Ertapenem natri là dạng muối natri của ertapenem, một kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm carbapenem, được dùng bằng đường tiêm để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc ức chế tổng hợp vách tế bào vi khuẩn và có hoạt tính với nhiều vi khuẩn Gram âm, Gram dương và kỵ khí, nhưng nhìn chung không phù hợp để điều trị Pseudomonas aeruginosa, Enterococcus hoặc tụ cầu kháng methicillin.
Ertapenem là thuốc kê đơn, cần được lựa chọn dựa trên vị trí nhiễm khuẩn, kết quả vi sinh, chức năng thận và hướng dẫn sử dụng kháng sinh. Liều có thể phải điều chỉnh ở người suy thận; đồng thời cần đặc biệt lưu ý nguy cơ phản vệ, co giật, bệnh não, tiêu chảy liên quan Clostridioides difficile và tương tác làm giảm nồng độ acid valproic. Người bệnh không nên tự mua, tự pha, tự tiêm hoặc tự thay đổi thời gian điều trị.
Nội dung chính
- Ertapenem Natri là kháng sinh carbapenem, thường dùng trong điều trị nhiễm khuẩn nặng hoặc phức tạp.
- Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên loại nhiễm khuẩn, vi khuẩn nghi ngờ và đánh giá của bác sĩ.
- Chỉ dùng theo đơn, không tự dùng kháng sinh hoặc ngừng thuốc sớm.
- Có thể liên quan dị ứng, tiêu chảy, co giật ở người nguy cơ cao hoặc nhiễm C. difficile.
- Hãy báo bác sĩ nếu từng dị ứng beta-lactam, bệnh thận, động kinh, thai kỳ hoặc đang dùng thuốc khác.
Hoạt chất Ertapenem natri là gì?
Ertapenem natri là dạng muối dùng trong bào chế của ertapenem, một kháng sinh carbapenem đường tiêm có tác dụng diệt khuẩn bằng cách ngăn vi khuẩn tạo vách tế bào. Thuốc chỉ có tác dụng với vi khuẩn nhạy cảm và không điều trị nhiễm virus.
Ertapenem natri
INN Ertapenem sodium. Tên INN của phần có hoạt tính là ertapenem.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ertapenem natri |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ertapenem sodium. Tên INN của phần có hoạt tính là ertapenem. |
| Tên chung quốc tế sửa đổi (INNM) | Ertapenem sodium |
| Tên IUPAC | sodium 3-[[(2S,4S)-4-[[(4R,5S,6S)-2-carboxy-6-[(1R)-1-hydroxyethyl]-4-methyl-7-oxo-1-azabicyclo[3.2.0]hept-2-en-3-yl]sulfanyl]pyrrolidine-2-carbonyl]amino]benzoate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ertapenem; muối monosodium của ertapenem. |
| Tên viết tắt | ETP |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ertapenemum natricum |
| Tên USAN | ertapenem sodium |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 153773-82-1 |
|---|---|
| UNII | 2T90KE67L0 |
| PubChem CID | 23674512 |
| RxNorm CUI | 353107 |
| Công thức phân tử | C22H24N3NaO7S |
Dược động học của Ertapenem natri
Ertapenem có dược động học không tuyến tính theo nồng độ toàn phần do mức gắn protein huyết tương phụ thuộc nồng độ. Thuốc không tích lũy đáng kể sau khi dùng lặp lại 1 g mỗi ngày ở người trưởng thành khỏe mạnh; thải trừ chủ yếu qua thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau tiêm bắp, ertapenem được hấp thu gần như hoàn toàn; nồng độ đỉnh trung bình đạt được sau khoảng 2,3 giờ.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng trung bình sau tiêm bắp khoảng 90% theo nhãn Hoa Kỳ. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ertapenem gắn chủ yếu với albumin. Tỷ lệ gắn protein giảm từ khoảng 95% ở nồng độ dưới 100 microgam/mL xuống khoảng 85% ở nồng độ 300 microgam/mL. Thể tích phân bố biểu kiến ở trạng thái ổn định khoảng 0,12 L/kg ở người lớn.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Phần lớn hoạt tính phóng xạ trong huyết tương vẫn là ertapenem. Chất chuyển hóa chính là dẫn chất vòng mở không còn hoạt tính, hình thành do thủy phân vòng beta-lactam; chuyển hóa qua gan không đóng vai trò đáng kể.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 80% liều được thu hồi trong nước tiểu và khoảng 10% trong phân. Trong phần bài tiết qua nước tiểu, khoảng 38% là thuốc không đổi và khoảng 37% là chất chuyển hóa vòng mở.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải huyết tương trung bình khoảng 4 giờ ở người lớn và thanh thiếu niên 13–17 tuổi; khoảng 2,5 giờ ở trẻ từ 3 tháng đến 12 tuổi. Thời gian bán thải có thể kéo dài khi chức năng thận suy giảm. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải huyết tương trung bình ở người trưởng thành trẻ khỏe mạnh khoảng 1,8 L/giờ. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy thận làm tăng đáng kể mức phơi nhiễm ertapenem tự do. Tuổi cao có thể làm tăng phơi nhiễm chủ yếu do giảm độ thanh thải creatinin. Hạ albumin máu làm tăng phần thuốc tự do nhưng cũng có thể tăng thanh thải và rút ngắn thời gian bán thải; IDSA lưu ý ertapenem có thể không tối ưu ở người bệnh nguy kịch hoặc hạ albumin máu.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ertapenem natri
Ertapenem thuộc nhóm kháng khuẩn beta-lactam 1-β-methyl-carbapenem. So với một số carbapenem khác, ertapenem có mức gắn albumin cao và thời gian bán thải đủ dài để nhiều phác đồ ở người lớn dùng một lần mỗi ngày.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ertapenem gắn với các protein liên kết penicillin và ức chế tổng hợp peptidoglycan của vách tế bào, dẫn đến chết vi khuẩn. Ở Escherichia coli, thuốc có ái lực mạnh nhất với PBP 2 và PBP 3.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Chỉ số dược lực học liên quan tốt nhất với hiệu quả là khoảng thời gian nồng độ ertapenem tự do duy trì trên nồng độ ức chế tối thiểu của vi khuẩn. Thuốc bền với nhiều penicillinase, cephalosporinase và beta-lactamase phổ rộng, nhưng không bền với metallo-beta-lactamase hoặc các carbapenemase phù hợp.
Methicillin-resistant Staphylococcus, Enterococcus, Pseudomonas aeruginosa và nhiều trực khuẩn Gram âm không lên men nhìn chung kháng ertapenem. Vì vậy, không nên gọi ertapenem là kháng sinh bao phủ toàn bộ vi khuẩn Gram âm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ertapenem natri
Theo nhãn Hoa Kỳ, ertapenem được phê duyệt điều trị nhiễm khuẩn ổ bụng có biến chứng; nhiễm khuẩn da và cấu trúc da có biến chứng, gồm nhiễm khuẩn bàn chân đái tháo đường không kèm viêm xương; viêm phổi mắc phải tại cộng đồng; nhiễm khuẩn đường tiết niệu có biến chứng, gồm viêm thận–bể thận; nhiễm khuẩn vùng chậu cấp; và dự phòng nhiễm khuẩn vết mổ trong phẫu thuật đại trực tràng chương trình.
Thông tin sản phẩm EMA phê duyệt điều trị nhiễm khuẩn ổ bụng, viêm phổi cộng đồng, nhiễm khuẩn phụ khoa cấp và nhiễm khuẩn da–mô mềm bàn chân ở người đái tháo đường; đồng thời dự phòng nhiễm khuẩn sau phẫu thuật đại trực tràng. EMA không liệt kê nhiễm khuẩn tiết niệu thành một chỉ định riêng trong thông tin sản phẩm hiện hành.
IDSA 2024 xếp ertapenem vào nhóm carbapenem được ưu tiên đối với một số nhiễm khuẩn do Enterobacterales sinh ESBL ngoài đường tiết niệu khi vi khuẩn nhạy cảm, người bệnh không nguy kịch và albumin bình thường. Đây là khuyến nghị chuyên môn dựa trên tác nhân và vị trí nhiễm khuẩn, không phải một chỉ định nhãn độc lập. IDSA ưu tiên meropenem hoặc imipenem-cilastatin hơn ở người bệnh nguy kịch hoặc hạ albumin máu.
Các ứng dụng nghiên cứu khác chưa đủ dữ liệu đáng tin cậy để khuyến nghị.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn quản lý thuốc, không phải liều cá nhân hóa và không được tự áp dụng:
Người lớn và thanh thiếu niên từ 13 tuổi: 1 g mỗi 24 giờ. Trẻ từ 3 tháng đến 12 tuổi: 15 mg/kg mỗi 12 giờ, tối đa tổng cộng 1 g/ngày. Dự phòng phẫu thuật đại trực tràng ở người lớn: một liều tĩnh mạch 1 g, hoàn tất trong vòng 1 giờ trước khi rạch da. Nhãn Hoa Kỳ: người lớn có độ thanh thải creatinin ≤30 mL/phút/1,73 m² dùng 500 mg mỗi 24 giờ; có hướng dẫn bổ sung liều liên quan thời điểm thẩm tách máu. EMA: không khuyến cáo dùng khi suy thận nặng hoặc đang thẩm tách máu vì dữ liệu an toàn và hiệu quả chưa đủ.
Thời gian điều trị thường phụ thuộc loại nhiễm khuẩn, mức độ nặng, kiểm soát ổ nhiễm và đáp ứng lâm sàng. Không tự kéo dài, rút ngắn hoặc ngừng thuốc.
Truyền tĩnh mạch thường được thực hiện trong khoảng 30 phút. Theo nhãn Hoa Kỳ, thuốc có thể được tiêm bắp sâu sau khi hoàn nguyên bằng lidocain hydroclorid 1% không có epinephrin; dung dịch này tuyệt đối không được dùng đường tĩnh mạch.
Không dùng dung môi chứa dextrose, không trộn hoặc truyền đồng thời với thuốc khác khi chưa có dữ liệu tương hợp. Dung dịch phải được nhân viên y tế pha đúng quy trình, kiểm tra tiểu phân và đổi màu trước khi dùng.
Cần theo dõi đáp ứng lâm sàng, kết quả cấy và kháng sinh đồ, chức năng thận, dấu hiệu phản vệ, tiêu chảy, rối loạn ý thức, rung giật cơ hoặc co giật. Khi điều trị kéo dài, nhãn khuyến cáo đánh giá định kỳ chức năng thận, gan và hệ tạo máu.
Ở người dùng acid valproic, cần đặc biệt lưu ý mất kiểm soát cơn co giật. Với nhiễm khuẩn kéo dài hoặc đáp ứng kém, cần đánh giá kiểm soát ổ nhiễm, vi khuẩn không nhạy cảm và bội nhiễm.
Cảnh báo và lưu ý về Ertapenem natri
Chống chỉ định ở người quá mẫn với ertapenem, tá dược hoặc kháng sinh carbapenem khác; người từng có phản ứng phản vệ hoặc phản ứng quá mẫn nặng với beta-lactam.
Khi dùng đường tiêm bắp với lidocain, chống chỉ định nếu người bệnh quá mẫn với thuốc gây tê nhóm amid; đồng thời phải xem xét các chống chỉ định riêng của lidocain.
Các phản ứng liên quan thuốc thường gặp trong thử nghiệm ở người lớn gồm tiêu chảy, biến chứng tại tĩnh mạch truyền, buồn nôn, đau đầu và viêm âm đạo. Những phản ứng khác có thể gồm nôn, đau bụng, chóng mặt, phát ban, ngứa, viêm tĩnh mạch và thay đổi men gan hoặc số lượng tiểu cầu.
Ở trẻ em, các phản ứng liên quan thuốc thường gặp gồm tiêu chảy, đau hoặc đỏ tại vị trí truyền và nôn.
Các phản ứng nghiêm trọng đã được ghi nhận gồm phản vệ; co giật; bệnh não với lú lẫn, giảm ý thức, rung giật cơ hoặc ảo giác; tiêu chảy hoặc viêm đại tràng do Clostridioides difficile; suy thận cấp; phản ứng da nghiêm trọng như DRESS hoặc ngoại ban mụn mủ toàn thân cấp tính.
Nguy cơ độc tính thần kinh cao hơn khi suy thận, có bệnh lý thần kinh trung ương hoặc dùng liều không phù hợp với chức năng thận. Phản vệ, khó thở, sưng mặt–lưỡi–họng, co giật hoặc rối loạn ý thức cần được xử trí cấp cứu.
Khai thác kỹ tiền sử dị ứng penicillin, cephalosporin, carbapenem và các dị nguyên khác. Thận trọng ở người có tiền sử co giật, tổn thương thần kinh trung ương, suy thận, người cao tuổi và người dùng valproat.
Tiêu chảy do C. difficile có thể xuất hiện trong khi điều trị hoặc đến hơn hai tháng sau khi dùng kháng sinh. Không dùng ertapenem cho nhiễm virus hoặc khi không có nhiễm khuẩn được chứng minh hay nghi ngờ rõ ràng, vì điều này làm tăng nguy cơ kháng thuốc.
Ertapenem không có phổ tin cậy với P. aeruginosa, Acinetobacter, Enterococcus hoặc MRSA; lựa chọn thuốc phải dựa trên nguy cơ tác nhân, kháng sinh đồ và hướng dẫn tại cơ sở điều trị.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Khi quá liều, cần ngừng ertapenem, điều trị hỗ trợ, theo dõi chức năng thận, thần kinh và các dấu hiệu lâm sàng cho đến khi thuốc được thải trừ.
Thẩm tách máu có thể loại bỏ một phần ertapenem, nhưng chưa có đủ dữ liệu để xác định hiệu quả của thẩm tách máu như một biện pháp điều trị quá liều.
Bột đông khô chưa hoàn nguyên: bảo quản không quá 25°C. Dung dịch đã pha loãng ổn định khoảng 6 giờ ở 25°C hoặc 24 giờ ở 2–8°C; sau khi lấy khỏi tủ lạnh phải dùng trong vòng 4 giờ. Không đông lạnh dung dịch.
Theo nhãn Hoa Kỳ, dung dịch hoàn nguyên để tiêm bắp phải được dùng trong vòng 1 giờ. Điều kiện cụ thể phải tuân theo tờ hướng dẫn của từng sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Hiệu quả và an toàn được hỗ trợ cho trẻ từ 3 tháng đến 17 tuổi trong các chỉ định được ghi trên nhãn. Trẻ dưới 3 tháng: không khuyến cáo do chưa có dữ liệu. Ertapenem không được khuyến cáo điều trị viêm màng não ở trẻ em vì khả năng thấm vào dịch não tủy không đủ.
Chưa có dữ liệu liều đáng tin cậy cho trẻ suy thận; cần hội chẩn chuyên khoa.
Không quan sát thấy khác biệt tổng thể rõ ràng về hiệu quả hoặc an toàn so với người trẻ trong các thử nghiệm, nhưng người cao tuổi dễ suy giảm chức năng thận hơn. Cần đánh giá chức năng thận khi chọn liều và theo dõi nguy cơ độc tính thần kinh.
Dữ liệu ở người mang thai còn hạn chế và chưa đủ để xác định nguy cơ dị tật, sảy thai hoặc kết cục bất lợi. EMA khuyến cáo chỉ dùng khi lợi ích dự kiến vượt nguy cơ tiềm ẩn đối với thai nhi. Việc sử dụng phải do bác sĩ đánh giá dựa trên mức độ nhiễm khuẩn và lựa chọn thay thế.
Ertapenem hiện diện trong sữa mẹ với nồng độ thấp trong dữ liệu hạn chế. Nhãn Hoa Kỳ yêu cầu cân nhắc lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của mẹ và nguy cơ tiềm ẩn; EMA khuyến cáo không cho con bú trong thời gian dùng thuốc.
LactMed, cập nhật năm 2025, nhận định nồng độ trong sữa thấp và ertapenem có thể chấp nhận ở người cho con bú, nhưng cần theo dõi trẻ về tiêu chảy hoặc tưa miệng. Do khác biệt giữa các nguồn, quyết định phải được bác sĩ đánh giá riêng, không tự áp dụng.
Dược động học ở người suy gan chưa được xác lập đầy đủ. Nhãn Hoa Kỳ không đưa ra khuyến nghị điều chỉnh liều cụ thể; EMA cho rằng không cần điều chỉnh vì ertapenem chuyển hóa ở gan rất ít. Cần theo dõi lâm sàng và xét nghiệm gan khi điều trị kéo dài.
Ertapenem thải trừ chủ yếu qua thận; suy thận làm tăng đáng kể mức phơi nhiễm thuốc tự do và nguy cơ co giật hoặc bệnh não.
Nhãn Hoa Kỳ quy định không cần chỉnh liều khi độ thanh thải creatinin trên 30 mL/phút/1,73 m² và giảm còn 500 mg mỗi ngày ở người lớn có độ thanh thải creatinin ≤30 mL/phút/1,73 m². EMA không khuyến cáo dùng trong suy thận nặng hoặc thẩm tách máu vì thiếu dữ liệu hỗ trợ liều. Người bệnh không được tự tính hoặc tự điều chỉnh liều.
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt về ảnh hưởng lên khả năng lái xe và vận hành máy. Chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức hoặc co giật có thể xảy ra; không lái xe hoặc vận hành máy cho đến khi biết rõ phản ứng của cơ thể với thuốc.
Tương tác thuốc của Ertapenem natri
Acid valproic hoặc divalproex: carbapenem có thể làm giảm nhanh nồng độ valproat xuống dưới khoảng điều trị và làm tăng nguy cơ co giật. Phối hợp thường không được khuyến cáo; tăng liều valproat có thể không khắc phục được tương tác. Probenecid: làm giảm bài tiết chủ động ertapenem qua ống thận, tăng nồng độ và kéo dài thời gian bán thải; không khuyến cáo phối hợp. Các thuốc khác: ertapenem không có vai trò chuyển hóa gan đáng kể, nhưng vẫn phải rà soát toàn bộ thuốc, dịch truyền và dung môi trước khi dùng.
Thắc mắc về hoạt chất Ertapenem natri
Ertapenem natri là dạng muối của kháng sinh ertapenem, thuộc nhóm carbapenem. Thuốc được dùng bằng đường truyền tĩnh mạch hoặc, theo một số nhãn, tiêm bắp để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm. Đây là thuốc kê đơn và phải được nhân viên y tế sử dụng.
Tùy nhãn quản lý, ertapenem có thể được chỉ định cho nhiễm khuẩn ổ bụng có biến chứng, viêm phổi cộng đồng, nhiễm khuẩn phụ khoa cấp, nhiễm khuẩn bàn chân đái tháo đường, nhiễm khuẩn tiết niệu có biến chứng và dự phòng nhiễm khuẩn trong phẫu thuật đại trực tràng. Chỉ dùng khi tác nhân đã biết hoặc nhiều khả năng nhạy cảm.
Không nên xem ertapenem là lựa chọn điều trị Pseudomonas aeruginosa. Vi khuẩn này và nhiều trực khuẩn Gram âm không lên men nhìn chung kháng ertapenem do hạn chế thấm thuốc và cơ chế bơm đẩy. Cần chọn kháng sinh khác theo kháng sinh đồ và hướng dẫn chuyên môn.
Phối hợp thường không được khuyến cáo. Ertapenem và các carbapenem khác có thể làm giảm mạnh nồng độ acid valproic hoặc divalproex, dẫn đến mất kiểm soát co giật; chỉ tăng liều valproat có thể không khắc phục được tương tác. Bác sĩ cần cân nhắc thuốc kháng sinh hoặc thuốc chống co giật thay thế.
Có thể dùng trong một số trường hợp nhưng phải đánh giá chức năng thận và tuân theo nhãn của sản phẩm cụ thể. Nhãn Hoa Kỳ có chế độ giảm liều cho người lớn khi độ thanh thải creatinin ≤30 mL/phút/1,73 m²; EMA không khuyến cáo sử dụng trong suy thận nặng hoặc thẩm tách máu vì thiếu dữ liệu. Không tự điều chỉnh liều.

