức chế chuyển hóa của nhiều thuốc dùng đồng thời, làm tăng nồng độ và độc tính của các thuốc đó.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Erythromycin được tập trung ở gan và thải trừ chủ yếu qua mật. Dưới 5% liều uống có hoạt tính được bài tiết qua nước tiểu. Thuốc không được loại bỏ hiệu quả bằng thẩm phân máu hoặc thẩm phân phúc mạc.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

SmPC của erythromycin stearate ghi nhận thời gian bán thải huyết tương khoảng 2 giờ ở người có chức năng thận bình thường; thời gian này có thể kéo dài khi suy thận nặng hoặc trong những tình trạng làm giảm thải trừ. Thông số của từng muối, đường dùng và quần thể có thể khác nhau.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân thống nhất cho mọi dạng erythromycin và mọi quần thể người bệnh.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm dạng muối hoặc ester, lớp bao tan trong ruột, thức ăn, chức năng gan, suy thận nặng, tuổi, liều cao và thuốc cảm ứng hoặc ức chế CYP3A. Nguy cơ tích lũy và giảm thính lực có thể cao hơn ở người cao tuổi hoặc người suy gan, suy thận dùng liều cao.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Erythromycin

Erythromycin là macrolid vòng 14 nguyên tử. Ở nồng độ điều trị, thuốc thường có tác dụng kìm khuẩn; tác dụng diệt khuẩn có thể xuất hiện với một số vi khuẩn ở nồng độ cao. Hiệu lực phụ thuộc loài vi khuẩn, vị trí nhiễm khuẩn và mức độ nhạy cảm.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Erythromycin gắn thuận nghịch vào vùng 23S rRNA của tiểu đơn vị ribosom 50S, cản trở quá trình chuyển vị và kéo dài chuỗi peptid, từ đó ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn. Thuốc không tác động trực tiếp lên quá trình tổng hợp acid nucleic.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng kháng khuẩn phụ thuộc nồng độ thuốc tại vị trí nhiễm, thời gian phơi nhiễm và độ nhạy cảm của vi khuẩn. Cơ chế kháng thường gặp gồm methyl hóa vị trí gắn trên 23S rRNA, bơm tống thuốc và thay đổi đích tác dụng. Có thể xảy ra kháng chéo giữa erythromycin với các macrolid khác, lincosamid hoặc streptogramin B tùy cơ chế.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Erythromycin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Erythromycin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Erythromycin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Terfenadine

Erythromycin làm thay đổi chuyển hóa terfenadine, có thể gây tích lũy terfenadine và bất thường tái cực; nhãn DailyMed chống chỉ định dùng đồng thời.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược động học do erythromycin ức chế chuyển hóa qua CYP3A, làm tăng phơi nhiễm terfenadine ở một số người dùng.

Ảnh hưởng:

Tích lũy terfenadine ở một số đối tượng, thay đổi QT/ST-U và nguy cơ QT/QTc kéo dài, torsades de pointes, loạn nhịp thất hoặc ngừng tim.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không phối hợp terfenadine với erythromycin; lựa chọn kháng sinh/điều trị thay thế phù hợp.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed/FDA | Erythromycin tablet label | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=383f9011-a3e0-4d7d-b058-5f8ab319dc8c ; Honig PK et al., Clin Pharmacol Ther 1992 | PMID:1526078 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1526078/

Colchicine

Erythromycin có thể làm tăng nồng độ colchicine và nguy cơ độc tính. Tương tác thường cần giảm liều hoặc tạm ngừng colchicine và theo dõi sát.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược động học: Erythromycin ức chế CYP3A4 và/hoặc P-glycoprotein, làm giảm chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó tăng phơi nhiễm toàn thân.

Ảnh hưởng:

Có thể xuất hiện tiêu chảy, buồn nôn/nôn, đau bụng sớm; sau đó là yếu cơ, bệnh cơ–thần kinh, tiêu cơ vân, giảm bạch cầu/tiểu cầu hoặc pancytopenia, suy đa cơ quan và rối loạn nhịp.

Khuyến nghị:

adjust_dose

Xử trí:

Nếu có lựa chọn phù hợp, ưu tiên thuốc thay thế. Khi bắt buộc phối hợp, điều chỉnh hoặc tạm ngừng colchicine theo bảng liều trong nhãn; thận trọng đặc biệt ở người suy thận, suy gan và người cao tuổi.

Theo dõi triệu chứng tiêu hóa và thần kinh–cơ; CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT và CK khi có nguy cơ hoặc triệu chứng. Ngừng colchicine và đánh giá khẩn nếu yếu/đau cơ, tê bì, sốt, xuất huyết bất thường, tiêu chảy/nôn nặng hoặc dấu hiệu suy cơ quan.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Drug Safety / PMC | Colchicine Drug Interaction Errors and Misunderstandings | Evidence-based evaluation and management of CYP3A4/P-gp and myotoxic interactions | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9754312/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02
PubMed | Colchicine and macrolides: cohort study | Increased hepatic failure and mortality with clarithromycin/erythromycin exposure | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36104598/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Clindamycin

Clindamycin và erythromycin có hiện tượng đối kháng in vitro, có thể làm giảm hiệu lực kháng khuẩn khi dùng đồng thời.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Hai thuốc cùng gắn vào tiểu đơn vị 50S của ribosome và có thể cản trở tác dụng của nhau; ý nghĩa lâm sàng chính xác chưa được định lượng.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ đáp ứng kháng khuẩn không tối ưu hoặc thất bại điều trị, nhất là khi cần nồng độ/hoạt tính ổn định tại ổ nhiễm.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không dùng đồng thời theo nhãn clindamycin. Chọn phác đồ thay thế dựa trên vi khuẩn, vị trí nhiễm và kháng sinh đồ.

Nếu đã phối hợp, theo dõi đáp ứng lâm sàng, nhiệt độ, bạch cầu/CRP khi phù hợp và kết quả cấy/kháng sinh đồ.

Bằng chứng: low
Nguồn:

DailyMed/FDA | Clindamycin hydrochloride capsule – Prescribing Information | Drug Interactions: neuromuscular blocking agents; CYP3A4/CYP3A5 inhibitors and inducers; erythromycin antagonism | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=b6ff9d4b-a478-4856-a516-1454e1f81a5e | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Brincidofovir

Erythromycin được nhãn TEMBEXA nêu đích danh trong nhóm thuốc ức chế OATP1B1/OATP1B3 có thể làm tăng AUC và Cmax của brincidofovir, từ đó làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi liên quan TEMBEXA.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược động học: Erythromycin ức chế vận chuyển OATP1B1/OATP1B3, làm giảm quá trình vận chuyển/thu nhận brincidofovir qua các chất vận chuyển này và làm tăng phơi nhiễm brincidofovir.

Ảnh hưởng:

Tăng phơi nhiễm brincidofovir có thể làm tăng nguy cơ tăng transaminase/bilirubin và các biến cố tiêu hóa như tiêu chảy, buồn nôn, nôn hoặc đau bụng.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên thuốc thay thế không ức chế OATP1B1/OATP1B3. Nếu bắt buộc phối hợp, dùng Erythromycin ít nhất 3 giờ sau TEMBEXA và tăng theo dõi phản ứng bất lợi liên quan TEMBEXA.

Theo dõi ALT, AST, bilirubin; tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng và tình trạng mất nước nếu có tiêu chảy.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

DailyMed/FDA | TEMBEXA (brincidofovir) Prescribing Information | Section 7.1 Effect of Other Drugs on TEMBEXA | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=0784838e-00bd-4b14-9b7e-653b7fbb7eea | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Chlordiazepoxide

Một số macrolide, được nhãn nêu ví dụ là erythromycin, có thể giảm thanh thải benzodiazepine và làm tăng tác dụng chlordiazepoxide.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Ức chế chuyển hóa oxy hóa ở gan; mức độ khác nhau giữa từng macrolide.

Ảnh hưởng:

Tăng hoặc kéo dài an thần, chóng mặt, lú lẫn và mất điều hòa.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Đánh giá từng macrolide; theo dõi khi bắt đầu/ngừng và cân nhắc chỉnh liều nếu có an thần quá mức.

An thần, tri giác, dáng đi, té ngã và dấu hiệu ức chế hô hấp ở người nguy cơ cao.

Bằng chứng: low
Nguồn:

emc/MHRA | Librium 10 mg Capsules SmPC | Section 4.5 Interaction with other medicinal products and other forms of interaction | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1729/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Thắc mắc về hoạt chất Erythromycin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 5 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *