Zinc Pyrithione

Zinc Pyrithione, còn gọi là pyrithione zinc, kẽm pyrithion hoặc ZPT, là một phức hợp phối trí của kẽm có hoạt tính kháng nấm và kháng khuẩn tại chỗ. Hoạt chất được sử dụng phổ biến trong các chế phẩm chăm sóc da đầu hoặc thuốc dùng ngoài nhằm kiểm soát gàu, bong vảy, ngứa và các triệu chứng liên quan đến viêm da tiết bã. Zinc Pyrithione tác động lên nấm men Malassezia bằng cách làm tăng lượng đồng trong tế bào nấm, gây rối loạn các protein chứa cụm sắt–lưu huỳnh cần thiết cho chuyển hóa. Tại Hoa Kỳ, FDA cho phép hoạt chất trong thuốc trị gàu không kê đơn với nồng độ khác nhau tùy dạng rửa trôi hoặc không rửa trôi. Tại Việt Nam, giới hạn sử dụng trong mỹ phẩm chăm sóc tóc đã được cập nhật từ ngày 14 tháng 5 năm 2026. Không nên tự mua nguyên liệu Zinc Pyrithione để pha chế hoặc sử dụng trực tiếp.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Tên hoạt chất: Zinc Pyrithione, Pyrithione Zinc, kẽm pyrithion, ZPT
  • Nhóm tác dụng: Kháng nấm, kháng khuẩn và kiểm soát gàu tại chỗ
  • Mã ATC: D11AX12
  • Công dụng chính: Giảm và phòng tái phát bong vảy, ngứa liên quan đến gàu; một số chế phẩm được ghi nhãn cho viêm da tiết bã
  • Đường dùng: Dùng ngoài da, chủ yếu trên da đầu
  • Hấp thu qua da: SCCS sử dụng mức hấp thu 1% làm giá trị bảo thủ trong đánh giá nguy cơ
  • Lưu ý quan trọng: Tránh mắt, không nuốt, ngừng dùng nếu xuất hiện phát ban hoặc tình trạng nặng hơn
  • Quy định Việt Nam: Từ ngày 14 tháng 5 năm 2026: tối đa 0,1% trong sản phẩm chăm sóc tóc không rửa trôi và 1,0% trong sản phẩm rửa trôi
  • Quy định EU: Bị cấm trong mỹ phẩm EU từ ngày 1 tháng 3 năm 2022; quy định này không đồng nghĩa với lệnh cấm mọi thuốc dùng ngoài tại tất cả quốc gia

Hoạt chất Zinc Pyrithione là gì?

Zinc Pyrithione là một hoạt chất kháng vi sinh vật dùng ngoài da, thường có trong chế phẩm trị gàu. Hoạt chất làm giảm sự phát triển của nấm men Malassezia trên da đầu, qua đó hỗ trợ kiểm soát bong vảy, ngứa, đỏ và kích ứng liên quan đến gàu hoặc viêm da tiết bã.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Zinc Pyrithione

INN Zinc pyrithione; Pyrithione zinc.

CAS 13463-41-7

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Zinc Pyrithione

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Zinc pyrithione; Pyrithione zinc.

Tên IUPAC

zinc bis(1-oxidopyridine-2-thione)

Tên hóa học khác

1-Hydroxypyridine-2-thione zinc salt | 2-Mercaptopyridine N-Oxide Zinc Salt

Tên khác / tên đồng nghĩa

Kẽm pyrithion; Zinc bis(2-pyridylthio)-N-oxide; Zinc pyridinethione; Zinc 2-pyridinethione-1-oxide; ZnPT; ZPT; ZnPTO; Zinc Omadine.

Tên viết tắt

ZPT | ZnPT

Tên Latinh / tên dược điển

Pyrithionum zincicum

Tên USAN

pyrithione zinc

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

13463-41-7

UNII

R953O2RHZ5

PubChem CID

26041

RxNorm CUI

Không tìm thấy

Dược động học của Zinc Pyrithione

Dữ liệu dược động học ở người chủ yếu đến từ nghiên cứu hấp thu qua da. SCCS sử dụng mức hấp thu qua da 1% làm giá trị bảo thủ để đánh giá nguy cơ. Trong nghiên cứu sử dụng dầu gội chứa 2% Zinc Pyrithione kết hợp chế phẩm không rửa trôi, tối đa khoảng 0,22% liều bôi được phát hiện bài tiết qua nước tiểu trong khoảng theo dõi.

Giai đoạn I: Hấp thu

Zinc Pyrithione có mức hấp thu toàn thân thấp khi sử dụng tại chỗ trên da nguyên vẹn và được rửa sạch. SCCS kết luận tổng hấp thu có khả năng không cao hơn 1% trong các điều kiện nghiên cứu đã đánh giá. Mức hấp thu thực tế có thể thay đổi theo nồng độ, dạng sản phẩm, thời gian tiếp xúc, diện tích bôi, tình trạng hàng rào da và việc rửa trôi.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng toàn thân tuyệt đối sau khi dùng ngoài da đúng hướng dẫn.

Trong đánh giá nguy cơ mỹ phẩm, SCCS giả định hấp thu qua da tối đa 1%. Giá trị này là giả định bảo thủ phục vụ đánh giá an toàn, không phải sinh khả dụng được xác lập cho mọi dạng sản phẩm.

Giai đoạn II: Phân bố

Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố và phân bố mô ở người sau sử dụng ngoài da.

Các nghiên cứu được SCCS đánh giá cho thấy Zinc Pyrithione có thể phân ly sau khi đi qua da, khiến ion kẽm và phần pyrithione có quá trình phân bố và xử lý sinh học khác nhau.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Sau khi được hấp thu, kẽm được tách khỏi phân tử Zinc Pyrithione; ion kẽm và phần pyrithione sau đó có quá trình chuyển hóa và thải trừ khác nhau. Con đường chuyển hóa cụ thể và tỷ lệ từng chất chuyển hóa ở người sau khi dùng dầu gội thông thường.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Một phần lượng hấp thu được bài tiết qua nước tiểu. Trong nghiên cứu trên người được SCCS đánh giá, tối đa khoảng 0,22% lượng bôi được thu hồi qua nước tiểu trong khoảng thời gian khảo sát. SCCS lưu ý lượng còn lại có thể được thải muộn hơn, qua phân hoặc lưu giữ tạm thời trong mô.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải ở người sau khi sử dụng ngoài da.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân của Zinc Pyrithione sau khi dùng ngoài da ở người.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm gồm:

  • Nồng độ Zinc Pyrithione trong sản phẩm.
  • Dạng rửa trôi hoặc không rửa trôi.
  • Thời gian sản phẩm tiếp xúc với da.
  • Diện tích bôi.
  • Tần suất sử dụng.
  • Da đang viêm, trầy xước hoặc tổn thương hàng rào bảo vệ.
  • Việc sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm chứa Zinc Pyrithione.

SCCS ưu tiên đánh giá phơi nhiễm tổng hợp từ nhiều sản phẩm và sử dụng giả định hấp thu 1% để hạn chế đánh giá thấp nguy cơ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Zinc Pyrithione

Zinc Pyrithione có hoạt tính:

  • Kháng nấm, đặc biệt đối với các loài Malassezia liên quan đến gàu và viêm da tiết bã.
  • Kháng khuẩn tại chỗ.
  • Giảm mật độ vi sinh vật và tốc độ bong vảy bất thường trên da đầu.
  • Hỗ trợ kiểm soát triệu chứng ngứa, đỏ và kích ứng.

Hoạt chất được WHO ATC xếp mã D11AX12 trong nhóm thuốc da liễu khác, thay vì nhóm thuốc kháng nấm kinh điển.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế kháng nấm được nghiên cứu rõ nhất là Zinc Pyrithione làm tăng dòng ion đồng đi vào tế bào nấm men Malassezia. Sự tích tụ đồng làm mất hoạt tính của các protein chứa cụm sắt–lưu huỳnh cần thiết cho chuyển hóa và hô hấp tế bào, từ đó ức chế sự phát triển của nấm.

Zinc Pyrithione còn có thể ảnh hưởng đến tính thấm màng, cân bằng ion và các quá trình tạo năng lượng của tế bào vi sinh vật. Những tác động này góp phần làm giảm quần thể Malassezia trên da đầu.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học chủ yếu diễn ra tại bề mặt da và nang tóc. Việc lưu giữ các hạt Zinc Pyrithione trên da đầu sau khi gội giúp duy trì tiếp xúc với hệ vi sinh vật giữa các lần sử dụng. Các thử nghiệm lâm sàng có đối chứng ghi nhận dầu gội chứa Zinc Pyrithione làm giảm mức độ bong vảy tốt hơn tá dược không chứa hoạt chất.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Zinc Pyrithione

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Zinc Pyrithione

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Zinc Pyrithione

Tương tác dược động học có ý nghĩa lâm sàng khi dùng ngoài da đúng hướng dẫn.

Không nên tự phối hợp nhiều sản phẩm trị gàu, tẩy tế bào chết hoặc gây kích ứng da đầu cùng lúc vì có thể làm tăng khô, đỏ hoặc nóng rát. Khi đang dùng thuốc bôi kê đơn trên da đầu, cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bổ sung Zinc Pyrithione.

Thắc mắc về hoạt chất Zinc Pyrithione

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *